Triết Gia & Danh Ca

 

Tưởng Năng Tiến

 

 

Cứ theo như lời của giáo sư Nguyễn Văn Lục th́ Thích Trí Quang là tác giả của câu nói (“Cộng Sản nó giết ḿnh hôm nay, mai nó mang ṿng hoa đến phúng điếu!”) thượng dẫn. Tôi nghe mà bán tin bán nghi v́ nếu sự thực đúng y như vậy th́ hoa ḥe ở Việt Nam phải trồng bao nhiêu mới đủ, hả Trời?

 

Mà chả chỉ riêng hoa, ở nước ta, cái (mẹ) ǵ mà không thiếu nên mọi thứ vẫn thường phải phân phối theo tiêu chuẩn – ngoại trừ huân chương, huy hiệu, bằng khen, giấy thưởng … th́ mới thừa thôi. Bởi vậy, tôi xin được có ư kiến (hơi) khác chút xíu: “Cộng sản nó chôn sống ḿnh hôm nay, mai nó mang huân chương hay giải thưởng đến để … làm lễ truy tặng!”

 

Ông Trần Đức Thảo là một nạn nhân điển h́nh cho cái cách chôn sống (rất) bất nhân như thế – theo như lời của một bà cụ bán nước trà ở đầu khu tập thể Kim Liên, nơi mà triết gia của chúng ta cư ngụ cho đến gần lúc cuối đời:

 

“Trong khu nhà B6 đằng kia cũng có một ông tên Thảo, nhưng lôi thôi nhếch nhác quá mấy anh công nhân móc cống. Mùa rét th́ áo bông sù sụ, mùa nực th́ bà ba nâu bạc phếch, quần ống cao ống thấp, chân dép cao su đứt quai, đầu mũ lá sùm sụp, cưỡi cái xe đạp ‘Pơ-giô con vịt’ mà mấy bà đồng nát cũng chê. Thật đúng như anh hề làm xiếc! Mặt cứ vác lên trời, đạp xe thỉnh thoảng lại tủm tỉm cười một ḿnh, một anh dở người…

 

“Một buổi trưa nắng chang chang, ông ghé vào quán uống cốc nước chè xanh, tôi hỏi: “Ông đi đâu về mà nom vất vả thế..ế.. ế. Ông nói: Lên chợ Hàng Bè mua củi đun. Tôi hỏi: Thế củi ông để đâu cả rồi? Ông quay lại nh́n cái ‘pooc ba ga’, mặt cứ ngẩn ṭ te. Chỉ c̣n có sợi dây buộc! Củi nả rơi đâu hết dọc đường, chẳng c̣n lấy một que… Nghĩ cũng tội, già ngần ấy tuổi đầu mà phải nấu lấy ăn, không vợ, không con…” (Phùng Quán.  ”Chuyện Vui Về Triết Gia Trần Đức Thảo.” Ba Phút Sự Thực, 2nd ed. Văn Nghệ: 2007).

 

Nếu quí vị nghe những lời lẽ (thượng dẫn) của một bà cụ bán nước trà vô danh chưa đủ trọng lượng th́ xin nghe thêm đọc thêm đôi ba câu nữa, từ cuốn Mémoire d’un Vietcong (Hồi kư của một Việt Cộng) của một chứng nhân thế giá hơn – luật sư Trương Như Tảng:

 

“Ông không bị tù hay hành hạ thân xác, nhưng công an bao vây, cô lập ông không cho ai tiếp xúc… Nếu ông Thảo tiếp xúc với ai, chẳng hạn một người bạn trên đường phố, th́ người đó sẽ bị bắt giữ để điều tra. Bề ngoài xem ra triết gia sống cuộc đời b́nh thường.

 

Nhưng thực tế ông sống như Robinson Crusoe, hoàn toàn cô độc, mặc dầu có nhiều người ở xung quanh. Ngay họ hàng thân thích cũng không được phép nói chuyện với ông. Đối với một trí thức như vậy là một sự tra tấn dă man.”

 

Ngó bộ ông Trương Như Tảng có vẻ hơi quá lời chút xíu, chứ nếu Trần Đức Thảo bị “tra tấn dă man” th́ làm sao triết gia của chúng ta sống sót cho măi đến năm 1991 – năm mà ông được nhà nước “tha tào” và cho trở lại Paris, theo như tường thuật của tác giả Minh Diện:

 

“Bảy mươi tuổi Trần Đức Thảo mới quay về chốn xưa. Tiếc thay thời huy hoàng của ông đă qua lâu rồi. Rất ít người c̣n nhớ tới ông. Suốt 40 năm ông cô đơn bên trời Nam, giờ lại cô đơn bên trời Tây. Khi người ta đă bỏ lỡ cơ hội th́ khó mà t́m lại được. Quay lại Pari, Trần Đức Thảo sống tạm bợ trong căn pḥng xép trên tầng 5, nhà khách của Đại sứ quán Việt Nam.

 

Nhà báo Nguyễn Đức Hiền tả lại cảnh sống của ông như sau:

 

“Một ông già ở độ tuổi cổ lai hy, khoác chiếc áo cũ màu tím dài chấm gót, bưng bê lỉnh kỉnh mọi thứ xoong chảo, chai lọ leo lên, leo xuống hàng trăm bậc thang tự lo lấy bữa ăn cho ḿnh. Ông già ấy cứ hành tŕnh chừng mười bậc th́ dừng lại, tựa người vào hành lang đứng nhắm mắt, há miệng thở như thổi bễ.’

 

Một chiều mùa Hè năm 1993, ông già ấy gục xuống tại bậc cầu thang, không bao giờ gượng đứng dậy được nữa…. Năm 2000, ông được nhà nước Việt Nam truy tặng Giải Thưởng HCM về Khoa Học Xă Hội.”

 

Thiệt là … có hậu hết biết luôn!

 

Ít nhất th́ những ngày tháng cuối đời “của ông già ấy” cũng (có vẻ) đỡ đoản hậu hơn cuộc sống lê lết của … một bà già khác, cùng thời, danh ca Hà Thị Cầu. Nhân vật này tuy có kém danh giá hơn ông Thảo (chút đỉnh) nhưng cũng nổi tiếng như cồn, và được rất nhiều người ưu ái:

 

• Nhạc Sỹ Quan Long: “Nghệ nhân Hà Thị Cầu là một pho sử sống về nghệ thuật hát xẩm. Cuộc đời bà như một con tằm đă xong kiếp nhả tơ. Không ruộng vườn, không lương hưu, vẫn nghèo khổ như thuở ôm con đi hát rong khắp mọi miền, bà sống dựa vào t́nh thương yêu, sự giúp đỡ của những người yêu mến giọng hát của bà.”

 

• Nhà báo Ngọc Minh: “Trong nghệ thuật hát xẩm, bà Hà Thị Cầu được đánh giá là nghệ nhân duy nhất c̣n lưu giữ được nhiều làn điệu cổ của nghề. Bà cũng là người có thể tự đặt lời mới mang hơi thở của thời đại cho các làn điệu xẩm truyền thống.”

 

• Nghệ Sỹ Mai Tuyết Hoa: “Cách hát và chơi đàn của nghệ nhân Hà Thị Cầu vô cùng độc đáo và ở Việt Nam gần như không có người thứ hai.”

 

BBC, nghe được vào hôm 3 tháng 3 năm 2013, lặng lẽ và buồn bă đi tin: “Nghệ nhân được coi là linh hồn của hát xẩm Việt Nam với gần 80 năm tuổi nghề, bà Hà Thị Cầu, đă qua đời tại Yên Mô, Ninh B́nh…”

 

Hung tin này đă khiến cho Nguyễn Quang Vinh đùng đùng nổi giận:

“Một nghệ nhân tài hoa như thế, cống hiến cho đất nước như thế, được coi là ‘báu vật nhân văn’ của quốc gia như thế, đă từng đào tạo, truyền nghề cho biết bao nghệ sĩ, đă nổi tiếng không chỉ trong nước mà c̣n với nước ngoài…

 

Nhưng suốt đời nghèo đói, suốt đời khổ sở, túng thiếu như kẻ ăn mày. Báo chí lên tiếng, dư luận lên tiếng, những nghệ sĩ tâm huyết thay bà gơ cửa khắp nơi nhưng mặc nhiên không ai đoái hoài, và bà- nghệ nhân Hà Thị Cầu, cho tới lúc nhắm mắt, vẫn trong nghèo đói…”

 

Tôi e rằng nhà văn của chúng ta không hiểu biết về đường lối, cũng như chính sách, của Đảng và Nhà Nước (rơ ràng và rành mạch) như nhà nghiên cứu âm nhạc Trần Quang Hải. Trong bản tin của BBC (thượng dẫn) ông Hải khẳng định:

“Cũng giống như ca trù, hát xẩm đă bị ‘mất đi’ trong 50 năm v́ chính quyền không coi trọng những tài tử dân gian … hát xẩm bị coi là ‘hạ cấp’ và chính quyền không muốn thấy những người hát xẩm lang thang ngoài đường.”

 

Nói cách khác là bà Hà Thị Cầu đă bị “chính quyền” chôn sống từ lâu nhưng măi đến tháng ba năm 2013 mới (chịu) trút hơi thở cuối cùng. Ngay sau đó, báo Thể Thao Văn Hoá (số ra ngày 06 tháng 3 năm 2013) liền hớn hở loan tin:

 

“Tới dự đám tang nghệ nhân Hà Thị Cầu, ông Vương Duy Biên – Thứ trưởng Bộ VH,TT&DL – chia sẻ tâm nguyện cần đề nghị truy tặng cho bà danh hiệu NSND… Thời gian tới, Bộ VH, TT&DL sẽ xúc tiến thực hiện việc này.”

Thiệt là tử tế!

 

Theo Wikipedia: “Năm 1977, sau ngày Việt Nam thống nhất, bà viết bài  Theo Đảng Trọn Đời.”

 

Tôi sợ rằng v́ mù chữ, không đọc được Đề Cương Văn Hoá Việt Nam, nên (có lẽ) măi cho đến khi nhắm mắt người được coi là “báu vật nhân văn sống của Việt Nam” vẫn không biết rằng toàn Đảng không ai thiết tha hay mặn mà ǵ lắm với t́nh cảm (thắm thiết) mà bà đă dành cho chúng nó.

 

Danh ca bị coi là “hạ cấp” đă đành, thế c̣n triết gia th́ sao?

 

Xin thưa: giới người này ở bên nước bạn, cũng như ở nước ta, cả hai Đảng đều coi họ không bằng… cục cứt!

 

Và nói nào ngay, đối với Đảng th́ giới người nào cũng vậy –  bất kể là nông dân, công nhân, thương nhân, hay trí thức. Tất cả đều chỉ là phương tiện, được sử dụng tùy theo lúc mà thôi. Sau đó đều bị mang chôn sống ráo.

 

Nhà nước đợi cho đến khi họ tắt thở sẽ mang bằng khen hay giải thưởng đến làm lễ truy tặng. Những cái lễ này, cũng tựa như những tấm giẻ lau, dùng để lau sạch máu hay nước mắt (hoặc cả hai) cho nạn nhân của chế độ hiện hành.

 

 

Tưởng Năng Tiến

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính