Chiến tranh Mỹ-Iran: Thiệt hại của Mỹ và các Bài học quân sự

 

Trần Lư

 

 

(Phần 1: Thiệt hại)

   

Thiệt hại về vũ khí và nhân sự là điều phải xảy ra trong mọi cuộc chiến tranh. Sau thành công trong trận đột kích vào Venezuela để bắt cóc TT Maduro (không gặp kháng cự), Hoa Kỳ đâ chính thức gặp phản ứng khi tấn công Iran (28 tháng 6) và cũng chịu nhiều tổn thất, trước thực tế chiến trường. Vũ khí Hoa Kỳ được thử nghiệm, các hệ thống pḥng không cũng thật sự gặp thử thách...

 

   Các tổn thất đă giúp Hoa Kỳ học được nhiều bài học quân sự, thay đổi những quan niệm lỗi thời và bỏ bớt các vũ khí không c̣n thích hợp...

 

  • Kho vũ khí Iran trước chiến tranh:

 

 

Ghi chú: Iran có thể có;

  •  từ 900 đến 1100 phi đạn tấn công chiến lược thế hệ 3, tầm xa 1200-1500 km. Phi đạn được hướng dẫn khá chính xác và mang đầu đan ‘clusters’

  • từ 30 đến 40 ngàn drone Shahed 136; sau 7 ngày lâm chiến hiện có thể c̣n khoảng 20 ngàn và vẫn có thể đang chế tạo và lắp ráp thêm.

  • Khoảng trên 2000 dàn phóng, trong đó 700 dàn đật ngầm hoặc cất giấu trong ḷng đất.

  • Vũ khí chính Iran sử dụng trong các trận tấn công vào các Căn cứ Mỹ:

 

 

Hai loại đáng chú ư: Trong các cuộc tấn công vào các Căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh,   Iran đă sử dụng 2 vũ khí chính:

  • Drone Shahed 136

 

 

Shahed 136 rất hữu hiệu trên chiến trường, do cấu trúc nhẹ, đơn giản, rẻ tiền, chứng tỏ được khả năng tại Chiến trường Ukraine, được Nga chế tạo (theo mẫu, được Iran chấp thuận) thành drone Geran-2.

   

Hoa Kỳ củng ‘sao chép và chuyển đổi’ Drones này thành Drone Lucas, dùng ngay trong cuộc chiến tấn công Iran... (xin xem bài Hoa Kỳ học được ǵ?) 

  • Phi đạn Shahab-3

               

Khá chính xác và vượt được khỏi các hệ thống chống đỡ của Mỹ-Israel, gây những tồn thát bất ngờ cho các Căn cứ quân sự Mỹ...

 

 

  • Vũ khí mới nhất được Iran mang ra sử dụng là Sejjil-2 ‘dancing missile’

 

Theo Center for Strategic and International Studies, th́ Phi đạn này được nghiên cứu từ cuối thập niên 1990, thử nghiệm đầu tiên năm 2008–2009, và đến nay mới thử thực tế chiến trường. Phi đạn dài 18m, đường kính 1.25, nặng 23 tấn, mang đầu đạn 700kg, tầm xa đến 2000km. Phi đạn ballistic 2 tầng tầm trung này, đẩy bằng nhiên liệu đặc, gọi là ‘dancing’ v́ có khả năng thay đổi đường bay,  điều khiển được trong khi đang bay ở cao độ cao; có thể vượt được các hệ thống pḥng không của địch...Ưu điểm hơn Shahab, dùng nhiên liệu lỏng, cần thời gian sửa soạn lâu hơn khi phóng...

 

  • Tổn thất của Mỹ

   

Chiến tranh Iran là cơ hội thực tiễn đẻ quân đội Mỹ đối đầu trực diện với đối phương, đặc biệt là cơ hội để thử nghiệm sự hữu hiệu của các hệ thống pḥng không tại các Căn cứ Mỹ tại vùng Trung Đông, giúp Hoa Kỳ học được nhiều bài học về vũ khí và chiến lược, chién thuật, bổ xung nhiều nhược điểm chủ quan trước đây...

   

Các nhà nghiên cứu quân sự Mỹ đă thay đổi được các nhận định, kế hoạch, và dự trù các phương thức áp dụng cho các cuộc chiến có thể xảy ra trong tương lai...

 

   

Thống kê tạm cho đến đầu tháng 4,2026, Hoa kỳ đă chịu nhiều  thiệt hại về vũ khí và trang bị tại Iran. Phí tổn được ước lượng khoảng từ 2.1 đến 3.6 tỷ USD.

 

 Các thiệt hại quan trọng đáng chú ư  là những drones MQ-9, phi cơ F-15 E Strike Eagle, phi cơ tiếp nhiên liệu KC-135; phi cơ chiến thuật C-130... Và các các hư hại về các hệ thống radars và pḥng không như THAAD...

  • 1-Drones: Tuy Mỹ dùng nhiều loại drones tại Iran, nhưng MQ-9 Reaper được xếp vào loại phi cơ trinh sát-tấn công hạng trung, không người lái, tái sử dụng được và có thể mang phi đạn tấn công, nên được xem như một phi cơ chiến đấu. Drones MQ-9 bị pḥng không Iran bắn hạ khi đang hoạt động  và cũng bị phá hủy khi đang đậu tại một số Căn cứ.

   

MQ-9 bay chậm (230 mph), có khả năng hoạt động tầm xa và lâu trên chiến trường (34 giờ). Trị giá 34.2 triệu USD/chiếc. KQ Hoa Kỳ (2026) trang bị trên 300 drones này. MQ-9 chính thức chấm dứt sản xuất vào 2025 (khoảng 576 chiếc được sản xuất, tư 2001)

 

 

Khoảng 24 chiếc đă bị thiệt hại tại chiến trường Iran (bao gồm cả khu vực do CENTCOM chịu trách nhiệm).

 

Một drone MQ-4C Triton bị mất liên lạc và rơi xuống trong vùng Vịnh Ba tư, ngày 9 tháng 4, 2026

  • 2- Phi cơ chiến đấu, chia thành:

 

– F-15E Strikes Eagles: (4 chiéc)

 

– Ngày 2 tháng 3 2026, 3 phi cơ F-15E của KQHK đă bị bắn rơi do ḥa lực bạn (Kuwait): 1 rơi gần Al Jazia, trong Kuwait và 2 rơi gần Kuwait City;  6 phi công thoát hiểm an toàn.

   

– Ngày 3 tháng 4, 2026, 1 phi cơ F-15E (Phi đoàn Khu trục 394) bị Iran bắn hạ tại vùng phía Đông lănh thổ Iran. Hai nhân viên nhảy dù thoát hiểm: Phi công được cứu thoát ngay, Chuyên viên vũ khí được cứu thoát ngày 5 tháng 4, sau một cuộc hành quân ‘t́m và kiếm’ bên trong lănh thổ Iran; Hoa Kỳ đă chịu thêm nhiều tổn thất về phi cơ trong cuộc ‘d́m cứu’ này.

 

– KC-135, Stratotanker, tiếp nhiên liệu trên không (8 chiéc, trong đó 6 bị hư hại)

 

–  KC-46 Pegasus (1 chiéc)

 

Ngày  12 tháng 3, 2026, trong một phi vụ tiếp nhiên liệu trên không, 2 phi cô KC-135 đă đụng nhau trên không phận phía Tây Iraq: một chiếc tơi, cháy, 6 nhân viên tử nạn; một chiếc hư hại bay về được phi trường Ben Gurion, Israel.

Ngày 13 tháng 3,  5 KC-135 đang đậu, bị hư hại nặng khi bi phi đạn và drones Iran tấn công vào Prince Sultan AB (Saudi Arabia)

 

Ngày 27 tháng 3, Iran tấn công Căn cứ KQ Mỹ Prince Sultan AB ( Saudi Arabia): 1 KC-135 và 1 KC-46 bị hư hại nặng

 

– E-3 Sentry AWACS (2 chiếc): 1 bị phá hủy, 1 hư hại nặng ngày 27 tháng 3, tại Căn cứ Prince Sultan AB

 

– A-10 Thunderbolt: 1 chiếc bị Iran bắn hạ ngày 3 tháng 4, khi đang được điều động yểm trợ cho công tác t́m cứu chiếc F-15E. Phi công nhảy dù thoát hiểm trong vùng Hormuz vả được cứu thoát.

 

– MC-130J: 2 phi cơ dùng trong phi vụ ‘t́m-cứu’ Chiếc F-15, khi đáp xuống một phi trường tạm bên trong Iran, hư hại; đă buộc phải tự bị phá hủy khi không thể tái cất cánh. 3 chiếc khác được gửi đến thay thế (5 tháng 4).

 

–Trực thăng:

   

Ngày 23 tháng 4, một UH-60 Black Hawk bỉ hư hại tại Camp Victory Baghdad.

   

Ngày 3 tháng 4:  Trong phi vụ ‘t́m và cứu’ Phi công và nhân viên vũ khí của chi61c F-15E bị bắn rơi: 1 UH-60 và 1 HH-60 Pave Hawk bị trúng đạn nhưng về được căn cứ

   

Ngày 5 tháng 4, 4 chiéc MH-6 Little Bird, đă cùng bị phá hủy với 2 chiếc MC-130.

   

Ngày 3 tháng 4: một CH-47 Chinook bị phá hủy (phần đầu và rotor bị hủy (tại Kuwait do phi đạn Iran)

 

–Trường hợp chiếc F-35:

 

Ngày 19 tháng 3, một F-35 khi thi hành một phi vụ chiến đấu đă bị trúng đạn; Phi cơ hư hại và phải đáp khẩn cấp tại một căn cứ KQ Mỹ vùng Vịnh. Phi công an toàn. Iran công bố như một chiến công, và cho biết phi cơ bị bắn trúng do một Hệ thống theo dơi hồng ngoại(?), có thể do Hệ thống pḥng không Raas của IRGC. Đây là lần đầu tiên F-35 phải đáp khẩn cấp...

 

Các thiệt hại về Radar và Hệ thống Pḥng không

 

 

Những thiệt hại về radar và Thiết bị của các Hệ thống pḥng không đật tại các Căn cứ Quân sự Mỹ tại Vùng Vịnh là những thiệt hại nặng và ‘bất ngờ’ nhất cho Vũ khí Mỹ, lần đầu tiên bị  trực tiếp tấn công. Các hệ thống này, từ trước đến 28 tháng 2 2026, vẫn được cho là ‘bất khả xâm phạm’ (trên giấy tờ).

 

Iran đă đồng loạt tấn công bằng drones và phi đạn vào các Căn cứ quân sự Mỹ tại Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia...theo một kế hoạch đă được nghiên cứu sẵn...

 

Nga đă thầm lặng giúp Iran trong cuộc chiến điện tử chống Mỹ (như Mỹ đă và đang giúp Ukraine).

  • Nga giúp Iran xác định các vị trí quân sự của Mỹ ‘đúng nguyên tắc căn bản của Electronic warfare: ‘Whoever knows where the enemy us wins”.

  • Iran chỉ có một số các thiết bị giới hạn liên lạc vệ tinh, không đủ khả năng theo dơi toàn bộ các hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực.

  • Nga đă cung cấp các tin tức t́nh báo cho Iran qua Hệ thống vệ tinh gián điệp Kanopus-V (hay Khayyam).

 

(drones của Iran tấn công vào Cơ sở quân sự Mỹ tại Kuwait gây tử thương cho 6 quân nhân Mỹ, không phải do may rủi, mà tấn công chính xác vào các vị trí chưa bao giờ được công bố hay ghi trên bản đồ dân sự.

  • Trung Hoa cũng là một đối thủ, giúp Iran trong cuộc chiến EW chống Mỹ: Trung Hoa cung cấp cho Iran nhiều hệ thống radar tối tân nhất. Iran đă dùng Hệ thống vệ tinh định vị BeiDou-3 (thay cho GPS)…

  • Các thiệt hại về radars:

 

1- AN/TPY-2 Radar: Hệ thống radar liên kết với Hệ thống pḥng không THAAD đồng thời có thể cung cấp các data cho Hệ thống Patriot.

 

AN/TPY-2 radar là thành phần chính của Hệ thống THAAD, pḥng không nhiều lớp, đặt tại vùng Trung Đông. Trên lư thuyết THAAD có thể bắn hạ các phi đạn ballistic tấn công từ Iran. AN/TPY-2 có khả năng di động, chuyển vị trí  và hoạt động độc lập. Trị giá từ 500 triệu đến 1 tỷ USD cho mỗi đơn vị.

 

 

Iran đă phá hủy được 4 hệ thống AN/TPY-2: 1 tại Căn cứ Muwaffaq al-Satti (Jordan); 1 tại CC Prince Sultan (Saudi Arabia) và 2 tại Al Ruwais (UAE)

 

2- AN/FPS-132 Block 5 UEWR

 

Hệ thống Radar, cố định, lớn; Loại radar 2 hoặc 3 mặt (three array) có nhiệm vụ cảnh báo sớm, báo động các phi đạn tấn công đang bắn đến’ Trị giá tổng cộng, kể cả thiết kế 1,1 tỷ USD

 

Radar bị phá hủy, loại 3-mặt, kiểm soát được một không phận 360 độ, đặt tại Al-Udeid, Qatar.

 

 

3-AN/MPQ-65 Radar (PAC-3)

   

Hẽ thống radar C-band passive electronically scanned array (PESA), dùng như radar căn bản của Hệ thống Phi đạn Pḥng không Patriot, có khả năng t́m và theo dơi, nhằm các mục tiêu kể cả phi cơ chiến đấu, phi đạn hành tŕnh (cruise) và đạn đạo (ballistic), tầm xa trên 100km và điều khiển được cùng một lúc 9 phi đạn bắn vào các mục tiêu riêng biệt. Hệ thống di động, đặt trên xe kéo M86. Trị giá 150 triệu USD.  1 dàn bị phá hủy tại Căn cứ KQ Al Salem, Kuwait.

 

 

4- ECS MSQ-104  (Patriot PAC-3) Engagement Control Station

Trung tâm chỉ huy và điều hành của hệ thống pḥng không Patriot, chỉ huy việc phóng các phi đạn pḥng không. Đặt trên xe kéo, có thể tự điều hành. Cũng bị phá hủy tại Căn cứ Al Salem, Kuwait

 

 

5-AN.GSC-52B. Trạm vệ tinh mặt đất (40 triệu USD/hệ thống)

 

Trạm vệ tinh SATCOM chiến thuật được Lục quân Mỹ sử dụng dùng băng tầng viễn thông Ka-band, cung cấp các liên lạc  thời điểm chính xác (real-time) có hệ thống radar đường kính 12.2m, chuyển các tín hiệu qua hệ thống đa vệ tinh quốc pḥng.

 

 

Iran đă phá hủy được 1 hệ thống SATCOM này của Mỹ tại US 5th fleet Headquarter, Bahrain.và gây hư hại cho 6 hệ thống (domes và sensors) khác, tạo CC Arifjan, Kuwait

 

Ghi chú: Về thiệt hại nhân mạng

 

Tính cho đến đầu tháng 4-2026

  • 15 nhân viên (gồm cả quân nhân) thiệt mạng.

(6 quân nhân tử thuong khi Iran tấn công bằng drones vào Port Shuaiba; 6 nhân viên phi hành tử nạn trong vụ 2 chiếc KC-135 đụng nhau trong  tháng 3-2026 trên không phận Iraq; 1 quân nhân tử thương tại Prince Sultan AB, Saudi Arabia ngày 1 tháng 3.

  • 520 người bị thương.

 

– Về chiếc F-35 trúng đạn phải đáp khẩn cấp:

   

Iran cho là ‘chiến công’ vĩ đại (tuy phi cơ không bị rơi, c̣n bay về được)

   

Các ‘đối thủ của Mỹ như Nga, Tàu và các ‘đồng minh’ không... ưa Mỹ cũng ‘vỗ tay’ khen ngợi. Thực tế cho thấy Trung Hoa đă ‘đầu tư’ rất nhiều cho chiến công ’nửa vời’ này của Iran. Tàu đă cung cấp cho Iran tất cả các thiết bị kỹ thuật cần thiết:

  • Radar YLC-8B: tầm xa, thiết kế đặc biệt để t́m và theo dơi các Phi cơ tàng h́nh như F-35 và B-2.

  • Radar JY-27A, radar phụ (bổ túc) chống phi cơ tàng h́nh, cảnh báo, dùng băng tần sóng cực ngắn UHF.

  • Hệ thống Viễn thông-Vệ tinh Beidou 3, thay thế hoàn toàn cho GPS, không bi Mỹ ngăn chặn, phá sóng.

  • Trên 500 vệ tinh viễn thông, t́nh báo, gián điệp; cung cấp tin tức t́nh báo điện tử SIGINT, lập bản đồ trận địa, theo dơi các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran.

  • Tàu gián điệp Liaowang-1, neo tại Eo Hormuz, với những cảm ứng có tầm hoạt động xa trên 6000 km.

  • Hệ thống CETC AI; Hệ thống Cybersecurity.; Electronic Warfare Architecture...

 

– Phân tích của các chuyên viên vũ khí:

Theo nhận định và phỏng đoán của các chuyên viên:

   

Hệ thống bắn ‘gần’ trúng chiếc F-35 rất có thể là một Hệ thống pḥng không Khordad phóng đi một phi đạn Sayyad-3.

  Việc theo dơi chiếc F-35 là do phố hợp 4 kỹ thuật độc lập:

  • YLC-8B theo dơi từ xa bằng UHF tầm xa

  • IRTS (Infrared Tracking System)

  • Radar High Resolution Array

   

F-35 bị nhắm bắn tại một vị trí  cách khoảng 120-160 km, nên chỉ có thể do Hệ thống Pḥng không Khordad hay Bavar.

   

Phi đạn bắn chiếc F-35 là một phi đạn Sayyad, không trúng trực tiếp được chiếc phi cơ, nhưng chỉ nỗ gần, nên gây được  những hư hại do các mảnh vụn của phi đạn.

 

 

Xin mời đọc phần tiếp: ‘Những bài học về vũ khí...’

 

 

Trần Lư

4-2026

 

Nguồn: https://bienxua.wordpress.com/2026/04/16/chien-tranh-my-iran-thiet-hai-cua-my-va-cac-bai-hoc-quan-su-tran-ly/

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính