Chuông gọi hồn ai!

 

Hoàng Ngọc Nguyên

 

 

 

Hôm  22-11, nước Mỹ tưởng niệm vị tổng thống thứ 35 John F. Kennedy đă bị sát hại cách đây đúng 50 năm mà lư do cho đến bây giờ và có lẽ măi măi về sau sẽ không xác định được. Cách đây ba tuần, người Việt chúng ta cũng có dịp tưởng niệm TT Ngô Đ́nh Diệm, vị Tổng Thống duy nhất của Đệ nhất Cộng ḥa của chúng ta, cũng bị sát hại cách đây đúng 50 năm, và cho đến giờ chúng ta vẫn chưa khẳng định được đầy đủ t́nh tiết của nghi án lịch sử này. Là người Việt tha hương trên đất Mỹ và phần lớn đă là công dân hữu thệ của nước này, chúng ta đúng là có những cảm xúc riêng trong tháng 11 này, một tháng chúng ta phải tưởng niệm đến hai vị tồng thống “của ḿnh”, đă bỏ ḿnh cách đây nửa thế kỷ, cùng năm cùng tháng, chỉ cách nhau ba tuần. H́nh như chẳng có một trường hợp nào như thế đối với những người khác nguồn gốc.

 

 

 

Đầu tháng này, một số người đă làm lễ cầu hồn, tưởng niệm, cho Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm, ông Ngô Đ́nh Nhu. Có nơi c̣n có cả ông Nguyễn Văn Thiệu trên bài vị:


Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm và ông Ngô Đ́nh Nhu là những người đă nằm xuống v́ Chính Nghĩa Dân Tộc.


Ông Thiệu là người đă đưa chúng ta qua đây, và rất nhiều người đă nằm xuống v́ ông. Những nhân vật này đứng chung với nhau đúng là một sự tùy tiện đối với lịch sử. Trong khi đó, nhiều người trong chúng ta đă lăng quên một chuyện không nhỏ. Chúng ta đă quên rằng nước Mỹ nay là “nước của chúng ta, Tổng thống Mỹ là tổng thống của chúng ta, những giá trị của nước Mỹ là những giá trị của chúng ta”. Nước Mỹ vĩ đại có hơn 300 triệu dân này đă nhộn nhịp chuẩn bị cho ngày hôm nay tưởng niệm 50 năm ngày Tổng thống Kennedy bị ám sát và rộn ră nhắc lại sự nghiệp ngắn ngủi nhưng di sản to lớn của ông. Chúng ta phải xem đó cũng là một ngày của ḿnh, từ lư trí, từ con tim, từ tâm hồn. 

 

Chúng ta cần nhớ rằng John F. Kennedy, vị tổng thống trẻ nhất của nước Mỹ (43 tuổi) khi đắc cử (năm 1960), là người đă đi vào lịch sử khi mở ra một “Biên Cương Mới” (New Frontier) cho người Mỹ nới rộng tầm nh́n về đất nước của ḿnh và chấp nhận sự thách đố phải đi tới với nhận thức “đừng hỏi Tổ quốc có thể làm được ǵ cho ta mà phải hỏi ta làm được ǵ cho Tổ quốc”. Trong ba năm ngắn ngủi dưới thời ông, nước Mỹ đă trải qua những thử thách, biến động ngoài nước và trong nước, nhưng người Mỹ cũng đă thấy đi xa được hơn một cách đáng kể trên quốc tế, đi sâu hơn vào không gian, và đạt những tiến bộ có tính cách thời đại đối với phong trào dân quyền cũng như cuộc đấu tranh không ngừng cải thiện điều kiện sống cho những thành phần khốn cùng trong xă hội. Chính những tư tưởng phải chống sự bất b́nh đẳng xă hội về mặt chủng tộc, giới tính cũng như kinh tế đă là cảm hứng chính trị về một “Xă hội Vĩ đại” (Great  Society) của Tổng thống Lyndon B. Johnson về sau này, đưa đến Luật về Bảo hiểm Y tế cho người già Medicare và người nghèo và khuyết tật Medicaid được ban hành chưa đến hai năm sau khi ông Kennedy nằm xuống.

 

 Một điều cũng cần nhấn mạnh trong dịp này là một quan điểm phổ quát của những sử gia nước Mỹ về lập trường của ông Kennedy đối với cuộc chiến Việt Nam. Họ cho rằng dù thất vọng Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm không chịu “đoạn tuyệt” với ông Ngô Đ́nh Nhu, ông Kennedy vẫn chủ trương cố giữ TT Ngô Đ́nh Diệm v́ không có ai có thể thay thế. Đồng thời, ông Kennedy một người tin tưởng ở “thuyết domino”, cũng quyết tâm không để cho Cộng Sản lấn lướt ở Đông Nam Á, và do đó, chẳng ngại gia tăng viện trợ quân sự tối đa cho Saigon. Tuy nhiên, trong khi bủa vây ông là rất nhiều “quân sư” với những ư kiến khác nhau về TT Ngô Đ́nh Diệm và khả năng chiền đấu của quân đội miền Nam, khiến cho ông càng thêm phân vân, ông không thiên về chủ trương đưa quân chiến đấu đến miền Nam (có ư kiến từ phía Việt Nam cho rằng v́ Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm chống lại việc Mỹ đưa quân chiến đấu đến Việt Nam cho nên ông Kennedy phải “khử” TT Ngô Đ́nh Diệm. Thực tế có thể phức tạp hơn thế, nếu không là ngược lại!).

 

Ông Kennedy theo đạo Thiên Chúa, cho đến nay vẫn là tổng thống duy nhất không phải là người Tin Lành. Gia đ́nh Kennedy sống tại Massachusetts, gốc di dân bốn đời từ Ái Nhĩ Lan, giàu có và quyền thế. Cha của ông Joseph Patrick “Joe” Kennedy Sr., đại sứ tại Anh quốc, vốn nuôi tham vọng phải có một đứa con làm tổng thống Mỹ. Bao nhiêu mong đợi người cha đặt cả vào người con trai đầu ḷng là Joseph Kennedy, cho đến khi ông này tử nạn trong một phi vụ trên vùng Suffolk, Anh quốc, trong Đệ nhị Thế chiến (1944), người cha mới chuyển mục tiêu của ḿnh qua đứa con thứ hai, chính là JFK, lúc đó đang là một sĩ quan hải quân đang xông pha trận mạc và nổi tiếng về sự can đảm. Trong thế chiến, John Kennedy từng sống sót kỳ diệu khi tàu của ông bị Nhật đánh đắm gần một đảo trên Thái B́nh Dương.

 

John Kennedy chẳng được cha mong đợi ǵ v́ thuở nhỏ ông khá “èo uột”. Ruột dư phải cắt. Bị vàng da phải bỏ học mấy phen. Bị đau cột sống đến mức bị quân đội từ chối lúc ban đầu, về sau phải mổ. Ông đă từng học ở London School of Economics, rồi Đại học Princeton. Và cuối cùng Harvard – theo ngành chính trị học. Và ông bắt đầu sự nghiệp chính trị khi giă từ quân ngũ năm 1946, làm dân biểu trong suốt sáu năm, sau đó là thượng nghị sĩ Massachusetts tám năm.  Người ông đánh bại trong cuộc chạy đua vào viện trên chính là ông Henry Cabot Lodge, cũng thuộc một gia đ́nh vọng tộc. Ông là người nổi tiếng linh hoạt, năng động, viết hay, nói giỏi, có tài biện bác, có tư tưởng, có tầm nh́n, có nhiệt tâm dấn thân với đất nước, với xă hội, có sức thu hút với quần chúng… đó là những điều dần dần người ta đă kết luận về ông. Và cũng nhờ những đặc tính đó, ông đă thắng được cuộc bầu cử tổng thống ngay trong lần đầu thử thách, trước một đối thủ dày dạn kinh nghiệm chính trường và chuẩn bị chu đáo như ông Richard Nixon. 

 

Một điều đáng ghi nhận trong giai đoạn này là ông John Kennedy đối nghịch về chính trị với cha ông. Ông Joseph Kennedy là người bảo thủ. John Kennedy là người tương đối cấp tiến. Người cha sùng đạo, người con ít nói chuyện tôn giáo. John Kennedy là người “độc lập” trong chính kiến. Ông từng đứng về phía người Cộng Ḥa lên án Tổng thống Truman đă để mất Trung Hoa vào tay Cộng Sản. Nhưng ông cũng lên tiếng phê phán tổ chức Cộng Ḥa cựu chiến binh American Legion khi họ chống chủ trương “public housing” (cung cấp nhà cho người nghèo) của bên Dân Chủ.  Ông Kennedy bắt đầu sự nghiệp chính trị khi Chiến tranh lạnh cũng vừa mở màn, ông đă thực sự quan tâm đến hiểm họa Cộng Sản bành trường ở châu Á, sau khi đă chiếm trọn Đông Âu từ 1948. Từ năm 1952, ông đă có dịp đến chiến trường Đông Dương để đánh giá khả năng của Pháp giữ được Việt Nam hay chăng. Ông chủ trương phải ngăn chận sự mở rộng làn sóng đỏ của Trung Cộng ở Đông Nam Á.

 

 Trong bầu cử tổng thống năm 1960, Nixon chỉ thua Kennedy 115.000 phiếu. Phải chăng v́ Tổng thống Eisenhower có thái độ ỡm ờ với người phó tổng thống của ḿnh. Hay v́ Nixon vụng tính cho nên đă mất sự ủng hộ của phong trào dân quyền của Martin Luther King. Hay là v́ ông Nixon quá cứng, quá sượng, thiếu tự tin và tự nhiên, c̣n bị cảm, sổ mũi trong tranh luận với ông Kennedy cho nên bị thua. Cũng phải nói là nhờ ứng cử viên phó tổng thống Lyndon Johnson nên Kennedy mới thắng được tiểu bang Texas cực kỳ quan trọng chỉ với 50.000 phiếu nhưng có đến 38 phiếu cử tri đoàn (Kennedy được 303, Nixon 219)!

 

Dù sao đi nữa, ông Kennedy đă mở ra một thời đại mới sau tám năm nước Mỹ sống với một Tổng thống Cộng Ḥa chậm răi, từ tốn, chững chạc và khá cứng nhắc như ông cựu tướng Eisenhower. JFK trẻ trung, nhiệt t́nh, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng mở đường, chấp nhận thách đố và liên tục cổ vũ người dân hành động. Đúng như sứ điệp “New Frontier” mà ông cổ vũ trong bài diễn văn nhậm chức, nhấn mạnh nước Mỹ phải tiến lên trên tất cả mọi mặt để đạt đến một “biên cương mới” đáp ứng những thách đố của thời đại. “Ngày hôm nay chúng ta đang trên ngưỡng của một Biên cương Mới  - biên cương của những năm 60, biên cương của những cơ hội và bất trắc không biết được, biên cương của những hy vọng chưa thành và những giấc mơ chưa trọn… Bên kia biên cương là những khu vực chưa được định h́nh về khoa học và không gian, những vấn đề ḥa b́nh và chiến tranh chưa được giải quyết, những vấn đề chưa khắc phục được là sự ngu dốt và thành kiến, những câu hỏi chưa được giải đáp về nghèo đói và dư thừa”.

 

Cũng trong bài diễn văn nức ḷng, ông nói: “Từ giờ phút này và từ nơi này, chúng ta hăy nói cho mọi người rơ, cho bạn cũng như thù, là ngọn đuốc đă được chuyển giao cho một thế hệ người Mỹ mới... 

 

“Hăy để cho mọi nơi được biết, dù cho họ chúc lành hay chúc dữ cho chúng ta, là chúng ta sẵn sàng trả giá, chịu mọi gánh nặng, đương đầu mọi khó khăn, yểm trợ bất cứ người bạn nào, chống lại bất cứ kẻ thù nào, để bảo đảm sự tồn tại và thành công của tự do… 

 

“Nếu một xă hội tự do không thể giúp ǵ cho đông đảo người nghèo, làm sao có thể giữ được một số ít những người giàu trong đó?... 

 

“Tất cả mọi chuyện này chẳng thể hoàn thành trong trăm ngày đầu tiên. Cũng chẳng thể xong được trong ngàn ngày đầu tiên, hay ngay cả trong nhiệm kỳ của chính quyền này, hay thậm chí có lẽ ngay cả trong cuộc sống của chúng ta trên trái đất này. Nhưng chúng ta vẫn phải bắt đầu…

 

“Bởi thế cho nên, hỡi đồng bào nước Mỹ của tôi, xin đừng hỏi đất nước của ḿnh có thể làm ǵ cho ḿnh, mà xin hăy hỏi chúng ta có thể làm được ǵ cho đất nước của ḿnh”.

 

Như nhận định của sử gia Robert D. Marcus: “Kennedy đă nhậm chức với tham vọng xóa bỏ nghèo đói và nâng tầm mất nước Mỹ lên đến những vị tinh tú trong chương tŕnh không gian”. Theo một sử gia tăm tiếng Theodore White, “JFK dù chỉ tại chức trong ba năm đă thông qua được nhiều luật hơn bất cứ tổng thống nào trong 30 năm trước đó”. Phải chăng v́ ông đă trải qua một thời sống triền miên trong những đe dọa của bệnh tật, của chiến tranh nên rất hiểu sự hữu hạn của cuộc sống và bởi thế cho nên rất vội vàng, cố gắng thực hiện tối đa những ǵ ḿnh c̣n có thể hoàn thành khi c̣n hơi thở? 

 

Những sử gia thường kể ra hàng loạt sự kiện lớn hay biến cố trọng đại dưới thời Kennedy.  Thất bại trong vụ đổ bộ Vịnh con heo (Bay of Pigs) (1961). Đối đầu với Liên Xô trong cuộc khủng hoảng hỏa tiễn ở Cuba (1962). Cuộc khủng hoảng ở Bức tường Berlin (1962). Thành lập Liên minh v́ Tiến bộ (Alliance for Progress) liên kết với các nước châu Mỹ La-tinh. Thành lập Đoàn Ḥa B́nh đưa tuổi trẻ nước Mỹ đến với những nước Thế giới Thứ ba. Kư kết Hiệp định Ngăn cấm Thử nghiệm Nguyên tử. Triển khai chương tŕnh chạy đua đưa người vào không gian với Liên xô… Kennedy cũng là người được nhắc nhở đến với các chương tŕnh gia tăng tiền lương tối thiểu cho công nhân,  tăng trợ cấp thất nghiệp cùng kéo dài thời gian trợ cấp, tái thiết toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng nước Mỹ… Ông cũng đưa ra luật về dịch vụ gia cư cho người nghèo và tích cực ủng hộ phong trào dân quyền của người da đen... Chính ông đưa ra ư kiến phải tăng trợ cấp An sinh Xă hội cho người già và bgười nghèo mua bảo hiểm y tế. Đó chính là khởi điểm cho chương tŕnh Medicare, Medicaid về sau này.

 

Ông vẫn được xem là một tổng thống ưa chuộng ḥa b́nh. Ông nói: “Chúng ta không sợ phải thương thuyết, nhưng chúng ta không thương thuyết trong sợ hăi”. Ông cũng được xem là một người lănh đạo quan tâm thúc đẩy lư tưởng của những thế hê trẻ. Và ông cũng là người không bao giờ quên những thành phần bất hạnh trong xă hội - nhất là những bất hạnh bắt nguồn từ sự kỳ thị chủng tộc.

 

Nhớ lại một thời ở Saigon lúc đó, cái chết của ông vào ngày 22-11 đúng là một nỗi bàng hoàng xúc động to lớn cho người dân thủ đô chúng ta. Chúng ta vào thời đó biết rất ít về t́nh tiết của vụ án. Nhưng đối với phần lớn thế hệ trẻ thời đó, nay đều đă vào tuổi “cổ lai hy”, đó là một sự mất mát lớn. Trong chúng ta đây, có lẽ đă có nhiều người 50 năm trước tham gia những đoàn diễn hành thầm lặng đi đến Ṭa Đại Sứ Mỹ bày tỏ sự thương tiếc.

 

Báo chí Mỹ nay đang đề cập trở lại những nghi án một thời. Theo CNN, người th́ nói chính ông Phó Tổng thống Johnson bàn tay nhuốm máu v́ sợ bị hất ra trong bầu cử năm 1964. Người th́ cho giới quân sự hành động v́ sợ rằng Kennedy không đủ “dũng khí” làm tới ở Việt Nam. Cũng có dư luận cho rằng các nhóm mafia ma túy ra tay để chơi lại người em Bộ trưởng Tư pháp Robert Kennedy. Hoặc phải chăng CIA bực bội v́ Kennedy đang muốn kềm kẹp cơ quan này trong hoạt động quốc tế. Và chót hết, kẻ sát nhân Harvey Oswald có thể là thằng điên, từng ở trong quân đội rồi bỏ qua Nga rồi trở lại với sứ mệnh tự cho là bảo vệ Cuba! Theo Time, cũng có “giả thuyết” âm mưu từ giới tài phiệt dầu hỏa ở Texas. Và cũng có thể chính Fidel Castro muốn trả thù Kennedy sau bao nhiêu hành động của Mỹ liên quan đến Cuba trong mấy năm đó.

 

Lich sử đương nhiên chỉ diễn một lần. Tuy nhiên, đối với những người không cảm thấy hài ḷng với hiện tại (những người này có thể đông đảo tương đương với số những người bất hạnh trong xă hội), người ta vẫn cứ day dứt với những câu hỏi “Giá như…”. Giá như người chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 1960 là Richard Nixon, câu chuyện Việt Nam liệu có thể khác đi chăng? Giá như ông Kennedy không bị ám sát năm đó và được tái cử thêm một nhiệm kỳ nữa, câu chuyện Việt Nam liệu có thể khác đi chăng?

 

Lịch sử chỉ có một sự chọn lựa trong hàng ngàn khả năng, bởi thế chúng ta cũng chỉ có một chọn lựa trong hàng ngàn điều nghiệp chướng. 

 

Và có nhiều câu hỏi người ta đặt ra chỉ để mang theo ḿnh đi vào đời sau.

 

Hoàng Ngọc Nguyên

 

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính