Ngậm ngùi nhớ tiếc truyền thống lễ nghĩa năm xưa

 

Nguyễn Nhơn

 

 

Trước sự thể Bill Gates đánh giá Nam Hàn là quốc gia có tầm cở quốc tế v́ có công dân chịu khó đưa đường cho khách ngoại quốc trong ba mươi phút trong đêm được Hà Sĩ Phu khen lao là “Nhận xét nhỏ – Tầm nh́n lớn,” gă hành chánh già Miền Nam ngày cũ ḷng cảm thấy ngậm ngùi!

 

Ngày xưa ấy, trước ngày định mạng của Đất nước, ngày 30 tháng tư nghiệt ngả, trước khi bọn giặc cờ đỏ hồ tinh bác cụ tràn vào cướp phá Miền Nam, những khi tan học về, tṛ nhỏ thấy bà cụ yếu đuối sắp băng qua đường, vội vă chạy lại nâng đỡ giúp cụ qua đường an toàn là chuyện b́nh thường ít ai để ư. Thảng hoặc có nh́n thấy th́ cũng mỉm cười khen cháu ngoan, dễ dạy là cùng.

 

V́ sao mà trẻ em Miền Nam ngày ấy hành xử tự nhiên như vậy?

Là v́ lẽ nầy đây:

 

Ngay khi cắp cặp đệm học trường làng chưa thông mặt chữ, thầy cô đă dạy đọc thuộc ḷng:

 

Thương người như thể thương thân

Thấy người hoạn nạn th́ thương

Thấy người tàn tật lại càng trông nom

Thấy người già yếu ốm ṃn

Thuốc thang cứu giúp, cháo cơm đỡ đần

Trời nào phụ kẻ có nhân

Người mà có đức, muôn phần vinh hoa. 

(Quốc văn giáo khoa thư, lớp sơ đẳng, 1948).

 

 

Tôi sanh ra nơi làng quê xứ Thủ. Mẹ tôi là thôn nữ, chữ nghĩa không bao nhiêu, chỉ dạy con hai điều:

 

Một là không được dối trá.

Hai là sống cho có Nghĩa, có Nhân.

 

Thuở nhỏ chỉ biết dối trá là nói láo.

Nhân nghĩa là thương người, không được ỷ lớn hiếp nhỏ là không phải lẽ.

 

Lớn lên học hỏi mới biết điều Nhân Nghĩa:

 

Nhân là t́nh thương ở trong ḷng.

 

Đem t́nh thương trong ḷng ra đối đăi với người cho phải lẽ thời kêu là nghĩa.

 

Người với người đối đăi nhau bằng t́nh thương và lẽ phải cho vẹn bề t́nh làng, nghĩa xóm ấm êm.

 

Từ trên căn bản đạo lư Nhân Nghĩa ấy, việc người với người giúp đỡ, tương trợ nhau là lẽ phải thường hằng.

 

Cho nên trước ngày giặc dữ vô Nam, chuyện sinh viên VN giúp đỡ người ngoại quốc việc nầy, việc kia là thường sự, tự nhiên. Có khi c̣n vui vẻ v́ được dịp trau dồi ngoại ngữ.

 

Ngày nay, thấy ông Hà trầm trồ khen ngợi về tầm nh́n lớn của tỉ phú Bill Gates trong sự kiện kể trên, ḷng cảm thấy ngậm ngùi cho thân phận Đất nước tôi chỉ v́ họa dữ hồ tinh mà từ một nước trên bốn ngàn năm văn hiến bỗng chốc rớt xuống thành nước man di trong thế kỷ 21.

 

 

5 việc b́nh thường trong văn hóa Việt

 

Nhân đọc ”5 “chuyện lạ” ở đất nước Nhật Bản” ngậm ngùi nhớ lại Miền Nam Một Thời c̣n giữ được những nét truyền thống Dân tộc non 5 ngàn năm văn hiến trước khi bọn giặc “hồ tinh chín đuôi họ giả hồ” xâm chiếm Quê hương tôi.

  

5 “chuyện lạ” ở đất nước Nhật Bản

 

Chuyện thứ nhất: Trung thực

 

Ở Nhật, bạn khó có cơ hội bắt taxi để đi một cuốc đường dài. V́ sao? Các bác tài sẽ tự chở bạn thẳng đến nhà ga tàu điện ngầm, kèm lời hướng dẫn “Hăy đi tàu điện ngầm cho rẻ”…

 

Chuyện thứ hai: Không ồn nơi công cộng

 

Nguyên tắc không gây tiếng ồn được áp dụng triệt để tại Nhật…

 

Chuyện thứ ba: Nhân bản

 

V́ sao trên những cánh đồng ở Nhật luôn c̣n một góc nguyên, không thu hoạch? Không ai bảo ai, những nông dân Nhật không bao giờ gặt hái toàn bộ nông sản mà họ luôn để phần 5 – 10% sản lượng cho các loài chim, thú trong tự nhiên. …

 

Chuyện thứ tư: B́nh đẳng

 

Mọi đứa trẻ đều được dạy về sự b́nh đẳng. Để không có t́nh trạng phân biệt giàu nghèo ngay từ nhỏ, mọi trẻ em đều được khuyến khích đi bộ đến trường….

 

Chuyện thứ 5: Nội trợ là một nghề.

 

Ở Nhật Bản, hàng tháng chính phủ tự trích lương của chồng đóng thuế cho vợ. Do đó, người phụ nữ ở nhà làm nội trợ nhưng vẫn được hưởng các tiêu chuẩn y như một người đi làm. Về già, vẫn hưởng đầy đủ lương hưu….

 

Nói rằng 5 chuyện lạ chẳng qua là để gây chú ư. Thật ra đó là 5 điều ứng xử b́nh thường trong văn hóa xứ Thái Dương Thần nữ ngày nay.

 

Trông người lại ngẫm đến ta. Người công dân Việt xứ xă nghĩa ngày nay đi ra xứ người hành xử mang tai mang tiếng. Từ Âu sang Á lác đác đều có “giai thoại” về người VN trộm cắp.

 

V́ đâu nên nỗi?! Nhớ lại xă hội Miền Nam một thời xứng danh “văn hiến chi bang”, ḷng cảm thấy ngậm ngùi!

 

Đâu rồi, xă hội Miền Nam nhân – nghĩa với những điều luân lư thường hằng?!

 

5 việc b́nh thường trong văn hóa Việt ngày trước

 

Nói là ngày trước để phân biệt với thứ văn hóa xă hội chủ nghĩa hôm nay. Ngày trước nói đây là trước ngày Miền Nam bị việt cọng Miền Bắc chiếm đóng ngày 30 tháng tư năm 1975.

 

Trước ngày Quốc Hận ấy, Miền Nam một thuở Tự do – No ấm, xă hội hài ḥa với t́nh tự dân tộc chan ḥa.

 

5 Điều kể sau đây, từ những quy tắc ứng xử truyền thống được giáo dục, rèn luyện từ thuở ấu thơ, trở thành hành động ứng xử b́nh thường trong xă hội:

 

1.Tiên học lễ, hậu học văn

 

Trước khi cắp cặp đệm học trường làng, ở nhà mẹ dạy: Đi thưa về tŕnh.

Thưa má, con đi học. Thưa má, con đi học về.

 

Vô trường thầy cô dạy: Đi đường gặp đám tang phải biết giở nón kính cẩn người chết.

 

Nơi công cộng, gặp lễ chào Quốc Kỳ phải đứng nghiêm chào kính.

 

2. Thương người như thể thương thân

 

Thấy người hoạn nạn th́ thương

Thấy người tàn tật lại càng thương hơn

Thấy người già yếu ốm ṃn

Thuốc thang cứu giúp, cháo cơm đỡ đần”

(Nguyễn Trăi Gia huấn)

 

Không phải chỉ học suông mà phải cố gắng thực hành trong đời sống.

 

3. Không được dối trá

Mẹ dạy, trẻ con không được tắm suối e bị chết ch́m. Lén mẹ đi xuống suối chia phe bắn ống thụt nước, về cặp mắt đỏ chạch. Mẹ hỏi: Đi tắm suối phải không? Chỏ mơ thưa; Hổng có. Tui bị bụi rơi dzô mắt. Vậy là ăn đ̣n nứt đít v́ can một lượt hai tội: Tội cải lời mẹ và tội nói dối.

 

4. Sống cho có nghĩa, có nhân

 

Mẹ tôi là thôn nữ, chữ nghĩa không bao nhiêu, chỉ dạy con 2 điều: Một là không được dối trá. Hai là sống cho có nghĩa, có nhân.

Nhân là ḷng thương người. Nghĩa là lẽ phải ở đời.

 

Một bữa căi nhau với thằng Cu, con cậu Tư Ḷ rèn trước nhà, thoi nó một thoi sặc máu mủi. Mẹ bắt cúi xuống, quất lia lịa và la: Đồ ḷng lim, dạ đá. Em nhỏ không biết thương, đánh nó đến sặc máu mủi. Hai là ỷ lớn hiếp nhỏ là không phải lẽ. Phải đánh nứt đít cho chừa. Thằng Đực lồm cồm ḅ dậy, nước mắt nước mũi chàm ngoàm, chắp tay thưa: Con xin lỗi má, từ nay không dám làm như dzậy nữa!

Và vừa đi vừa xoa đít, qua nhà Cậu Tư xin lỗi.

 

5. Yêu nước, chống tàu xâm lăng

 

Bà Trưng quê ở Châu Phong

Giận người tham bạo, thù chồng chẳng quên

Chị em kết một lời nguyền

Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân

 

Các tṛ nhỏ, ngày băi trường, xem các chị diễn kịch hai bà Trưng, vỗ tay reo cười hỉ hả khi hai bà cưởi voi rượt đuổi Tô Định chạy sút giày, sút dép về tàu.

 

Cả tiếng hô vang “Quyết chiến” khi các anh diễn Hội Nghị Diên Hồng hát câu vấn: “Trước nhục nước nên ḥa hay nên chiến?”

 

Thế nước yếu lấy ǵ lo chiến chinh?”

 

Em lớn tiếng đáp: Hy sinh

 

Vậy đó, ḷng yêu nước, chống xâm lăng được giáo dục trui rèn từ thuở ấu thơ trở thành tự tính là như vậy đó!

 

Ngày nay, 41 năm sau ngày bị giải phóng khỏi truyền thống nước nhà, tuổi trẻ Việt Nam nhiểm bịnh xă nghĩa mà trở thành xảo trá, trộm cắp. Chẳng những bại hoại gia phong mà tệ hại hơn nữa là làm nhục Quốc thể.

 

Nếu sĩ phu nước Việt không biết cùng nhau toan liệu, sớm dứt trừ họa cọng sản bại hoại th́ truyền thống dân tộc từ đây đành mai một!

 

 

Nguyễn Nhơn

---------------------------------------------------------

Phụ chú:

 

Đạo Lư Nhân Nghĩa Truyền Thống Việt nay c̣n đâu?!

 

Lời bàn về Giáo dục của người giàu nhất hành tinh Bill Gates

Hè năm ngoái tôi đă đi dạy với Bill G và học được rất nhiều qua kinh nghiệm của người giám đốc điều hành doanh nghiệp này. Khi đi qua nhiều nước, chúng tôi thường xếp hàng ở sân bay. Bill quan sát: “Ông có thể thấy ở một số nước, mọi người chờ đợi kiên nhẫn cho đến lượt họ nhưng ở các nước khác, mọi người thường chen lấn xô đẩy. Mọi người mua vé đều có chỗ trên máy bay rồi vậy sao họ phải xô đẩy người khác? Dường như là giáo dục của họ thiếu đào tạo phép xă giao và sự tự trọng. Nước này vẫn muốn trở thành quốc gia lănh đạo thế giới nhưng cứ nh́n vào dân chúng sô bồ, hỗn loạn, chen lấn và thiếu tự trọng này th́ c̣n lâu họ mới lấy được sự kính trọng của những quốc gia khác. Họ có thể có sức mạnh kinh tế nhưng muốn đi xa hơn th́ c̣n lâu lắm v́ kinh tế là một chuyện nhưng dân trí lại là một chuyện khác. Không phải to tát, lớn lao là quan trọng nhưng thường những điều nhỏ bé xác định ra hệ thống giáo dục của họ tốt thế nào. Chính hành vi của những người dân xứ đó xác định ra liệu một nước đó có là “đẳng cấp thế giới” (World Class) hay không. Một con heo có thể thoa son dồi phấn nhưng nó vẫn là một con heo phải không?”

Khi rời khỏi nước này, Bill kết luận: “Quốc gia này c̣n phải học nhiều v́ không có hệ thống dịch vụ tốt ở đây. Cả nước đang hội tụ vào phát triển sản phẩm để xuất khẩu tối đa nhưng họ sẽ không đi xa được nữa. Họ có thể hiểu kinh doanh sản phẩm nhưng không hiểu kinh doanh con người.

 

Một ngày ở Hàn Quốc, chúng tôi phạm sai lầm bởi việc đi sai chỗ cách xa khách sạn của chúng tôi vài dăy phố. Trời tối khi chúng tôi hỏi đường nhưng không mấy ai nói được tiếng Anh. Cuối cùng một sinh viên đi tới, anh chỉ cho chúng tôi hướng đi tới khách sạn nhưng ngần ngại: “Dễ lạc lắm v́ có vài chỗ rẽ phải và rẽ trái và bây giờ đă khuya rồi và rất khó đi khi trời tối, các ông có thể bị lạc lần nữa.

Thế là anh ta đề nghị đi cùng chúng tôi tới khách sạn để chắc rằng chúng tôi sẽ không bị lạc. Chúng tôi bước đi quăng mười lăm phút cho tới khách sạn. Khi chúng tôi cám ơn người sinh viên, Bill đề nghị anh ta ăn tối với chúng tôi nhưng anh từ chối v́ cần về nhà. Vào lúc đó chúng tôi thấy rằng anh ta phải đi lộn lại theo hướng ngược với chỗ chúng tôi bị lạc. Sự kiện là một thanh niên sẵn ḷng giúp người lạ cho dù phải đi ngược lại trong đêm tối đă gây ấn tượng cho cả hai chúng tôi. Bill bảo tôi: “Khi một thanh niên của một quốc gia hành động như vậy, nước đó có tương lai. Đó là điều một quốc gia có đẳng cấp thế giới (World Class).”

Theo Bill, “đẳng cấp thế giới” không phải là nền kinh tế mạnh hay có bao nhiêu triệu phú hay tỉ phú, bao nhiêu đại học hay nhà chuyên môn mà đẳng cấp thế giới là về cách công dân của nó hành động ra sao.”

 

Hà Sĩ Phu – Làm sao cho mỗi con người Việt Nam sống có Nhân cách?

Câu chuyện về nhận định của Bill Gates về tương lai một quốc gia gợi lên cho chúng ta một điều thú vị. Một quốc gia có vĩ đại được hay không hăy đo bằng nhân cách của các công dân nước ấy, trong những ứng xử giao tiếp b́nh thường hàng ngày.

.Làm sao cho mỗi con người Việt Nam sống có Nhân cách, đó phải là mơ ước cháy bỏng của một người lănh đạo tử tế, có thề thỉ hăy thề như thế đi! Nhưng một bộ máy c̣n thiếu Nhân cách th́ làm sao gây được chất men Nhân cách? Và một cá nhân, một đảng hay một dân tộc đă chịu lệ thuộc Tàu th́ đừng nói đến Nhân cách làm chi để thành tṛ cười cho thiên hạ.

Tột đỉnh của t́nh yêu nhân dân sẽ xuất hiện từ chính hệ thống dân chủ – thị trường – pháp trị mà toàn nhân loại đang đi (mà ta gọi tên là thế giới Tư bản để đối lập với thế giới Cộng sản) chứ đừng t́m ở một thiên đường tưởng tượng nào đó do những đầu óc thừa nhiệt tâm và nóng vội nhưng thiếu hiểu biết.

Thật cảm ơn Bill ở một nhận xét “rất nhỏ” nhưng của một tầm nh́n rất lớn.

 

*******

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính