Phim Thuyền Nhân: Hành tŕnh 50 năm

 

Trịnh Khải Hoàng

   

 

Trong gẩn thập niên, hẳn cộng đồng người Việt định cư tại các quốc gia tự do hải ngoại và ngay cả trong nước, ít nhiều người đă có biết tới nữ xướng ngôn viên Thanh Tâm cũng là người sáng lập và là giám đốc đài truyền thông Viêtlive.Tv tại Toronto - Canada, với những biên tập viên xinh đẹp có tŕnh độ trí thức xuất hiện hằng ngày trên màn h́nh với những tiết mục: Điểm tin, tường tŕnh, phóng sự sinh hoạt những vấn đề xă hội đang là điểm nóng trên thế giới, b́nh luận, âm nhạc nghệ thuật, văn hóa, chính trị…rất thành công và được cộng đồng người Việt tín nhiệm ái mộ.

 

Ngoài công việc điều hành đài truyền h́nh với những đa đoan “đầu sóng ngọn gió”, Thanh Tâm là khuôn mặt công chúng không dễ ǵ được êm xuôi với “bách ngôn, bá tánh” người yêu có lắm và kẻ thù chính trị luôn ŕnh rập cơ hội để hăm hại, triệt hạ…! Thế nhưng, cô lại cưu mang thêm tài hoa với bộ môn điện ảnh vốn là nghệ thuật thứ bảy, mà từ bao thập niên qua đă có những đạo diễn người Việt với nền điện ảnh thời danh, tên tuổi chuyên ngành vẫn ít có được sự thành công…! Với phim A REALM OF RETURN (Bóng Quá Khứ) đă được tŕnh chiếu tại các rạp khắp các quốc gia Á - Âu - Mỹ nơi có cộng đồng người Việt sinh sống…đă chứng tỏ sự nhiệt t́nh, năng động nổ lực và tài hoa của nữ đạo điễn Thanh Tâm và ekip làm phim có giá trị nghệ thuật, và hạng bậc trong giới điện ảnh tại hải ngoại từ sau năm 1975. Phim BOAT PEOPLE: A 50 YEAR JOURNEY (Thuyền Nhân: Hành Tŕnh 50 Năm) là phim thứ nh́ đang được chiếu tại các rạp tại Canada. Dĩ nhiên, người Việt chúng ta luôn mong mỏi sẽ được thưởng thức phim Việt và sẵn ḷng đón nhận, khuyến khích, ủng hộ giới làm phim Việt Nam sẽ cống hiến bông hoa hương sắc cho khu vườn nghệ thuật, cho dù ở “địa hạt” này giới điện ảnh Việt Nam vẫn c̣n khá non kém so với những gốc đại thụ danh tiếng như Hollywood, Hongkong, Bollywood, Seoul, China…Nhưng cũng nh́n lại ngay tại Hollywood từ thế kỷ tới nay ngoài phim GONE WITH THE WIND (Cuốn Theo Chiều Gió) kinh điển trên màn bạc đại vĩ tuyến, hay với THE LITTLE HOUSE ON PRAIRIE (Căn Nhà Nhỏ Trên Thảo Nguyên) chiếu nhiều tập trên truyền h́nh có giá trị đáng được trân trọng, mộ chuộng để đời…Hiện tại Hollywood chưa có một xuất phẩm nào sánh b́…? “Nói” như thế cũng có nghĩa là quả thật ngành điện ảnh Việt chúng ta cần phải được học hỏi, trau giồi học thuật, kỹ năng và riêng tài hoa vốn có phần thiên phú, chứ chưa chắc bởi học hành mà trổ hoa kỳ tài. Dẫu sao, trên con đường nghệ thuật điện ảnh th́ nữ Đạo Diễn Thanh Tâm đă khởi hành với bước đi với hai phim:  Bóng Quá Khứ và Thuyền Nhân: Hành Tŕnh 50 Năm trên đường dài cho mai sau.

 

   Tôi đă xem phim và xét “thấy” không cần phải làm “công việc” của nhà điểm phim rạch ṛi, chi li từng chi tiết ưu khuyết điểm của phim ảnh. Hăy để những “chuyên gia” soi kính, b́nh phẩm và nêu lên những điều hữu ích thiện mỹ, và cầu toàn cần thiết cho những tác phẩm sóng sau giá trị hơn sóng trước. Riêng tôi chỉ đề cập tới những tác động của phim tới tâm tư, t́nh cảm và bản thân suy nghĩ và làm ǵ sau khi xem phim? Nội dung cuốn phim bắt đầu với h́nh ảnh cậu bé có vẻ thắc mắc và thái độ có chút bất b́nh khi cô giáo trong lớp học chỉ bảo lá cờ đỏ sao vàng là cờ quốc gia Việt Nam, dẫn tới câu chuyện vượt biển của Cha Mẹ cậu đang định cư ở Canada.. Qua câu chuyện thật, người thật, quăng đời trải qua hiện thực của gia đ́nh này, cho chúng ta thấy biết Chính Trị ảnh hưởng tới đời sống chúng ta, khước từ hay chấp nhận đều là hành vi chính trị và bị “nó” chi phối ở mọi mặt tầng xă hội và hoàn cảnh sinh hoạt của chúng ta. Tốt nhất là chúng ta phải có nhận thức và chọn lựa chứ không thể an nhiên mà thoát được. V́ mục đích của Chính Trị, là tạo nên sự ḥa hài giữa những con người sống trong xă hội, những đoàn thể sống trong quốc gia, và những quốc gia trong cộng đồng nhân loại. Mục đích của Chính Trị là giải quyết ổn thỏa những tranh chấp, xung đột tinh thần và vật chất gây ra do sự mâu thuẫn quyền lợi giữa những cá nhân, giữa những tầng lớp, giữa những đoàn thể và những quốc gia, tạo được t́nh trạng ổn định, điều kiện cần thiết để xă hội phồn thịnh. Nhưng sự cai trị hà khắc trong Chính Trị của Cộng Sản Bắc Việt sau ngày “giải phóng miền Nam” là thứ loại tàn bạo “Hà chính mănh ư hổ giả!” hà khắc bạo tàn đáng sợ hơn loài cọp dữ, đă khiến người dân phải liều mạng vượt biên, vượt biển t́m đường sống với mong tới được bến bờ tự do.

 

   Điện ảnh là nghệ thuật diễn tả cảnh đời, t́nh cảm qua vai tuồng và tài năng diễn đạt của diễn viên qua h́nh ảnh trôi chảy trên những thướt phim nhựa từ cổ điển cho tới kỹ thuật số (digital) tân tiến nhiều TB byte memory. Nhưng trong phim Thuyền Nhân:Hành Tŕnh 50 Năm chỉ có ít vai diễn v́ đoạn cảnh quá khứ sau 30/4/1975 đă qua, cần phải đề cập tới, và cũng thật khó t́m được tại hải ngoại diễn viên nào có nhân dáng cục mịch, thô bỉ, đốt nát với học lực lớp 3 trường làng với vẻ mặt đanh ác, gian trá và hốc mắt hiểm độc để đóng (casting) đúng vai gă công an ṇi  như loại thực dân mới, từ miền Bắc vào cai trị đám dân nô lệ miền Nam thua trận vốn dĩ có tŕnh độ học thức, văn hóa và nhân phẩm trội vượt hơn bọn chúng ngàn lần. Đành thôi, vai diễn cảnh công an hà hiếp dân lành! Nhưng hầu hết những science trong phim không phải là vai diễn, mà là người thật, chuyện đời thật, là nạn nhân và cũng là nhân chứng sống trong cảnh ngộ, thảm trạng thuyền nhân vượt biển t́m tự do lúc bấy giờ.

 

   Việt Nam tự ngàn xưa với phong tục tập quán và chịu ảnh hưởng văn hóa Khổng Mạnh, người phụ nữ Việt kín dáo, dịu dàng, chân mộc…từ gia đ́nh tới xă hội và dễ thường nhút nhát hiền ḥa…Thế nhưng cô thiếu nữ năm xưa trên thuyền vượt biển, bị hải tặc bắt, hiếp…may mắn thoát chết, nay tuổi đă cao và chắc hẳn bà có gia đ́nh chồng con và đám cháu nội ngoại…Bà có lấy làm khó không, khi phải vượt lên khỏi bản tánh cố hữu hiền lành, e dè để mạnh dạn xuất hiện trước ống kính thu h́nh, mà rồi cũng không khỏi xúc động khóc nấc rưng rức từng cơn kể thuật lại tấm thân bị đám hải tặc Thailan cướp bóc, hăm hiếp tập thể trước mắt bao người…! Tôi xin trân trọng và tặng bà một bông hồng tinh thần nhân ái với nhân phẩm của bà, và đó là đích điểm của nhân đạo làm người. Câu chuyện của người phụ nữ may mắn sống sót này là một điển h́nh trong hằng triệu nạn nhân vắn số đă vùi thây trong ḷng biển…Ôi,…đau thương xé tâm can, thấu trời xanh và mỉa may thay tên gọi biển Thái B́nh Dương !

 

Nữ đạo diễn Thanh Tâm và ekip làm phim đă thật khéo léo tận dụng những đường kỷ hà trong bố cục h́nh ảnh diễn đạt t́nh cảnh thẩm thấu tâm hồn người xem Thuyền Nhân: Hành Tŕnh 50 Năm: Xưa cụ Nguyễn Du nh́n ra xa xa đường nằm ngang mặt biển tiếp giáp với chân trời khiến cho cụ chạnh nỗi buồn mà than: 

 

“Buồn trông cửa biển chiều hôm

 Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa”

 (Nguyễn Du)

 

Nhưng đạo diễn Thanh Tâm và ekip làm phim đă “giàn trải” đường kỷ hà mặt biển trầm buồn, tiếp giáp với chân trời màu xám âm u ảm đạm có từng cơn sóng dữ nhấp nhô và cánh hải âu cô đơn chao đảo như dật dờ chập chờn bay về đâu thân phận thuyền nhân trên chiếc thuyền gỗ mong manh ch́m nổi trong cơn sóng ba đào…! Những đường kỷ hà chiều thẳng đứng diễn tả cảnh t́nh uy nghi, hùng vĩ và uy quyền như thân cây cổ thụ thẳng đứng, tượng đài bậc linh thiêng như Mẹ Maria đứng trước vương cung thánh đường, tượng Đức Phật tọa thiền trên đỉnh núi, đền chùa ư…? Với nữ đạo diễn Thanh Tâm là bước chân của cô, và đoàn làm phim đă đi tới tận nơi đă xảy ra sự việc và là chứng tích của biết bao nạn nhân đă chết vùi thân xác trong tận cùng đau khổ…Nay chỉ c̣n trơ lại chiều cao giới hạn của những bia mộ đơn sơ đă găy đổ, và một vài tượng đài kỷ niệm được những nhà mạnh thường quân vận động nhân lực, tài lực ở nước Úc và Canada xây dựng. Đây mới đích thực là chiều cao tinh thần và chân t́nh của cộng đồng người Việt không quên đồng bào đă mất trong thảm trạng vượt biển, vượt biên t́m tự do. Ôi những đường kỷ hà h́nh cong, uốn lượn quanh co, thường khiến cho nội tâm của chúng ta cảm t́nh thơ mộng, lăng mạn như đường cong ven bờ hồ, hay khúc quanh của băi thùy dương ven biển chăng? Nhưng với ánh mắt tinh tế nghệ thuật của đạo diễn Thanh Tâm trong phim là khúc quanh băi biển miền nam Thailan thật; chính tại nơi này mà người kư giả cũng là văn thi sĩ trước kia đă tới băi biển nơi đây, anh đă nh́n thấy thân xác 12 cô gái Việt trẻ tuổi lơa lồ không mănh vải che thân, cổ bị bọn hải tặc cột dây dính liền vào nhau trôi dạt vào bờ vào một ngày mưa buồn lạnh lẽo thê thê…! Họ là nạn nhân bị hải tặc Thailan cướp bóc, hăm hiếp man rợ, rồi cột dây thừng vào cổ, quăng xác xuống biển.

 

Ôi những chiếc thuyền gỗ mong manh

Vượt đại dương mong t́m gặp đất lành

Trôi nổi bềnh bồng trên sóng nước

Giông tố nhận ch́m trong cơn băo

Chiếc c̣n kia trơ trọi giữa trời cao

Trong đêm đen, hải tặc Thái bủa vào

Cuồng nộ cướp bóc, giết người, hăm hiếp…

Ôi tiếng gào khóc kêu la kinh khiếp…!

Bọn man rợ dâm ác cuồng điên…

Xác em gái dập vùi trên sóng biển

Dạt vào bờ như hồn linh thiêng báo tử

Ôi biết bao oan khiên đau buồn …!

 

Trong Ḍng Sinh Mệnh Dân Tộc Người Phụ Nữ Việt Nam, như những thành phần làm nên toàn thể, trong cương vị làm con, làm người T́nh, làm Vợ, làm Mẹ trong gia đ́nh và cương vị làm Dân trong phạm vi Đất Nước, và vị thế của phụ nữ rất quan trọng để làm cho Dân Tộc được trường tồn và Tổ Quốc thêm vinh quang…Vậy mà những phụ nữ Việt Nam này trong thảm họa thuyền nhân vượt biển, bị lũ hải tặc Thailan man rợ cướp bóc, hăm hiếp xong, quăng xuống biển như vứt bỏ con vật ch́m nổi trong ḷng đại dương thâm u lạnh lẽo oan khiên… Ôi biển trùng dương bao la cũng là mồ chôn hằng triệu thân xác thuyền nhân Việt ch́m sâu trong ḍng nước thâm u xanh lơ kia…Biển vẫn vô t́nh!

 

Từ năm 1975 tới nay, trong giới điện ảnh Việt Nam tại hải ngoại chỉ có được số ít ỏi phim được tŕnh chiếu, và không mấy thành công, lại thường có nội dung quanh quẩn những chuyện t́nh yêu , chưa đạt đỉnh nghệ thuật và phải “chết non”. Phim A Realm Of Return (Bóng Quá Khứ) của đạo diễn Thanh Tâm cũng vừa tŕnh chiếu xong, và hiện c̣n đang được khán thính giả mộ điệu thẩm định giá trị. Nhưng với phim  Boat People: A 50 Year Journey (Thuyền Nhân: Hành Tŕnh 50 Năm) là một dấu ấn cần có trong cộng đồng người Việt định cư tại các quốc gia tự do hải ngoại. Đây không phải là loại phim chỉ để xem qua giải trí lúc nhàn rỗi. Phim có tính chất chứng tích lịch sử của giai đoạn dân chúng miền Nam bị Cộng Sản Bắc Việt xâm chiếm, họ phải lao ra biển tẩu thoát và thành thảm họa thuyền nhân suốt nhiều thập niên từ sau 1975. Thanh Tâm cũng  theo ḍng người tỵ nạn định cư tại nước Canada là trú xứ thích hợp để sinh sống, học tập đạt thành quả và vươn lên như những bông hoa tươi đẹp khoe hương sắc dưới ánh sáng trong lành và có ít nhiều mật ngọt để đóng góp cho đời với trái tim nhân ái. Thanh Tâm may mắn hơn những thuyền nhân đă bị ch́m sâu trong ḷng đại dương lạnh lẽo! Cô đă thể hiện “cái” tài hoa qua hai  phim đă và đang tŕnh chiếu tại nhiều rạp.

 

30 tháng 4 năm 2024 năm nay nữa đă là 49 năm kể từ ngày người Việt tỵ nạn Cộng Sản có mặt ở các quốc gia hải ngoại, Cộng Đồng Người Việt thành h́nh và Cuộc Chiến Quốc - Cộng vẫn c̣n đang tiếp diễn cho dù đă không c̣n tiếng súng nổ vang rền… Nhưng từ buổi đầu bở ngỡ c̣n đang lo sinh kế gia đ́nh, báo chí Việt Ngữ đă xuất bản và bộ môn văn học, âm nhạc, nghệ thuật điện ảnh cũng đă khởi sắc và đang dần hoàn thiện. Đặc biệt phim Thuyền Nhân: Hành Tŕnh 50 Năm này là một trang sử liệu hiện thực, là dấu ấn ghi lại một quá tŕnh đau khổ, bi thảm của Người Việt Tự Do, và cho dù hay hoặc khiếm khuyết th́ vẫn là nét mực có giá trị trong pho Lịch Sử Ngàn Người Viết và nền Văn Hóa Người Việt Tự Do, tự tri chứng nét bi hùng tráng Thuyền Nhân Việt Nam vượt đại dương với những con thuyền gỗ mong manh dễ vỡ,  không la bàn chuyên nghiệp và hoa tiêu hải hành chỉ có tŕnh độ lái thuyền trên sông lạch, hoặc đánh bắt thủy sản ở ven bờ biển…Thế nhưng v́ Tự Do hay là Chết. Chúng tôi lao ra biển và hiện có mặt khắp thế giới, cộng đồng Người Việt Tự Do chúng tôi lớn mạnh trong những quốc gia tự do, dân chủ. Đó là cái giá của Tự Do và Hoa Tự Do vô giá do máu lệ, thân xác đồng bào tôi trải thảm trên đường vượt biên, vượt biển mà nở thắm t́nh người. Chúng tôi tri ơn những người dân bản xứ của các quốc gia nhân ái đă mở rộng ṿng tay độ lượng cưu mang, cho chúng tôi cơ hội sinh sống an lành và tiến thân.

 

Tôi xin trân trọng giới thiệu phim BOAT PEOPLE:A 50 YEAR JOURNEY do nữ đạo diễn Thanh Tâm và Ekip làm phim thực hiện đang được tŕnh chiếu. 

 

 

Trịnh Khải Hoàng

HOA TỰ DO mùa Xuân 2024.

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính