Nhét chữ vào mồm

 

Mai Đình Thụy

 

 

Năm CCRĐ (1956), mẹ tôi bị quy là địa chủ (kháng chiến), nhà cửa, ruộng vườn mất sạch. Để có thể nuôi 3 con nhỏ, bà bất đắc dĩ phải chuyển sang nghề “hàng xay, hàng xáo”. Cứ đến phiên chợ Canh (mùng ba, mùng tám) là bà lại đong hàng yến thóc đem về xay, giã, giần, sàng… rồi gánh gạo vào nội thành đi bán rong, tới phiên (ngày 5, ngày 10) thì ngồi ngoài chợ Bưởi. Nhờ có những hạt tấm, hạt cám dư thừa mà mấy chị em chúng tôi tồn tại. Và cũng nhờ những gánh hàng rong ấy mà mẹ tôi trốn thoát, không phải chứng kiến cảnh hành quyết những tên “địa chủ cường hào gian ác”, bởi ngày nào bà cũng đi từ sớm tinh mơ cho đến tận tối mịt mới về. Còn bọn trẻ con chúng tôi thì đến ngày này lại háo hức rủ nhau trốn đi xem xử bắn địa chủ.

 

Xã Thọ Nam khi ấy to lắm, còn to hơn cả 3 phường mới sát nhập bây giờ. “Địa chủ thường” thì tổ chức đấu tố với quy mô nhỏ, ngay tại làng. Những phiên đấu tố và xử địa chủ “cường hào ác bá” được tổ chức với quy mô lớn hơn: Huy động toàn xã.

 

Tòa án kiêm luôn pháp trường là một cánh đồng nhỏ nằm kẹp giữa 2 làng Hòe Thị và Ngọc Mạch. Người ta chọn một thửa ruộng có một gò đất nhô cao lên, trên đấy dựng một cái cọc tre, dưới chân cọc là một cái hố mới đào, đất còn tươi nguyên, miệng hố nham nhở như miệng một con quái vật đang há ra gọi là huyệt. Một cái sàn đấu tố như một sân khấu được dựng tạm ngay trên thửa ruộng ấy, cạnh đấy là một khu vực được cắm cọc, chăng dây giống như khu bán trâu, bán bò ở chợ. Đấy là nơi dành riêng để nhốt những tên “địa chủ thường” của các làng trong xã đã bị dân quân lùa vào đây từ rất sớm. (mẹ tôi đã gánh gạo ra khỏi làng từ lúc nửa đêm nên không có mặt).

 

Màn đấu tố kết thúc, ông Đội, cũng là chánh tòa đọc bản luận tội và kết án. Tên địa chủ không còn bước đi được nữa, hắn bị 2 dân quân xốc nách kéo lê đến buộc vào cái cọc trên gò đất cao, mắt hắn bị bịt kín bởi một dải băng đen. Bên dưới, cách đấy khoảng hơn chục mét là 3 dân quân cầm súng trường và một ông chỉ huy cầm súng lục, họ xếp thành hàng ngang. Người chỉ huy giơ thẳng cánh tay lên trời hô dài giọng:

- Chuẩn bị…!.

 

Lập tức ba dân quân đồng loạt đưa những khẩu súng trường lên tầm ngắm. Bỗng trên gò cao tên địa chủ vùng vẫy bởi tay, chân đã bị trói chặt vào cột, (hình như hắn định vung tay lên thì phải) vừa dẫy dụa hắn vừa hô to:

- Đảng Lao động Việt Nam muôn năm!

- Hồ Chủ Tịch muôn năm!

 

Hai câu khẩu hiệu vội vã bật ra khỏi mồm tên địa chủ. Người chỉ huy chém mạnh cánh tay xuống không khí, kèm theo là một khẩu lệnh đanh gọn:

- Bắn !.

 

Tiếng súng vang lên, từ đầu 3 nòng súng, 3 sợi khói mỏng manh như khói hương trầm phơ phất bay lên, máu vọt ra, đầu tên địa chủ gục xuống, người chỉ huy bước đến, rút súng lục, lên đạn, nhằm vào thái dương kẻ tử tội…bóp cò!.

 

Trên đường về, tôi hỏi thằng cháu họ cùng tuổi cũng là con, cháu nhà địa chủ, bởi nó là bạn học lại là con một nhà thơ nên nó biết nhiều hơn tôi:

- Thằng địa chủ đã chết rồi, sao ông kia còn bắn thêm một phát nữa vào đầu nó làm gì?.

 

Thằng bạn trả lời:

- Đấy là “phát súng nhân đạo”!.

- Nhân đạo?. – Tôi tròn mắt ngạc nhiên.

 

Nó giải thích:

- Thì người ta bảo thế. Có nhiều khi loạt đạn đầu tiên, kẻ bị xử tử vẫn chưa chết hẳn, người ta phải bắn thêm viên đạn này để nhanh chóng kết thúc sự đau đớn cho nó, vì thế mới gọi phát súng ấy là nhân đạo.

 

Lúc đó còn là trẻ con, tôi chấp nhận lời giải thích của thằng bạn trẻ con ấy. Nhưng rồi hình ảnh của phiên xử bắn địa chủ ngày nào cứ ám ảnh tôi mãi. Và có một điều sau này, khi đã lớn lên rồi, tôi vẫn không thể nào lý giải nổi. Đó là tại sao trước khi súng nổ, tên địa chủ lại hô khẩu hiệu?, mà câu khẩu hiệu nó hô lại mong cho cái tổ chức, cái người đã mang đến cái chết cho nó được tồn tại “muôn năm!”?

 

Đem thắc mắc này hỏi mọi người, đa phần không giải thích được. Có người nói , đối diện trực tiếp với cái chết ai mà chẳng sợ, thằng ấy nó hô thế chẳng qua là để át đi nỗi sợ mà thôi. Có người lại bảo: Thì bởi nó bị nhiễm tuyên truyền qua phim ảnh nhiều quá, các vị tiền bối cách mạng như Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Nguyễn thị Minh Khai, Võ Thị Sáu… khi ra pháp trường ai chả hô khẩu hiệu. Nó cũng muốn làm người hùng!. Một bộ phận không nhỏ người có đảng thì cho rằng: Kẻ bị oan sai kia vẫn tin tưởng tuyệt đối vào chủ trương, đường lối của đảng, của cấp trên là đúng, nếu sai thì sai này là do cấp dưới làm bậy, bởi vậy nó mới hô như thế… Những lời giải thích kiểu này với tôi không thuyết phục.

 

Cho đến một hôm, có anh bạn bảo rằng: Trước khi đưa tên địa chủ ra pháp trường, một ông Đội CCRĐ đã ghé tai bảo nó: “Nếu mày hô những câu khẩu hiệu như thế thì tao đảm bảo vợ con mày sẽ được đối xử tử tế…”! Đã là con người có trách nhiệm, có đạo đức, có lương tâm thì ai mà chả hết lòng vì vợ, vì con, tất nhiên là thằng địa chủ kia chấp nhận. Nó hô, nó nói bất kỳ những gì mà người ta nhét vào mồm nó, cốt sao chỉ để cho vợ con nó được sống bình yên. Lúc này nó đâu cần biết ý nghĩa của những câu, những từ mà người ta ép nó phải phun ra. Còn vợ con nó có được người ta giữ lời hứa, được “đối xử tử tế” hay không thì nó đâu có biết. Anh bạn tôi còn bảo: “- Đây là tuyệt chiêu mà các cố vấn Tầu dạy cho ta đó”. Nếu đúng thế thì: “- Thâm thật! Thâm đến thế là cùng! Tiên sư anh Tầu Khựa!.”

 

*  *  *

 

Văn học VN một thời đã xuất hiện thần đồng, đó là một cậu bé mới 8 tuổi đã cho ra đời một tập thơ, trong đó có những bài đã biến thành nhạc, làm xao xuyến biết bao tâm hồn trẻ già nhiều hệ. Thế rồi chẳng hiểu người ta chăm bẵm cái “mầm non thơ” ấy thế nào mà để nó thui chột. Lớn lên , trưởng thành, rồi già đi… thần đồng thơ ngày nào chẳng còn làm được thơ nữa, suốt ngày lão ta chỉ đi chỗ này, chỗ nọ để… nói chuyện thơ…mình!. Đến nỗi ông anh lão - cũng là một nhà thơ – phải thốt lên: “chú mày như con bò ấy, vớ được bó cỏ ở “Góc sân và khoảng trời” giờ thỉnh thoảng lại ợ lên nhai lại !…”

 

Tôi cũng đã có lần được nghe anh ta “ợ lên” lúc anh ta về làm giám đốc cho chương trình phát hình VOV của Đài TNVN. Khi nói về thần tượng, người đỡ đầu của mình - nhân vật một thời có quyền năng tối thượng trong giới văn học nghệ thuật VN - anh ta bốc đồng phán:

- “Từ cổ chí kim, trên thế giới này chưa có một nhà thơ nào đưa được khẩu hiệu vào thơ, thế mà ở Việt Nam ta, đã có một nhà thơ lớn làm được điều đó, không chỉ một lần mà những ba lần cơ. Ông xứng đáng được coi là ông tổ của nền thơ ca cách mạng Việt Nam. Trong bài thơ “Hãy nhớ lấy lời tôi” TH chả viết: “Hồ Chí Minh muôn năm! / Hồ Chí Minh muôn năm! / Hồ Chí Minh muôn năm! / Phút giây tiêng anh gọi Bác ba lần” đấy thôi…

 

Tôi đem chuyện này hỏi một nhà văn, nhà báo có tiếng, cũng là lãnh đạo khối biên tập của Đài TNVN, ông ta bảo: -Thằng K nó ba hoa đấy, đọc trong “Chân dung và đối thoại” thấy thế, tao đã hỏi TH chuyện này, ông ấy cười bảo: “- Đấy là tớ nhét khẩu hiệu vào mồm anh ta đấy chứ!”

 

Vậy ra là người ta đã nhét những câu khẩu hiệu mà người ta muốn vào mồm những người được ban cái chết và cả những người đã chết. Người ta nhét khẩu hiệu vào mồm những kẻ tội đồ và nhét cả vào những anh hùng thời đại… Vậy thì những câu nói của những người nổi tiếng, của những bậc vĩ nhân, những lời sấm truyền của lãnh tụ v.v… được trích dẫn bấy lâu nay thì đâu là câu nói thật của họ, đâu là câu mà người ta đã cố tình nhét nó vào mồm họ ?.

 

Có thể tin được không?.

 

 

Mai Đình Thụy