Ấn Độ-Thái B́nh Dương: Pháp - Việt Cộng khác về lợi ích nhưng cùng phải “đối phó” với Tàu Cộng

 

Thu Hằng  

 

 

Lần đầu tiên, sau 70 năm, Pháp được mời tham dự lễ kỷ niệm trận Điên Biên Phủ. Chuyến thăm Việt Nam của bộ trưởng Quốc Pḥng Pháp Sébastien Lecornu và quốc vụ khanh phụ trách Cựu chiến binh và Kư ức Patricia Mirallès mang nhiều ư nghĩa, trong đó có một điểm quan trọng là hai nước « khép lại quá khứ, hướng tới tương lai tốt đẹp ».

 

Bộ trưởng Quân Lực Pháp Sébastien Lecornu thăm một boong-ke ở Điện Biên Phủ, Việt Nam, ngày 06/05/2024. AP - Hau Dinh

 

Trong bài viết trên trang web ngày 06/05/2024, bộ Quân Lực Pháp nhấn mạnh: « Chuyến thăm c̣n là cơ hội tăng cường mối quan hệ về mặt quốc pḥng và thể hiện mong muốn chung của hai nước góp phần bảo đảm ổn định cho vùng Ấn Độ-Thái B́nh Dương, trong đó có Đông Nam Á. Nh́n vào những thách thức an ninh hiện nay trong vùng, Việt Nam có vị trí địa lư chiến lược (…) ».

 

Chuyến công du của bộ trưởng Quân Lực Pháp và dự sự kiện 70 năm Điện Biên Phủ có ư nghĩa như thế nào trong quan hệ song phương? Hai nước sẽ thúc đẩy khả năng hợp tác quốc pḥng như thế nào trong tương lai? RFI Tiếng Việt phỏng vấn nhà nghiên cứu địa chính trị Laurent Gédéon tại Viện Đông Á (Institut d’Asie orientale), Trường Sư phạm Lyon (ENS Lyon), giảng viên Đại học Công giáo Lyon (Université catholique de Lyon).

 

RFI: Trước khi tham dự lễ kỷ niệm trận Điện Biên Phủ, bộ trưởng Quân Lực Sébastien Lecornu viết trên mạng X ngày 06/05: « Hai đất nước chúng ta đă xây dựng một mối quan hệ cho phép chúng ta thanh thản nh́n lại lịch sử chung và sáng suốt xem xét những sự hợp tác trong tương lai trong lộ tŕnh được Tổng thống Cộng ḥa Pháp và tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam vạch ra ». Phát biểu này có thể được hiểu như nào?  

Laurent Gédéon: Trước tiên, tôi muốn nhấn mạnh chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh có rất nhiều hoạt động ngoại giao trong thời gian này, với chuyến công du Pháp của chủ tịch Tàu Cộng Tập Cận B́nh từ ngày 05-07/05, sau đó ông đến Serbia và Hungary. Trước đó, ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đến Bắc Kinh từ ngày 24-26/04. Và nhất là khả năng Tổng thống Nga Vladimir Putin công du Tàu Cộng trong tháng 5.

 

Chuyến thăm Việt Nam của phái đoàn Pháp cũng mang ư nghĩa đặc biệt v́ do bộ trưởng Quân Lực dẫn đầu. Hai bên chủ ư nhấn mạnh đến tính chất quân sự v́ sự kiện được chọn để tổ chức chuyến công du là lễ kỷ niệm 70 năm trận Điện Biên Phủ. Ngoài ra, chúng ta cũng thấy rằng trong buổi làm việc hôm 06/05 với bộ trưởng Quốc Pḥng Việt Cộng Phan Văn Giang, ông Sébastien Lecornu đă nhấn mạnh đến tầm quan trọng của hợp tác song phương nhằm chia sẻ những kư ức lịch sử và giải quyết hậu quả của cuộc chiến giữa hai nước.

 

Tuy nhiên, chúng ta có thể thắc mắc là xây dựng một mối quan hệ chiến lược chân thành, bền vững và chất lượng liệu có xác đáng hay không khi xuất phát điểm là sự kiện được coi thắng lợi vang dội của một bên và là thất bại nặng nề cho bên kia. Trận Điện Biên Phủ vẫn chất chứa đầy cảm xúc cả với Pháp lẫn Việt Cộng. Tuy nhiên, khi nh́n lại mối quan hệ Pháp-Việt Cộng, vốn lâu dài v́ đă kéo dài trong gần một thế kỷ, th́ thấy không thiếu những yếu tố chung. Cho nên cần quan tâm xem xét mối quan hệ này để xác định các điểm kết nối, ngoài mỗi khía cạnh xung đột. Nhưng đây có thể là nền tảng vững chắc, để dựa vào đó phát triển những mối quan hệ đặc biệt, thậm chí là rất riêng giữa hai nước. Sự xích lại gần nhau hơn, được h́nh thành từ đó, sẽ sâu sắc hơn và ít trồi sụt hơn như hiện nay - yếu tố khiến mối quan hệ yếu đuối và dễ bị tác động hơn trước những biến đổi ngoại giao và địa-chính trị.

 

Trở lại tuyên bố của bộ trưởng Sébastien Lecornu, cho dù mô h́nh xích lại gần nhau nào đang diễn ra th́ phát biểu của ông cũng thể hiện nguyện vọng của chính quyền Paris đưa Việt Nam vào tầm nh́n Chiến lược Ấn Độ-Thái B́nh Dương của Pháp.

 

RFI: Bộ trưởng Quân Lực Pháp đă hội đàm với đồng nhiệm Việt Nam. Ông cho rằng hai bên nên tích cực đối thoại, sớm thống nhất thỏa thuận về Chương tŕnh Hợp tác quốc pḥng Pháp-Việt Cộng giai đoạn 2025-2028. Vậy những điểm chính của chương tŕnh hợp tác này có thể là ǵ?

 

Laurent Gédéon: Trước tiên cần phác lại một chút lịch sử mối quan hệ quốc pḥng giữa Pháp và Việt Cộng, được thiết lập từ năm 1991. Đến năm 2009, hai nước kư một hiệp định hợp tác về quốc pḥng trên nhiều lĩnh vực, như ǵn giữ ḥa b́nh và quân y. Năm 2013, Paris và Hà Nội đă thiết lập quan hệ « Đối tác chiến lược ». Đến năm 2018 là « Tuyên bố Tầm nh́n chung về Quan hệ Hợp tác Quốc pḥng 2018-2028 » và « Đối thoại Chiến lược và Hợp tác quốc pḥng » được tổ chức trong khuổn khổ này. Mục đích của sáng kiến này là xây dựng một mối quan hệ vững chắc, có khả năng đáp trả những thách thức hiện tại, trong đó có an ninh hàng hải và chống khủng bố.

 

Tuyên bố Tầm nh́n chung năm 2018 đă tạo xung lực cho hợp tác song phương trong nhiều lĩnh vực, kể cả về trao đổi các đoàn, các cơ chế đối thoại, tham vấn, huấn luyện, công nghiệp quốc pḥng, quân y, chia sẻ kư ức lịch sử, bảo tồn di tích chiến tranh, các nhiệm vụ ǵn giữ ḥa b́nh của Liên Hiệp Quốc cũng như là tham vấn và hỗ trợ nhau trong các diễn đàn và cơ chế đa phương.

 

Chúng ta thấy là vào tháng 12/2023, sau Đối thoại Chiến lược và Hợp tác Quốc pḥng lần thứ ba, được tổ chức ở Paris, hai nước đă nhất trí tăng cường hợp tác quân đội thông qua việc gia tăng các cuộc trao đổi, hợp tác và huấn luyện cũng như nhấn mạnh đến an ninh hàng hải và chống khủng bố.

 

Tiếp nối những thỏa thuận đó, bộ trưởng Sébastien Lecornu thông báo hôm 06/05 rằng ông đă kư với tướng VC Phan Văn Giang một « thỏa thuận khung » về những hợp tác trong tương lai liên quan đến « kư ức, để tạo thuận lợi cho việc truy cập tài liệu lưu trữ và trao trả thi hài quân nhân », « quân y, trong đó có nghiên cứu về các bệnh truyền nhiễm nhiệt đới », « các chương trương tŕnh huấn luyện để tạo mối liên hệ cá nhân giữa quân đội hai nước », « các chuyến thăm viếng cập cảng để cùng đóng góp cho tự do lưu thông hàng hải », « duy tŕ ḥa b́nh »« trang thiết bị quốc pḥng ». Hai bộ trưởng cũng xác nhận tiếp tục các cuộc trao đổi Pháp-Việt để sớm đi đến thống nhất về chương tŕnh Hợp tác Quốc pḥng song phương cho giai đoạn 2025-2028.

 

Trong những năm tới, chắc chắn là Việt Nam sẽ tiếp tục tập trung ưu tiên vào Biển Đông. Điểm này đă được nói rơ trong cuộc gặp giữa hai bộ trưởng. Khi nhắc đến vấn đề hàng hải, hai bộ trưởng nhấn mạnh đến « tầm quan trọng của ḥa b́nh, an ninh, ổn định, tự do lưu thông trên biển và trên không, giải quyết một cách ḥa b́nh những tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển UNCLOS 1982, khai triển đầy đủ Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và tiếp tục đàm phán một Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả và thực chất ».

 

Theo tôi, trong bối cảnh này, hợp tác quốc pḥng gia tăng giữa Việt Cộng và Pháp có thể gồm những điểm: huấn luyện, cung cấp vật tư, vũ khí, đón tiếp tàu chiến Pháp (như tàu tuần dương Vendémiaire đến cảng Tiên Sa ngày 11/04/2024) cũng như tổ chức các cuộc tập trận chung.

 

RFI: Ông Sébastien Lecornu cho biết là Pháp sẽ tham gia Triển lăm Quốc pḥng Quốc tế Việt Cộng lần thứ 2 vào cuối năm 2024, đồng thời Pháp sẵn sàng giúp quân đội Việt Cộng để được hiệu quả hơn thông qua huấn luyện và không loại trừ khả năng cung cấp trang thiết bị trong tương lai. Qua phát biểu của bộ trưởng Lecornu, liệu Pháp có muốn trở thành nhà cung cấp vũ khí cho Việt Cộng không? Và liệu có những hạn chế nào không?

 

Laurent Gédéon: Trước hết phải nói rằng doanh số Pháp bán vũ khí cho Việt Cộng hiện không đáng kể mặc dù Pháp là nhà xuất cảng vũ khí lớn thứ hai trên thế giới. Việc thị trường Việt Nam chiếm vị trí thấp phù hợp với thực tế Việt Nam vẫn là đối tác thương mại tương đối thứ cấp của Pháp, đứng thứ 46 trong số khách hàng (chỉ chiếm 0,3% lượng hàng xuất cảng của Pháp) và đứng vị trí thứ 21 về nhà cung cấp (chiếm 0,9% hàng nhập cảng Pháp). Ngoài ra, Việt Cộng vẫn giữ mối liên hệ lịch sử với Nga, nhất là về mặt quân sự v́ quân đội Việt Cộng sử dụng chính là vũ khí của Nga, chiếm gần 70% kho vũ khí.

 

Đối với Pháp, việc tham gia Triển lăm Quốc pḥng Quốc tế do Việt Cộng tổ chức có lẽ đánh dấu cho sự chuyển hướng chính sách của Paris, ví dụ như chuyến công du của ông Sébastien Lecornu, và đồng thời thúc đẩy tăng cường bán vũ khí cho Việt Cộng trong bối cảnh Hà Nội cũng đang t́m cách đa dạng hóa quan hệ để không bị phụ thuộc quá nhiều vào một đối tác duy nhất, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Tàu Cộng ở Biển Đông.

 

Tuy nhiên, nếu mong muốn chính trị này được đúc kết thành các hợp đồng vũ khí th́ cũng phải tính đến một số hạn chế về ngoại giao cho phía Pháp liên quan đến khả năng Tàu Cộng gây sức ép đối với Paris. Phía Việt Cộng cũng sẽ phải đối phó với nhiều hạn chế, như hạn chế về ngân sách liên quan đến chi phí của một số loại vũ khí ; hạn chế về khả năng v́ mục tiêu của Hà Nội vẫn là để pḥng thủ, chứ không phải tấn công với loại vũ khí tương ứng ; hạn chế về kỹ thuật liên quan đến việc quân đội Việt Cộng sử dụng chủ yếu thiết bị quân sự của Liên Xô trước đây và Nga hiện nay và điều này đặt ra nhiều vấn đề về tính tương thích công nghệ và hệ thống với vũ khí của Pháp.

 

Ngoài ra, mong muốn đa dạng hóa nguồn cung quân sự cũng có thể dẫn đến một kiểu phụ thuộc vào nhà cung cấp, nhất là về vũ khí có công nghệ cao và Hà Nội có thể lưỡng lự trước một lựa chọn như vậy. Cuối cùng, theo tôi, cần phải nhắc đến sự phát triển hợp tác quân sự Pháp-Việt c̣n phụ thuộc vào tương lai của quan hệ đối tác giữa Hà Nội và Matxcơva. Giả sử nếu Nga giành chiến thắng trong chiến tranh Ukraine, vị thế ngoại giao và độ tin cậy của Nga cũng sẽ được củng cố trong mắt các đối tác, trong đó có Việt Cộng. Ngược lại, nếu Nga thất bại ở Ukraine, Hà Nội có thể sẽ t́m cách giảm phần nào hợp tác và hướng sang các đối tác khác nhiều hơn, trong đó có Pháp.

 

RFI: Bộ trưởng Quân Lực Pháp cũng nhắc đến ASEAN và Hội nghị bộ trưởng Quốc Pḥng các nước ASEAN (ADMM) mà Pháp hiện là một nhà quan sát. Pháp có thể trông đợi được ǵ từ Hà Nội? Việt Cộng có thể đóng vai tṛ như thế nào trong chiến lược Ấn Độ-Thái B́nh Dương của Pháp?

 

Laurent Gédéon: Nh́n vào sự phát triển hợp tác với Hà Nội, có lẽ Paris sẽ trông cậy vào sự ủng hộ của Việt Cộng để tạo thuận lợi cho việc tham gia cơ chế hợp tác quốc pḥng này của ASEAN.

 

Về vai tṛ của Việt Nam trong chiến lược Ấn Độ-Thái B́nh Dương của Pháp, một điều chắc chắn là Pháp phát triển mối quan hệ với Việt Cộng v́ có liên quan đến lợi ích của Pháp ở vùng Nam Thái B́nh Dương. Tuy nhiên, Tàu Cộng hiện là vấn đề địa chiến lược chính ở trong vùng đối với Paris. Cho nên có thể đối với Pháp, Việt Nam phần nào cũng có thể là một trong những kênh mà Paris có thể sử dụng để gây áp lực đối với Bắc Kinh.

 

Tôi nói điều này v́ trong một diễn đàn chung trên báo Valeurs actuelles ngày 05/05, ông Sébastien Lecornu và bà Patricia Mirallès đă nhấn mạnh rằng « trong một thế giới bất ổn và nguy hiểm nơi nhiều thế lực không c̣n ngần ngại chà đạp lên những nguyên tắc căn bản của luật pháp quốc tế, Pháp muốn phối hợp nhiều hơn với Việt Cộng để củng cố ổn định ở vùng Ấn Độ-Thái B́nh Dương, nơi có 1,6 triệu người Pháp hải ngoại sinh sống, và cũng bao gồm khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là khối ASEAN và các quốc gia hội viên ». Cùng v́ mục đích này, bộ trưởng Quân Lực Pháp đă đến Nouméa (thủ phủ của Nouvelle Calédonie của Pháp) ngày 04/12/2023 nhân Hội nghị bộ trưởng Quốc Pḥng Nam Thái B́nh Dương lần thứ 10, gồm các nước Pháp, Úc, New Zealand, Chilê, New Guinea, quần đảo Tonga và Fidji. Do đó, chúng ta hiểu rằng mối quan hệ của Pháp với Việt Cộng không thể tách rời khỏi những lợi ích của Pháp ở Nam Thái B́nh Dương.

 

Do đó, câu hỏi đặt ra là sự hội tụ lợi ích giữa hai nước. Ngoài ư nghĩa thông báo, đâu là những lợi ích chung thực sự giữa Pháp và Việt Cộng? Việt Cộng định nghĩa vùng Ấn Độ-Thái B́nh Dương như thế nào? Và Pháp coi vùng này như thế nào? Nh́n vào những lợi ích chiến lược của Pháp và Việt Cộng hiện nay, có lẽ sự hội tụ lợi ích này khá là yếu và chỉ Tàu Cộng là điểm chung chiến lược thực sự giữa hai nước. Hơn nữa, các khu vực địa lư liên quan, tức là những khu vực tập trung lợi ích riêng của hai nước, lại không giống nhau: Đối với Việt Cộng là Biển Đông, c̣n đối với Pháp là vùng Nam Thái B́nh Dương. Khi phân tích t́nh h́nh, người ta thấy rằng phía Pháp có thể sẽ phục vụ cho lợi ích của Việt Cộng hơn là theo chiều ngược lại. Pháp hiện diện ở Biển Đông thông qua các chiến hạm trung chuyển qua đây. Tuy nhiên, giả sử xảy ra một cuộc xung đột giữa Tàu Cộng và các nước láng giềng ven biển, trong đó có Việt Nam, liệu Pháp có công khai lập trường ủng hộ Việt Cộng không?

 

Câu hỏi này không phải là không xác đáng nếu như ta nhớ lại tuyên bố của ông Emmanuel Macron về Đài Loan hôm 11/04/2023. Lúc đó, Tổng thống Pháp tuyên bố là châu Âu không nên ngả theo Mỹ hay Tàu Cộng trong trường hợp xảy ra xung đột về Đài Loan. Dù được đính chính vài ngày sau đó nhưng tuyên bố đó cũng đă khiến các đồng minh của Pháp bối rối, nhất là Hoa Kỳ.

 

Đơn thuần về mặt địa-chính trị, Tổng thống Pháp chỉ nhấn mạnh đến một điều hiển nhiên, đó là lợi ích địa-chiến lược của Pháp không nằm trong khu vực này và bản đồ của Pháp về vùng Ấn Độ-Thái B́nh Dương chỉ gồm Đông Thái B́nh Dương, trái ngược với cách diễn giải về vùng Ấn Độ-Thái B́nh Dương của Mỹ.

 

Cách hiểu này của Pháp cũng có thể có giá trị đối với Biển Đông. Khó khăn cho Hà Nội là phải hiểu được thực chất sự ủng hộ của Pháp trong trường hợp khủng hoảng và hạn chế sẽ là ǵ? Ngược lại, sự hỗ trợ của Hà Nội cho Paris có lẽ không phải là điều cần thiết trong trường hợp xảy ra xung đột giữa Pháp và Tàu Cộng ở Nam Thái B́nh Dương. Do đó, mối quan hệ chiến lược giữa Pháp và Việt Cộng vẫn c̣n cả một chặng đường dài cần vượt qua và những năm tới chắc chắn sẽ quan trọng để nh́n nhận tiến triển.

 

RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn giảng viên Laurent Gédéon, Trường Sư phạm Lyon, Pháp.

 

 

Thu Hằng

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính