Ôi! Xưa và Nay

 

Hoài Nguyễn

 

 

Dân tộc Việt Nam có một truyền thống quí báu là ham học và vẫn ǵn giữ dù ở đâu trên Trái Đất này. Khi xem bảng phân tích so sánh tỉ lệ người học tham gia học tập tại Hoa Kỳ th́ cứ 100 người tuổi trung b́nh từ 15 đến 25 th́ số phần trăm theo học các trường Đại học có đến 40% - 50% là người gốc Á Châu, 30% - 40% là người da trắng; c̣n lại là những sắc dân khác. Rồi so sánh giữa các sắc dân gốc Á Châu th́ người Việt Nam đứng thứ hai sau Trung Quốc, ngang bằng với Ấn Độ và hơn Nam Hàn một điểm. Con số này có thể thay đổi trong ṿng mười năm theo qui luật thống kê của thế giới. Tuy nhiên trên thực tế từ niên khóa 2004 đến nay, theo dơi số lượng sinh viên tại các trường đại học Berkerly, Standford, San Jose State University thuộc tiểu bang California th́ sinh viên Việt Nam khá lớn mạnh đến nổi trong cùng một khuôn viên trường đại học có tới hai Hội sinh viên Việt Nam điều hành! Dù sao th́ đây cũng là một biểu hiện tích cực đáng mừng trong tinh thần cầu tiến của một dân tộc hiếu học, muốn đem tinh hoa của sự học phục vụ cuộc sống và làm cho con người bớt nhọc nhằn trong việc mưu sinh bằng lao động trí tuệ.

 

Tự ngàn xưa ông cha ta đă thấm nhuần tư tưởng tôn sư trọng đạo, dù là Nho học hay Tây học, trong tiềm thức của người Việt, vị trí của người Thầy vô cùng quan trọng và được tôn kính theo thước đo thang bậc của đạo Khổng là Quân, Sư, Phụ. Với tinh thần này th́ ngoài công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ và ḷng trung thành đối với đất nước, một con người chân chính đúng nghĩa phải biết tôn kính và biết ơn vị Thầy mà ḿnh từng học qua dù chỉ với vài chữ vở ḷng. Trong tập tục Tết cổ truyền của dân tộc vẫn luôn nhắc con cháu “ …Mùng Ba Tết Thầy ” là vậy.

 

Cha Mẹ chỉ cho con cái cái vóc dáng, h́nh hài c̣n người Thầy đă có công bồi đắp vào tâm hồn và năo trạng những trí tuệ, hiểu biết, bổn phận, trách nhiệm, phân biệt, tư cách, đạo đức, luân thường, lời ăn, tiếng nói, cư xử v.v… Từ đó t́nh yêu thương cha mẹ, t́nh đồng bào nghĩa dân tộc, ḷng trung thành với quốc gia mới định h́nh và đưa từng bước chân đi theo lẽ phải. Người Thầy đă có trách nhiệm giáo dục bằng những kiến thức, kinh nghiệm và khả năng phân định chung quanh để tạo cho người học tṛ tiếp nhận những tinh túy ấy tiếp tục hành tŕnh bước vào tương lai.

 

Giáo dục đă h́nh thành khi con người xuất hiện trên Trái Đất. Nếu chúng ta hiểu theo chữ Hán, giáo nghĩa là chỉ bày, dục nghĩa là trưởng dưỡng th́ từng thế hệ nọ nối tiếp thế hệ kia đă có biết bao người Thầy truyền giảng cho học tṛ bao điều hay lẽ phải như Khổng Tử có đến hơn ba ngàn học tṛ, Socrates có hàng trăm môn đệ từ nhiều ngàn năm trước, Chu Văn An có hàng ngàn học tṛ… Mục tiêu của giáo dục chính là uốn nắn, chỉ bảo cho từng cá nhân có những kiến thức về thể chất cũng như tinh thần cần thiết làm lợi cho chính bản thân người ấy cũng như sau này cho xă hội.

 

V́ thế chữ giáo dục và chữ Thầy tṛ gắn liền vô cùng mật thiết bởi đức hạnh của người Thầy luôn là ngọn hải đăng chỉ dẫn cho bao con thuyền giữa biển khơi mênh mông, là kim chỉ nam cho đoàn hải hành t́m ra bờ bến. Người Thầy chân chính thật là tôn quư và đáng kính trọng biết dường nào!

 

Thời phong kiến việc giáo dục được đặt lên hàng đầu v́ kẻ sĩ tức là người có học được trọng vọng trong thứ bậc của xă hội.

 

“Tước hữu ngũ sĩ cư kỳ liệt, dân hữu tứ sĩ vi chi tiên

Có giang sơn th́ sĩ đă có tên …

 

Là một chứng minh hùng hồn nhất để diễn đạt tầm quan trọng của việc giáo dục hầu xây đắp nền tảng “vốn liếng tri thức phong phú” của quốc gia. Để cho hun đúc trí tuệ và nhân cách cho thế hệ sau này th́ người Thầy luôn quan tâm trao truyền “ba chiếc ch́a khóa” cho người học tṛ có khả năng khai mở cánh cửa tương lai và tự tin thanh thản bước vào cuộc đời, đó là trí, đức và mỹ dục.

 

Cổ nhân có dạy là “đức thắng tài vi quân tử, tài thắng đức vi tiểu nhân” ư nghĩa trong việc lấy đức hơn trí th́ cũng đáng thành bậc hiền nhân, ngược lại có trí, có tài mà thiếu đức, thiếu nhân th́ chỉ là hạng đâm thuê, chém mướn. Người xưa đă từng dạy “Tiên học lễ, hậu học văn” là vậy. Cái lễ nghĩa được nói ra đây chính là tinh hoa của nhân loại, cái khiêm tốn, lễ phép, đi thưa, về tŕnh với ông bà cha mẹ trong nhà đến thành thật, ḥa ái, bè bạn thân hữu ở xă hội là nét đặc thù của nhân bản. Nhân cách sống dựa trên công bằng, hợp t́nh người, hợp đạo lư, hợp pháp là minh chứng cho một quốc gia văn minh. Sách cổ học tinh hoa có nói rằng:

 

“Không ǵ cao quư bằng đạo, không ǵ đẹp đẽ bằng đức, đạo đức hưng thịnh, tuy làm kẻ thất phu cũng không hoạn nạn; đạo đức suy vi, tuy làm hoàng đế cũng như ngồi trên than lửa”.

 

Mỹ dục là học về cái đẹp của cuộc sống cần chia sẻ, hỏi han giữa người thân kẻ sơ, sự quan tâm cho vạn vật chung quanh với tấm ḷng bao dung giữa cuộc sống đầy bộn bề lo toan. Yêu vẻ đẹp thiên nhiên, hoành tráng tạo ra tâm thức bảo vệ môi trường, Ḷng nhân ái tạo ra ư thức không làm đau đớn cho những ai xung quanh ta . Tục ngữ Việt Nam có câu: “Lời nói không mất tiền mua. Lựa lời mà nói cho vừa ḷng nhau” chính là do đúc kết thâm thúy của dân tộc Việt Nam về Đức Dục.

 

H́nh ảnh người Thầy luôn là thần tượng của bao thế hệ học sinh. Và bao lớp học tṛ nh́n h́nh ảnh người Thầy chuẩn mực để học theo; từ lời ăn tiếng nói, cách giao thiệp, cư xử…Có h́nh ảnh người Thầy trở thành những niềm tin yêu và lăng mạn của một thời đi học!

 

*  *  *

 

Tôi c̣n nhớ năm bước vào học lớp Đệ Tam của bậc Trung học Đệ nhị cấp, thời chúng tôi học đă phân ban và học thêm môn sinh ngữ II. Lớp chúng tôi thuộc một trường Trung học toàn học tṛ nam và hầu như chỉ toàn Thầy dạy. Ở tuổi này, chúng tôi đă biết mơ mộng và suy nghĩ về người khác phái. Bọn ban B chúng tôi thầm ghen tị với bọn ban C v́ chúng nó có cả học sinh nam nữ chung một lớp!

 

Giữa năm Đệ Tam, lớp chúng tôi sung sướng phát "điên" v́ có một “cô giáo mới toanh” vừa tốt nghiệp Đại học Sư phạm Huế về dạy Pháp văn thay cho một thầy giáo già chuẩn bị nghỉ hưu.

 

Ngày thường, chúng tôi ít quan tâm đến bộ môn Pháp văn này v́ nó chỉ là sinh ngữ phụ, thi Tú tài chỉ có hệ số 1. Sách vở bọn tôi học môn này th́ cứ như “đút bụi tre”. Thế mà hôm thằng Lợi, lớp trưởng về trịnh trọng thông báo với lớp là “lớp tụi ḿnh được thầy Giám học phân cho một cô giáo mới ra trường dạy Pháp văn…”, cả lớp nháo nhào đi mua “Cours de langue et de civilisation française” của G. Mauger, mà phải mua sách nhập từ Pháp về cho oách!

 

Cô Duyên, cô giáo Pháp văn mới là “féminin” giữa cái đám “masculin” mới lớn của chúng tôi nên cũng có phần mất tự tin trong khoảng thời gian đầu. Chúng tôi đoán chừng cô chỉ hơn lũ chúng tôi năm sáu tuổi là cùng. Và đặc biệt cô rất gầy g̣ và “mignon”.

 

Chúng tôi ngấm ngầm đua nhau học, bớt nghịch ngợm và trong thâm tâm của mỗi đứa đều mong cô chú ư đến ḿnh! Bọn ban B chúng tôi nổi tiếng xuề x̣a khác hẳn với bọn trai ban C thích lập dị và ở dơ... kể từ ngày cô Duyên về dạy đâm ra thích trau chuốt hơn, nhất là thằng Lợi. Đầu nó lúc nào cũng chải biantin bóng lộn đến nỗi chúng tôi phải nhăn mặt. Rồi bọn chúng đi học những cours Pháp văn để quyết tâm làm sơ-mi môn Pháp văn cho cô Duyên….

 

Mấy chục năm trôi qua, nghĩ lại thấy một thời đi học đầy thơ mộng và lăng mạn. Chiêm nghiệm lại th́ h́nh ảnh người Thầy ( Cô ) trong ánh mắt chúng tôi thật thi vị , thần tượng và có ảnh hưởng rất nhiều trong việc học hành. Lúc mới học thêm môn Pháp văn, cái món “chia verbe” là bọn chúng tôi cực ghét và thấy khó! Đến khi cô Duyên dạy th́ t́nh h́nh có thay đổi! Rồi cô dạy chúng tôi mấy bài hát trong quyển Mauger, rồi cô bắt lớp phải trao đổi, chào hỏi bằng thứ ngôn ngữ chúng tôi đang học …. Chúng tôi từ đó thấy thích cái “môn học của thực dân ”, đâm ra thích xem phim Pháp, thích nghe nhạc Pháp… Có đứa c̣n bạo mồm hơn khi thỉnh thoảng nghêu ngao mấy câu trong “ Thà như giọt mưa - của Nguyễn Tất Nhiên … có người tên Duyên, đau khổ muôn niên ….Ta hỏng tú tài, ta hụt t́nh yêu ….Đau ḷng ta muốn khóc” !!!

 

*  *  *

 

Chúng tôi bắt đầu đi dạy từ thời mới "ḥa b́nh lập lại và thống nhất đất nước". Thời đó "về mặt vật chất đúng là khó khăn thật. Cả một xă hội và đất nước được phân phối công bằng bằng tem phiếu mà lại!"

 

Cái xă hội lúc đó đồng tiền chưa thật sự là một mănh lực, chưa thật sự chi phối đến tàn nhẫn như hiện nay. Cái t́nh người : T́nh Thầy Tṛ – T́nh đồng nghiệp vẫn c̣n nặng trĩu trong mỗi con người. Chưa có khái niệm mua bán, bon chen, tranh giành thị phần, tranh giành quyền lực …

 

Cái t́nh làng nghĩa xóm, t́nh thân trong gia đ́nh, anh em, thầy tṛ, đồng nghiệp vẫn c̣n sẻ chia. Những nếp nhà tranh tuy nghèo nhưng vẫn c̣n những bếp lửa hồng và làn khói tỏa sưởi ấm những ngày đông giá lạnh. Những bữa cơm đạm bạc nhưng vẫn c̣n biết nhượng nh́n nhau, vẫn c̣n biết “ ăn trông nồi, ngồi trông hướng.”.

 

Vẫn c̣n đọng lại trong tâm khảm h́nh ảnh ngày xa xưa, mỗi lần tôi từ miền cao nguyên xa xôi về nghỉ hè thăm nhà. Người Cha già vừa bừa ruộng vừa đi kiếm con cá đồng về cho bữa cơm đạm bạc của gia đ́nh. Người Mẹ hiền thỉnh thoảng đúc bánh xèo cho con ăn…

 

Những học tṛ nhỏ phương xa của chúng tôi lúc đó thật hồn nhiên và thật chăm học với ước mơ bằng con đường học hành sẽ giúp thay đổi cuộc đời. Hồi đó, không có khái niệm “ làm quan” như bây giờ. Thế nhưng tôi cũng đă từng “bạo miệng” nói nhỏ với học tṛ rằng “ Các em muốn khỏi cảnh cơ cực th́ chỉ có con đường làm quan thôi. Mà muốn làm quan th́ phải học thật giỏi…” . Thế mà nhiều em đă “ ngộ” ra lời Thầy dạy giữa cảnh đời cơ cực lúc đó. để rồi mấy chục năm sau, đi xe hơi đến thăm Thầy giữa khuya!

 

*  *  *

 

Trong ṿng hai mươi năm qua, sự thay đổi về chất của xă hội thay đổi đến chóng mặt! Tiện nghi vật chất, của cải xă hội phát triển song song với sự phân hóa và sự phân cấp đạo đức và giàu nghèo. T́nh cảm con người cũng bị vật chất hóa, cũng bị biến dạng theo thời gian trên. Kẻ tiểu nhân nhiều hơn bậc quân tử, thằng lưu manh thách thức người lương thiện!.

 

Cái giá trị thực của đồng tiền được xác lập. Có tiền, có thể mua được mọi thứ. Đúng nghĩa như ông bà ngày xưa đă từng bảo: “ Có tiền mua Tiên cũng được”. Người ta dùng tiền để “chạy” đủ thứ. Từ đó sinh ra một thứ văn hóa mới : “Văn hóa phong b́”.

 

Rồi cũng v́ tiền mà bao nhiêu cảnh đau ḷng đang mỗi ngày mỗi nhiều thêm ra. Hàng ngày, lướt trên những báo điện tử, không biết bao nhiêu câu chuyện về “ T́nh - Tiền -Tù - Tội ” xăy ra…Đủ thứ buộc tội lẫn nhau nhưng rồi không ai lư giải đủ sức thuyết phục cho t́nh trạng đạo đức đang suy đồi như hiện nay.

 

Cái Thật và cái Giả, cái Thiện và cái Ác đang cùng nhau sống chung như hai vế của một tiên đề! Rồi không ai biết ḿnh thuộc về thật hay là giả, đang làm điều thiện hay đang làm điều ác nữa!

 

Nghe mà buồn đến nao ḷng chứ! Một ông con là thầy giáo lại hung hăng tranh chấp xô xát với bố đẻ chỉ v́ một mảnh đất mặt tiền có giá trị bạc tỉ. Bà vợ 70 tuổi hành hung ông chồng già 80 chỉ v́ tranh chấp thừa sản thừa kế. Chuyện anh chị em tranh chấp tài sản thừa kế của bố mẹ không phân minh mà đâm ra huynh đệ tương tàn th́ nhiều vô kể.

 

Rồi nhiều chuyện phi nhân tính bị ém nhẹm lâu nay bây giờ mới được phanh phui trên các phương tiện thông tin đại chúng.

 

Chuyện cháu nội giết bà lấy 200 ngàn đồng để chơi game, "nữ quái" 15 tuổi giết bé gái lấy đôi hoa tai bán lấy tiền cùng bạn trai chơi chat.vv và vv… không thể nào kể xiết.

 

Chuyện băng hoại của "giáo dục" th́ không phải là ít. Đúng là thời đại bùng nổ "công nghệ thông tin" thật. Chuyện mua t́nh lấy điểm, chuyện tṛ chém tṛ, tṛ đâm thầy, thầy đánh học tṛ, cô đánh cô, cô hành hạ tṛ…. Cà một ngàn lẻ một câu chuyện như thế.

 

Người ta nói rằng “ Phú quư sinh lễ nghĩa” chứ không nói là “ Phú quư mang lại lễ nghĩa” ở một chừng mực nào đó quả là đúng thật.

 

Cái t́nh người bây giờ đâu đó vẫn c̣n là những nhức nhối và niềm đau của những ai c̣n chút nghĩ suy trong thời đại “ Kim ngân phá luật lệ ” này.

 

Người ta đua nhau phe cánh, bè phái để đánh đổ nhau, để hạ bệ nhau, để dèm pha nhau … Suy cho cùng cũng muốn chiếm ḿnh là vị trí cao nhất trong cái thang bậc hiện nay của xă hội.

 

Có cô giáo tuổi c̣n hai năm nữa mới nghỉ hưu nhưng v́ sự thiếu t́nh người, v́ sự vô tâm của những người có chức quyền ở cái tập thể mà cô cả một đời dạy học gắn bó, được học tṛ yêu quư mà phải đành đoạn xin nghỉ hưu sớm mặc dù rất thiết tha yêu nghề.

 

Có thầy hiệu trưởng “bị kết tội không có năng lực giáo dục học sinh cá biệt", để các học sinh nữ hành hung lẫn nhau trong trường cũng phải buồn t́nh xin chia tay với nghề…

 

Một buổi chiều đầu Hè ngồi tản mạn trong một mớ cái hỗn độn ḅng bong, ḷng thấy nặng nề.

 

Chợt nhớ đến ngày xưa, dẫu nghèo và thiếu thốn trăm bề nhưng vẫn c̣n có… t́nh người. Bỗng thấy thèm làn khói ấm tỏa trong những bếp lửa chiều hôm của ngày xưa và có những tiếng cười trong veo như pha-lê.

 

Ôi! Xưa và Nay…

 

 

Hoài Nguyễn

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính