30 tháng 4 - Đi t́m thời gian đánh mất

(Phần I)

 

Nguyễn Văn Lục

 

 

 

Sài G̣n không c̣n ngày

 

Buổi tối, tôi leo lên sân thượng. Trời tối đen, cái im ắng đến chết người.

 

Nhưng trong bóng đêm, tôi đă nghe rơ được tiếng của im lặng.

 

Cái im lặng của cơi đêm, của một cuộc đời, của mảnh đất tôi đang sống đă khép lại.

 

Chỉ mới hôm qua, những chiếc trực thăng c̣n lập ḷe trên các mái nhà và biệt tăm ngay sau đó vào đêm tối. Rồi chốc lát đă mất hút. Niềm hy vọng như cạn ṃn.

 

Một triệu, một trăm mười ngàn (1.110.000) binh sĩ VNCH đâu rồi cộng với 50 binh sĩ Hoa Kỳ c̣n sót lại? Và Neil Sheenan trong Innocence perdu đă chả từng nói: “Cette guerre que nous n!aurons jamais gagné” Cái trận chiến mà chúng ta đă chưa hề bao giờ thắng. Và nay chúng ta sắp sửa làm một cuộc hành tŕnh qua sa mạc (une traversée du désert) với khô héo cạn kiệt, cô độc và đơn thương một ḿnh, một hành tŕnh gian khổ với đầy bất trắc đe dọa, hiểm nguy.

 

Ngồi một ḿnh thấy tương lai vô định. Ḷng buồn vô tả. Nước mắt tuôn trào không ngăn được. Chuồng chim bồ câu trên sân thượng ăn dần nay chỉ c̣n vài cặp. Chợt nghĩ. Ít lâu nữa sẽ không có mà ăn nữa.

 

Bụng tự nhiên nhói lên.

 

Tương lai như mù mịt. Vui chưa thấy, lo th́ không thiếu. Chẳng hiểu chính quyền mới đối xử ra sao? Đó cũng là mối lo của nhiều người, nhất là những người có dính dáng nhiều đến chế độ Sài G̣n.

 

Chiến tranh đă chấm dứt. Đáng nhẽ phải vui mà hóa buồn.

 

Hết rồi cảnh chạy đôn chạy đáo t́m đường thoát thân. Có sự im lặng nặng nề như một con vật chờ chết trong nỗi tuyệt vọng. Ván bài chơi đă xong. Trong khi đó, 8 chiến xa đă vào thành phố trên đại lộ Thống Nhất. Nhiều nhà đóng cửa rồi từ trong nhà ngó ra xem động tĩnh. Chỉ có một thiểu số người dám ra đường đứng thản nhiên nh́n đoàn xe cộ đi qua. Bộ đội tỏ ra ngơ ngác, hiền lành và kỷ luật. Họ dơ tay vẫy chào nguợng ngập.

 

Măi vào lúc 16 chiều ngày 30/4/1975, ba vị thuyết khách của ông Dương Văn Minh (DVM), thuộc thành phần thứ ba là luật sư Trần Ngọc Liễng, giáo sư Châu Tâm Luân và Linh Mục Chân Tín mới từ trại David Tân Sơn Nhứt ra về. Các ông là những người được tướng DVM cử làm đại diện vào trại David chiều ngày 29/4/1975 để thuyết phục những người của Mặt trận yêu cầu họ đừng đánh phá vào Sài G̣n. Các tướng Nguyễn Anh Tuấn và Đại tá Vơ Đông Giang đă hứa chỉ pháo chút ít để làm áp lực với tướng DVM mà thôi. Quân Bắc Việt đă tiến quân vào Tân Sơn Nhất (TSN) nên các ông bị kẹt lại cho đến chiều 30 tháng tư mới ra về được.

 

21 năm sau, ngày 28/1/1996, Chân Tín trả lời phỏng vấn đài VNCR đă nói khác: “Chúng tôi ngồi yên nh́n cái ngu dốt và cái sa lầy của một chế độ đang trên đà tan ră”. Nay mới đây nghe tin ông ra tờ báo chui. 86 tuổi đầu tưởng đă tự cho phép ḿnh hưu tranh đấu. Ông vẫn chưa ngưng nghỉ, chưa hưu, chiến đấu đến cùng.

 

Ngoài phố, chỉ c̣n nghe tiếng xích sắt lạnh lẽo của bánh xe nghiến trên mặt đường nhựa. Mặt đất như rung lên bần bật. Sài G̣n như oặn ḿnh dưới làn xích sắt đi qua. Tiếng xích sắt như nhắc nhở gợi về tiếng xích sắt của mùa xuân Praha năm nào. Cái mùa xuân nát úa. Cái mùa xuân hy vọng của tuổi trẻ Prague chưa kịp nhú lên th́ đă bị xích sắt xe tăng của Hồng quân Liên Xô đè dập nát khi tiến vào Prague, trên những dường phố lát đá gồ ghề, thẫm màu đen thuở nào của xứ Tiệp.

Những chiến xa trên có cắm cờ của mặt trận Giải Phóng miền Nam như niềm hy vọng nhỏ nhoi sót lại của người Sài G̣n.

 

Những chiếc chiến xa đang chạy trên đường Tự Do, Catinat cho tôi có cảm tưởng đường Tự Do (TD) của miền Nam là đại lộ Champs-Élysées của Paris. Nhưng Champs-Élysées của Paris vào tháng 8 1944 là cả một biển người đón tiếp De Gaulle. Biển người đó là nỗi vui mừng giải phóng, chỉ có tiếng cười và nước mắt hoan lạc.

 

Nhưng Champs Élysées th́ không phải đưởng Tự Do ở Sài G̣n. Đường TD không có nỗi vui hoan lạc mà chỉ có những ánh mắt lo âu và sợ sệt.

 

Ở một góc phố cạnh hotel Majestic, người ta thấy một nhóm nhỏ người đứng nh́n chiếc chiến xa đi qua. Bên kia đường, có một thanh niên mặc quần tây áo trắng bỏ ngoài quần, chắp tay đứng nh́n. Không có biển người mà cũng không có tiếng vỗ tay reo ḥ.

 

Và đừng quên cộng thêm 125 nhà báo ngoại quốc đứng ở đâu đó.

 

Họ c̣n ở lại để chứng kiến cảnh tháo chạy, cái cảnh mà Bảo Ninh đă mô tả trong truyện ngắn Ba lẻ một:

Chen chúc, xô lấn, giày đạp, chà xéo, đánh nhau, giết nhau, cưỡng hiếp và cướp bóc và cảnh tiến tới ồ ạt của những T54 và K63, như một cơn lốc bẳng thép xé mặt lộ lướt tới với thần tốc kinh hồn, là phẳng mọi chướng ngại trên đường, nhắm hướng Nam truy kích.

 

Đài phát thanh Sài G̣n mở đầu bằng tiếng hát Trịnh Công Sơn (TCS). Tiếng hát một thời. Tiếng hát của của một đời ngựi.

 

Anh cất tiếng hát không phải khúc ca da vàng, nhưng lạc lơng với bài: Nối Ṿng tay lớn bên cạnh đám bạn bè anh, trong đó có Nguyễn Hữu Thái, một sinh viên tranh đấu.

 

Dân Sài G̣n đă đón tiếp quân Giải Phóng như thế đấy. Một nhúm người người dân ngơ ngác, 125 nhà báo và TCS với Nối Ṿng Tay Lớn. 8 chiến xa có trang bị kính nhắm hồng ngoại tuyến dùng cho những cuộc đánh nhau ban đêm? Chả c̣n ǵ để dấu diếm nữa. Những chiến xa của Liên Xô từ ngoài Bắc chạy thẳng vào chứ đâu phải của mặt trận giải phóng miền Nam?

 

Trên chiến xa có cắm cờ Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam (MTGPMN). Nhưng cắm một lá cờ th́ không lẽ đủ để thay đổi một t́nh thế?

 

Trong khi đó, ông Minh và toàn bộ chính phủ ông đă chờ sẵn tại dinh độc lập để trao quyền hành lại cho những người chủ mới. Người ta không thấy có một đại diện nào của MTGPMN. Nhiều người chê trách ông Minh hèn “bán đứng miền Nam”. Nếu ông Minh hèn th́ những kẻ chạy vắt gị lên cổ từ những ngày cuối tháng tư phải gọi bằng tên ǵ? Kẻ trốn chạy và kẻ ở lại lănh thẹo, ai hèn hơn ai? Sài G̣n lúc đó như một băi rác với đủ thứ rác: rác Mỹ, rác quân đội với súng ống, quân trang, quân dụng vứt bừa băi, rác chính quyền tham nhũng. Cùng lắm, ông Minh chỉ là người không thức thời cúi ḿnh xuống nhặt cái chính quyền bị người ta vứt lại từ đống rác đó.

 

Lại c̣n vấn đề trao cái chính quyền đó vào tay ai? Chẳng biết nữa, người nói ông Bùi Tín, người nói Chính ủy Tùng. Theo Stanley Karnov, trong Viet Nam viết:

Ngồi trên một chiến xa vào dinh độc lập, Ông Bùi Tin chuẩn bị đóng hai vai tṛ một lúc: Là nhà báo, ông muốn là nhân chứng cho cuộc đầu hàng. Nhưng là sĩ quan cao cấp trong đơn vị của ông, ông muốn chính ông tiếp nhận sự đầu hàng này.

 

Tôi chờ các ông từ sáng nay để trao quyền hành lại cho các ông, đại tướng Minh đă nói như thế khi ông Bùi Tín vào đến đại sảnh. Bùi Tín đáp lại, không có vấn đề trao quyền hành. Quyền hành của các ông c̣n đâu để mà giao. Ông không thể giao một cái mà ông không có.

 

(Pénétrant à bord d’un char dans la cour du Palais, il se préparait à jouer un double rôle: journaliste, il désirait être témoin de la capitulation, officier le plus élevé en grade de son unité, il avait pour de voir de la recevoir. J’attends depuis ce matin pour vous remettre le pouvoir, annonca le général Minh1quand Bui Tin entre dans le salon. Il n’en est pas question, répliqua le colonel. Votre pouvoir s’est écroulé. Vous ne pouvez donner ce que vous n’avez pas.)

 

Nhưng có lẽ câu nói quan trọng nhất của Bùi Tín vẫn là câu sau đây: ”Cùng là người Việt Nam cả, sẽ không có kẻ thắng người bại. Chỉ có người Mỹ là kẻ bại trận. Nếu ông là người yêu nước, đây là lúc để vui mừng, v́ chiến tranh đă không c̣n nữa trên quê hương của chúng ta”.

 

(Entre Vietnamiens, il n’y a ni vainqeur, ni vaincus. Seul les Américains ont été battus. Si vous êtes patriotes, c’est le moment de vous réjouir. La guerre pour notre pays est terminée”.

 

Từ đó đến nay, đă hơn 30 năm, người ta vẫn chờ đợi câu nói của Bùi Tín được thực hiện.

 

Cũng trong tháng 9 năm 1975, các ông Lê Đức Thọ và Xuân Thủy c̣n nhắc nhở mọi ngưởi rằng: Ai c̣n nói ngụy là ngụy…

 

Hồi mất Điện Biên Phủ (ĐBP), cuộc chiến giữa Pháp và Việt Minh phải mất 56 ngày đêm. Mất Sài G̣n nhanh hơn, chỉ có 55 ngày. Ít hơn một ngày. Hồi ĐBP, chỉ mất một nửa. Lần này mất tất cả.

 

Về phía những người thua trận

 

Không kể những người đă tháo chạy, không kể những người c̣n kẹt lại trong gọng ḱm lịch sử oan nghiệt. C̣n có những người cất lên tiếng nói cuối cùng. Thiếu Tá Long, Cảnh sát Quốc Gia đă đến đứng trước tượng TQLC trước ṭa nhà Quốc Hội ở Sài G̣n rồi rút súng tự sát. Ông đă nằm chết ngay dưới chân pho tượng.

 

Trung sĩ Quân Cảnh Trần Minh, thuộc đại đội một quân cảnh phụ trách an ninh khu vực Bộ Tổng Tham Mưu (TTM). Lúc 10giờ 30, sau khi nghe tin đầu hàng, trung sĩ Trần Minh đă dùng súng lục tự tử dưới chân cột cờ Bộ TTM.

 

Thêm vào đó là những cái chết của Chuẩn tướng Lê Nguyên Vỹ, tư lệnh sư đoàn 5 bộ binh. Chuẩn tướng Trần văn Hai, sư đoàn 7 bộ binh. Thiếu Tướng Phạm văn Phú, Tư lệnh quân khu 1. Thiếu tướng Lê Văn Hưng, Tư lệnh phó quân đoàn 4. Thiếu tướng Nguyễn Khoa Nam, Tư lệnh quân đoàn 4. Những cái chết anh dũng. Nhưng đă thay đổi được ǵ và có thể đại diện cho những vị khác đă bỏ chạy không? Đó là những cái chết bằng ngàn lời ca, bằng vạn tiếng nói.

 

Và kẻ chết cuối cùng vẫn là kẻ có lư.

 

Và tự sát bao giờ cũng cần được hiểu là một sự hy sinh cuối cùng (Ultimate sacrifice) đáng được trân trọng.

 

Không có cái chết vô ích mà chỉ có những cái sống vô ích.

 

Đó là số phận những người đă tự chọn cái chết. Những cái chết đó giá trị bằng ngàn lời ca, bằng vạn tiếng nói.

 

C̣n số phận những người c̣n lại?

 

Tôi ghi lại đây h́nh ảnh một anh lính VNCH, đi chân đất, hai tay áo rách, đầu gối rách, chắp tay. Đằng sau anh là một bộ đội mặc đồ đen, cầm súng lăm lăm và sau chót là đám đông dân làng, khoảng 6, 7 chục người khoanh tay bất lực với lời ghi chú của nhiếp ảnh viên:* Un avenir qui ne s’annonce pas vraiment radieux pour ce soldat de Thiệu: pendant combien d’années sera-t-il rééduqué… (ảnh của Abbas. Gamma). Một tương lai không mấy sáng sủa cho người lính này của Thiệu: Người lính này sẽ bị đưa đi học tập cải tạo trong bao lâu.

 

Thật ra người lính lúc đó chỉ có 3 chọn lựa: di tản ra nước ngoài, nhẫn nhục để đi học tập cải tạo hoặc t́m đến cái chết.

 

Cạnh đó là bức h́nh của kẻ chiến thắng. H́nh một anh bộ đội chống nạng, cụt hẳn một gị đến háng, đi bên cạnh một xe tăng đă bốc cháy với lời ghi: Après les vingt-cinq années de guerre, une photo qui résume tout (ảnh của Leroy-Gamma). Sau 25 năm cuộc chiến, một bức h́nh nói lên tất cả.

 

Cũng khoảng 2 giờ rưỡi trưa hôm ấy, những chiến xa đă từ trong dinh Độc Lập chạy dọc theo đại lộ Catinat-Tự Do, từ nhà thờ Đức Bà ra hướng bờ sông. Có tới mười người rụt rè dơ cánh tay vẫy chào.

 

Nhiệm vụ của người chiến thắng không phải là dễ. Chiếm được Sài G̣n rồi, nhưng làm sao thay v́ chỉ có 10 cánh tay rụt rè giơ lên, phải nhân lên bao nhiêu triệu lần? Phải chờ xem vậy thôi.

 

Vào cái giờ này của ngày chiến thắng. Toàn bộ báo chí đă ngưng xuất bản. Gần 50 chục báo hằng ngày của Sài G̣n sáng nay vắng mặt. Họ đâu cả rồi? Tất cả liên lạc viễn thông với thế giới bên ngoài cũng bị cắt. Họa chăng c̣n lại đại diện của các ṭa đại sứ sau đây: Pháp, Bỉ, Nhật, Khâm sứ Ṭa thánh, Thụy Sĩ và lănh sự Ấn độ. Chế độ mới hầu như tạm thời cắt đứt với thế giới bên ngoài.

 

Cho măi đến ngày 23 tháng năm, liên lạc với thế giới bên ngoài mới được nối lại và chuyến bay đầu tiên ra nước ngoài vào ngày 24 tháng năm. Chuyến bay này chở một số người ngoại quốc c̣n kẹt lại trong thành phố mà phần lớn là người Pháp.

 

Theo Ngũ Giác Đài, có khoảng 50 ngưởi Mỹ bị kẹt lại VN sau ngày 30 tháng tư, cộng thêm 26 người VN là vợ con của những người Mỹ này.

 

Sát cạnh nhà tôi, có hai vợ chồng người Việt cũng ra đi theo diện quốc tịch Pháp. Trong t́nh huống này mới thấy người Pháp là những người tử tế. Chị họ con ông bác tên Diệp, làm y tá nhà thương Grall cũng được đi và sang Pháp cũng làm y tá lại, lương bổng ngạch trật như cũ. Chẳng bao lâu sau, có vợ chồng một đại tá, đă đến cư ngụ ờ căn nhà đó. Sau này, suốt vài năm ở cạnh nhà như hàng xóm, ra vào đụng mặt nhau, ông bà chưa bao giờ nói chuyện, hoặc chào hỏi chúng tôi lấy một lần. Điều này phải được hiểu là thế nào?

 

Không dễ dàng ǵ để những người dại diện đó được nh́n nhận. Họ không có trong mắt của người Sài G̣n.

 

Chiến thắng th́ đă xong, nhưng chinh phục th́ chưa tới.

 

Phía trí thức miền Nam: Mặt trận Giải Phóng, ảo tưởng và ảo ảnh

 

Xin ghi lại dây h́nh một bé gái chừng 12 tuổi, đầu quấn một khăn trắng đang đi trên một bờ ruộng với lá cờ MTGPMN, hai mầu, ở giữa có ngôi sao với lời tiên đoán:* le drapeau du FNL flotte sur le Sud-VietNam. Il sera sous peu remplacé par le drapeau du Nord, devenu celui du Viet Nam réunifié( ảnh của JC Labbé-Gamma). Lá cờ MTGPMN tung bay ở miền Nam VN. Nhưng chẳng bao lâu nữa, nó sẽ được thay thế bằng cờ của miền Bắc, trở thành cờ của VN thống nhất.

 

Cuộc chiến tranh giữa hai miền Nam Bắc đă để lại một di sản thừa như một cục bướu ung thư cần nhổ. Đó là MTGPMN. Mặt trận này đối với trí thức thành phần thứ ba hay đối với sinh viên VN hải ngoại chỉ dẫn đưa họ đến một kết quả là: những ảo tưởng vĩ đại (grandes illusions) và đối với toàn thể thế giới là một âm mưu lừa bịp trắng trợn.

 

Xin nhắc để mọi người cùng nhớ: những trí thức đi theo Mặt trận hồi đó gồm có các ông luật sư Trịnh Đ́nh Thảo, Chủ tịch Liên Minh Các Lực lượng Đấu tranh Dân chủ và Ḥa b́nh Việt Nam (LMCLLDTDCVHBVN), phó chủ tịch Hội đồng Cố vấn Chính phủ Lâm thời Cộng ḥa Miền Nam Việt Nam (HĐCV CPLTCHMNVN), chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc (UBTUMTTQVN) và vợ là Ngô Thị Phú, ở Sóc Trăng. Lâm Văn Tết, Phùng Văn Cung, Trần Kim Bảng, bút hiệu Thiên Giang, vợ nữ sĩ Vân Trang. Nguyễn Văn Ch́, Chánh án Phạm Ngọc Thu, dược sĩ Đỗ Thu, Kỹ sư Cao Văn Bổn, Kỹ sư Tô Văn Cang, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, chức sắc Cao Đài Nguyễn Văn Ngưỡi, kỹ sư Trương Như Tảng, bác sĩ Dương Quỳnh Hoa, bà Nguyễn Thị B́nh, Huỳnh Tấn Phát, luật sư Nguyễn Hữu Thọ, Lữ Phương, bà Bùi Thị Nga, Trần Quang Long, Trần Triệu Luật. Nhà văn Thanh Nghị Hoàng, Trọng Quỳ và vợ ca sĩ Tâm Vấn. Thêm vào đó gs Lê Văn Hảo theo vào năm 1968, chủ tịch LMCLLDTDCVHBVN, thêm chủ tịch UBKNHTT. Trong dịp tờ Quê Mẹ phỏng vấn ông năm, 1999 ở Pháp, ông Hảo giải thích: dư luận gán cho ông về cuộc rhảm sát Mậu Thân ở Huế là không đúng. Thứ nhất, lúc quân đội CS đánh Huế, tôi không có mặt trong thành phố. Trước tết 5 ngày, tôi được dẫn lên núi, nói là mời họp rồi giữ tôi ở lại luôn, không về thành phố lần nào. Cùng với tôi có Hoàng Phủ Ngọc Tường. Chỉ có Hoàng Phủ Ngọc Phan và Nguyễn Đắc Xuân đă theo bộ đội về Huế và tôi được biết Phan và Xuân đă từng ngồi xét sử nhiều người có quan hệ với chính quyền Sài G̣n, trong những phiên xử của cái gọi là toà án nhân dân.

 

Sau này, các ông Trần Quang Long, Trần Triệu Luật đă chết v́ bom Mỹ. Những người c̣n lại may mắn sống sót.

 

Sau 30 tháng 4, đám trí thức trên vỡ mộng. Họ không có một vị trí nào trong chính quyền Cộng Sản tương lai và danh xưng MTGPMN cũng không ai muốn nhắc tới. Chẳng bao lâu sau ngày giải phóng, cờ của Mặt trận bị cuốn gói, xếp một chỗ.

 

Có thể bà bác sĩ Dương Quỳnh Hoa là người đầu tiên xin ra khỏi đảng CS và không tham dự phái đoàn nhân sĩ trí thức miền Nam ra ngoài Bắc. Lư do chính là hai vợ chồng chính thức phản đối việc thống nhất hai miền như một thứ bội phản đối với miền Nam. Đơn xin rút tên ra khỏi đảng đă được Thủ tướng Phạm Văn Đồng ra một điều kiện: Phải 10 năm sau mới được quyền công bố chính thức rút tên ra khỏi đảng.

 

Sau này, trong bài phỏng vấn trả lời trên tờ Far Eastern Economic Review (FEER) ngày 17/10/1996, bà đă trả lời như sau.

 

Hỏi: Quel est l!évènement le plus marquant pendant les 50 années passées. (Biến cố nào được coi là nổi bật nhất trong 50 năm đă qua?).

 

Trả lời: L’effondrement du mur de Berlin qui mit un terme à la grande illusion Sự sụp đổ bức tường Bá Linh chấm dứt một thời kỳ cuả ảo tưởng lớn.

 

Và nói như ông Hồ Sĩ Khuê: “Thành viên Mặt trận thực sự chẳng có bao nhiêu. Nhưng ở Sài G̣n, sao mà ai cũng có vẻ là người của Mặt trận quá.” Nhưng bên trong, họ chỉ làm bù nh́n. H́nh nộm “ngồi chơi xơi nước” như theo lời tường thuật của kỹ sư Trương Như Tảng. Ông Tảng vốn là một sinh viên du học bên Pháp, có dịp gặp Hồ Chí Minh, coi HCM như khuôn mặt lănh tụ sáng chói nhất để chống lại người Mỹ, và trước mắt, chống lại chính quyền Ngô Đ́nh Diệm đă viết: Hồi kư của một Việt cộng (A Viet Cong Memoir) cho thấy MTGPMN chỉ là một sự dàn dựng, họ được đưa vào bưng để làm bung xung, đánh lừa cả thế giới. Họ bị bịt mắt, dẫn đi quanh co trong rừng. Những buổi họp, để giữ bí mật, các thành viên mặt trận đều bịt mặt, v́ thế chẳng biết ai vào với ai. Ai là thật, ai là giả? Đó là kinh nghiệm đau xót của một số ít trí thức miền Nam. Trong The Myth of Libération, Trương Như Tảng tố cáo sự dàn dựng giả dối của chính quyền Cộng sản Hà Nội: “Trong nhiều năm, họ đă nghe Việt Nam Dân chủ Cộng ḥa long trọng tuyên bố cam kết”, qua lời Tổng bí thư Lê Duẩn, rằng “Miền Nam cần có chính sách riêng của miền Nam”. Hay như lời Thủ tướng Phạm Văn Đồng tuyên bố với phóng viên nước ngoài: “Chẳng ai lại có cái ư nghĩ ngu xuẩn và tội lỗi là thôn tính miền Nam”.

 

William Shawcross, trên tờ Washington Post, nhận xét:

“He became the Viet Cong’s Minister of Justice, but at the end of the war, he fled the country in disillusionment and despair. He now lives in exile in Paris, the highest level official to have defected from Viet Nam to the West. This is his candid, revealing and unforgettable autobiography.”

 

(Tạm dịch: “Ông trở thành Bộ trưởng Tư pháp trong chính phủ Việt cộng, nhưng sau khi chiến tranh chấm dứt, ông đă trốn thoát khỏi Việt Nam với tâm trạng bị vỡ mộng và thất vọng. Nay ông tỵ nạn ở Paris. Ông là một trong những viên chức cao cấp nhất đă đào thoát ra khỏi Việt Nam sang Tây Phương. Đây là cuốn tự truyện đáng nhớ, phơi bày (nhiều chuyện) và thành thật.”)

 

Vai tṛ bù nh́n của MTGPMN cũng được đề cập đến trong hồi kư của Vũ Thư Hiên. Ông viết: “Trẻ con miền Bắc cũng biết Mặt trận Giải phóng là do miền Bắc dựng nên”.


Người trí thức miền Nam một lần nữa bị lừa gạt.

 

Riêng Nguyễn Hữu Thọ, sau 1975 được làm phó chủ tịch nước. 1981, phó chủ tịch quốc hội, 1988, chủ tịch Mặt Trận Tổ Quốc. Nhưng cuối cùng th́ ông cũng phải thốt ra một câu như sau:

 

Dân chủ không thể có bằng sự ban ơn, mà bằng sự đấu tranh

 

Sau này, sau khi miền Nam bị mất vào tay Cộng sản, nhiều người trong bọn họ trước đó mang ảo tưởng sẽ có vai tṛ, sẽ được dùng, sẽ được lănh đạo miền Nam, bị gạt ra bên lề một cách thảm hại, có chức mà không có quyền.

 

Màn lường gạt, tráo trở này chắc chắn không phải lần đầu mà chắc chắn cũng không phải lần cuối.


Những người trí thức này chỉ quên một điều: Người Cộng Sản bao giờ cũng ăn thịt trước tiên những đứa con đẻ của ḿnh.

 

Niên lịch mới, Sài G̣n thời của những tiên tri giả.

 

Bộ đội chính quy, cán bộ miền Bắc đă đành là có mặt. Nhưng dân 30 tháng tư, bọn cơ hội nhố nhăng th́ đầy đường, đầy ngơ. Không biết ở đâu ra mà họ đông thế.

Chúng là những tiên tri giả, bán rao thời cuộc. Gọi theo một thứ ngôn ngữ chuyên dùng hơn th́ đó là bọn tiêu bạc giả, vốn liếng là sự bịp bợm, sự tráo trở và tư cách vô liêm sỉ. Có thể bọn họ tuần trước, tháng trước, năm trước c̣n “đả đảo Cộng Sản” nay th́ hoan hô.

 

Bên cạnh đó, có một số trí thức đă có dính dáng, hoạt động bí mật trong Mặt Trận nay xuất đầu lộ diện. Trong số này, có Giáo sư Lư Chánh Trung, sau làm đại biểu Quốc hội. Nguyễn Ngọc Lan trên tờ Đối Diện nay đổi là Đứng Dậy.

 

Đổi tên tờ báo đă khéo, chơi chữ đă khéo. Nhưng Đứng Dậy có thể hiểu lầm là nổi dậy đấy. Hăy coi chừng.

 

Một số người khác như Nguyễn Đ́nh Đầu, luôn luôn dấu mặt sau hội trường dật giây và em rể, giáo sư sử địa Trần Đức Quảng, gs Châu Tâm Luân, TT Thích Minh Châu, LM Chân Tín, Trần Bá Cường, v.v…

 

Và nếu nói theo người Pháp: Il n’y a que le premier pas qui compte, có nghĩa chỉ bước đầu tiên là quan trọng th́ những người trên là những người đầu tiên ló mặt sau ngày giải phóng.

 

————————————————-

Ngày 4/5/1975, xung đột với Campuchia

 

Những tin tức nóng hổi sau đây nhiều bạn đọc, sau hơn 30 năm, có thể đây là lần đầu tiên đuợc nghe nói tới. Điều đó không lạ, v́ tin tức thông tin nằm trong mạng lưới tuyên truyền của chế độ CS. Vào ngày 4/5/1975, có nghĩa là chỉ bốn ngày sau khi miền Nam thua trận, quân đội Khemer của Pol Pot đă đổ bộ xâm chiếm đảo Phú Quốc. Ngày mồng 8, quân đội trên bộ của Pol Pot đột nhập vào tỉnh Tây Ninh. Ngày 10, chiếm đảo Thổ Chu và bắt hơn 500 thường dân. Để trả đũa, bộ đội VN chiếm đảo Poulo Way, sau đó th́ rút lui. Tất cả những biến cố trên xảy ra dân chúng đều không hay biết v́ các báo bị đ́nh bản. Nhưng đài phát thanh cũng không thông báo cho dân chúng biết.

 

Ṇng súng của bộ đội Bắc Việt chưa kịp nguội th́ đă chuẩn bị cho một cuộc chiến khác. Hai cuộc chiến trước đây là chiến tranh chống chủ nghĩa Đế quốc thực dân, vậy th́ sẽ gọi tên cuộc chiến sắp tới là ǵ? Cho đến nay, có hai cuộc chiến đă xảy ra, một phía Nam và một phía Bắc Việt Nam (VN.) Vẫn chưa có một tên gọi thích đáng. Chúng vẫn chưa có một giấy khai sinh hộ tịch. Phải gọi đó là những cuộc chiến tranh ǵ? Cũng không ai nhắc tới nửa lời về lẽ thắng thua của hai cuộc chiến ấy. Mọi chuyện được bung bít dấu nhẹm như thường lệ. Nói gian dối là cái lệ của người làm chính trị chẳng khác ǵ rỉ sét là cái đương nhiên của vỏ tầu biển. Nói gian dối riết rồi bị lộ, bị ch́m chẳng khác ǵ rỉ sét lâu ngày đục vỡ sàn tầu.

 

Quân đội Khờ Me Đỏ mới vào Nam Vang hôm 17 tháng 4, th́ ngay ngày hôm sau đă chuyển quân về hướng biên giới VN. Và như đă tŕnh bày ở trên, đă chiếm đảo Phú Quốc. Theo ông Phan Hiền th́ sau đó, nhiều cuộc thương thuyết đă diễn ra từ tháng 4-1976, nhưng kết quả không đi tới đâu và hai bên đă ngưng mọi thương thuyết vào ngày 18/5/1976… Sang đến tháng 4/1977 th́ tranh chấp giữa hai bên càng trở nên ác liệt. Các tỉnh biên giới của VN như Tây Ninh, Hà Tiên phải di tản dân chúng. Tây Ninh th́ một phần dân chúng phải bỏ nhà, Hà Tiên đến ba chục ngàn người phải di tản đi nơi khác. Phóng biên Roland-Pierre Paringaux đă nh́n thấy hàng đống thây người bị giết, bị cắt cổ ở các ruộng thuộc tỉnh Hà Tiên. Francois Nivolon cũng đă nh́n thấy những cảnh chém giết, dốt nhà tàn bạo như thế ở làng Mỹ Đức, cách biên giới Cam Pu Chia chỉ 4 km. Có gia đ́nh cả bố mẹ, 4 anh chị em đều bị giết, trừ một người con gái sống sót kể lại như một nhân chứng. Sau này, Ông Ngô Diên tố cáo có cố vấn Trung Quốc trong các binh đội quân Khờ me đỏ. Phải chăng, đằng sau Pol Pot là kẻ thù cố cựu của VN? Thật vậy, do sự xúi dục của Bắc kinh, chính quyền Căm bốt (Cambodia) mới dám gây chiến tranh biên giới với Việt Nam và cắt đứt quan hệ ngoại giao với ta ngày 31/12/1977.

 

Ông Trần Văn An, một cán bộ tỉnh, cho biết từ 1975, tại tỉnh Tây Ninh, tỉnh giáp ranh với Cam bốt, có một 1090 thường dân bị giết do quân đội Pol Pot gây ra. 70.000 dân chúng phải dời bỏ ruộng vườn đi nơi khác. 15000 mẫu hoa mầu bỏ không canh tác. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là những con số đưa ra, sự thẩm định độ chính xác cần được dè dặt.

 

Trong một tài liệu sau này VN thu nhặt được cho thấy Pol Pot coi cuộc đối đầu giữa Cambốt và VN là một đối đầu giữa Sống hoặc Chết. Sự thù ghét của Pol Pốt đă rơ ràng và minh bạch trong cuốn Sách đen ghi nhận: “Dân tộc Cam Bốt nuôi một mối hận quốc gia đối với Việt Nam, một kẻ hiếu chiến đi xâm lược, nuốt chửng đất đai của Cambốt. Người Cam Bốt biết rơ ràng tính xảo trá, mưu mô quỷ quyệt và giả h́nh của VN. VN hành động như một Hitler đối với Cambốt một cách man rợ và Phát xít. Chúng ta phải bằng mọi cách giết người VN, một đổi 30.”

 

Cũng sau này, trên mặt báo Le Figaro đă cho chạy một hàng tít lớn, phóng viên Yves-Guy Berges xác nhận: “Hà nội đang tiến hành một cách khoa học một cuộc diệt chủng lớn nhất trong lịch sử” (Hanoi procède scientifiquement au plus grand génocide de l’histoire). Điều này xem ra có vẻ không đúng sự thật. Le Figaro tỏ ra thiếu ngay thẳng và trung thực. Hà nội đă không đến mỗi ngu dại như thế, v́ họ có cách xử lư khôn ngoan và khéo léo hơn. Nhưng mặc dù Pol pot gây hấn trước đă mang quân sang chiếm đóng Phú Quốc, việc VN mang quân sang chiếm đóng Campuchia đă bị cộng đồng thế giới lên án khiến uy tín ngoại giao của VN bị suy giảm, nhất là đối với các nước Đông Nam Á. Về phía người Mỹ, Ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance nói: “Các cuộc nói chuyện Mỹ-Việt Nam về b́nh thường hoá đă tan vỡ do cuộc xâm lược Cam pu chia của Việt Nam.”

 

Ngày 5/5/1975, Thông cáo của ṭa Tổng Giám Mục (TGM) Sài G̣n.

 

Sau tiếng hát của Trịnh Công Sơn (TCS) trên đài phát thanh Sài G̣n, dấu hiệu thứ hai đón tiếp chính quyền mới là vị đại diện của Thiên Chúa giáo/

 

Chưa đầy một tuần sau ngày giải phóng, TGM Nguyễn văn B́nh gửi tâm thư kêu gọi giáo dân phải ḥa ḿnh vào nhịp sống mới, nỗ lực đón nhận trong tinh thần hoà hợp, ḥa giải dân tộc. Lá thư có đoạn như sau: “Một trang sử mới đă mở ra cho dân tộc VN… Đây là một niềm vui chung của cả dân tộc, và với cái nh́n theo đức tin của người tín hữu, đây cuĩng chính là một hồng ân của Thiên Chúa.. Hơn mọi lúc, giờ đây người công giáo phải hoà ḿnh vào nhịp sống của toàn dân, đi sâu vào ḷng dân tộc… người công giáo chúng ta phải phải sẵn sàng thi hành một cách tích cực mọi nghĩa vụ công dân do Chính phủ cách mạng lâm thời chỉ dẫn.”

 

Nội trong năm 1975, có cả thảy ba lá thư chung như thế. 12 tháng 6 một lá thứ hai và nhân dịp Hội nghị Hiệp thương thống nhất tổ quốc diễn ra tại TP Sàig̣n, một lá thứ ba mà nội dung nhằm thứ nhất trấn an người Thiên Chúa giáo (TCG), linh mục, tu sĩ trong toàn địa phận. Thứ hai bảo đảm với chính quyền CM về sự sẵn sàng hợp tác trong hoàn cảnh mới. Theo tinh thần hiến chế: Gaudium et Spes. Anh em ơi, hăy vui mừng. Một vài Kitô giáo trí thức cấp tiến như Nguyễn Ngọc Lan đă dùng thánh kinh để gọi Ngày Giải Phóng: đó là tin mừng cứu độ đă được gửi đến.

 

Bảo hăy đừng sợ th́ c̣n nghe được. Bảo hăy vui mừng th́ quả thực không dễ.

 

Một số khác th́ tỏ ra lo ngại về đường lối ḥa giải của Tổng Giám Mục Nguyễn Văn B́nh. Sài g̣n có khoảng 600 linh mục, trong đó có hơn 100 vị đă du học nước ngoài và 2000 tu sĩ phần đồng khép ḿnh đưới sự chỉ đạo của đức cha B́nh. Tất cả những cơ sở trường tư thục TCG như đại học, đại chủng viện như cơ sở ḍng Tên, Đồng Công, Chúa Cứu Thế, học viện thánh Piô 10, Đàlạt, các cơ sở thương mại như nhà in Nguyễn Bá Ṭng, trại gà Đàlạt, thương xá Eden, nhà sách, cơ sở nhà in Tân Định đều phải giao nạp cho chính quyền mới. Theo Georg Evers, Missio 2003, CHLB Đức trong bài T́nh trạng nhân quyền tại Cộng hào Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN), tự do tôn giáo, bản dịch Việt ngữ của Liên Đoàn công giáo Việt Nam tại Đức th́ Giáo Hội miền Nam có 226 trường trung học, 1030 trường tiểu học. Ngoài ra theo niên giám 2004, vào năm 1962-1963, giáo hội TCG miền Nam có có 58 cô nhi viện nuôi hơn 6000 trẻ em, 48 bệnh viện, 35 viện dưỡng lăo, 8 trại phong và 159 pḥng phát thuốc phát thuốc cho khoảng gần 2 triệu lượt người. Tất cả đều bị trưng thâu, nộp cho nhà nước.

 

Sự chọn lựa của Tổng Giám Mục Nguyễn Văn B́nh đă hẳn không phải dễ. Một tháng trước ngày qua đời, phóng viên Hải Nam, tức Trương Bá Cần, báo CGVDT đă phỏng vấn cụ trong 20 năm “sống phúc âm giữa ḷng dân tộc”, cụ là người đứng đầu Công Gíao VN, xin cụ cho biết cảm tường của cụ trong 20 năm qua sống dưới chế độ VNDCCH, cụ c̣n thấy sợ không. Trả lởi “vẫn c̣n sợ “ và cụ nói tiếp: “Đời con người giống như một cuộc leo núi. 50 năm đầu là thời gian leo núi và những năm c̣n lại sau này là xuống núi. Khi leo lên núi th́ thời gian kéo dài và khó khăn, c̣n khi xuống núi th́ dễ dàng và nhanh hơn. Nhưng với tôi, 20 năm qua, cảm tưởng sâu đậm của tôi là đă phải sống một thời gian dài nhất của đời người”.

 

Sau này, tác giả Tuệ Không, trong một bài viết vào 10/5/1995, cho rằng tất cả bài phỏng vấn trên là ngụy tạo của Uỷ Ban Tôn giáo chính phủ dựng đứng lên. Toà TGM Sài G̣n cũng xác nhận cụ Nguyễn Văn B́nh đă quá suy yếu, kiệt sức để có thể trả lời một bài phỏng vấn như thế. Bài phỏng vấn từ câu hỏi đến câu trả lời là của ông Trương Bá Cần dàn dựng viết ra. Ông có đưa tới tŕnh Đức Cha vẫn đang đau yếu, chỉ đọc mấy câu, câu được, câu mất và yêu cầu đừng đăng. Nhưng ông Trương Bá cần đă viện cớ là bài đă lên chữ rồi, ở nhà in, để rồi xin cứ đăng.

 

Theo tôi, có lẽ tâm trạng và ḷng mong ước của cụ Giám Mục B́nh thể hiện rơ nhất trong câu trả lời lúc 80 tuổi của báo Iregno Attualita, đăng lại trên Église d’ Asie là: “Lúc này đức cha ước vọng ǵ nhất. Trả lời: Sau những biến cố Đông Âu, tôi hy vọng mọi sự sẻ tiến triển tốt đẹp.”

 

Phía Phật Giáo, cả hai vị lănh đạo của hai khối đều không có tiếng nói. Thượng toạ Thích Tâm Châu chọn lựa ra đi như nhiều người. Thượng toạ Trí Quang th́ tịnh khẩu suốt hơn 30 năm nay. Phật tử như rắn không đầu. Người cần lên tiếng và đáng nhẽ phải lên tiếng là TT Trí Quang. C̣n ai uy tín hơn ông trong lúc này, người đă từng được nước Mỹ qua phóng viên James Wilde và Frank Mc Culloch trên tờ Time mệnh danh “politician from the pagoda” hay “a most extraordinary man” (người phi thường nhất). Tôi chỉ muốn đổi một vài chữ như sau. Trước 1975, ông là một politician outside the pagoda và sau 1975, một politician inside the pagoda.

 

Nhưng ông Diệm, ông Thiệu không c̣n, Thượng toạ Trí Quang không có giá nữa. Ông chỉ có thể là người của thời cuộc dưới một chế độ kiểu ông Diệm, ông Thiệu mà thôi. Trong suốt hơn 30 năm quy ẩn và ngồi dịch rất nhiều kinh sách, ông chỉ làm được một thứ chính trị inside the pagoda, một điều hữu ích cho chính ông và cho những kẻ thù của ông ở bất cứ phía nào. Đó là: Ta bảo cho các người hay, ta không bao giờ là người Cộng Sản như các người nghĩ, nhưng ta là nhà tu thật trong chế độ Cộng Sản. Và TGM B́nh th́ có thể nói: Ta bảo cho các người hay, có người chê ta ba phải. Nhưng trước sau, ta là nhà tu thật dưới thời ông Diệm, ông Thiệu. Nhưng ta trở thành nhà chính trị bất đắc dĩ dưới thời Cộng Sản.

 

Và có lẽ, tôi thích nhất câu nói để đời sau đây của nhà tu bất đắc dĩ: “Nó giết ḿnh hôm trước, hôm sau nó đem ṿng hoa đến phúng điếu ḿnh.”

 

Có lẽ chính nhờ hiểu cái lẽ quyền biến của câu trên đă giúp ông không phải nhận một ṿng hoa phúng điếu.

 

Sau 1975, chúng ta có chủ nghĩa CS và có thêm chủ nghĩa bất đắc dĩ. Bất đắc dĩ để Thượng toạ Trí Quang phải quy ẩn trong chùa và bất đắc dĩ, Tổng Giám Mục Nguyễn Văn B́nh phải làm chính trị. Kẻ làm chính trị phải đi tu và kẻ đi tu phải làm chính trị.

 

Và cả miền Nam đều làm những công việc bất đắc dĩ như thế.

 

Ngày 6 tháng 5/1975, bộ mặt thứ hai của Sàig̣n sau Giải Phóng

 

Bộ mặt thứ nhất là những tiên tri giả ở trên, bộ mặt thứ hai là những người buôn bán giả. Chỉ sau một tuần, cái điểm nỗi bật của một thành phố chết vừa mới trỗi dậy là sự xuất hiện rất nhiều những người buôn bán lẻ. Họ ngồi dọc theo các đường, từ đầu phố hay đầu con hẻm. Bán đủ thứ và mua cũng đủ thứ.

 

Người buôn bán phần đông là những người chưa bao giờ buôn bán. Đây là lần đầu họ làm nghề buôn bán bất đắc dĩ. Sự buôn bán này là một bài toán trắc nghiệm người chủ mới trong thế chờ đợi thời thế, nghe ngóng động tĩnh.

 

Nghĩ đến hoàn cảnh bất đắc dĩ của cả miền Nam, xin mượn lời hát của TCS:

Hăy sống dùm tôi

Hăy nói dùm tôi

Hăy thở dùm tôi…

 

Nhiều người không muốn sống, không muốn thở và đă hẳn không muốn nói nữa.

Cuộc truy diệt văn hóa, sách vở miền Nam.

 

Người ta kể trường hợp ông N.L., một cán bộ vào tiếp thu văn hoá miền Nam có dịp đọc cuốn Loan Mắt Nhung của nhà văn Nguyễn Thụy Long. Ông thích cuốn sách đó, mang về Bắc tŕnh ông Tố Hữu. Ông Tố Hữu đọc xong nói: ”miền Bắc đă không thể có người viết văn như thế này…”.

 

Vậy mà lần đầu tiên người dân Sài G̣n phải đốt sách vở.

 

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn trong cuốn Viết về bè bạn cũng đă từng trải nghiệm việc phần thư như thế ở ngoài Bắc: “thế là tất cả các thư từ đều được đem ra đốt. Dưới bếp nhà anh chị tôi, vắng vẻ. Tôi nhớ là mùa nắng hanh. Những bức thư bắt lửa. Đây mới thật là lễ Hiến tế… Tôi đưa từng lá thư vào lửa. Khuôn mặt của từng người bạn hiện ra trong ngọn lửa lem lem. Tôi và Nguyên B́nh cùng im lặng. Không ai nói một lời trong suốt lễ hóa vàng. Không cả tiếng thở dài nữa.”

 

Trong cuộc truy lùng sách vở Ngụy, bị đánh giá đồi trụy và phản động này, th́ ông Linh mục (LM) Trương Bá Cần, nguyên giáo sư sử học, hay Trần Bá Cường tỏ ra biết lợi dụng thời cơ nhất. Trần Bá Cường đă yêu cầu địa phận, nhà xứ, nhà in nộp tất cả tài liệu ấn phẩm tôn giáo. Từ đó cho người sàng lọc tài liệu nào không cần th́ đem bán ki lô, tài liệu nào xử dụng được hay có giá trị lịch sử th́ ông cất giữ cho riêng ḿnh. Người viết bài này biết rằng riêng địa phận Sài G̣n và nhà in Tân Định c̣n tàng trữ rất nhiều tài liệu quí giá từ thời Pháp thuộc. Các văn kiện liên quan đến Ṭa thánh, các phúc tŕnh địa phận, các thư từ giao dịch của các vị giám mục tiền nhiệm, các sắc chỉ, bài sai, các sách cũ quư và hiếm không đâu có, các sách đạo như kinh bổn, hạnh thánh, báo chí như tờ Nam Kỳ địa phận trong suốt hơn 40 năm… Không biết ông Cường đă cướp được những tài liệu ǵ và cất giữ ở đâu. Điều chắc chắn là cả một di sản văn hóa tinh thần có giá trị lịch sử đạo TCG bỗng chốc trở thành tiêu ma.

 

Sau này, cái tội dối với lịch sử đó, ḿnh ông gánh vác lấy.

 

Trách chính quyền CS truy diệt văn hóa miền Nam đă là một lẽ, ngay một số nhà văn miền Bắc cũng có cái nh́n khinh miệt, đánh giá thấp văn học cùng văn nghệ sĩ miền Nam, dù đă sau nhiều thập niên. Trong truyện ngắn Rửa tay gác kiếm xuất bản vào năm 2002 mới đây, ta c̣n đọc được những đoạn văn như sau của Bảo Ninh:

Chỉ mỗi ḿnh Tú, một tay mọt sách, nguyên sinh viên trường Tổng Hợp là không ngại rúc vào đó, ngụp lặn lục t́m trong bụi tha về pḥng một bao tải nặng chịch những cuốn tiểu thuyết chưa bị mối xông. Nhưng tất cả đều rặt một ṇi thối tha mục nát văn chương chống Cộng, chữ nghĩa tối tăm, mờ ám, nội dung láo toét, ít ai kiên nhẫn đọc nổi quá nửa trang, chất giấy lại không hợp để vấn thuốc và khổ th́ quá nhỏ để gói bọc một thứ ǵ, thành thử đống sách của Tú chẳng mấy ai buồn ngó, dù rằng nó cứ vơi đi. Người ta thấy các mẩu vụn của những Chu Tử, Xuân Vũ, những ǵ đó nữa quanh chỗ dựng điếu cày và trong nhà bếp, trong nhà cầu…

 

Họ đă cố hủy diệt văn học miền Nam mặc dù đă không hiểu ǵ về Văn học ấy. Càng không hiểu được sức sáng tác từ tinh thần tự do sáng tạo của các nhà văn miền Nam cũng như hệ thống tự do xuất bản so với miền Bắc. B́nh Nguyên Lộc viết 820 truyện ngắn vào năm 1966. Đến 1975, số lượng đă hẳn trên 1000. Truyện dài của ông gần 100 cuốn. Và c̣n vô số truyện dài chưa in, khoảng 30 truyện. Nhà văn Duyên Anh có khoảng 60 tác phẩm. Phạm Duy đă sáng tác gần 1.000 bản nhạc đủ loại. Hay có, dở cũng có. Trịnh Công Sơn trên 600 bài, nhiều bài thuộc loại nhạc vượt thời thời gian đi vào bất tử cả tử lời ca đến nhạc điệu. Chỉ xét về lượng sách xuất bản, có nhà văn nào ở miền Bắc có thể so sánh bằng?

 

Nguyễn Tuân, nhà văn hàng đầu miền Bắc, trước tiền chiến có 10 tác phẩm nổi tiếng như Vang Bóng một thời, Tàn đèn dầu lạc, từ 45-75 có 10 tác phẩm đều tầm thường như Hà Nội Ta Đánh Mỹ giỏi… Những Tô Hoài, ngoài một vài cuốn kư, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyên Hồng, Vũ Ngọc Phan, nhất là Nam Cao đă viết được ǵ?

 

Văn Cao bất hủ thời tiền chiến nay để lại được ǵ? Có bằng số lượng 2% phần trăm so với Trịnh Công Sơn? Có đi được nhiều thế hệ tuổi trẻ như Trịnh Công Sơn? Hay như Huy Cận với những bài Cướp súng giặc, Giết giặc, Tăng gia sản xuất, hoặc Lưu Trọng Lư với Cái mũ nồi, Tươi đẹp mầu cờ. Nhà văn Thanh Tịnh với Bài trừ hàng xa xỉ phẩm, Chống tư tưởng sợ Mỹ…

 

Xin trích dẫn nhà thơ Lưu Trọng Lư nổi tiếng với Lá Thu Vàng để chúng ta có dịp ngậm ngùi:

Đứa nào rẽ thúy chia uyên.

Bắn cho nổ con ngươi, ḷi con mắt

Chặn bàn tay, trói giật bàn tay.

 

Và đây là thi sĩ Tố Hữu, nhà thi sĩ đứng thứ nh́ ở miền Bắc:

 

Thảm lắm anh à lũ ác ôn

Giết cả trăm người trong một sáng

Máu tươi lênh láng đỏ đường thôn

Có những ông già nó khảo tra

Chẳng khai, nó chém giữa sân nhà

Có chị gần sinh không chịu nhục


Lấy vồ nó đập thai ra

ó em nhỏ nghịch ra xem giặc

Nó bắt vô vườn, trói gốc cau

Nó đốt, nó cười… em nhỏ hét:

Má ơi nóng quá, cứu con ra.

 

Ngày 15 tháng 5/1975, giáo chức được lệnh phải tŕnh diện tại Bộ Giáo Dục.

Một trong những sai lầm của chế độ mới là để giáo sư cũ đi dạy trở lại.

 

Bởi v́, tất cả không trừ một người, đều không đủ tư cách làm một thày giáo trong chế độ mới. Không phải chỉ đi học hai ba tuần lễ chính trị đă đủ để biến họ thành một giáo viên của mái trường xă hội chủ nghĩa. Việc dạy và học trở thành một màn kịch lừa đảo, tráo trở và ngô nghê. Thày đóng kịch c̣n tṛ mất tin tưởng. Con người sống bất đắc dĩ, sống hai mặt, nói một điều nghĩ một điều. Đi dạy mà sợ học tṛ, nhất là học tṛ lớp nhỏ. Đối với học tṛ lớn, dễ có sự thông cảm hơn. Không tin nhau th́ c̣n dạy dỗ ǵ được. Cái tồi tệ nhất của học đường không phải là thiếu trường sở, cơ sở vật chất, thầy giỏi, phương pháp giáo dục năng động, cho bằng sự mất niềm tin nơi giới trẻ đánh mất niềm tin ở thầy.

 

Chính trị hóa học đường là điều xúc phạm nhân phẩm thầy giáo.

 

Trong Nam, trước 30/4/1975 người thầy chưa hề bị xúc phạm như thế. Sau 30/4/1975, đi dạy học là một dằn vặt khổ sở đối với thầy v́ cảm thấy ḿnh hèn, không nhân cách. Mỗi ngày, ông thầy phải tranh đấu với chính ḿnh, vật lộn với cái đầu của ḿnh, phải t́m cách chiến thắng những tư tưởng bất đồng cứ ngo ngoe muốn ngóc đầu dậy để phản đối cái này cái kia. Có nhiều thứ để phản đối, để không đồng ư. Vai tṛ nhà văn, nhà giáo quả không xa nhau lắm ở chỗ biết nói sự thật. Xă hội phải tin vào người thầy và trả lại vai tṛ truyền đạt kiến thức và nhân phẩm.

 

Bộ mặt thứ ba của Sài G̣n sau Giải Phóng: bộ mặt của kẻ chiến thắng?

 

Có cuộc diễn binh ăn mừng chiến thắng. Chiến thằng ǵ, ai chiến thắng ai? Đă nói rằng cuộc chiến này không có người thắng, kẻ thua. Vậy ăn mừng chiến thắng là bỉ mặt đối với người Sài G̣n. Người Sài G̣n muốn quên, c̣n họ muốn nhớ. Họ muốn phô trương sức mạnh, họ muốn người Sàig̣n nh́n nhận thua cuộc. Họ muốn xác nhận một điều không cần xác nhận nữa. Và mỗi năm, họ tái diễn lại cảnh này.

 

Tôi tự hỏi khi thống nhất nước Đức th́ dân chúng Tây Đức ứng xử thế nào, nhà cầm quyền Tây Đức đă hành xử ra sao? Đă bắt đi học tập? Đă đầy đi kinh tế mới? Đă tịch thu tài sản, nhà cửa dân Đông Đức? Đă truy diệt đốt phá sách vở bên Đông Đức? Đă bắt các nhà văn, nhà bao Đông Đức vào tù? Đă dựng nên những bức tường ô nhục? Đă gọi dân quân Đông Đức là bọn Ngụy, bọn phản động? Đă xua đuổi người ta ra biển? Đă có bao nhiêu người dân Đông Đức phải trốn ra khỏi nước họ? Và một câyu hỏi chót: Dân Tây Đức đă hy sinh bỏ ra bao nhiêu tỉ để thực hiện việc thống nhất nước Đức?

 

Các anh em đồng bào, những thanh niên trí thức từng du học, từng đi làm bên các nước Đông Âu, hăy làm nhân chứng viết lên điều này. Các anh đă thấy ǵ, nghĩ ǵ và so sánh ǵ khi nghĩ tới hoàn cảnh thống nhất đất nước sau 1975 so với nước Đức?

 

Bài học thống nhất nước Đức là bài học lớn mà người CS khi nh́n lại đă không học được, chỉ v́ việc thống nhất này xảy ra sau 1975. Nhưng ngay cho dù xảy ra trước 1975, vị tất đă học được ǵ? Bằng chứng là sự tan ră chế độ CS Đông Âu, nào họ đă rút ra được bài học ǵ? Bộ mặt thứ ba này cho thấy một điều: Họ luôn luôn cư xử với người Sài G̣n như kẻ thắng cuộc, như kẻ đô hộ với người bị trị. Đó là một thứ thực dân kiểu mới.

 

Người ta thấy trên đường phố diễn hành những đại bác 130 ly của Xô Viết, hoả tiễn SAM 2 Xô Viết xuất phát từ Thủ Đô Hà Nội. Một lần nữa xác quyết rằng, đấy là thành quả chiến thắng của Hà Nội chứ không của một ai khác. Một thành quả mà Hà Nội đă trả một giá không rẻ. Trong Les gens de la C.I.A, 1980, Guérin đă cho biết một cán bộ CS ở B́nh Dương, vào năm 1963-1965, nhóm của ông này có cả thảy 75 người, đến ngày giải phóng, chỉ c̣n ḿnh ông sống sót. “Des soixante-quinze membres des années 1963-1965, je suis le seul survivant”. Dương Thu Hương nhắc lại số học sinh trong 4 lớp Trung Học cùng thời với bà, sau chiến tranh, chỉ có hai người sống sót trở về.

 

Đó là cảnh mà một thi sĩ Trung Hoa đă ngao ngán viết: “Nơi vó ngựa chiến đi qua, mười năm sau, cỏ chưa mọc và gió thổi c̣n mang mùi máu…”.

 

Theo một tài liệu Mỹ cho thấy từ 1961-1968, có 259.447 cán binh Cộng Sản bị giết và 389.171 bị thương cộng với khoảng 300.000 bị chết, nhưng không t́m được xác.

 

Đó cũng là cảnh mà một chuyên gia người Mỹ, ông Keith Weller Taylor đă ngạc nhiên nhận xét về sức sống của người VN: Những chuyên gia về sự tồn tại.

 

Cảnh đó cũng được quay chiếu thành film: We we’re soldiers. (Chúng ta đều là những người lính). Ở nơi đó, vị trung tá chỉ huy trước cảnh hoang địa với sự hy sinh của hơn 2 phần 3 đồng đội chỉ c̣n mỗi một điều an ủi: ”Cuối cùng th́ những kẻ c̣n lại vẫn là những người chiến  thắng”.  

————————————–

27/5/1975, bộ mặt thứ tư của Sài G̣n sau Ngày Giải Phóng: Sự sợ hăi.

 

Đài phát thanh thành phố ra lệnh phải thu nộp tất cả các sách vở, báo chí, phim ảnh, tài liệu in ấn trước ngày 30 tháng tư được coi là đồi trụy? Chỉ một lệnh này thôi đủ làm dân thành phố đau ruột. Nhà nào chả có sách vở, nhà nào mà chả có chữ nghĩa.

 

H́nh như chế độ tạo cho mọi người dân “mặc cảm tội lỗi” đến làm ǵ cũng sợ. Làm việc ǵ, nói điều ǵ, phát biểu điều ǵ cũng phải ḍm trước, ḍm sau, uốn lưỡi bảy lần mới nói. Cái tâm trạng đó biến nhân cách con người thành thiếu trung thực, nghĩ một đằng làm một nẻo. Sống như thế kể là đáng buồn. Sợ bóng, sợ gió, sợ đủ thứ. Trước đây c̣n trẻ sợ ma, sợ người chết, nay bắt đầu sợ người sống. Nhất là sợ chế độ.

 

Chế độ mới quản lư con người bằng cách đẩy họ đến tâm trạng sợ hăi bằng cảnh cáo, bằng hù dọa, bằng học tập, bằng lư lịch, bằng bản tự kiểm mà biểu tượng là các vị công an phường khóm với những h́nh thức chế tài, kiểm soát, chế độ xin cho.

 

Như ở Ba Lan thời cộng sản, 65% dân chúng có hồ sơ của mật vụ Ba Lan. Thế th́ sống luôn luôn trong sự sợ hăi và bất an thường trực. Thân phận lưu đầy ở đây là cảm thức ḿnh là kẻ tội phạm. Cảm thức này phải sống trong ḷng chế độ mới biết được. Mới đây, tôi về Việt Nam (VN), ra Hà Nội, đến các khu vực “cấm thành” dọc theo đường Hoàng Diệu, khu Ba Đ́nh, tự nhiên cảm giác bất an, lo sợ tự nhiên dấy lên trong tôi. Sau 30 năm trở lại, tưởng nó chết rồi, nó c̣n đó trong vô thức ngóc đầu trở lại. Tôi vội vă rời khỏi khu vực đó..

 

Đó là một thứ phong kiến kiểu cộng sản.

 

Cái khốn khổ dằn vặt con người không phải là đă phạm tội ǵ mà vận dụng hết cách như trí nhớ, sự khôn ngoan, trí thông minh nghĩ ra, tưởng tượng ra tội phạm.

 

Cái cảm nghiệm này đối với những người theo Thiên Chúa giáo (TCG) thật sự không xa lạ ǵ. Khi c̣n nhỏ tuổi, người theo TCG cũng thường rơi vào mặc cảm ḿnh lúc nào cũng tội lỗi, một ngày ít lắm cũng phạm tội đến 7 lần. Trẻ con mà có tội ǵ? Vậy mà mỗi tuần mỗi xưng tội. Mỗi tuần ngồi thần ra để đẻ ra tội, đẻ càng nhiều càng tốt. Có ǵ khác nhau giữa người Thiên Chúa giáo và người Cộng Sản?

 

Người miền Nam sinh ra ngờ vực, cái ǵ cũng có cảm giác ḿnh bị lừa.

 

Chủ nhật 1/6/1975

 

Quân bài mạt chược cũng biết đóng kịch và người tử tế không c̣n nữa.

 

Đă một tháng trôi qua, đă có rất nhiều thay đổi. Mọi người đều cố gắng vận dụng khả năng thích ứng, sao cho thích hợp với hoàn cảnh mới. Thật cũng không dễ dàng ǵ. Trước 1975, tôi có thú giải trí xoa mạt chược cuối tuần. Đă một tháng hầu như quên lăng. Nay chợt nhớ lại. Thời gian như đă từ lâu chưa chơi lần nào.

 

Lần đầu tiên, tôi lén lút đi xoa mạt chược cho đỡ ghiền. Nhưng 160 quân bài mạt chược nay cũng phải mặc thêm bộ áo che chắn như người để khỏi gây ra tiếng động khi xoa bài. Chủ nhà đă nghĩ ra được sáng kiến đến lạ. Ông tốn kém đi mua một lốp săm xe đạp, cắt ra thành từng khúc vuông nhỏ, rộng nửa đốt ngón tay, rồi quấn ngoài quân mạt chược. V́ thế quân bài xoa va vào nhau không phát ra tiếng kêu, tránh cho hàng xóm khỏi nghe thấy. Nhưng từ nay, mỗi lần đánh quân bài ra, nó nhảy tưng tửng đến là buồn cười. Không ngờ, nó đóng kịch cũng hay.

 

Đi ra đi vô phải ra lần lượt từng người một để tránh sự ḍm ngó của người chung quanh.

 

Niềm vui nho nhỏ, giải trí cũng đă sứt sẹo, mất vui.

 

Trên đường về nhà, từ chỗ đánh mạt chược ở khu Hàng Xanh, nhất là vùng Thị Nghè, đường Nguyễn Huệ, bờ sông Sài G̣n, người ta bán đủ thứ do ăn cắp, hôi của từ các kho hàng, các hăng xưởng. Có thể t́m thấy đủ thứ ở các nơi đó. Nạn con buôn chạy hàng, manh múm, nạn chợ đen, giá cả mỗi nơi mỗi khác thay đổi từng ngày. Hàng thùng thuốc lá của các hăng Bastos, hăng thuốc lá M.I.C, thùng bia của hăng B.G.I. được đem ra bán. Xăng được bán lẻ từng chai ở mọi chỗ với cái chai không được bày ra đường làm dấu hiệu. Xăng này do bộ đội bán ra, v́ các cây xăng bị đóng cửa. Giá cả từ 1.000 đồng đến 2.000 đồng một chai.

 

Sau này, tôi cũng nhập vào ḍng chảy buôn bán xuôi ngược này. Nhiều nguồn, nhiều cách buôn lắm. Tôi mua lại những chai thuốc viên Aspirine từ Hànội mang vào. Mua cả lố hàng 2, 3 chục ngàn viên. Tôi đem đến bán cho một hai cơ sở bào chế.. Họ nghiền, tán thuốc Aspirine Hà Nội rồi cho máy chạy ép ra thuốc Aspro trong Nam, có vỉ nhựa bọc. Viên thuốc cứng nhắc, tŕnh bầy đẹp, in ấn đẹp, viên thuốc không mềm nhũn như thuốc Hà Nội mà giá đắt gấp 3, 4 lần hơn. Chưa biết là có pha thêm bột không? Bào chế xong, tôi lại đến mua lại cho một số hiệu thuốc quen và bán lại cho những người bán lẻ, có thể họ bán lại cho chính anh cán bộ đă bán Aspirine Hà Nội.

 

Thật là một ṿng xoay đến buồn cười. Thật ra đó chỉ là vấn đề thương hiệu, vấn đề tên nhăn thuốc.

 

Nói chung, mọi người từ trong Nam đến ngoài Bắc đều “có vẻ tin tưởng” vào những sản phẩm trong Nam hơn. Thuốc ngoài Bắc, người ta gọi là “thuốc rởm”. Đây là lúc người ta so sánh nhiều thứ lắm. Ngoài Bắc thế này, trong Nam thế kia. Mà bao giờ kẻ thắng trận cũng thành kẻ thua.

 

Tôi là người gốc Bắc, nhưng do sự tiếp xúc thường xuyên với người cán bộ, tôi cảm thấy tôi có chất Nam nhiều hơn chất Bắc. Chất Nam Kỳ làm tôi có cảm tưởng không giống chút nào với những người mới vô nữa. Tôi khác họ. Trước đây, có thể có kỳ thị Nam Bắc. Nay có thể có kỳ thị Bắc-Bắc, Bắc 54 với Bắc 75.

 

Nếu cần tổng kết một tháng trôi qua th́ phải nói đă ló dạng nạn buôn bán, mánh mung, nạn chợ đen, tham nhũng, nạn chụp giựt lừa đảo bắt đầu. Một xă hội đen, một xă hội bên lề đă thành h́nh. Đó cũng là đặc trưng của Sài G̣n sau 30 tháng tư. Có những người trước đây tử tế như thế nay sinh gian tham, mánh mung, lừa đảo. Đă thấy xuất hiện những người tử tế không c̣n tử tế nữa. Người thật thà trở thành gian manh.

 

Người ăn nói trung thực trở thành nói láo khoét. Con người sống trung thực bắt đầu biết đóng kịch. Chủ nghĩa bất đắc dĩ đă sản sinh ra những người vợ trung chinh nay bắt đầu thay ḷng đổi dạ. Học tṛ siêng năng trở thành lười biếng. Thanh niên ngưỡng vọng cao vời bắt đầu mất lư tưởng.

 

Đó là điều mà Dương Thu Hương cho là một nghịch lư: ”Một dân tộc dũng cảm biết bao trong chiến tranh và hèn mọn biết bao trong cuộc sống thời b́nh”.

 

Chiến tranh đă cướp đi tất cả những ǵ là cao quư, trong sáng chỉ c̣n để lại bọn khôn ngoan cơ hội, bọn trục lợi, bọn ăn may theo tŕnh tự: Trong chiến tranh, người trẻ chết trước người già, người nghèo cùng khổ bán máu chết thay cho bọn giầu có quyền, có chức. Người ít học chết thay cho bọn có học, chết thay cho bọn đầu cơ chính trị.

Người bắt đầu không ra người. Cái ǵ đă làm dổi thay cá tính con người như vậy. Những mánh khóe lừa đảo đủ loại ra đời mà không sách vở nào dạy hết được. Chính bản thân tôi cũng bị lừa vài lần đến đau điếng. Tại sao xă hội lại thay đổi như vậy? Trước đây, cũng không thiếu tầng lớp người nghèo xác xơ, tại sao cảnh đó lại không xảy ra?

 

Trục xuất Khâm sứ Toà thánh và hủy bỏ việc bổ nhiệm Giám Mục (GM) Nguyễn Văn Thuận làm phó Tổng GM (TGM).

 

Trong thời gian này, có xảy ra vụ trục xuất Khâm sứ Toà Thánh và phản đối việc bổ nhiệm GM Nguyễn Văn Thuận làm phó Tổng GM có quyền thay thế. Việc trục xuất do sự phát động của một số 20 Linh mục (LM) cấp tiến Triều và Ḍng, trong đó có LM Thanh Lăng, giáo sư đại học Văn Khoa.

 

Ngoài Thanh Lăng c̣n phải kể đến Nguyễn Quang Lăm, Vương Đ́nh Bích, Trương Bá Cần, Trần Viết Thọ, Nguyễn Văn Trinh, Phan Khắc Từ, Hoàng Kim, Nguyễn Thới Ḥa, Nguyễn Văn Huệ, Nguyễn Nghị, Nguyễn Ngọc Lan, Chân Tín, Huỳnh Công Minh, Nguyễn Thiện Toàn, Đinh B́nh Định. Nhiều tin đồn và dư luận xôn xao và đă có xáo trộn trong đám giáo dân. Một nhóm sinh viên căng biểu ngữ trước ṭa TGM Sài G̣n vào ngày 13/5/1975 phản đối việc bổ nhiệm Đức cha Nguyễn Văn Thuận.

 

Theo như lời phỏng vấn ông Nguyễn Văn Hanh trên tờ Sàig̣n Giải Phóng th́: ”Do đó đă xảy ra xôn xao và xáo trộn, thậm chí có chết người trong cuộc xô xát đêm 3/6/1975, gần cầu Trương Minh Giảng”. Phần LM Thanh Lăng, người cổ xúy cho việc này th́ đă viết một bài: “Tạm tổng kết vụ Giám Mục Nguyễn Văn thuận”. Nhân đó ông Nguyễn Văn Hanh đă không quên thừa dịp này đề cao LM Thanh Lăng là: ”là nhà văn và là nghiên cứu có tiếng là trí thức và ôn hoà…” Trong khi đó th́ lại có một tiếng nói khác của LM Trần Du, đăng trên tờ Đứng Dậy, số 72, trang 46 như sau: “Quyết định bắt Đức Giám Mục Nguyễn Văn Thuận rời Sài G̣n không thể thi hành được. Hai triệu dân công giáo không chấp nhận. Đức Giám Mục Nguyễn Văn Thuận không có quyền từ chức. Vậy th́ chính quyền có thể giết ngài, có thể giết cả tôi, có thể bỏ tù Ngài hay bỏ tù tôi.. Nhưng không thể tự ư trục xuất Đức Giám Mục Nguyễn Văn Thuận ra khỏi Sài G̣n”.

 

Phần TGM Nguyễn Văn B́nh trong một lá thư gửi LM, tu sĩ, giáo dân ngày 7/6/1975 đă xác định:

- Việc bổ nhiệm là hợp với nhu cầu mục vụ
- Chính tôi đă đồng ư hoàn toàn việc bổ nhiệm này.
- Mấy tổ chức mệnh danh công giáo chỉ là thiểu số.
- Những tội danh gán buộc cho Đức khâm sứ Henri Lemaitre và Đức TGM Nguyễn Văn Thuận hoàn toàn thất thiệt.
- Chấm dứt các chiến dịch bôi nhọ, vu cáo.
- Chận đứng các chiến dịch vận động phi pháp trục xuất TGM Nguyễn Văn Thuận.

 

Bất chấp kháng thư của Tổng GM Nguyễn Văn B́nh, hai tháng sau, ngày 15/8/1975, Ủy ban MTDTGP TP. HCM và Ủy ban quân quản tŕnh bày vụ TGM Nguyễn Văn Thuận tại Nhà hát thành phố (trụ sở Hạ Nghị Viện cũ), ông Phó chủ tịch Mai Chí Thọ tuyên bố: ”đưa giám mục Nguyễn Văn Thuận về lại Nha Trang, v́ Giám Mục Thuận được chuyển đến Sài G̣n không phù hợp với t́nh h́nh mới.” Cũng trong ngày ấy, tức 15/8, Ủy Ban quân quản mời Đức Cha B́nh và Thuận đến “làm việc” tại dinh Thống Nhất (dinh Độc lập), giữ cha Thuận lại, đưa xe bít bùng chở đi câu lưu tại Cây Vông, thuộc tỉnh Khánh Hoà, sau đó chuyển ra Bắc, bị tù 13 năm, trong đó có 9 năm biệt giam, cho tới ngày 23/11/1988.

 

Xin ghi lại đây mấy ḍng nhật kư của TGM Nguyễn Văn Thuận: Ngày 1 tháng 12, năm 1976, lúc 9 giờ tối, bất th́nh ĺnh, tôi bị gọi đi cùng với vài tù nhân khác. Chúng tôi bị xích người này với người kia từng hai người một và được đẩy lên xe cam nhông… Chúng tôi bị đưa lên tàu, chở ra miền Bắc – một cuộc hải hành dài 1.700 cây số. Dĩ nhiên trong điều kiện như một đàn súc vật người chen chúc, thiếu ánh sáng, thức ăn và không khí, nhưng đầy ắp những tiếng uất ức nói không nên lời. Trong 9 năm biệt giam cơ cực, có lúc tôi bị giam trong một xà lim không có cửa sổ. Có khi đèn điện bật sáng từ ngày này qua ngày khác. Trong thời gian, tôi bị biệt giam, tôi được giao cho 5 người canh gác. Họ thay phiên nhau luôn luôn có hai người ở với tôi… Khi tôi bị quản thúc tại làng Giang Xá, cách Hà Nội khoảng 20 cây số, người canh giữ tôi là một tín hữu công giáo.

 

Vụ việc này xảy ra chỉ không đầy hai tháng sau khi “chỉ thị của Thủ Tướng Chính phủ về các hoạt động tôn giáo”

 

Thứ bảy, 7/6/1975, thân phận một nữ sinh viên tranh đấu trước 75.

 

Trong giới sinh viên, nhiều người biết đến Cao thị Quế Hương như một người tranh đấu điển h́nh, nhất là trong giới Phật tử. Cuộc biểu t́nh, tuyệt thực nào mà không có cô. Ra tù, ra khám như chơi. Nổi tiếng tranh đấu như thế, chắc hẳn vào tù không khỏi bị các quản ngục làm nhục cách này, cách khác. Báo chí nhắc đến cô với ngưỡng phục v́ ḷng can đảm, v́ nhiệt t́nh hăng say. Vào những giờ phút chót của VNCH th́ cô vẫn đang ngồi tù ở Biên Ḥa. Ở một nơi nào, trong một trại giam biệt lập, mà ít người biết.

 

Hôm nay, cô Cao Thị Quế Hương từ Đà Lạt về mỗi năm để làm giỗ cho anh Nguyễn Ngọc Phương và để gặp lại bạn bè tranh đấu thời trước. Cao thị Quế Hương là một khuôn mặt nổi bật trong giới sinh viên tranh đấu trước 1975. Nhắc lại cái thời kỳ ấy, có một số các bà, đặc biệt có chị Yến và một bà người Tàu chuyên nấu bếp ở chùa Ấn Quang Họ thường tổ chức nấu ăn, tiếp tế tương chao cho tù nhân ở nhà giam Tân Hiệp Biên Hoà. Đám giỗ Phương đă được tổ chức ở Tịnh Xá Ngọc Phương của cố ni sư trưởng Huỳnh Liên. Mỗi lần giỗ như thế th́ có đông các ni sư, ni cô và các bà Sài G̣n tụ tập lại. Lẽ dĩ nhiên là thường ăn đồ chay.

 

Trong thời kỳ đó, toà án mặt trận vùng 3 chiến thuật xử lần thứ nhất tạm phóng thích khoảng 10 sinh viên, trong đó có cô Cao Thị Quế Hương, Nguyễn Ngọc Phương, tự Ba Triết, Dương Văn Đầy và Huỳnh Tấn Mẫm. Mẫm nguyên là chủ tịch Sinh Viên 1970, lănh đạo thành đoàn Ṭa xử lần 2. Mẫm và Đầy và một sinh viên được thả, số c̣n lại bị giữ cho đến ngày được trao trả. Trừ Nguyễn Ngọc Phương.

 

Cuối năm 1972, Nguyễn Ngọc Phương và một số tù Chí Hoà nhịn ăn để chống lại đại tá Vệ, giám đốc nhà tù Chí Hoà. Phương đuối sức, được đưa vào bệnh viện Sài G̣n. Đến đầu 1973, Phương chết. Sau này Lê Văn Nuôi, chủ tịch thành đoàn, chủ bút báo Tuổi Trẻ thường nhắc lại kỷ niệm về Phương: Phương chưa kịp mừng Hiệp Định Hoà B́nh ra đi th́ đă mất.

 

Đám ma Phương được nhiều dân biểu, nghị sĩ đối lập như các dân biểu Kiều Mộng Thu, Phan Xuân Huy, Hồ Ngọc Nhuận v.v… đến nhà ở đường Cao Bá Nhạ phúng điếu. Sau đám tang Nguyễn Ngọc Phương, Cao Thị Quế Hương bị bắt lại và bị giam ở trại Chiêu Hồi Đức Tu Biên Ḥa cho đến trước ngày giải phóng. Cao Thị Quế Hương trốn khỏi trại trước ngày giải phóng và ra ở nhà chị Dậu, một phụ nữ đấu tranh nổi tiếng ở Vũng Tàu, đến tháng 5-75 mới về lại Sài G̣n.

 

Cuộc đời của Cao Thị Quế Hương sau đó củng ch́m lỉm vô danh như nhiều người khác. Cô về sống với mẹ ở Đà Lạt như một người quy ẩn. Nói quy ẩn cũng không đúng hẳn. Cô giữ chức chủ tịch Hội Liên Hiệp phụ nữ tỉnh Lâm Đồng, Đà Lạt.

 

Đó là những bóng người như những bóng đêm câm lặng nhường chỗ cho những bọn múa rối ra đời và sắp ra đời, tuỳ theo mỗi thời kỳ… Thoạt đầu là những Trí thức yêu nước, sau này là trí thức hải ngoại t́m về v.v…

Đến có thể nói một điều chua chát như thế này. Rất nhiều người đă “nổi” nhờ chế dộ độc tài Nguyễn Văn Thiệu miền Nam như: Cao thị Quế Hương, Huỳnh Tấn Mẫm, Lư Quư Chung, Ngô Công Đức, Hồ Ngọc Nhuận, các quư vị đi theo Mặt trận Giải phóng miền Nam (MTGPMN). Sau giải phóng, thay v́ nổi th́ họ ch́m.

 

Sài G̣n của tin đồn thất thiệt.

 

Nay thành phố giới nghiêm từ 10 giờ tối. Dù không có giới nghiêm th́ cũng không ai muốn ra khỏi nhà vào cái giờ ấy. Có nhiều tiếng nổ lớn ở phía Bắc thành phố vào lúc 3 giờ… Có tiếng c̣i hụ của xe cứu hỏa, người ta đồn với nhau là tiếng nổ do Plastic gài vào xe của của bộ đội. Cũng có hai bộ đội bị đâm chết ngay cạnh rạp ciné Mini-Rex, đường Lê Lợi. Nhiều người c̣n kháo với nhau có mảnh giấy ghim trên ngực người chết ghi “chúng tôi không muốn cuộc cách Mạng của các ông”. Thật sự th́ đă có ai nh́n thấy mảnh giầy ghim trên ngực đó không? Chắc là không. Chỉ đồn, chỉ bịa, chỉ tưởng tượng đủ thứ. Tôi không tin có mảnh giấy đó.
Mảnh giấy đó chỉ nằm trong đầu người ta mà thôi.

 

Thay v́ nghe đài phát thanh th́ nay dân chúng đă có “Radio Catinat”, mỗi ngày phát thanh tin đồn thất thiệt hai mươi bốn trên hai mươi bốn.

 

Sài G̣n không có thông tin, nên nẩy ra rất nhiều tin đồn để lấp chỗ trống đó. Càng cấm, tin đồn càng nhiều. Có những tin đồn đến hoang đường, đến không tưởng mà người ta vẫn kháo nhau cho là thật. Tin đồn được tung ra từ các đám người đấm bóp thời cuộc, ngồi ở cà phê đầu đường tán dóc cho qua th́ giờ.

 

Bà Ngô bá Thành trong một cuộc phỏng vấn đă nhận xét: ”Radio-Catinat là một lực lượng đáng kể ở thành phố Hồ Chí Minh. Nó vượt qua dễ dàng những phương tiện truyền thông chính thức của chúng tôi”.

 

Hôm nay. Hôm nay là hôm nào? Hôm nào cũng được, miễn là ngày của chúng tôi. Một số đồng nghiệp trẻ tổ chức ăn với nhau tại nhà một cô giáo bên Khánh Hội.

 

Không khí đầm ấm, nhớ đời. Cuộc sống của chúng tôi chỉ có ư nghĩa thực sự ở những lúc này.
Chúng tôi gần nhau hơn, chia sẻ nhiều hơn, mặc dầu bữa nhậu dù cố gắng lắm cũng rất đạm bạc. Ăn xong, một số các em nữ giáo viên trẻ đàn hát nhạc cũ. Hát nhỏ thôi. Hát lén thôi. Nhưng chính ở chỗ hát lén mà nó đậm đà, mà nó cảm động. Ăn trộm, ăn vụng đă ngon, lần đầu tiên hát lén cũng thấy hay không thể chê được. Nhiều em gái, dơm dớm nước mắt. Chúng tôi chia tay, trong ḷng ai cũng muốn có những bữa ăn như thế nữa.

 

Thứ ba, 10/6/1975, đại sứ Pháp Merillon ra đi.

 

Chuyến máy bay thứ ba ra nước ngài chở theo tất cả những nhà ngoại giao c̣n sót lại. Trong số này, có ông đại sứ Pháp Mérillon, nổi tiếng vào những câu chuyện giờ thứ 25 của Sài G̣n. Ông ôm gói ra đi trong một t́nh trạng bị đối xử thật tồi tệ đối với đại diện một cường quốc như nước Pháp. Hà Nội h́nh như muốn khép tất cả các cánh cửa ra ngoài. Với sự ra đi của ông Đại Sứ Pháp… hầu như mọi liên lạc với thế giới tư bản bị cắt đứt. Hà Nội h́nh như muốn đóng cửa để dễ làm việc, giải quyết những chuyện nội bộ cho xong. Sau này, tại hải ngoại đă có cuốn sách dựng đứng việc Đại Sứ Mérillon thương lượng với chính quyền giải phóng về một giải pháp bị thất bại. Lại một chuyện hoang tưởng nữa, mất công ông Đại Sứ viết bài báo cải chính cũng không xong.

 

Thứ năm, 12/6/1975, tŕnh diện học tập cải tạo

 

Ngày đánh dấu một thay đổi lớn với tất cả những nhân viên, sĩ quan trong chế độ cũ. Guồng máy chính trị chế độ bắt đầu chạy, bắt đầu xiết. Thông cáo cho hay, các sĩ quan và viên chức chính phủ cũ sẽ phải đi học tập cải tạo tối thiểu một tháng đối với Sĩ quan quân đội và cảnh sát ngụy, những người làm chính trị, dân biểu, bộ trưởng, nghị sĩ. Họ phải tŕnh diện trong ngày mai và chỉ được mang theo quần áo mặc thay đổi và c̣n nói rơ mang theo 1.3610 đồng để trả tiền ăn trong một tháng.

 

Đối với các Hạ sĩ quan trở xuống, chỉ phải tŕnh diện học tập ba ngày. Tờ Sài G̣n Giải Phóng giải thích: “Họ có phần trách nhiệm của họ v́ đă cầm súng đánh giặc cho kẻ thù, hoặc đă làm việc cho kẻ thù”.

 

Chắc nhiều người nay ở Hải ngoại đă hẳn không quên được cái ngày lịch sử này đối với đời sống c̣n lại của họ.

 

Tôi gọi đó là ngày mà chính quyền dựng lên một bức tường ô nhục phân biệt giữa kẻ thắng, người thua. Sau 30 tháng tư, nhiều bức tường ô nhục đă được dựng lên như thế.

 

Tiện nơi đây, xin trích dẫn những con số khác nhau về số những người đă phải đi học tập cải tạo. Dư luận dân chúng th́ đưa ra con số là 80 vạn người tù học tập cải tạo. Năm 1976, P. de Beer đưa ra con số 200.000. J. Lacouture, vào tháng 5, 1976 đưa ra con số 300.000. Những người có khuynh hướng thân CS th́ đưa ra những con số như sau: Tháng tư, 1978, Chanda cho có 50.000, tháng tư 1978. RP. Paringaux cũng 50.000. tháng 6, 1979, F. Nivolon, trên tờ Le Figaro, thiên tả, đưa ra con số 50.000.

 

Trong truyện đi học tập, có một số cựu viên chức miền Nam đă được miễn như các trường hợp kể sau đây: Trong Hồi kư không tên, Lư Quư Chung có ghi lại như sau, khi ông nhận được một phong b́ giao tận tay: giao cho nguyên Tổng Trưởng Thông Tin, nguyên dân biểu đối lập ngụy quyền, Lư Quư Chung, thông báo được miễn học tập tập trung. Kư tên: Cao Đăng Chiếm. Phó chủ tịch Ủy Ban Quân Quản.

 

Khi nói rằng Lư Quư Chung được miễn học tập cải tạo tập trung th́ có nghĩa là ông được miễn khỏi phải vào các trại tập trung như cô nhi viện Long Thành. Nhưng ông vẫn phải tham dự các khóa học tập tại chỗ, tổ chức nhiều nơi và nhiều ngày trong thành phố Sài G̣n lúc bấy giờ.

 

Chẳng hạn, hơn một ngàn giáo sư trung học cả công cả tư trong thành phố cũng được miễn đi học tập tập trung. Nhưng họ vẫn phải tham dự các khóa học tập ngắn ngày trong thời gian liên tiếp ba tuần lễ.


Một trường hợp điển h́nh khác là ông Lư Chánh Trung, đă từng được đưa vào bưng để tiếp xúc với những lănh đạo MTGPMN. Khi giải phóng xong, dù sau nay dược là dân biểu, được tiếp tục giảng dạy ở Đại Học Văn Khoa. Ông vẫn phải tham dự các khóa học tập về chủ nghĩa Mác Lênin, không phải một vài tháng, mà kéo dài cả năm, có trao dổi, có làm bài, có chấm điểm.

 

Vậy th́ bất cứ ai ở miền Nam, nếu không trực tiếp là đảng viên cộng sản, hay đă tham gia trực tiếp vào MTGPMN th́ dù được miễn học tập cải tạo tập trung vẫn phải dự các lớp học tập tại chỗ. Đó có thể cũng là trường hợp của tướng Lê Văn Nghiêm và một số trí thức miền Nam khác.

 

V́ thế, việc miễn học tập tập trung cũng c̣n dành cho một số người khác như Dương Văn Ba, Đinh Văn Đệ, Phan Xuân Huy, Hồ Ngọc Nhuận, Ngô Công Đức, Đinh Xuân Dũng, Nguyễn Phúc Liên Bảo, Nguyễn Hữu Hiệp, Trần Bá Thành (cựu Tổng giám đốc Cảnh sát Sài G̣n, thời Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm) v.v…

Nhưng sau đó những người trên vẫn tham dự những buổi học tập diễn ra từ ngày 15/8 đến 22/8, do Tạ Bá Ṭng hướng dẫn.

 

Bên cạnh đó, các ông Dương Văn Minh, Nguyễn Văn Huyền, Vũ Văn Mẫu, Trần Văn Hương là những trường hợp đặc biệt của đặc biệt. Bốn vị này thay v́ đi học tập tại chỗ th́ người ta gọi là những buổi trao đổi. Thật ra th́ cũng là một thứ học tập, ở mức độ nhẹ nhàng và thoải mái thôi. Chỉ có khác là học ở Sài G̣n. Trong những buổi học tập này, cụ Hương là người hăng hái nhất, phát biểu cũng nhiều nhất.

 

 

Cuối cùng th́ có thể nói là cả miền Nam phải học tập. Trẻ, già, lớn, bé, từ phường khóm đến trường học. Không miễn trừ cho bất cứ người nào.

 

Nhà nào cũng có người là sĩ quan phải đi học tập. Không sĩ quan th́ ngụy quyền. Đâm ra nhà nào cũng có chuyện buồn, cũng có chuyện phải lo. Anh rể tôi, anh cột chèo đều phải đi cả. Các chị tôi đă hẳn buồn và lo lắm. Tôi làm sao không buồn theo.

 

 

(Xem tiếp phần II)

 

Nguyễn Văn Lục

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính