Tro ln cy bưởi...

 

Nguyễn Thế Hong

 

 

 

 

Tro Ln Cy Bưởi

Một ti liệu Lịch sử : Tro Ln Cy Bưởi

(Trch trong cuốn Những điều nn biết của Nguyễn Văn Thi)

 

1 Tro ln cy bưởi hi hoa,

Bước xuống vườn c hi nụ tầm xun.

Nụ tầm xun nở ra xanh biếc,

Em c chồng anh tiếc lắm thay!

 

 

2 Ba đồng một mớ trầu cay,

Sao anh chẳng hỏi những ngy cn khng?

By giờ em đ c chồng,

Như chim vo lồng như c cắn cu.

C cắn cu biết đu m gỡ,

Chim vo lồng biết thuở no ra?

 

 

3 C lng xin tạ ơn lng,

Đừng đi lại nữa m chồng em ghen!

 

Chm thơ ny đ c trong dn gian từ lu; nhiều người tưởng rằng n l chỉ một bi ca dao thuần ty m đ l ca dao th khng biết ai l tc giả. Gọi n l chm thơ v đy khng phải l một bi m l ba bi hợp lại, gieo theo thể lin vận, gắn với Giai thoại Đo Duy Từ.

 

Truyện kể rằng: Năm Đinh Mo (1627), cha Trịnh Đng Ngoi muốn bắt họ Nguyễn ở Đng Trong phải thần phục, bn cử đon sứ giả mang sắc vua L vo phong cho Si Vương (cha Nguyễn Phc Nguyn) v đi Si Vương phải cho con vo chầu, đồng thời phải nộp 30 con voi cng 30 chiếc thuyền lm lễ vật cống nạp nh Minh. Cha Si khng chịu nhưng bề ngoi chưa biết xử tr ra sao, bn hội họp triều thần hỏi mưu kế. Lộc Kh Hầu Đo Duy Từ khuyn cha Si bước đầu cứ nhận sắc phong rồi sau sẽ tm kế đối ph.

 

Ba năm sau, thấy thời cơ thuận lợi, bấy giờ Lộc Kh Hầu mới bn với Si Vương, sai thợ lm một chiếc mm đồng c hai đy, bỏ sắc vua L phong km với một tờ giấy c 4 cu chữ Hn vo giữa, rồi hn kn lại. Trn mm cho by nhiều lễ vật hậu hĩnh rồi cử Lại Văn Khung lm sứ giả mang ra Thăng Long (H Nội ngy nay) tạ ơn vua L v cha Trịnh.

 

Nhờ c chuẩn bị trước, khi ra kinh đ yết kiến cha Trịnh, Lại Văn Khung ứng đối rất tri chảy. Cha Trịnh hậu đi, cho php Khung cng phi đon sứ giả đi thăm kinh thnh để chờ Cha dạy bảo. Trn đường đi, Khung ln mở cẩm nang của Đo Duy Từ trao cho từ trước. Đọc xong, Khung cng cả phi đon lẻn trốn về Nam. Thấy phi đon sứ giả đột ngột trốn về, cha Trịnh sinh nghi bn cho người đập vỡ mm lễ, lại thấy tờ sắc phong khi trước v 1 tờ giấy viết bốn cu thơ chữ Hn sau:

 

Mu nhi v dịch

Mịch phi kiến tch

i lạc tm trường

Lực lai tương địch.

 

Cả triều đnh khng ai hiểu nghĩa bi thơ. Cuối cng, Trịnh Trng phải cho mời một nh nho thng thi uyn bc tới giải nghĩa. Đọc xong, nh nho giải thch rằng:Mu nhi v dịch nghĩa l chữ Mu khng c dấu phẩy l chữ Dư; Mịch phi kiến tch nghĩa l chữ Mịch bỏ bớt chữ Kiến cn lại l chữ Bất; i lạc tm trường nghĩa l chữ i để mất (lạc) chữ Tm th thnh chữ Thụ; v Lực lai tương địch nghĩa l chữ Lực đối địch (tương địch) với chữ Lai l chữ Sắc. Vậy, gộp cả bốn chữ mới lại thnh cu: DƯ BẤT THỤ SẮC nghĩa l Ta khng nhận sắc phong.

 

Nghe xong, Trịnh Trng vội tht lnh đuổi bắt Lại Văn Khung nhưng lc đ, Khung cng cả phi đon đ cao chạy xa bay rồi. Trịnh Trng muốn ra qun đnh cha Nguyễn nhưng gặp lc Cao Bằng v Hải Dương đều c giặc gi nổi ln nn đnh phải hon lại. Trịnh Trng cho người d la biết được việc Si Vương khng nhận sắc phong đều do một tay Lộc Kh Đo Duy Từ by đặt ra cả. Cha Trịnh tnh kế lm sao để li ko Lộc Kh bỏ cha Nguyễn (Đng Trong) về với triều đnh vua L v cha Trịnh (Đng Ngoi).

 

Cha Trịnh lập mưu, sai người mang nhiều vng bạc b mật vo biếu Đo Duy Từ km một bức thư ring với bốn cu thơ:

 

1.- Tro ln cy bưởi hi hoa,

Bước xuống vườn c hi nụ tầm xun.

Nụ tầm xun nở ra xanh biếc,

Em c chồng anh tiếc lắm thay!.

 

Đy chỉ l một trong cc loại hoa tầm xun (c mu xanh biếc, gần như l mu tm)

Lời thơ ni đến chuyện anh (cha Trịnh) v em (Đo Duy Từ) thuở nhỏ, tro cy hi hoa bưởi, bước xuống vườn c hi nụ hoa tầm xun. thơ trong như ngọc l lời nhắn nghĩa tnh nhắc ng rằng tổ tin, qu qun vốn ở Đng Ngoi. Nếu trở về, sẽ được triều đnh trọng dụng, cn nếu khng th ngầm đe dọa.

 

Người ta đồn rằng Đo Duy Từ đ xy mộ cho cha mẹ tại Bnh Định để trnh bị Đng Ngoi khống chế theo cch lm của Gia Ct Lượng đn mẹ của Khương Duy vo Hn Trung thuở xưa. V thế, Đo Duy Từ khng sợ hi cha Trịnh trả th v ng đ trả lại qu tặng v viết bi thơ phc đp cha Trịnh như sau:

 

2.- Ba đồng một mớ trầu cay,

Sao anh chẳng hỏi những ngy cn khng?

By giờ em đ c chồng,

Như chim vo lồng như c cắn cu.

C cắn cu biết đu m gỡ,

Chim vo lồng biết thuở no ra?

 

Cha Trịnh đọc thơ biết kh lng li ko được họ Đo nhưng thấy bi thơ chưa c cu kết, cn bỏ ngỏ nn vẫn nui hy vọng, bn cho người đem lễ vật nhiều hơn v mang theo l thư của cha Trịnh vo gặp Đo Duy Từ lần nữa. Lần ny, ng mới viết nốt 2 cu kết gửi ra để trả lời dứt khot việc mời mọc của cha Trịnh. Hai cu đ như sau: 3.- C lng xin tạ ơn lng, Đừng đi lại nữa m chồng (*) em ghen!(*) Chồng, c ni l cha Nguyễn. Từ đấy, Đo Duy Từ ở lại gip cha Nguyễn ổn định v pht triển vng đất miền trong, mở mang bờ ci đất nước ta cho đến lc qua đời

 

 

Nguyễn Thế Hong

 

*****************

(Nguồn: My Opera/Danh nhn story)

 

Vi điều ni thm về Đo Duy Từ

 

Đo Duy Từ (1572- 1634) sinh tại tỉnh Thanh Ha. ng rất thng minh nhưng ng khng đươc dự thi v cha ng lm nghề ca ht. ng giận cha Trịnh đối xử bất cng cho nn ng bỏ vo Nam (dưới sự cai trị của cha Nguyễn). Đo Duy Từ vo Nam, sống bằng nghề chăn tru thu cho một nh giu ở Bnh Định.

 

Chủ nh l người ham m văn học, đ pht hiện ra Đo Duy Từ l người c ti nn đ tiến cử Đo Duy Từ cho quan Khm l Trần Đức Ha. V mến ti của Đo Duy Từ, Trần Đức Ha đ gả con gi cho, đồng thời tiến cử Đo Duy Từ cho Cha Si Nguyễn Phc Nguyn. Sau cuộc gặp gỡ với Đo Duy Từ, Cha Si đ phong cho ng lm Nha y Nội Tn.

 

Trong chn năm, từ 1625 đến 1634, Đo Duy Từ đ gip cha Nguyễn xy dựng v mở mang bờ ci về phương nam v ng c ti cả về chnh trị, kinh tế, qun sự v văn chương thơ ph nữa.Trong cuộc chiến Trịnh Nguyễn, ng đ xy một chiến lũy để ngăn ngừa qun Trịnh. Chiến lũy ny chạy từ cửa sng Nhật Lệ đến ni Đu Mu, Đồng Hới, tỉnh Quảng Bnh. Người dn gọi chiến lũy ny l Lũy Thầy (tức l lũy do Thầy Đo Duy Từ xy dựng)./-

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh