Yêu nước không phải là trung thành với người cầm quyền

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Câu chuyện đang được bàn luận quanh gia đình nữ sinh tố cáo bị xâm hại tình dục ở Việt Nam đặt ra một vấn đề khá thú vị về khái niệm yêu nước.

 

Theo những thông tin đang được chia sẻ, cha và chú của cô gái đã lựa chọn hai con đường rất khác nhau: một người từng trở về Việt Nam đóng góp chuyên môn trong thời kỳ mở cửa, người kia hoạt động truyền thông, chống độc tài và hiện phản đối Donald Trump vì cho rằng chính quyền Trump đang xa rời những nguyên tắc dân chủ, hiến pháp và pháp trị.

 

Cả hai cuối cùng lại trở thành đối tượng bị một bộ phận người ủng hộ Trump chỉ trích. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng những chi tiết về thân thế và hoạt động của hai người đang được truyền tải trên mạng cần được kiểm chứng độc lập; điều đáng bàn ở đây là nguyên tắc chính trị phía sau câu chuyện, chứ không phải phán xét cá nhân.

 

Trước hết, một người trở về giúp Việt Nam phát triển kinh tế có đồng nghĩa với giúp Đảng Cộng sản củng cố quyền lực hay không? Câu trả lời không thể đơn giản là có hoặc không.

 

Những người mang kiến thức, vốn và công nghệ về Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới rõ ràng đã góp phần tạo việc làm, tăng năng suất và cải thiện đời sống của hàng triệu người.

 

Không thể vì phản đối một chính quyền mà mong đất nước nghèo đi, bởi người chịu hậu quả trước tiên luôn là dân chúng. Nhưng cũng phải nhìn nhận mặt còn lại: phát triển kinh tế không đồng nghĩa với phát triển dân chủ.

 

Một chế độ độc đảng hoàn toàn có thể sử dụng thành quả kinh tế vừa để cải thiện đời sống dân chúng, vừa gia tăng nguồn lực và củng cố quyền lực của chính mình.

 

Nếu kinh tế phát triển nhưng quyền lực vẫn thiếu kiểm soát, tư pháp thiếu độc lập, báo chí không đủ khả năng giám sát và người dân không thể thay đổi chính quyền qua cạnh tranh chính trị thực chất, thì sự giàu có không tự động tạo ra pháp trị.

 

Điều quan trọng vì vậy là phải phân biệt đất nước với chính quyền. Việt Nam không phải là Đảng Cộng sản, cũng như nước Mỹ không phải Donald Trump, Joe Biden, Đảng Cộng hòa hay Đảng Dân chủ.

 

Một chính quyền chỉ là bộ máy đang quản lý quốc gia trong một thời điểm nhất định. Vì vậy, giúp người Việt Nam giàu mạnh hơn không mặc nhiên là phục vụ chế độ; ngược lại, phản đối chính quyền cũng không mặc nhiên là chống đất nước.

 

Nguyên tắc ấy phải được áp dụng nhất quán khi nhìn sang nước Mỹ. Nếu một người phản đối Trump chỉ vì ghét cá nhân ông thì đó chủ yếu là cảm xúc chính trị.

 

Nhưng nếu người ấy phản đối những chính sách hoặc hành vi mà họ cho rằng xâm phạm Hiến pháp, nguyên tắc phân quyền, quyền giám sát của Quốc hội, tư pháp độc lập hay tự do báo chí, thì việc phản đối ấy hoàn toàn chính đáng trong một nền dân chủ.

 

Người chống Trump có thể đúng hoặc sai về từng vấn đề, nhưng câu trả lời phải đến từ chứng cứ, luật pháp và tranh luận, chứ không phải bằng cách chụp mũ họ là chống nước Mỹ.

 

Thật ra hai câu nói “chống Đảng Cộng sản là chống Việt Nam” và “chống Trump là chống nước Mỹ” tuy xuất phát từ hai môi trường chính trị khác nhau nhưng lại mắc cùng một lỗi logic: đồng nhất người cầm quyền với quốc gia.

 

Đây chính là tư duy mà nền dân chủ phải vượt qua. Trong một nền cộng hòa, không một tổng thống, chính đảng hay lãnh tụ nào có quyền tự xem mình là hiện thân của đất nước.

 

Và câu chuyện càng trở nên vô lý khi quan điểm chính trị của cha hoặc chú được sử dụng để công kích một nữ sinh đang yêu cầu công lý.

 

Một người phụ nữ tố cáo mình bị hiếp dâm không phải chịu trách nhiệm cho việc cha mình từng cộng tác với ai hay chú mình ủng hộ hoặc chống tổng thống nào.

 

Pháp trị chỉ cần hỏi: Chuyện gì đã xảy ra? Chứng cứ nói gì? Luật pháp quy định thế nào? Nạn nhân có được bảo vệ và người bị cáo buộc có được xét xử công bằng hay không?

 

Cuối cùng, yêu nước không phải là trung thành vô điều kiện với một chính quyền. Giúp đồng bào có cuộc sống tốt hơn là yêu nước; đấu tranh để quyền lực bị kiểm soát và chính quyền phải tuân thủ pháp luật cũng là yêu nước.

 

Trong một nền chính trị trưởng thành, lòng trung thành cao nhất không dành cho người đang ngồi trên chiếc ghế quyền lực, mà dành cho những nguyên tắc bảo đảm rằng bất kể ai ngồi trên chiếc ghế ấy, người dân vẫn được tự do, bình đẳng trước pháp luật và có quyền thay thế họ.

 

Đó chính là ranh giới giữa yêu nước và trung thành với quyền lực.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong