Kinh Thánh nói ǵ về tội Kiêu Ngạo?

 

Nguyễn Tuấn Hoan

 

 

Trong kinh “Nghĩa đức tin”, sau những mầu nhiệm chính phải tin, Hội Thánh c̣n dạy chúng ta rằng: “tin các sự ấy mà thôi th́ chưa đủ cho được lên thiên đàng; song phải giữ Mười Điều Răn Đức Chúa Trời cùng Sáu Luật Điều Hội Thánh, và làm những việc lành phúc đức. Nhân v́ sự ấy chúng con hằng phải sợ hăi và trốn tránh các tội lỗi, nhất là bảy mối tội đầu, là căn nguyên mọi tội lỗi khác”. Đứng đầu bảy mối tội đầu chính là “tội kiêu ngạo”. Tại sao gọi là bảy mối tội đầu? Sách Giáo Lư Công Giáo định nghĩa : “Chúng được gọi là các mối tội đầu bởi v́ chúng sinh ra những tội khác, những thói xấu khác. Các mối tội đầu là : kiêu ngạo, hà tiện, ganh tị, nóng giận, tà dâm, mê ăn uống, làm biếng.” (GLHTCG số 1866). Thật ra trong lời kinh đă định nghĩa rồi khi nói đó là căn nguyên mọi tội lỗi khác. Hội Thánh ở mọi thời chỉ là một Hội Thánh duy nhất của Chúa Ki-tô, những điều Hội Thánh dạy hoàn toàn phát xuất từ Kinh Thánh và được diễn ra thành những lời kinh cho các tín hữu cùng đọc trong những buổi thờ phượng chung. Những lời kinh thường là những ngôn từ b́nh dân đương thời, dễ thuộc dễ nhớ, nhờ có vần điệu.

 

Trong những ngày đại dịch viêm phổi Vũ Hán bùng phát mạnh khắp cả  nước, mà ở Sàig̣n luôn dẫn đầu những ca mắc mới, cho đến hôm nay vẫn không có dấu hiệu suy giảm. Mọi sinh hoạt phải ngừng nghỉ, người nào người nấy phải ở trong nhà. C̣n đâu những lạc quan, c̣n đâu những tự hào của những ngày đầu cơn dịch từ năm 2020 cho đến những tháng đầu năm 2021. Hằng ngày, trong giờ kinh tối, gia đ́nh tôi vẫn đọc lời kinh cầu nguyện cùng Thiên Chúa Ba Ngôi xin cho cơn dịch bệnh mau chấm dứt. Một câu trong lời kinh đă gợi ư cho tôi viết bài này: “Xin cho lời chúng con khiêm tốn cầu nguyện, được chạm tới trái tim nhân lành của Chúa”. Trong suốt thời gian qua, sống từng giai đoạn thăng trầm của cơn dịch, cho tôi một suy nghĩ về câu đó : Cầu nguyện với Chúa th́ có ai dám không khiêm tốn, nhưng Chúa muốn lời cầu nguyện phải đi đôi với cuộc sống (x. Gc 2,17). Trong cuộc sống, con người chỉ tỏ ra khiêm tốn khi cầu nguyện với Đấng Thiêng Liêng, kể cả khi phải cầu xin người khác, c̣n thực tế sự kiêu ngạo luôn hiện hữu dưới mọi h́nh thức và len lỏi vào mọi đời sống cá nhân cũng như tập thể. Chúng ta thử xem Kinh Thánh nói ǵ về tội kiêu ngạo.

 

I.   Tội kiêu ngạo và sự dối trá

 

Những chương đầu sách Sáng thế, tuy không có từ kiêu ngạo nhưng tác giả đă cho thấy tội kiêu ngạo đă hiện hữu khi con người nghe lời cám dỗ của ma quỷ dưới h́nh ảnh con rắn, tội kiêu ngạo được diễn tả bằng việc con người muốn trở nên như Thiên Chúa; lời cám dỗ của con rắn chỉ là khơi lên khát vọng bất chính nơi con người. Cuộc đối thoại c̣n cho thấy tội kiêu ngạo gắn liền với sự dối trá của ma quỷ (x. St 3,2-5)… Thiên Chúa đă tạo dựng nên một thế giới trong trật tự hài hoà và rất tốt đẹp (x. St 1,31), vậy mà con người đă v́ những lời ngon ngọt của tên cám dỗ, đâm ra nghi ngờ Thiên Chúa, không chấp nhận thân phận thụ tạo của ḿnh, nhưng lại muốn trở nên như Thiên Chúa. Ma quỷ thừa thắng xông lên, không ngừng dùng những lời ngon ngọt, những hứa hẹn đầy quyến rũ để lôi cuốn con người trong suốt ḍng lịch sử. Nhưng tất cả chỉ là những lời dối trá. Chúa Giê-su đă nhắc lại với người Do thái đương thời : “Cha các ông là ma quỷ, và các ông muốn làm những gì cha các ông ham thích. Ngay từ đầu, nó đã là tên sát nhân. Nó đã không đứng về phía sự thật, vì sự thật không ở trong nó. Khi nó nói dối là nó nói theo bản tính của nó, bởi vì nó là kẻ nói dối, và là cha sự gian dối”(Ga 8,44). Và trong Bài Giảng Trên Núi, Chúa c̣n dạy một nguyên tắc : “Nhưng hễ ‘có’ thì phải nói ‘có’, ‘không’ thì phải nói ‘không’. Thêm thắt điều gì là do ác quỷ. (Mt 5,37) Như thế những kẻ kiêu ngạo th́ luôn nói dối, nói không, không th́ lại nói có, hoặc nói một đàng, làm một nẻo; và v́ nó là con cái ma quỷ nên nơi nó không hề có t́nh thương và sự thật mà chỉ có sự ghen ghét, hận thù và dối trá.

 

Sau sự sa ngă này, tội lỗi ngày một gia tăng và tội kiêu ngạo đă đạt đỉnh điểm khi con người quyết tâm xây tháp Ba-ben. Họ nói: “Nào! Ta hãy xây cho mình một thành phố và một tháp có đỉnh cao chọc trời. Ta phải làm cho danh ta lẫy lừng, để khỏi bị phân tán trên khắp mặt đất.” (St 11,4). Công tŕnh bất chính này không đẹp ḷng Chúa nên thất bại, nhưng tội kiêu ngạo đă ăn vào máu, nên con người vẫn không ngừng xây những tháp Ba-ben ở mọi thời đại, ở bất cứ nơi nào có con người. Ngày nay, tháp Ba-ben mang những tên gọi khác nhau, nào là quảng trường, trung tâm, linh địa, linh đài, tượng đài này, tượng đài kia, hoặc những biệt phủ để chứng tỏ sự sang trọng, quyền lực v.v. và v.v. Tất cả đều nhân danh mục đích thật đạo đức, thật chính nghĩa nhưng vẫn ít nhiều mang tính chất của tháp Ba-ben, nghĩa là “làm cho danh ta lẫy lừng”, và dĩ nhiên những công tŕnh ấy c̣n đem lại cả những lợi lộc vật chất nữa. Có công tŕnh nào mà không có sự tranh công, ganh tỵ và bất đồng quan điểm, v́ ai cũng muốn danh tánh, tên tuổi của ḿnh được lẫy lừng.

 

 

II.Các ngôn sứ tố cáo sự kiêu ngạo.

 

Ngôn sứ A-mốt lên án lối sống xa hoa và tính kiêu ngạo của Ít-ra-en nơi nhà Gia-cóp “ĐỨC CHÚA là Chúa Thượng đã lấy mạng sống Người mà thề rằng - sấm ngôn của ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa các đạo binh -: Ta ghê tởm tính kiêu căng của Gia-cóp, Ta chán ghét các đền đài của nó, vậy Ta sẽ đem nộp thành và mọi sự trong thành."”(Am 6,8). Ngôn sứ I-sai-a tuyên sấm về ngày Đức Chúa sẽ triệt hạ Ba-by-lon, đó là một 'kinh thành của tội lỗi và kiêu căng' :“Ta sẽ chấm dứt sự tự đại của những kẻ ngạo mạn ; và sự kiêu căng của những kẻ cường bạo, Ta sẽ hạ xuống.”(Is 13,11). Tội kiêu ngạo lây lan tới những dân chung quanh khiến các ngôn sứ phải lên tiếng, với Mô-áp (x. Gr 48,29), với Xơ-đôm (x. Ed 16,49), với Át-sua (x. Dcr 10,11), và các ngài cảnh báo rằng Thiên Chúa sẽ đánh phạt chúng v́ tội kiêu ngạo: “Vì này Ngày ấy đến, đốt cháy như hoả lò. Mọi kẻ kiêu ngạo và mọi kẻ làm điều gian ác sẽ như rơm rạ. Ngày ấy đến sẽ thiêu rụi chúng - ĐỨC CHÚA các đạo binh phán - không còn chừa lại cho chúng một rễ hay cành nào.”(Ml 3,19)

 

 

III. Tội kiêu ngạo nơi những kẻ áp bức Ít-ra-en.

 

Khi những kẻ cai trị tỏ ra ngạo mạn và không nhận biết Thiên Chúa, th́ những kẻ yếu đuối phải cam chịu cảnh nô lệ. Dân Ít-ra-en đă có kinh nghiệm này ở Ai-cập, nơi Pha-ra-ô đă chống lại Thiên Chúa khi Người muốn giải thoát họ (x. Xh 5,1-8), rồi khi dân Chúa đối đầu với quân Phi-li-tinh dám “thách thức Thiên Chúa Hằng Sống” v́ chúng cậy dựa vào tên khổng lồ ngạo mạn Go-li-át (x.1Sm 17,21-26). Đến thế kỷ II trước CN, vua An-ti-ô-khô, một kẻ kiêu ngạo, đă bách hại đạo một cách khốc liệt : “Vua tự cao tự đại tuyên bố: “Đến Giê-ru-sa-lem, ta sẽ biến thành này nên mồ chôn tập thể cho bọn Do-thái.” Vua đâu biết rằng bản án từ Trời đang chờ đợi vua.”(2 Mcb 9,4-10).

 

Khi được cảnh báo đừng đụng đến dân Ít-ra-en kẻo Thiên Chúa của họ sẽ bảo vệ họ, th́ tướng Hô-lô-phéc-nê, một kẻ ngạo mạn và phét lác, đă tung hô vua Na-bu-cô-đô-nô-xo bằng lời lẽ đầy xu nịnh của một tên nô bộc : “... ngươi là ai mà dám nói tiên tri giữa chúng ta hôm nay? Ngươi nói đừng giao chiến với nòi giống Ít-ra-en, vì Thiên Chúa của chúng sẽ bảo vệ chúng? Ai là Thiên Chúa nếu không phải là Na-bu-cô-đô-nô-xo? ... Nhưng chúng ta, bầy tôi của Na-bu-cô-đô-nô-xo, sẽ đánh chúng như đánh một người. (Gđt 6,2-3). Nhưng ông tướng kiêu ngạo này đă bị chết dưới tay bà Giu-đi-tha, một bà goá xinh đẹp duyên dáng, nhưng can đảm và đầy ḷng kính sợ Thiên Chúa (x. Gđt 13,1-10).

 

Trong Kinh Thánh, Ba-by-lon tượng trưng cho sự ‘kiêu ngạo của nhân loại’, được gắn liền với sự ‘chia rẽ, xáo trộn’ với dấu chỉ ‘Ba-ben’. Trong St 11,9 tác giả giải thích tên Ba-benבָּבֶ֔ל  ‎(bāḇel) do động từ בָּלַ֥ל (bālal) có nghĩa là làm xáo trộn. Bản LXX đă dịch là Ba-by-lon (Βαβυλὼν). Sự kiêu ngạo của Ba-by-lon được gọi bằng những danh hiệu hòn ngọc các vương quốc, niềm tự hào kiêu hãnh của người Can-đê (Is 13,19), và tự cho ḿnh là vững bền muôn năm khi nói Chỉ có ta, đâu còn ai khác.” (Is 47,10). Nhưng cái vương quốc của sự kiêu căng ngạo mạn ấy sẽ không thể đứng vững, v́ sẽ đến ngày Thiên Chúa sẽ lật nhào nó: Người lên tiếng hô mạnh mẽ: “Sụp đổ rồi, sụp đổ rồi, thành Ba-by-lon vĩ đại! Nó đã trở nên sào huyệt của ma quỷ, hang ổ của mọi thứ thần ô uế, hang ổ của mọi thứ chim chóc ô uế và đáng ghét (Kh 18,2).

      

 

IV.Thiên Chúa sửa phạt kẻ kiêu ngạo.

   

Thiên Chúa không để cho những kẻ kiêu ngạo tồn tại: “Trước nhan Ngài, đứa kiêu căng làm sao đứng vững (Tv 5,6) và Người sẽ trừng trị chúng: Chúa giữ gìn những ai thành tín nhưng thẳng tay trừng trị người ăn ở kiêu căng. (Tv 31,24). Tác giả Thánh vịnh cũng kêu gọi những người tin tưởng Chúa th́ đừng vào hùa với bọn kiêu căng, bởi đó là những kẻ làm điều gian ác (Tv 40,5), và chúng luôn t́m cách để làm hại người ngay lành (x. Tv 86,14; 119,51.69.85.122). Dân Ít-ra-en trải qua một lịch sử thăng trầm, nhiều lần bị những đế quốc, những bạo chúa cai trị. Đôi khi họ là những “dụng cụ” Thiên Chúa dùng để sửa phạt dân Người, Át-sua được ví như ngọn roi (Is 10,5), Ba-by-lon sẽ đặt cái ách thật nặng trên dân Người (Is 47,6). Thiên Chúa không chỉ dùng những “dụng cụ” đó, mà chính Người cũng ra tay sửa phạt tính kiêu căng của Giê-ru-sa-lem (x. Gr 13,9)…

 

 

V. Đấng chiến thắng tội kiêu ngạo.

 

Ngay từ buổi đầu ma quỷ đă t́m mọi cách để lường gạt con người, khơi lên trong con người tính kiêu ngạo, xúi con người phản bội Thiên Chúa để thờ lạy Con Rắn xưa, mà người ta gọi là ma quỷ hay Xa-tan, tên chuyên mê hoặc toàn thể thiên hạ.” (x. Kh 12,9). Lịch sử cứu độ là một quá tŕnh lâu dài để ma quỷ giở hết mọi thủ đoạn cám dỗ loài người phản bội Thiên Chúa, từ những xa hoa vật chất, đến quyền lực mà tác giả sách Khôn ngoan gọi là ngẫu tượng, hay là các tượng thần. Mà ư tưởng làm ra các tượng thần là đầu mối của sự bất trung, việc làm ra các tượng thần khiến cho cuộc đời hư hỏng; chính v́ thế, Thiên Chúa sẽ trừng trị hết mọi tượng thần của chư dân, vì giữa muôn loài thụ tạo của Thiên Chúa tượng thần đã nên đồ ghê tởm, nên cớ vấp ngã cho con người, nên cạm bẫy cho kẻ ngu dốt trượt chân.(Kn 14,11).

 

Sau hết, để chiến thắng tội kiêu ngạo, Thiên Chúa đă chọn một Trinh nữ trổi vượt về ḷng đạo đức và tính khiêm tốn (x. Lc 1,48), Trinh nữ ấy là Đức Ma-ri-a đă thụ thai và sinh hạ Đức Ki-tô, Đấng Cứu Thế trong thân phận một trẻ thơ bé nhỏ trong máng cỏ (x. Lc 2,11-12). Khởi đầu sứ vụ cứu độ, Đức Ki-tô đă chiến thắng cơn cám dỗ của ma quỷ, cơn cám dỗ đầy tính kiêu ngạo với ư đồ muốn Chúa Giê-su làm theo ư riêng ḿnh, để phá hỏng kế hoạch của Thiên Chúa (x. Mt 4,3-10). Chiến thắng cuối cùng chính là cuộc Vượt Qua của Chúa Giê-su được tóm tắt trong bài thánh thi Pl 2,6-11.

 

 

Kết luận

Trong khi viết bài này, tôi cũng nhận được những tin tức từ những người quen, báo tin ông bà này, anh chị kia đă ra đi v́ cơn dịch bệnh thật đáng sợ. Và đáng lo hơn nữa là cuộc sống sẽ ra sao nếu t́nh trạng giăn cách cứ kéo dài, lấy thực phẩm đâu để ăn, lấy thuốc men đâu để trị bệnh. Nhiều gia đ́nh lâm cảnh thiếu thốn đói khát. Sáng nay trong thánh lễ Chúa Nhật XVII (online), một câu nói rất ư nghiă trong bài giảng của Đức cha Giu-se Nguyễn Năng: “Thế giới này không thiếu lương thực, nhưng là do việc quản lư của chúng ta, sự tổ chức của chúng ta, do sự gian tham, bóc lột, tham nhũng, đầu cơ tích trữ của chúng ta”. Thực vậy, nếu ‘chúng ta’ biết khiêm tốn, đừng huênh hoang tự đắc, khôn ngoan trong cách xử sự, không gian tham, đừng t́m mọi cách bóc lột anh em ḿnh, đừng cư xử bất công th́ cuộc sống đâu đến nỗi khó khăn túng quẫn.

 

Đại dịch Vũ Hán làm đảo lộn cả thế giới, nó cho thấy sự yếu đuối, mong manh của thân phận con người. Thời gian qua, dịch bệnh đă cướp đi sinh mạng của bao nhiêu con người, và nó vẫn là mối lo âu ở nhiều nơi trên thế giới. Trong t́nh cảnh khốn cùng, người ta mới  thấy được những tấm ḷng nhân ái, những hy sinh của những nhân viên y tế, những cộng đoàn các nữ tu cũng như các nhóm tự nguyện trong các tôn giáo, đă đem đến cho những anh chị em đang thiếu thốn đói khổ sự giúp đỡ thật an ủi. Những việc làm âm thầm đó thật giá trị biết bao, đúng với tinh thần của Bài Giảng Trên Núi: “Khi làm việc lành phúc đức, anh em phải coi chừng, chớ có phô trương cho thiên hạ thấy. Bằng không, anh em sẽ chẳng được Cha của anh em, Đấng ngự trên trời, ban thưởng. Vậy khi bố thí, đừng có khua chiêng đánh trống như bọn đạo đức giả thường biểu diễn trong hội đường và ngoài phố xá, cốt để người ta khen. Thầy bảo thật anh em, chúng đã được phần thưởng rồi.”(Mt 6,1-2). Trong thực tế cũng có lắm kẻ làm chẳng được bao nhiêu nhưng thích rêu rao, khoe khoang ầm ỹ.

 

Cơn đại dịch cũng dạy cho nhân loại bài học phải khiêm tốn và tin tưởng vào Thiên Chúa, trái lại bản tính kiêu ngạo, dối trá, tham lam, ích kỷ chỉ đem đến thất bại và đẩy người khác vào t́nh trạng khốn cùng. Xin kết thúc bằng câu Lời Chúa: “Cứ xem họ sinh hoa quả nào, thì biết họ là ai. Ở bụi gai, làm gì có nho mà hái? Trên cây găng, làm gì có vả mà bẻ? Nên hễ cây tốt thì sinh quả tốt, cây xấu thì sinh quả xấu. Cây tốt không thể sinh quả xấu, cũng như cây xấu không thể sinh quả tốt.”(Mt 7,16-18).

 

 

Nguyễn Tuấn Hoan

An Lạc ngày 1-8-2021

Mùa đại dịch Vũ Hán

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính