Có những điều khó quên

 

Huy Phương

 


Trong đời sống của chúng ta có những chuyện xảy ra đă lâu, từ vài ba mươi năm qua, những vẫn lẩn khuất đâu đó trong tiềm thức, để một lúc nào đó gợi lại trong trí nhớ hay hiện ra trong giấc mộng. Chúng ta thường không nhớ đến những ngày hạnh phúc, những niềm vui mà những đau khổ, phiền muộn, đắng cay trong đời sống vẫn c̣n theo đuổi chúng ta cho đến tận cuối cuộc đời.


Đêm hôm qua trong giấc mơ vào lúc gần sáng, tôi thấy tôi đang ở trong nhà tù cộng sản với niềm vô vọng không biết ngày nào mới được thả về.


Thức giấc, giữa không khí yên lặng và an lạc giữa gia đ́nh, ở một xứ tự do, cách xa cái trại tù năm xưa hàng ngh́n dặm, đáng lẽ tôi phải thấy mừng vừa thoát ra khỏi cơn ác mộng, mà trái lại cái cảm giác buồn bă từ đó cứ vương vấn trong ḷng tôi cho đến lúc trời bừng sáng. Tôi, một người tù lưu lạc xứ người như trăm ngh́n người bạn tù khác, chắc hẳn không thể nào thoát ra nổi những ám ảnh như thế trong nhiều năm hay suốt cả cuộc đời ḿnh.


Có điều là sau bao nhiêu năm tù đày và cả cái đất nước tôi đă sống nhiều năm khi ra tù đă mang lại cho tôi nỗi ghê sợ và căm ghét chế độ cộng sản như thế nào, nhưng nếu nói t́m lại một khuôn mặt quản giáo coi tù hay vệ binh nào đă để lại cái ấn tượng khổ đau cho tôi trong suốt những năm tù, th́ tôi không t́m ra. Tôi biết họ là những con người cộng sản, xem chúng tôi là kẻ thù, sẵn sàng trấn áp, đe dọa, thậm chí muốn giết chúng tôi, nếu có dịp, v́ họ đứng về phía bên kia chiến tuyến, được huấn luyện và tẩy năo cho rằng chúng tôi là kẻ thù của họ. Họ là một đám đông như đám đông của chúng tôi, sẵn sàng bắn vào nhau không thương tiếc ở ngoài trận địa, và bây giờ chúng tôi là những người thất trận, phải chịu sự giày xéo, trả thù của những người thắng trận man rợ.


Có điều tôi thấy rằng, những viên đạn bắn thẳng ngoài mặt trận hay cả những hỏa tiễn, đạn đại bác nổ chụp lên đầu quả không nguy hiểm và đau đớn như một lát dao găm đâm vào hông trong tư thế rất gần, hay một viên đạn bắn từ sau lưng của những người không phải là thù mà mang danh nghĩa là bạn, nói rơ, mỹ miều hơn là với danh xưng chiến hữu, đồng đội.


Trong những tháng đầu tiên ở trại tập trung, một ông sĩ quan cùng ngành, cùng đơn vị với tôi, v́ nghĩ rằng ḿnh là gia đ́nh “cách mạng,” v́ ông có một người chị dâu là đại sứ của “Chính Phủ Cách Mạng Lâm Thời Cộng Ḥa Miền Nam Việt Nam” tại Tiệp Khắc nên đă sẵn sàng làm mật báo viên báo cáo lên quản giáo những tư tưởng, hàng động của anh em trong đội. Vào những ngày cuối năm 1975, chưa có chuyện trốn trại, chưa có âm mưu bạo loạn trong nhà tù, nên những chuyện báo cáo chỉ mơ hồ về tư tưởng “không an tâm,” “lơ là lao động,” hay “nhớ nhà.” Chính những buổi lên lớp, qua lời răn đe của quản giáo, chúng tôi biết rơ những cai tù này đă được ai báo cáo. Những lúc nằm gần nhau, cám cảnh xót xa đời tù “một lứa,” với một thằng bạn ngang cấp bậc, cùng chung một đơn vị, c̣n ǵ để giấu nhau!


Ra đến đất Bắc, trong thời gian tù miền Nam được các đơn vị quân đội Bắc Việt quản chế, cuộc sống tuy kham khổ nhưng chưa bị đày đọa, gông cùm, sắt máu như khi các trại tù binh miền Nam được chuyển qua cho Bộ Nội Vụ, sau này gọi là Bộ Công An. Dạ dày người tù càng teo tắt th́ trí óc càng bị căng thẳng v́ những buổi “ngồi đồng” nội bộ, dưới sự giám sát ẩn mặt của những quản giáo, và chủ tŕ bởi những đội trưởng tín cẩn được cắt đặt bởi cai tù. Chúng tôi đấu tố nhau thẳng tay nhau, anh này lười lao động, người kia lề mề, phát ngôn bừa băi. Cả một đám “chiến hữu” hầm hè, tưởng như có thể ăn tươi nuốt sống nhau v́ một vài lạng sắn ngô để lấy phần từ người khác 13 lạng dồn sang cho anh kia lao động xuất sắc được 17 lạng. Đội trưởng và phó đội trưởng kế hoạch, một anh ngồi mát, một anh cầm thước đi đo đạc, xem đồng đội ngày xưa như những người tù thực sự và họ đang là người coi tù. Quản giáo, vệ binh, không cần phải ra tay khống chế tù nhân phải làm đạt chỉ tiêu, nạt nộ hay hăm dọa, thay vào đó đă có đội trưởng, đội phó, thi đua làm thay cho cai tù.


Những người này trước ngày 30 Tháng Tư, 1975, là chiến hữu, đồng đội, sau ngày thất trận cũng mang thân phận những người tù lưu xứ, cùng xuống tàu Sông Hương ra Bắc, tối cũng phải bị lùa vào “chuồng,” nhưng được đặc ân khỏi cầm cuốc cầm rựa, mang ảo tưởng “lao động tốt,” có công với “Cách Mạng” hẳn “được về đoàn tụ với gia đ́nh sớm” như câu kinh nhật tụng mà cai tù ra rả bên tai chúng tôi mỗi ngày. Về sau, khi người tù sắp chết đói th́ Cộng Sản ban phát chính sách cho gửi quà, người tù b́nh thường được một phiếu quà, nhưng bị đội trưởng báo cáo, người tù sẽ mất phiếu quà và đương nhiên những phiếu quà này được chuyển sang cho những người có công “khuyển mă.”


Hơn 35 năm trôi qua, tôi chưa quên được h́nh ảnh người đội trưởng, một đại úy cùng ngành phục vụ tại trường CTCT Đà Lạt, đă từ chối không cho tôi khai bệnh, mặc dù suốt đêm qua, tôi đă kiệt lực, sốt v́ đuối sức. Đội phó kế hoạch, là người đi đo đạc, tiếp thu “thành quả lao động” của người tù (hay bạn tù), một cựu đại úy Hải Quân, th́ chiều hôm qua đă “nặng mặt” với tôi, v́ hố sắn đào không sâu, chưa đạt chỉ tiêu và anh cho biết những kết quả này sẽ được báo cáo lên trưởng trại. Mỗi hố sắn phải có mỗi chiều 8 tấc, sâu 6 tấc. Đào hố xong, phải ủ phân xanh xuống và sau đó mới gài ḥm sắn lên. Đất xung quanh trại tù Bắc Thái là đất đồi đầy sỏi đá, một nhát cuốc bổ xuống, chạm phải một viên đá, cuốc bật nẩy lên, toàn thân ốm yếu của người tù rung động như bị điện giật, thân thể như tê dại. Người tù đi từ Hoàng Liên Sơn về Bắc Thái, sau bốn năm, đă bắt đầu trơ xương v́ đói và làm việc quá sức. Chính v́ chế độ hà khắc này, mà một số đội trưởng, thi đua, được thêm quyền lực hay họ nghĩ là được trao quyền lực.


Tôi đă đau ḷng chứng kiến ít nhất là hai lần, một ở Bắc Thái và một ở Nghệ Tĩnh, một đội trưởng, cựu trung tá, đá vào bụng một người bạn đại úy phường trưởng, v́ cho rằng anh này mang một giỏ khoai không đầy, trước sự chứng kiến im lặng, thỏa thuê của người quản giáo có mặt. Một đội trưởng, thiếu tá tiểu đoàn trưởng khác, đă đánh vào mặt một đồng đội, đồng cấp bậc ngày xưa của ḿnh với lư do là anh này đă “cuốc dối” nghĩa là cuốc lát này lấp lên chỗ đất chưa cuốc. Chính người đội trưởng mẫn cán này cũng đă ra lệnh cho tôi hoàn thành những vồng khoai chưa xong, khi đă có lệnh “thu dụng cụ” (nghĩa là xong buổi lao động) trong khi cả đội đang tập họp chờ đi xuống suối tắm táp, v́ làm chưa xong th́ chưa được nghỉ! Mỉa mai thay, chính người vệ binh lại ra lệnh cho tôi: “Anh kia, nghỉ đi, vào tập họp!”


Chính v́ cái ảo tưởng rồ dại làm tốt được về, mà ở trại tù Bắc Thái, một sĩ quan cao cấp BĐQ đă phải tự vẫn v́ không chịu nổi cảnh áp bức, ch́ chiết của người đội trưởng. Dù họ có sám hối, ăn năn th́ những vết dơ đó trong hàng ngũ của chúng ta cũng không bao giờ gột rửa được.


Trong cuốn hồi kư tù “cải tạo” Trại Đá Bàn của Nguyễn Thanh Ty, tác giả đă kể lại câu chuyện có hai người tù trốn chạy, vệ binh chạy bắn theo nhưng vụng về không trúng. Một người tù, “bạn của chúng ta,” hiến kế, bèn la lên: “Quỳ xuống! Dùng thế bắn quỳ!” Kết quả là người tù chạy trốn bị bắn chết. Tôi không biết về sau, “người hiến kế” có được kẻ thù thưởng một lạng thịt tươi nào không, nhưng nếu anh c̣n chút lương tri của con người, hẳn những giọt máu của đồng đội này sẽ ám ảnh anh suốt đời.


Cũng như Bùi Đ́nh Thi ở trại tù Nam Hà, những cựu sĩ quan đă có tội hành hạ anh em chiến hữu trong những trại tù khắc nghiệt của cộng sản, cuối cùng cũng “lọt lưới” lên máy bay đến Mỹ tị nạn cùng với chúng ta.


Có một điều, chống kẻ thù trước mặt th́ dễ, nhưng cảnh giác với bạn bè sau lưng khó hơn. Có khi họ chung một màu áo, một tổ chức, và thường là “đồng” như đồng bào, đồng hương, đồng chí... và có lẽ chúng ta cũng chưa quên bài học đồng minh.

Nhiều lúc vô t́nh, tôi gặp những anh “đội trưởng” đâm vào lưng chiến hữu mà tôi đă kể ở trên, ở một quán cà phê đông người nào đó ở trên đất Mỹ. Phần đông, h́nh như họ đă quên những ǵ họ đă làm hay họ giả vờ quên, nhưng với tôi th́ không, tôi không bao giờ quên họ, mặc dù thường tôi vẫn bào chữa cho họ, cho rằng chẳng qua v́ họ quá yếu đuối. Cả một quá khứ đau đớn hiện ra với tất cả tên tuổi và h́nh ảnh của những nạn nhân là những bạn tù của tôi. Có lẽ đó là một khuyết điểm của cá nhân tôi, nhưng ở đời, “tiết trực” th́ dễ nhưng “tâm hư” mới là khó. Người ta nói nhiều điều có thể tha thứ, nhưng không thể quên.


Nếu quên được th́ tôi đă không bao giờ có những giấc mơ thấy ḿnh đang c̣n ở trong trại tù, như cơn ác mộng đêm qua.

 

23 tháng Hai, 2014

Huy Phương

 

 

 

 

Trang Chính     Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Phỏng Vấn     Văn Học Nghệ Thuật     Tham Khảo