4 nhân vật dân sự xuất sắc của Việt Nam Cộng Ḥa có thể bạn chưa biết

 

Vơ Văn Quản 

 

 

Khi nhắc đến các nhân vật chính trị hàng đầu của Việt Nam Cộng ḥa, bạn có thể đang nghĩ đến một vị tướng lănh nào đó.

 

Thật vậy, ngay sau cuộc đảo chánh Ngô Đ́nh Diệm năm 1963, hầu hết những cái tên đáng kể trên chính trường miền Nam Việt Nam đều có xuất thân nhà binh. Từ Nguyễn Văn Thiệu, Nguyễn Cao Kỳ, Dương Văn Minh cho đến Trần Thiện Khiêm, Lê Minh Đảo hay Nguyễn Khánh.

 

Việc tập trung vào những nhân vật này làm cho bức tranh về chính trị Việt Nam Cộng ḥa có phần không hoàn chỉnh. Nhấn mạnh quá nhiều vào các nhóm quân sự kiểm soát chính quyền khiến góc nh́n về chính thể và môi trường chính trị của nền cộng ḥa miền Nam Việt Nam có phần không lành mạnh, dễ bị bóp méo. Từ đó, bài viết, tư liệu dành cho các lănh đạo dân sự thật sự của Việt Nam Cộng ḥa cũng không c̣n bao nhiêu. 

 

Dưới đây là bốn cái tên bạn có thể cân nhắc cho các đối thoại chính trị mới mẻ hơn về Việt Nam Cộng ḥa.  

 

 

I. GIÁO SƯ NGUYỄN VĂN BÔNG:

 

 

Nguyễn Văn Bông từng là một cái tên đầy triển vọng của chính trường miền Nam. Ông không được mấy ai ngày nay ở Việt Nam biết đến. Nếu không có một bài báo chánh thống trên tờ Dân Việt phát hành hồi năm 2011 kể về chuyện biệt động thành Việt Cộng đă ám sát ông vào năm 1971 th́ có lẽ càng ít người biết đến ông hơn nữa.

 

Sanh năm 1929 tại G̣ Công, Tiền Giang trong một gia đ́nh thị dân nghèo, Nguyễn văn Bông khác biệt với hầu hết các chính trị gia có tiếng của Việt Nam Cộng Ḥa, vốn đều xuất thân từ các gia đ́nh danh thế, không tư bản th́ cũng đại điền chủ. Thông tin về đời tư và tuổi trẻ của Nguyễn văn Bông hiện nay rất hiếm, và đa phần chỉ c̣n có thể t́m thấy trong quyển hồi kư “Autumn Cloud: Vietnam War Widow to American Activist” (tạm dịch: Mây mùa thu: từ góa phụ chiến tranh Việt Nam đến nhà hoạt động Mỹ). Quyển này do chính bà Lê Thị Thu Vân, hiền thê của ông Bông viết, nên có thể xem là một văn bản đáng tham khảo.

 

Nguyễn Văn Bông tốt nghiệp loại ưu cấp cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ tại trường đại học danh tiếng của Pháp Sorbonne Université, chuyên ngành công pháp và sau đó là luật học. Ông trở về Việt Nam vào đầu năm 1963 và trước tiên tham gia vào hoạt động giảng dạy tại Học viện Quốc gia Hành chánh, trung tâm đào tạo nhân viên công quyền cho chánh quyền Việt Nam Cộng Ḥa. Trong quá tŕnh giảng dạy, tầm nh́n của ông thu hút được đông đảo sự ủng hộ của sinh viên, và trở thành nền tảng cho các hoạt động chánh trị của ông sau này.

 

Cuối năm 1963, chánh quyền hậu Ngô Đ́nh Diệm quyết định bổ nhiệm ông làm Viện trưởng Học viện này.

 

Đến năm 1968, khi cả miền Nam Việt Nam chuẩn bị cho đợt tổng tuyển cử đầu tiên của nền Đệ nhị Cộng Ḥa, Nguyễn Văn Bông thành lập Phong trào Quốc gia Cấp tiến (Progressive National Movement), với sự hậu thuẫn chánh trị đông đảo từ sinh viên, công chức và giới trí thức miền Nam Việt Nam.

 

Quan điểm chánh trị của phong trào th́ c̣n nhiều tranh căi, song cũng thể hiện được tính độc lập của phong trào này.

 

Một số ghi nhận ngắn như của New York Times th́ cho rằng phong trào ủng hộ chánh phủ đương quyền của Nguyễn Văn Thiệu, nh́n chung có thể v́ Nguyễn Văn Bông có thái độ chính trị chống Cộng khá rơ ràng. Một số tài liệu khác, như trong “Di cảo cố Giáo sư Nguyễn Văn Bông” ghi nhận lại, th́ đường lối mà ông Bông đặt ra là gầy dựng một chánh quyền nhân dân phổ quát và dân chủ, hạn chế và từ từ đi đến triệt tiêu chánh quyền quân quản đang tồn tại ở miền Nam Việt Nam. Vậy nên cũng có thể xếp phong trào vào nhóm đối lập.

 

Dù không trực tiếp tham gia tranh cử năm 1968 – 1969, Phong trào Quốc gia Cấp tiến phát triển mạnh mẽ và trở thành một thế lực chánh trị đáng nể. Đây là lần đầu tiên một phe nhóm chính trị có ảnh hưởng tại miền Nam Việt Nam không lệ thuộc quá nhiều vào tôn giáo, vùng miền hay là di sản kế thừa từ các chánh đảng già cỗi từ thời kháng Pháp.

 

Thành công của phong trào khiến sau đó Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu mời Nguyễn Văn Bông làm thủ tướng cho nội các mới. Tại thời điểm này, sau khi thực hiện thành công chánh sách “Người cày có ruộng”, Nguyễn Văn Thiệu đang mong muốn mở rộng nền tảng hậu thuẫn và tính chánh danh cho chánh quyền mới, dần dần dân sự hóa và ổn định môi trường chánh trị Việt Nam Cộng ḥa.

 

Đây cũng là lư do Việt Cộng ám sát ông vào cuối năm 1971, lúc ông chỉ mới 42 tuổi.

 

Một số tác phẩm mà giáo sư Nguyễn Văn Bông để lại có thể kể đến tham luận “Đảng phái và Đối lập chánh trị”, và đặc biệt nhứt là quyển “Luật Hiến pháp và Chính trị học” – sách gối đầu giường một thời của sinh viên Học viện Quốc gia Hành chánh VNCH, hiện đă được trang Pro&Contra của nhà văn Phạm Thị Hoài số hóa.

 

 

II. BỘ TRƯỞNG CAO VĂN THÂN:

 

 

 

Sanh năm 1934, Cao Văn Thân là Bộ trưởng Bộ Cải cách Đất đai và Phát triển Nông nghiệp dưới thời Nguyễn Văn Thiệu. Ông gần như “tàng h́nh” trong sử sách chiến tranh Việt Nam, một phần v́ bị lấn át bởi thông tin của giới tướng lĩnh Việt Nam Cộng ḥa, một phần v́ giới cầm quyền đương đại của Đảng Cộng sản Việt Nam tránh nói về các lănh đạo dân sự của “Ngụy quyền”. V́ lẽ này, rất khó để thu thập đầy đủ thông tin về thân thế và lịch sử hoạt động chánh trị của ông.

May mắn là trong các tài liệu rải rác t́m được, chúng ta có thể thấy dấu ấn của Cao Văn Thân trong các thành công bước đầu của chánh quyền dân sự miền Nam Việt Nam. Cụ thể, Cao Văn Thân thỉnh thoảng được báo chí phương Tây nhắc đến như là kiến trúc sư trưởng của chính sách “Người cày có ruộng” (Lands to the Tillers), cùng những nỗ lực không mệt mỏi của ông trong việc thi hành thành công chánh sách quan trọng này.

 

Trong nghiên cứu có tên “Âm vang Đệ nhị Cộng Ḥa miền Nam Việt Nam” (Voices from the Second Republic of South Vietnam) của Giáo sư K. W. Taylor thuộc Đại học Cornell – sử gia hàng đầu về Việt Nam của Hoa Kỳ, Cao Văn Thân được ghi nhận là một trong những lứa lănh đạo đời đầu được đào tạo luật lẫn kinh tế tại Hoa Kỳ, thay thế cho nhóm “cây đa cây đề” gốc Pháp trước đó.

 

Ông cũng được khen ngợi là bộ óc sáng giá nhứt trong nội các của Nguyễn Văn Thiệu thời kỳ bấy giờ. Hệ thống nhân sự, chương tŕnh đào tạo và tiến tŕnh thực hiện “Người cày có ruộng” là do ông chuẩn bị và soạn thảo trong gần nửa năm. Các chương tŕnh phát triển như tăng cường xuất cảng nông sản, bảo vệ an ninh lương thực, thử nghiệm giống lúa mới cũng như mô h́nh sản xuất 5 năm… đều do ông đề xướng và chịu trách nhiệm.

 

Không phải là một nhà nghiên cứu, nhưng ông Thân có để lại quyển "Agrarian reform in Vietnam", được xuất bản dưới sự bảo trợ của Hội đồng Đối ngoại Việt Nam Cộng Ḥa. Hiện quyển này c̣n có thể được t́m thấy trong Thư viện Quốc gia Australia.

 

Năm 1974, ông rời chánh quyền và dạy tại Đại học Sorbonne ở Paris. Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, ông sang Hoa Kỳ và dạy ở Đại học Arizona. Khi về hưu, ông là Giáo sư và Khoa trưởng Khoa Kinh tế, Đại học Tiểu Bang Montana, Huê Kỳ.

 

Theo thông tin hồi năm 2016 từ đài VOA, Bộ trưởng Cao Văn Thân sinh sống cùng gia đ́nh tại Canada. Tuy vậy, gần đây báo Người Việt ở Mỹ có đăng một cáo phó nói rằng ông qua đời ngày 14. O4. 2O2O ở Montreal, Canada.

 

 

III. GIÁO SƯ NGUYỄN NGỌC HUY:

 

 

Nguyễn Ngọc Huy là một nhân vật chánh trị gốc gác dân sự khác bị bỏ quên trong lịch sử chiến tranh Việt Nam. Ông là bạn đồng môn với giáo sư Nguyễn Văn Bông từ lúc là sinh viên học tập tại Pháp, và cũng là tác giả của quyển “Di cảo cố Giáo sư Nguyễn Văn Bông”.

 

Có thể gọi ông Nguyễn Ngọc Huy là một nhà nghiên cứu đi làm chánh trị, do khối lượng bài viết và các công tŕnh nghiên cứu đồ sộ của ông. Đáng tiếc là hầu hết chúng đều rơi vào lăng quên.

 

Giáo sư Huy sanh năm 1924, tại Sài G̣n – Chợ Lớn, gốc ở Biên Ḥa. Ông gia nhập Đảng Đại Việt Quốc dân Đảng thuộc xứ bộ Nam kỳ từ khi c̣n khá trẻ và tiếp tục trung thành với chánh đảng này cho đến tận cuối thập niên 60's, dù trải qua nhiều lần phe phái thời chánh quyền Ngô Đ́nh Diệm đàn áp và phải đi tị nạn chánh trị.

 

Sau khi lấy bằng Tiến sĩ Chính trị học ở Pháp vào năm 1963, ông trở về Việt Nam và cùng giảng dạy với Giáo Sư Nguyễn Văn Bông tại Học viện Quốc gia Hành chánh, và trở thành một nhân vật lănh đạo chủ chốt của Phong trào Quốc gia Cấp tiến. Cũng trong năm 1969, ông tự ḿnh lập Đảng Tân Đại Việt và trở thành nhân vật chánh trị đối lập với chánh quyền quân sự.

 

Ngoài các thành tựu chánh trị mà ông gắn chung tên tuổi với GS Bông, GS Huy cũng cho thấy sức viết và khả năng đóng góp vượt trội về mặt tri thức – học thuật của ḿnh cho phong trào dân chủ tại Việt Nam.

 

Giáo sư Huy có một lượng kiến thức đáng nể về văn hóa và chánh trị Trung Hoa, giúp ông có một cái nh́n đặc biệt hơn về địa chánh trị, vai tṛ của văn hóa, chủ nghĩa dân tộc và tương lai của Việt Nam giữa hai làn đạn Chiến tranh lạnh. Một số tác phẩm của ông về Trung Quốc và văn hóa Đông phương có thể kể đến như “Đề tài người ưu tú trong tư tưởng chánh trị Trung quốc cổ thời”, hay “Lễ trong tư tưởng chánh trị Trung Quốc cổ thời”.

 

Trong quyển “New Perceptions of the Vietnam War”, do Tiến sĩ Nathalie Huynh Chau Nguyen làm chủ bút [Giáo sư của Trung tâm Úc học Quốc gia (National Centre for Australian Studies) của Đại học Monash, và là một trong những sử gia tiếng tăm nhứt thế giới về chiến tranh Việt Nam, người ta nhận định Nguyễn Ngọc Huy là một trong những chiến lược gia lớn trong lịch sử Việt Nam đương đại, dù ông không có cơ hội biến chúng thành sự thực.

 

Nguyễn Ngọc Huy là chủ bút của tờ nguyệt san Cấp tiến với hàng loạt các bài viết sắc sảo về t́nh h́nh chánh trị miền Nam Việt Nam. Ông cũng là tác giả của tác phẩm “Sự tồn vong của một quốc gia” (Survival of a Nation). Tác phẩm này được ca ngợi là có thể hóa giải nhiều vấn đề của chánh quyền miền Nam Việt Nam và những cuộc đảo chính chống Ngô Đ́nh Diệm dẫn đến sự thống trị của giới tướng lĩnh trong chính trường cũng sẽ không xảy ra nếu các nguyên tắc quản trị Việt Nam đặc trưng của ông được thừa nhận. Đáng tiếc là hiện nay chưa thể t́m ra bản thảo gốc đầy đủ của tác phẩm này.

 

Sau 1975, Giáo sư Huy tỵ nạn ở Huê Kỳ, tiếp tục hoạt động đấu tranh dân chủ của ḿnh với kỳ vọng có thể trở về Việt Nam và thúc đẩy các phong trào dân chủ bên trong Việt Nam. Tuy nhiên, ông mất sớm vào năm 1990. Quyển “The tradition of human rights in China and Vietnam”, do ông cùng Giáo sư Stephen B. Young chấp bút, hiện vẫn c̣n được lưu hành.

 

Ước mơ cuối đời của Giáo Sư Nguyễn Ngọc Huy là được sống đời ẩn sĩ để viết sách, phân tích tại sao dân tộc Việt Nam quả cảm, thông minh, nhưng lại chịu quá nhiều bất hạnh; để giúp cho các thế hệ thanh niên tránh được những sai lầm tai hại trong quá khứ, ngơ hầu xây dựng một nền văn hóa lành mạnh, vững chắc và đặc thù dân tộc.

 

Tiếc thay, một đời tận tụy hy sinh gần nửa thế kỷ cho dân tộc, nhưng Giáo Sư Nguyễn Ngọc Huy chưa thực hiện được tâm nguyện đơn sơ, b́nh dị rất đáng yêu này.

 

Ông tạ thế ngày 28 tháng 7 năm 1990 tại Paris, Pháp Quốc… để lại phía sau một cuộc đời phục vụ tận tụy cho dân tộc Việt Nam… xứng đáng làm gương cho các thế hệ mai sau như lời chia buồn của Tổng Thống Huê Kỳ George Bush sau khi hay tin Ông mất.

 

 

IV. NHÀ BÁO TỪ CHUNG:

 

Từ Chung là biên tập viên, cây bút của tạp chí Chính Luận, một trong những tờ báo độc lập được đón đọc và nể trọng nhứt miền Nam Việt Nam thời điểm bấy giờ.

 

 

Cũng như Bộ trưởng Cao Văn Thân, thông tin về thân thế và lịch sử hoạt động của Từ Chung gần như là không tồn tại. Tản mạn trong một vài bài viết trên mạng, như của Hoàng Hải Thủy nói về hai tờ Ngôn luận và Chính luận, Từ Chung có được nhắc đến như là thư kư của tờ báo, từng du học tại Thụy Sĩ. Nhưng c̣n thông tin về thân thế của ông th́ gần như không có.

 

Riêng tạp chí Chính Luận th́ được bàn khá chi tiết trong nghiên cứu của tác giả Tran Nu Anh có tên “South Vietnamese Identity, American Intervention, and the Newspaper Chính Luận”, đăng tải trên tạp chí khoa học Journal of Vietnamese Studies của Đại học California. Được thành lập vào năm 1963, và vận hành cho đến tận khi Sài G̣n thất thủ, Chính Luận là tờ tạp chí tồn tại lâu đời nhứt và là tờ báo được đọc nhiều nhứt. Trong năm 1974, tạp chí phát hành được hơn 13.000 bản mỗi ngày, cao nhứt trong các báo miền Nam Việt Nam.

 

Như nghiên cứu chỉ ra, tờ Chính Luận là diễn đàn lớn nhứt bàn luận về danh tính Việt Nam giữa “cơn băo” văn hóa Mỹ và tiền Mỹ. Các bài viết đặt ra những câu hỏi về danh tính người Việt, vai tṛ của người Mỹ, rồi cả h́nh ảnh và vai tṛ của người phụ nữ trong sự giao thoa giữa phương Đông và phương Tây.

 

Song đồng thời, đây cũng là tờ báo hiếm hoi dành thời gian chỉ trích những sai lầm của chánh phủ Việt Nam Cộng Ḥa lẫn hành vi khủng bố thường trực của phe Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam (hay Việt Cộng).

 

Sự trỗi dậy của tờ báo phần lớn nhờ vào tầm nh́n và chủ trương của ông Đặng Văn Sung, một dân biểu có tiếng, và hoạt động quản trị của thư kư – biên tập viên Từ Chung.

 

Cuối năm 1965, sau nhiều loạt bài chỉ trích hành vi tấn công dân thường và các hoạt động quân sự không phù hợp của phe Việt Cộng, Đặng Văn Sung và Từ Chung nhận tối hậu thư của Cộng sản: một là im lặng – hai là chết.

 

Vài ngày sau khi nhận được tối hậu thư, Từ Chung thay mặt ṭa soạn viết thư trả lời phe Việt Cộng đăng trên Chính Luận. Theo ghi nhận của “Vietnam Information Notes” do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ lưu trữ, Từ Chung khẳng định rằng Chính Luận là một tờ báo trung lập và từng vạch trần tất cả sai phạm của mọi bên trong chánh trường miền Nam, song duy chỉ có Việt Cộng là đưa ra kiểu đe dọa vô pháp như vậy. Ông khẳng định: Các anh có thể giết tui, nhưng tinh thần của tui sẽ c̣n sống măi.

 

Ngày 30 tháng 12 năm 1965, sau hai năm quản lư tờ báo, Từ Chung bị Việt Cộng (nhiều khả năng là biệt động Sài G̣n) bắn chết ngay trước cửa nhà ông bằng bốn phát đạn!

 

 

Vơ Văn Quản

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính