Nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần”: Ba Chúa hay một Chúa

 

 

 

Lễ Chúa Ba Ngôi năm nay, lại ở trong mùa đại dịch Covid bùng phát, mọi người Công Giáo lại phải dự lễ on line. Xin đưa lại một bài đă viết để chia sẻ với các anh chị em giáo lư viên, đặc biệt là giáo lư viên dự ṭng và những ai c̣n quan tâm đến vấn đề này. (Nguyễn Tuấn Hoan)

 

Vấn đề này đă được khép lại từ lâu, chẳng ai để tâm đến nữa. Tuy nhiên, trong thực tế đôi khi v́ quá cứng ngắc với chữ nghĩa, đóng khung trong những điều luật, mà những vị có trách nhiệm đă ít nhiều gây hoang mang cho một số anh chị em giáo dân, nhất là anh chị em dự ṭng. Điều này vẫn thường gặp trong những lớp giáo lư, nên tôi muốn đưa ra một nhận xét và một vài ư kiến  đóng góp trong vấn đề này qua một sự kiện cụ thể mà tôi đă gặp.

 

Trong dịp kết thúc một khoá Giáo lư dự ṭng, mà tôi được chỉ định dạy phần Bí tích, một số anh chị em đă gặp riêng tôi và than phiền rằng, trong bài thu hoạch có mấy câu hỏi các em đă trả lời đúng theo sách giáo lư, nhưng lại bị gạch bỏ và phê là sai. Các em thắc mắc rằng tại sao Giáo Hội dạy giáo lư mà sách nói một đàng, chấm bài một nẻo, nếu cho rằng sách giáo lư và Tân Ước sai th́ sao lại trao cho các em học. Có những em hiện đang là giáo viên trong các trường dạy văn hoá, cũng không hiểu nổi t́nh trạng này, và các em tỏ ra không phục. Theo các em, trong kinh nghiệm dạy học, học sinh làm đúng theo sách giáo khoa th́ phải nh́n nhận là đúng. Đây cũng là chuyện b́nh thường. Tôi hỏi một em (em này đă từng du học 5 năm tại Pháp với bằng thạc sĩ, hiện là giáo viên dạy ngoại ngữ), cụ thể là em đă trả lời câu hỏi nào và trả lời như thế nào mà bị gạch bỏ, th́ em này cho biết câu hỏi về cách rửa tội và lời đọc: “(Giu-se) T… cha rửa con, nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần”.  Mặc dù em đă đưa cả sách giáo lư Công Giáo của Toà Tổng Giám Mục Sàig̣n (câu 209) và cuốn Tân Ước, cả hai cuốn đều có Imprimatur hẳn ḥi, với câu Mt 28,20 để chứng minh ḿnh làm bài đúng, nhưng ban giáo lư vẫn không chấp nhận mà lại đưa ra đáp án là: “…..cha rửa con, nhân danh Cha và Con và Thánh Thần.” Và có giải thích rằng câu in trong sách là sai, v́ sợ người ta sẽ hiểu là có “3 Chúa”. Tôi có giải thích sơ qua cho em ấy hiểu và thông cảm cho những vị phụ trách đă không dám nói khác đi, v́ điều này đă được các đấng có thẩm quyền phê chuẩn. Chắc chắn những cách giải thích này không thoả đáng, nhất là đối với những học viên có tŕnh độ văn hoá. Để phần nào giúp cho các anh chị em hiểu tại sao lại có sự mâu thuẫn này, tôi xin nói qua đôi nét về quá tŕnh thay đổi công thức làm Dấu Thánh Giá cũng như lời đọc trong Bí tích Rửa tội, cũng như khi cử hành các nghi thức khác khi nhân danh Ba Ngôi.

 

Ai cũng biết từ rất lâu rồi, tín hữu Việt Nam chúng ta vẫn quen với công thức: “Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần”,  bất kỳ khi làm dấu  hay Rửa tội  hay khi linh mục ban phép lành. Cho đến năm 1992, với bản dịch của  Uỷ Ban Phụng Tự dịch theo Sách Lễ Rôma, ấn bản thứ II (Missale Romanum, 1975),  trong phần Nghi thức đầu lễ ban dịch thuật đă đề nghị dịch công thức làm dấu Thánh giá là: “Nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần”. Khi dịch như thế, ban dịch  thuật đă giải thích rất rơ ràng ở trang 9 - 10, trong tập “Chú thích bản dịch Nghi Thức Thánh Lễ” của UBPT, dày 92 trang, in Ronéo năm 1991, như sau:

          “Đây là công thức hiện hành, dịch sang tiếng Việt một công thức tiếng La-tinh… ‘In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti’, bản dịch cũ lấy lại công thức quen thuộc ‘Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần’. Về mặt chữ, th́ dịch như thế là sát, nhưng chưa tốt v́ :

               

a.Xét về ư nghĩa thần học. Đây là một công thức quan trọng tuyên xưng đức tin “Một Chúa Ba Ngôi” đă có từ  Giáo Hội nguyên thuỷ. Mà trong công thức hiện hành bằng tiếng Việt, niềm tin căn bản ấy chưa được diễn tả một cách rơ ràng: những từ ‘Cha’ và ‘Con’ hàm hồ, không nhất thiết chỉ Thiên Chúa Cha và Thiên Chúa Con. Có lẽ v́ thấy sự việc này mà cha ông chúng ta đă dịch kinh ‘Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto’ là ‘Sáng danh Đức Chúa Cha và Đức Chuá Con và Đức Chúa Thánh Thần’. Nghĩa là thêm 2 từ ‘Đức’ và ‘Chúa’. Từ ‘Đức’ đặt trước danh từ chỉ thần thánh hoặc người có địa vị cao quư; Từ ‘Chúa’ là danh từ chỉ Đấng tạo thành trời đất.

         

             b.Xét về ngôn ngữ Việt  Nam.  Công thức ‘Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần’  lại càng hàm hồ, dễ hiểu sai, nhất là khi cử hành bí tích Rửa tội. Linh mục thường xưng ḿnh là ‘cha’ và kêu người nói chuyện với ḿnh là ‘con’, ít là khi người đó c̣n trẻ tuổi. Lúc cử hành bt Rửa tội, tay đổ nước lên đầu người ấy và miệng đọc công thức rửa tội: Cha rửa con, nhân danh Cha   Con  Thánh Thần’

          Nếu có người ngoài Giáo Hội tham dự nghi thức rửa tội họ sẽ hiểu thế nào? Họ có thể hiểu là ông cha rửa tội cho đứa nhỏ, nhân danh chính ông cha và chính đứa nhỏ đó và nhân danh một vị thần thánh nào đó nữa. V́ thế cần phải thêm từ ‘Chúa’ trước các từ ‘Cha’, ‘Con’ và ‘Thánh Thần’.

Với hai lư do trên, Uỷ Ban PT đă đề nghị dùng công thức : “Nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần” .

Công thức này đă trở nên quen thuộc trong sinh hoạt phụng vụ, cũng thêm phần long trọng và nếu có ai đó đọc theo công thức cũ th́ cũng chẳng ai bắt bẻ, tất cả đều hài hoà, trong hơn mười năm (1992-2005), chỉ đến khi Toà Thánh công bố Sách Lễ Rô-ma, ấn bản mẫu thứ III (Missale Romanum, 2002). Ấn bản mới này có ít nhiều thay đổi  và Uỷ Ban Phụng Tự  lại tiếp tục làm việc. Nhưng UB đă thay đổi nhiều về nhân sự. Một số lớn có chuyên môn và kinh nghiệm đă rút lui v́ lư do này khác. Để có người làm việc, UBPT mới đă phải mời gọi một số người, thuộc mọi “môn phái”, kể cả nhà văn nhà báo. Rồi h́ hục dịch suốt 3 năm mới xong được phần Nghi Thức Thánh Lễ, một phần nhỏ cuốn Sách Lễ Rô-ma, ấy là đă dựa vào bản dịch năm 1992. Sau đó (năm 2005) in sách bán và ra chỉ thị bắt buộc mọi người phải theo, rồi viết bài này bài kia đề cao tính ưu việt của bản dịch mới, cả một thời gian tranh chấp sôi nổi, nhưng rồi mọi sự cũng êm xuôi, dù chẳng mấy người khâm phục. Tuy vậy, một số các linh mục không hiểu rơ vấn đề, cứ trên bảo sao nghe vậy, hoặc vâng lời cho yên chuyện, hoặc lập lại như con vẹt. Thỉnh thoảng cũng có vị quen miệng đọc công thức cũ. Các giáo lư viên th́ coi các đấng như mẫu mực làm ǵ, nói ǵ cũng đúng nên chẳng dám có ư kiến.

 

Trở lại vấn đề trên, công thức: “Nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần” bị cho là sai dựa trên những lư chứng không thuyết phục. Trong bản “Đúc Kết Hội Nghị Toàn Quốc” của UBPT trực thuộc HĐGMVN từ ngày 20 đến 22 tháng 5 năm 2003 tại TTCG, ngay ngày thứ nhất, thành phần tham dự hội nghị đă sử dụng h́nh thức bỏ phiếu để chọn một trong hai công thức, và công thức cũ (SLRM-1971) ‘Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần’ đă đạt 17/29 (trang 2).

Thế là có sự đổi mới bằng cách xài lại cái cũ. H́nh thức bỏ phiếu xem ra có vẻ công bằng, nhưng mấy ai biết vấn đề bên trong. Không nói đến sự chênh lệch về khả năng và thiếu chuyên môn, một số khá đông trong hội nghị không thích công thức ‘có’ Chúa, muốn ‘bỏ’ Chúa ra, có lẽ v́ ‘Chúa’ có liên quan đến một nhóm trong bản dịch 1992. Và từ đó nếu có ai thắc mắc th́ thường được giải thích bằng lư do rất chủ quan : để tránh người ta hiểu có 3 Chúa th́ nguy! Cũng có những đấng tỏ ra thông thái bảo rẳng trong nguyên văn La-tinh chẳng hề có Chúa: “In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti”. Điều đó đúng, không chỉ La-tinh mà trong ngôn ngữ Anh, Pháp…cũng đều không có từ “Chúa”. Công thức này có nguồn gốc trong Tin Mừng theo thánh Mát-thêu, ( Mt 28,19) xin được trích lại câu này với một vài bản văn:

          -Nova Vulgata : Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti.

          -Bible de Jérusalem : Allez donc, de toutes les nations faites des disciples, les baptisant au nom du Père et du Fils et du Saint Esprit.

          -New American Bible : Go, therefore, and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father, and of the Son, and of the holy Spirit.

          -CGKPV : Vậy anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần.

 

Nhưng như đă nói 2 từ ‘cha’ và ‘con’ rất hàm hồ trong tiếng Việt, c̣n các ngôn ngữ tây phương trong đối thoại chỉ có ‘tôi’ và ‘anh’. Nếu bỏ từ ‘Chúa’ th́ các linh mục khi dội nước nên đọc khác đi như : ‘bác’ hoặc ‘chú’ rửa ‘cháu’, ‘ông’  rửa ‘cháu’, ‘tôi’ rửa ‘ông’, ‘bà’ v.v…

 

Không biết các vị theo chủ trương ‘bỏ’ Chúa ra khỏi công thức Dấu Thánh Giá có sợ người ta hiểu lầm là 3 Chúa trong những trường hợp sau đây không?

1) Kinh Sáng Danh : Xin xem lại phần trên tr.2 (a).

2) Lời chào đầu lễ, công thức thứ nhất: “Nguyện xin ân sủng Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, t́nh yêu của Chúa Cha và ơn thông hiệp của Chúa Thánh Thần  ở cùng tất cả anh chị em”. (NTTL - 2005, trang 11)

3) Câu cuối của Kinh Vinh Danh: “V́, lạy Chúa Giêsu Kitô, chỉ có Chúa là Đấng Thánh, chỉ có Chúa là Đấng Tối Cao, cùng Đức Chúa Thánh Thần trong vinh quang Đức Chúa Cha. (NTTL - 2005, trang 15)

4)  Trong lời mở đầu của các Kinh cầu đều có nhắc đến BaNgôi:

-Đức Chúa  Cha ngự trên trời là Đức Chúa Trời thật.

-Đức Chúa  Con chuộc tội cứu thế là Đức Chúa Trời thật.

-Đức Chúa  Thánh Thần là Đức Chúa Trời thật.

 5) sau này UBPT dịch các Vinh tụng ca trong Các Giờ Kinh Thần Vụ của linh mục tu sĩ vẫn đọc, đầu mỗi giờ kinh và sau mỗi Thánh vịnh th́ có ‘bỏ’ Chúa ra không? : “Vinh danh Chúa Cha và Chúa Con cùng vinh danh Thánh Thần Thiên Chúa, tự muôn đời và chính hiện nay…”

 

Kết Luận:

Cả hai công thức: “Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần” ­ hoặc “Nhân danh Chúa Cha và Chúa Con và Chúa Thánh Thần” đều mang tính cách tuyên xưng và tôn vinh Thiên Chúa Ba Ngôi. Ai thích dùng theo cách nào th́ dùng, không nên bảo công thức này sai, công thức kia đúng, nhất là đừng nên đặt vấn đề này với những anh chị em dự ṭng. Trong một vài cử hành Phụng Vụ, v́ mang tính cách công khai và cộng đoàn th́ cần phải đồng nhất để khi cùng đọc sẽ không gây trở ngại, chứ c̣n khi Rửa tội th́ đọc công thức nào mà chẳng được. Thậm chí đọc bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hoa hay bất kỳ ngôn ngữ nào th́ bí tích vẫn thành sự. V́ công thức nào th́ cũng đă từng được phê chuẩn. Ngôn ngữ nào cũng có giới hạn, và mỗi ngôn ngữ có nét riêng, không nên nô lệ một thứ ngôn ngữ nào dù là Latinh. Đó là năo trạng của những Pha-ri-sêu mà Chúa Giê-su nhiều lần gọi là ‘ những kẻ giả h́nh’ (xem Mt 23,13-28). Nhận thức được điều đó th́ mới cảm nhận được mầu nhiệm Ngôi Lời nhập thể: Lời Toàn Năng của Thiên Chúa đă đi vào trong giới hạn của ngôn ngữ loài người, để mặc khải cho loài người mầu nhiệm cao cả khôn ḍ là mầu nhiệm Một Thiên Chúa Ba Ngôi: Chúa Cha và Chúa  Con và Chúa Thánh Thần.

 

 

Ngày 30-5-2021

Lễ Chúa Ba Ngôi

Trong mùa đại dịch Covid

Nguyễn Tuấn Hoan

prhoanal@gmail.com

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính