Chiến tranh Iran và Thế Chiến quốc

 

Trần Lư

 

 

   

Chiến tranh Iran 2026, tuy chưa kết thúc, nhưng đă tạo nhiều thay đổi trong trật tự toàn cầu, gây nhiều ảnh hưởng sắp xếp lại vị thế của nhiều quốc gia trên thế giới... Nhu cầu năng lượng (petropolitics), cùng các liên hệ kinh tế. đóng vai tṛ quyết định ‘thế chiến quốc’ đang diễn ra.

   

Tuy Thế giới có đến trên 200 quốc gia từ rất lớn đến thật nhỏ, nhựng việc quyết định trật tự thế giới ‘mới’, nằm trong tay một thiểu số, chính xác hơn là những đại cường (luôn muốn giữ nguyên vị thế) và những ‘trung cường’ muốn vươn lên..khỏi nhóm quốc gia nhỏ và yếu..

   

Dựa trên những phân tích về geopolitics mới nhất của các nhà Nghiên cứu Chiến lưọc và của các Tạp chí Chính trị th́:

   

Các quốc gia trên Thế giới đang chuyển động quanh một vấn đề nan giải giữa:

  • Tiến thêm để trở thành một nước mạnh (phát triển về quân sự và kinh tế)

  • Tránh không bị lùi để thành nước yếu (tự vệ, áp dụng các chiến lược nhằm giữ ổn định)

 

Chiến tranh Iran 2026 đă đưa ra một h́nh ảnh về Chỉ số quyền lực (power index) của nhiều quốc gia trên thế giới và vè Cán cân sức mạnh giữa các quốc gia trong từng Khu vực liên hệ.. (Trần Lư xin tạm dùng: “Thế Chiến quốc”... dựa theo bài học lịch sử của Tàu trong  các thời gian Tam quốc, Lục quốc tranh hùng..nhiều thế kỷ trước..)

   

Bài phân tích và nhận định về ‘mạnh’ và ‘yếu’ này, dựa vào các yếu tố quân sự và kinh tế của từng quốc gia. Mỗi quốc gia vẫn có thêm một số quyền lực ‘mềm’ như liên hệ ngoại giao, ảnh hưởng toàn cầu, và khả năng kiên cường nội bộ…

  • Một quốc gia, sẽ bị xem là ‘yếu’, tuy vẫn có quyền lực, nhưng quyền lực này lại kém hữu hiệu. Các quốc gia này đóng khung trong vị thế tự bảo vệ và muốn giữ được ưu thế về kinh tế…

  • Có một khoảng cách quan trọng giữa sự ‘tự đánh giá theo nhận định chủ quan của ḿnh’ về quyền lực thực sự ḿnh có. Ví dụ trường hợp của Nga, và những bài học nhận được, sau đó qua cuộc xâm lăng Ukraine?

 

1- Nhóm ‘Nước mạnh’, đang giữ vị thế Cường quốc:

– Mỹ ; vẫn luôn theo đuổi mục tiêu giữ vị thế cường quốc. Chiến dịch Epic Fury (Chiến tranh Iran 2026) đă chứng tỏ được vị thế tuyệt đối của khả năng quân sự, (khi Mỹ c̣n được thêm sự yểm trợ của một đồng minh ‘thật sự cộng tác như đôi ngựa đua=running horse’, không thuộc kiểu ‘lừa lười’ (Lazy donkey) tŕ kéo ngược lại. Mỹ có vẻ như đang như gặp vài trục trặc nhỏ về kinh tế nội bộ như những biến động về giá xăng dầu tiêu thụ trong nước (?), nhưng các các trở ngại này sẽ mau chóng đi qua’

 

Mỹ đang từng bước thực thi Chính sách Energy dominance toàn cầu; sau khi đạt được Energy Independence nhờ Cuộc Cách mạng fracking. Mỹ tiến đến ‘thuần hóa’ Âu châu bằng LNG, thay thế Nga trong vai tṛ cung cấp khí đốt cho EU, (qua Chiến tranh Ukraine); tiếp đến là tái phối trí các đối tác vùng Vịnh, và tiếp tục hoàn tất Chiến lược Petropolitics toàn cầu với thu phục Venezuela, và hiện nay là hủy diệt Iran.

   

Mỹ sẽ hoàn thành hệ thống bảo vệ an ninh năng lượng cho các Đồng Minh thân cận Nam Hàn, Nhật qua kế hoạch khai thác Khí đốt Alaska…

   

Energy Dominance sẽ là đ̣n bẩy chiến lược của Mỹ trong Geopolitics toàn cầu…

– Tàu -Vùng Thái b́nh dương: Qua chiến tranh Iran, Tàu đă chứng tỏ khả năng Cường quốc của ḿnh.

 

Một cách chính thức, Tàu đứng ngoài cuộc chiến Mỹ-Iran 2026(?), không trợ giúp (ngoài mặt) cho Iran, (quốc gia mà mọi người đều cho là ‘bạn’, cùng phe với Tàu, một ostensible ally), khi Iran bị tấn công và tàn phá nặng nề,

 

Nhưng về phương diện kinh tế, Tàu đă chứng tỏ khả năng đặc biệt đă tạo dựng được, từ nhiều năm qua, một hệ thống cung ứng giúp Tàu đứng vững trước cơn khủng hoảng toàn cầu 2026, vượt hơn hẳn Nhật, Hàn, Úc.

 

Về phương diện quân sự, thái độ của Tàu trước những diễn biến tại Vùng Trung Đông tạo ra những ẩn số khó tiên đoán về khả năng thật sự về quân sự tại khu vực Thái b́nh dương?

 

– Nga- Âu châu: Với Nga, vị thế Cường quốc, nước mạnh, đặc biệt đối với Âu châu, vẫn c̣n đứng vững và c̣n được củng cố thêm.

   

Về phương diện kinh tế, chiến tranh Iran 2026 giúp Nga tăng thêm thu nhập do bán dầu khí, cân bằng được các khó khăn tài chính do Chiến tranh Ukraine gây ra, và do cấm vận của Mỹ và EU.

   

Âu châu suy yếu sẽ làm Nga gia tăng quyền lực, Cũng như Nga, Ukraine một quốc gia (theo định nghĩa của thế chiến quốc); đang cố gắng vượt khỏi thế yếu=weakness, gây ra do chiến tranh, đang tạo được một số thành quả về an ninh và kinh tế nhờ chién tranh Iran…

 

Nói chung, Âu châu, muốn thoát thế yếu, lại phải chịu thêm một đ̣n nặng về vấn đè bảo vệ an ninh, kèm với sự tan ră dần của NATO và sự tách xa của Mỹ (một phần tử tối quan trọng của NATO)

 

B- Nhóm cố giữ để không bị lui ra phía sau:

– Ấn độ- Pakistan:  Ấn Độ, từ vài thập niên qua, vẫn cố gắng để trở thành một cường quốc, một nước ‘mạnh’ (trong khu vực Đông Á), Ấn muốn thành một đối trọng với Tàu, nhưng chưa thành công và cũng khó đạt được mục tiêu do nhiều yếu tố chủ quan và khách quan…

 

Với chiến tranh Iran 2026, vai tṛ của Ấn không được ‘sáng sủa’.

 

Vai tṛ của Pakistan, trong khi đó, lại khởi sắc; một số tiến tŕnh trong năm vừa qua, đă đưa Pakistan lại gần với Mỹ và trở thành một ‘asset’ cho Mỹ. Pakistan bị đánh giá là một quốc gia ‘yếu’ về quân sự, khi chọn liên minh với Saudi Arabia.

   

Các phân tích trong phạm trù ‘mạnh-yếu’ này, dựa nhiều hơn vào vị thế của Ấn v́ sự xích lại gần giữa Mỹ và Pakistan được đánh giá như một chiến thuật của Mỹ để đối phó với chính sách trung lập của Ấn vẫn c̣n nghiêng nhiều hơn về phía Nga?

   

Chiến tranh Iran đă phơi bày sự yếu kém của Ấn về việc chưa xây dựng được những dây chuyền tiếp vận các thành phẩm nhu yếu.

   

Yếu kém này khiến Ấn chưa thể đạt mức một ‘nước mạnh’

– Đức – Anh – Pháp: Nhóm này cho thấy có những thay đổi cùng với sự đảo ngược vị thế ‘mạnh’- yếu’ và các vai tṛ tạo ảnh hưởng!

   

Đức, tiến dần lên thế ‘mạnh’ 

 

Trong khi Anh và Pháp (trong những thập niên qua, vẫn giữ vai tṛ nước ’mạnh’ bảo vệ an ninh, không chỉ cho Âu châu.mà c̣n mở rộng ảnh hưởng thêm trong một số khu vực toàn cầu) đă cho thấy hiện không c̣n khả năng giữ thế ‘mạnh’ nữa; do đă gặp nhiều lư do khó khăn nội bộ..

 

Anh và Pháp hiện đang cố ‘trụ’ lại, cố bảo vệ vị thế ‘đang bị giới hạn’,

 

Đức đă từng bước, vượt lên và thành một quốc gia ‘mạnh’, có khả năng lănh đạo và  bài vệ an ninh cho khu vực EU?

 

C- Nhóm quốc gia ‘liên hệ’ trực tiếp

– Iran:  Cuộc tấn công Epic Fury. đă đẩy lùi Công Ḥa Hồi giáo Iran từ một quốc gia ’muốn là nước mạnh’, tưởng ḿnh là mạnh’, trong khu vực, trở lại thành một một nước yếu?

 

Trong hơn hai thập niên từ ngày thiết lập Chế độ thần quyền, Iran đă cố gắng biến đổi quốc gia yếu’, (do vết thương sau trận chiến Iraq-Iran) cố vươn lên và trong 20 năm gần đây, Iran vẫn c̣n muốn vượt xa hơn!

 

Iran đặt trọng tâm vào việc đạt quyền lực hơn là phát triển kinh té quốc dân, chấp nhận, đương đầu với mọi khó khăn và thiệt hại do chính sách cấm vận Mỹ áp đặtt…

   

Chế độ Iran có thể đă thành công trong một số sự kiện:

  • Chế độ Thần quyền dẹp yên được Cách mạng Xanh năm 2009…

  • Thỏa ước về Kiểm soát Vũ khí Nguyên tử, kư năm 2015 -JCPOA, với 7 quốc gia trong đó có Mỹ (Obama-Biden), không có những giới hạn về ḥa b́nh và ổn định trong Khu vực; không giới hạn về các phi đạn tầm xa (Trump đă rút khỏi thỏa ước ngay, ngày đầu khi nhậm chức)

  • Iran có khả năng cung cấp tài chánh, vũ khí và phi đạn cho các Lực lượng phụ thuộc (proxi) do Iran điều khiển như Hamas, Hezbollah, Houthis…; điều khiển các nhóm proxy’ trong việc đánh phá Israel và gây rối trong khu vực…

Nhưng sau khi Qassem Soleimani bị hạ sát, người kế vị đă nới lỏng kiểm soát để Hamas gây trên đột kích tai hại (7 tháng 10) vào Israel…

   

Trận tấn công của Mỹ-Israel ngày 28 tháng 2, là một đ̣n trí mạng, gây kiệt quệ về quân sự và kinh tế cho Iran, Iran bị tàn phá, khó hồi phục lại nổi…?

-Saudi Arabia – Các quốc gia vùng Vịnh: Epic Fury đưa ra một thách thức cho Saudi trong kế hoạch muốn trở thành một nước ‘mạnh’, có ảnh hưởng tại Vùng Vịnh, vượt qua các nước ‘yếu’ trong Vùng.

 

Từ hàng chục năm qua, Saudi đă tự đặt ḿnh vào vị thế một quốc gia ‘chủ chốt’ của khu vực, Saudi tạo được thế mạnh nhờ khả năng kinh tế khá mạnh.

 

Nhà lănh đạo, trên thực tế, hiện tại, Muhammad bin Saiman, đă nhằm thực hiện mục tiêu này trong ‘Viễn kiến 2030’…

   

Để tiến tới mục tiêu, Saudi Arabia đặt ưu tiên vào phát triển kinh tế, hơn là vào xây dựng an ninh và , quân sự: Kết quả là Saidi bị thua thiệt và ’mất mặt’ quân sự khi đối đầu với lực lượng Houthi tại Yemen trong những năm qua.

   

Khi Iran quyết định tấn công trả đũa Mỹ-Israel bằng quân sự, pháo kích bằng phi đạn và drones vảo các Quốc gia Vùng Vịnh, cùng các cơ sở hoạt động xuất cảng Dầu-Khí của các nước này, Iran đă chọn chiến thuật phá hoại,không phân biệt, các  hoạt động kinh tế trong toàn vùng; thách thức an ninh của  toàn bộ khu vực.

   

Saudi Arabia hiện đang phải tái thẩm định chính sách: liệu nên tiếp tục tiến lên thành một nước mạnh hay thu lại để chỉ cần không bị tụt thành nước yếu?

   

Các quốc gia Vùng Vịnh khác như UAE, Qatar, Bahrain, Oman và Kuwait có những chọn lựa bắt buộc và rỏ rẻ hơn; cố gắng khi bị lùi thành nước ‘yếu’.

 

Trận chiến Iran cho thấy họ cần cải thiện khả năng tự bảo vệ an ninh và phải t́m các phương thức để bảo vệ an toàn cho đường giao thương dầu- khí.

– Israel: Chiến dịch Roaring Lion, phối hợp chặt chẽ với Mỹ, cho thấy ư định rơ ràng của Israel là trở thành một quốc gia ‘mạnh’ trong khu vực

 

Chiến lược An ninh Quốc gia của Ben Gurion được thiết kế như một tiến tŕnh từng bước thoát ra khỏi thế ‘yếu’.

   

Chiến thuật nhằm xây dựng một lực lượng quân sư bền vững, gồm 5 thành phần;

  • Một tổ chức quản sư quy ước, vượt trội, tối tân phẩm chất cao

  • Tạo h́nh ảnh (không công bố) đang có một lực lượng răn-đe nguyên tử.

  • Duy tŕ những liên hệ đặc biệt với Mỹ về kinh tế và kỹ thuật; giữ các giao thương với Tàu, Nga … trao đổi các kỹ thuật cao kể cả về vũ khí và không gian!

  • Giữ được đoàn kết quốc gia, chịu đựng khó khăn của dân chúng, Israel, qua những diễn tiến và cố gắng bền bỉ đă chuyển biến từ một quốc gia ‘yếu’ sang một quốc gia tương đối ‘mạnh’

 

Một số kết quả đáng ghi nhận:

  • Trận chiến ‘6 ngày’ xác nhận sức mạnh quân sự của Israel trong Khu vực và đưa đến Hiệp Ước Ḥa b́nh với Ai cập.

  •  Các bước tiến nhảy vọt về kỹ thuật và dụng nền kinh tế tự do từ năm 1992.

  • Khả năng ‘chịu đựng’ cú sốc nặng do bị tán công vào Tháng 10-2023,

Do bị tấn công nên Israel đă có thể huy động toàn bộ khả năng quân sự mà không gặp các chống đối nội bộ…

  • Israel mở được các cuộc phản công không bị giới hạn, đánh vào khu vực Khan Younis đầu năm 2024; thắng lợi vượt mức trong chiến t́nh báo ‘beeper’, thành quả loại trừ Nasrallah, các cấp chỉ huy Hamas, Hezbollah…

– Thổ Nhĩ Kỳ: Chiến tranh Iran đang làm giới hạn các ‘tham vọng’ muốn trở thành một quốc gia ’mạnh’ trong khu vực, và Thổ đang thu hẹp để không bị rơi vào nhóm ‘yếu.

                                                                       

 

Trần Lư

5-2026

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính