Từ “America first” đến “China first”:  Trump đã giúp Trung cộng thay thế vai trò lãnh đạo của Mỹ như thế nào?

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Trong suốt nhiều thập niên sau Thế chiến thứ hai, nước Mỹ giữ vai trò lãnh đạo thế giới không chỉ bằng sức mạnh quân sự mà còn bằng một hệ thống liên minh, hiệp định thương mại, định chế tài chính quốc tế và niềm tin vào đồng USD.

 

Chính mạng lưới đó biến Mỹ thành trung tâm của trật tự toàn cầu. Đồng minh tin Mỹ. Nhà đầu tư tin Mỹ. Thế giới cần Mỹ.

 

Nhưng dưới khẩu hiệu “America First”, Donald Trump đã tiến hành một loạt sắc lệnh hành pháp và chính sách đảo ngược gần như toàn bộ nền tảng chiến lược mà các đời tổng thống Mỹ từ cả hai đảng đã xây dựng suốt 80 năm.

 

Điều trớ trêu là trong khi Trump tuyên bố chống Tàu Cộng mạnh mẽ nhất, thì chính các chính sách đó lại đang giúp China từng bước thay thế vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ.

 

Sai lầm lớn nhất của Trump là ông nhìn thế giới bằng cách suy nghĩ của một nhà buôn bất động sản chứ không phải cách suy nghĩ của một cường quốc lãnh đạo.

 

Với Trump, mọi thứ đều được đo bằng “lợi nhuận trước mắt”: NATO có tốn tiền không, WHO có đóng góp đủ không, Paris Climate Accord có làm Mỹ mất tiền không, đồng minh có mua hàng Mỹ đủ nhiều không.

 

Nhưng quyền lực của Mỹ chưa bao giờ chỉ nằm ở chuyện lời lỗ ngắn hạn. Quyền lực của Mỹ nằm ở khả năng xây dựng luật chơi toàn cầu để cả thế giới vận hành quanh Washington và đồng USD.

 

Khi Trump rút Mỹ khỏi World Health Organization, khỏi Hiệp định Paris về khí hậu, khỏi TPP, đe dọa NATO, gây chiến thương mại với cả đồng minh châu Âu, Canada, Mexico, Nhật Bản, Hàn Quốc, ông đã gửi đến thế giới một thông điệp vô cùng nguy hiểm: nước Mỹ không còn là đối tác ổn định nữa.

 

Một cường quốc mà cứ mỗi bốn năm lại đảo ngược toàn bộ cam kết quốc tế bằng sắc lệnh hành pháp thì không ai dám đặt tương lai lâu dài của mình vào đó.

 

Hiệp định TPP là ví dụ điển hình cho sai lầm chiến lược ấy. Chính quyền Obama xây dựng TPP không đơn thuần là thương mại mà là một vành đai kinh tế nhằm cô lập ảnh hưởng của Tàu Cộng tại châu Á – Thái Bình Dương.

 

Khi Trump vừa nhậm chức đã ký sắc lệnh rút Mỹ khỏi TPP, khoảng trống lập tức xuất hiện. Và Tàu Cộng bước vào. Bắc Kinh thúc đẩy RCEP, mở rộng sáng kiến Vành đai Con đường, gia tăng ảnh hưởng tại Đông Nam Á, châu Phi và Mỹ Latin.

 

Thay vì cô lập Tàu Cộng, Trump lại tự cô lập nước Mỹ khỏi cấu trúc kinh tế tương lai của châu Á.

 

Điều nghịch lý là Trump luôn tuyên bố mình “đánh Tàu Cộng mạnh nhất”, nhưng chính sách thuế quan của ông lại vô tình giúp Tàu Cộng đẩy nhanh chiến lược thoát lệ thuộc Mỹ.

 

Khi Trump áp thuế hàng trăm tỷ USD lên hàng hóa Tàu Cộng, Bắc Kinh không sụp đổ như ông kỳ vọng. Ngược lại, Tàu Cộng bắt đầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng, mở rộng thương mại bằng đồng nhân dân tệ, ký kết các thỏa thuận song phương phi USD với Nga, Iran, Brazil, Saudi Arabia và nhiều nước đang phát triển.

 

Trong khi đó, đồng minh của Mỹ lại bị Trump đánh thuế thép, nhôm, xe hơi và hàng hóa công nghiệp như thể họ là kẻ thù.

 

Canada, châu Âu và Nhật Bản bắt đầu nhận ra rằng Washington dưới thời Trump sẵn sàng dùng đồng USD và hệ thống tài chính Mỹ như một vũ khí cưỡng ép ngay cả với đồng minh. Đây là điều cực kỳ nguy hiểm đối với vị thế đồng USD.

 

Sức mạnh của đồng USD không nằm ở việc Mỹ in tiền. Sức mạnh của USD nằm ở niềm tin. Thế giới giữ USD vì họ tin nước Mỹ ổn định, pháp quyền mạnh, liên minh bền vững và hệ thống tài chính Mỹ đáng tin cậy hơn bất kỳ nơi nào khác.

 

Nhưng khi Trump liên tục đe dọa vỡ nợ trần nợ công, công kích Federal Reserve, gây chiến thương mại toàn cầu và biến chính sách kinh tế thành công cụ chính trị cá nhân, niềm tin đó bắt đầu lung lay.

 

Đó là lý do nhiều quốc gia bắt đầu nói đến “de-dollarization” – phi USD hóa. Tàu Cộng tận dụng thời cơ ấy để thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ.

 

Ngày càng nhiều giao dịch dầu mỏ, năng lượng và thương mại song phương được thanh toán bằng nhân dân tệ thay vì USD. Tàu Cộng phát triển hệ thống thanh toán CIPS như một lựa chọn thay thế SWIFT.

 

Ngân hàng trung ương nhiều nước tăng mua vàng và giảm tỷ trọng dự trữ USD nhằm phòng ngừa rủi ro địa chính trị và các lệnh trừng phạt từ Washington.

 

Dĩ nhiên, cần nhìn khách quan rằng đồng nhân dân tệ vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn USD trong ngắn hạn. Mỹ vẫn có thị trường tài chính lớn nhất thế giới, nền pháp trị mạnh hơn Tàu Cộng, và USD vẫn là đồng tiền dự trữ chủ đạo toàn cầu.

Nhưng vấn đề nằm ở xu hướng dài hạn. Một đế chế không sụp đổ chỉ vì đối thủ mạnh lên; nó sụp đổ khi tự phá hủy nền tảng quyền lực của chính mình.

 

Và Trump đang làm điều đó bằng cách phá bỏ lòng tin vào nước Mỹ.

 

Trong lịch sử, các cường quốc duy trì vị thế lãnh đạo không chỉ bằng quân sự mà bằng khả năng khiến đồng minh muốn đi cùng mình.

 

Sau Thế chiến II, Mỹ tái thiết châu Âu bằng Marshall Plan thay vì bóc lột đồng minh. Mỹ xây dựng NATO, WTO, IMF, World Bank để biến cả thế giới thành một hệ sinh thái xoay quanh Washington.

 

Nhưng Trump lại xem đồng minh là gánh nặng và xem các định chế quốc tế là thứ “lừa đảo nước Mỹ”. Kết quả là khoảng trống quyền lực xuất hiện và Tàu Cộng nhanh chóng lấp vào.

 

Bắc Kinh hiện nay không cần đánh bại Mỹ bằng chiến tranh. Họ chỉ cần chờ nước Mỹ tự chia rẽ, tự cô lập và tự làm suy yếu đồng USD.

 

Mỗi lần Trump xúc phạm NATO, đòi rút quân khỏi châu Á, gây chiến thương mại với châu Âu hay đe dọa bỏ rơi Ukraine, Tàu Cộng đều hưởng lợi chiến lược. Vì đồng minh bắt đầu đặt câu hỏi: liệu Washington còn đủ đáng tin để dẫn dắt thế giới hay không?

 

Bi kịch lớn nhất là nhiều người Mỹ tưởng rằng chủ nghĩa dân túy dân tộc sẽ làm nước Mỹ “vĩ đại trở lại”.

 

Nhưng trong thế giới hiện đại, không một siêu cường nào có thể dẫn đầu bằng cách tự cắt đứt mạng lưới liên minh và thương mại của chính mình.

 

Quyền lực toàn cầu không chỉ là sức mạnh quân sự. Nó là niềm tin, luật chơi, đồng minh và khả năng khiến cả thế giới muốn sử dụng đồng tiền của bạn.

 

Khi Trump phá hủy các nền tảng ấy bằng hàng loạt sắc lệnh hành pháp mang tính bốc đồng và ngắn hạn, ông không làm nước Mỹ mạnh hơn. Trump đang từng bước giúp Tàu Cộng đạt được điều mà Bắc Kinh theo đuổi suốt nhiều thập niên: thay thế vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ mà không cần phải nổ một phát súng nào.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong