Từ “America First” đến “America Lager”: Tấm bản đồ và bóng ma của chủ nghĩa bành trướng

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Tấm bản đồ Donald Trump đăng trên Truth Social vào dịp Labor Day đáng chú ư chính v́ ông không viết một lời giải thích nào.

 

 

H́nh ảnh cho thấy lá cờ Mỹ phủ không chỉ 50 tiểu bang, mà c̣n tràn lên Canada, Greenland, Iceland, xuống Mexico, Trung Mỹ và một phần vùng Caribbean; ở giữa là ḍng chữ “UNITED STATES OF AMERICA”. Báo chí xác nhận đây thực sự là bài đăng của Trump và không có chú thích đi kèm.

 

Không thể khẳng định Trump muốn nói chính xác điều ǵ khi chính ông không giải thích. Nhưng cũng khó coi đây đơn thuần là một bức tranh vui. Một h́nh ảnh chính trị phải được đọc trong chuỗi hành động và phát ngôn đi trước nó.

 

Trump từng nói Canada nên trở thành tiểu bang thứ 51, nhiều lần muốn Mỹ kiểm soát Greenland, gây sức ép về Panama Canal và đổi cách gọi Gulf of Mexico thành “Gulf of America”. AP từ đầu năm 2025 đă đặt vấn đề liệu một tổng thống tranh cử bằng khẩu hiệu “America First” có đang chuyển sang một thứ chính trị mang màu sắc bành trướng lănh thổ hay không.

 

V́ vậy, thông điệp ẩn dụ của tấm bản đồ có thể hiểu theo ba tầng.

 

Tầng thứ nhất là “nước Mỹ không chỉ mạnh hơn mà phải lớn hơn.” Đây là một sự chuyển nghĩa rất đáng chú ư của MAGA. “Make America Great Again” vốn có thể được hiểu là làm nước Mỹ thịnh vượng, an toàn và có ảnh hưởng hơn.

 

Nhưng khi lá cờ Mỹ được phủ lên lănh thổ của những quốc gia có chủ quyền, “great” bắt đầu mang thêm nghĩa địa lư: một nước Mỹ mở rộng biên giới.

 

Tầng thứ hai là sự trở lại của tư tưởng Manifest Destiny – “Sứ mệnh hiển nhiên”, từng được sử dụng trong thế kỷ XIX để biện minh về mặt tư tưởng cho quá tŕnh Hoa Kỳ mở rộng về phía Tây và xuống phía Nam.

 

Điều đặc biệt là ngay từ năm 2025, những người ủng hộ Trump đă công khai dùng chính cụm từ “return of Manifest Destiny” khi bàn về Greenland.

 

Tầng thứ ba mới đáng lo nhất: b́nh thường hóa ư tưởng rằng biên giới quốc gia có thể được h́nh dung lại theo sức mạnh của cường quốc.

 

Một tấm bản đồ không phải quân đội, một bài đăng không phải sắc lệnh sáp nhập. Nhưng chính trị thường bắt đầu bằng ngôn ngữ và biểu tượng trước khi trở thành chính sách.

 

CHỦ NGHĨA ĐẾ QUỐC CÓ “SỐNG LẠI”?

 

Sau Thế chiến II, các đế quốc thuộc địa châu Âu c̣n tồn tại nhiều năm và quá tŕnh phi thực dân hóa kéo dài hàng thập niên. Điều thực sự thay đổi sau 1945 là trật tự pháp lư quốc tế.

 

Hiến chương Liên Hiệp Quốc đặt ra nguyên tắc chủ quyền b́nh đẳng giữa các quốc gia và cấm đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại toàn vẹn lănh thổ hay độc lập chính trị của nước khác.

 

Đó chính là một trong những bài học lớn nhất mà thế giới rút ra từ hai cuộc thế chiến: một nước mạnh không được quyền vẽ lại biên giới của nước yếu chỉ v́ ḿnh mạnh hơn.

 

Và nghịch lư lịch sử nằm ở đây: Hoa Kỳ chính là một trong những kiến trúc sư quan trọng nhất của trật tự ấy.

 

Sau năm 1945, sức mạnh Mỹ phần lớn không dựa vào việc biến Canada, Nhật Bản, Đức hay Tây Âu thành lănh thổ Hoa Kỳ. Mỹ xây dựng ảnh hưởng thông qua NATO, Liên Hiệp Quốc, hệ thống Bretton Woods, thương mại, đồng USD, công nghệ và mạng lưới đồng minh. Đó là một dạng quyền lực khác hẳn đế quốc lănh thổ cổ điển.

 

Bởi vậy, tấm bản đồ của Trump tạo nên một nghịch lư rất lớn: nước Mỹ từng góp phần xây dựng một thế giới trong đó biên giới không thể bị thay đổi bằng ư chí của cường quốc, nhưng tổng thống Mỹ lại đang chơi với chính biểu tượng của tư duy mà trật tự ấy được tạo ra để ngăn chặn.

 

Điều này c̣n nguy hiểm ở một khía cạnh khác. Nếu Washington nói rằng Greenland cần thuộc Mỹ v́ an ninh quốc gia, hoặc Canada “tốt hơn” nếu trở thành một phần Hoa Kỳ, Moscow hoàn toàn có thể hỏi: tại sao Nga không được viện dẫn an ninh để đ̣i lănh thổ Ukraine?

 

Bắc Kinh cũng có thể sử dụng logic cường quốc tương tự đối với những tranh chấp của ḿnh. AP từng dẫn các chuyên gia cảnh báo chính xác về nguy cơ này: lời lẽ xem nhẹ chủ quyền và biên giới có thể cung cấp lập luận thuận lợi cho Nga và Trung Quốc.

 

Và phản ứng quốc tế cho thấy người ta không xem tấm h́nh chỉ là một tṛ đùa. Iceland đă triệu tập đại sứ Mỹ sau bài đăng và gọi nó là “hoàn toàn không thích hợp”; vấn đề Greenland tiếp tục gây căng thẳng với Đan Mạch.

 

TẤM BẢN ĐỒ ĐÁNG SỢ KHÔNG PHẢI V̀ NÓ CÓ THỂ TRỞ THÀNH HIỆN THỰC NGÀY MAI

 

Không có cơ sở để nói rằng ngày mai Trump sẽ sáp nhập Canada, Mexico hay Greenland. Hiến pháp Mỹ, luật quốc tế, chủ quyền của các quốc gia khác, NATO và thực tế quân sự – ngoại giao tạo ra những rào cản khổng lồ.

 

Điều đáng suy nghĩ hơn là sự thay đổi của chuẩn mực chính trị.

 

Nếu một tổng thống Mỹ cách đây vài thập niên đăng bản đồ Canada và Mexico dưới quốc kỳ Mỹ, đó gần như chắc chắn sẽ trở thành một sự kiện ngoại giao nghiêm trọng.

 

Khi những h́nh ảnh như vậy xuất hiện lặp đi lặp lại, người dân dần quen với chúng. Điều từng bị xem là không thể tưởng tượng trở thành câu nói đùa; câu nói đùa trở thành khẩu hiệu; khẩu hiệu có thể trở thành một lựa chọn chính sách.

 

Đó là cách những giới hạn chính trị đôi khi dịch chuyển.

 

V́ thế, câu hỏi quan trọng nhất mà tấm bản đồ này đặt ra không phải là “Trump có thật sự muốn chiếm cả Bắc Mỹ hay không?” Chúng ta chưa có bằng chứng để kết luận như vậy.

 

Câu hỏi đáng đặt hơn là:

Tại sao một tổng thống Hoa Kỳ lại muốn người dân của ḿnh nh́n thấy và làm quen với h́nh ảnh lănh thổ của những quốc gia có chủ quyền nằm dưới lá cờ Mỹ?

Sau năm 1945, nước Mỹ trở thành siêu cường không phải v́ biên giới của nó phủ khắp bản đồ thế giới, mà v́ rất nhiều quốc gia tự nguyện đứng cùng phía với Mỹ.

Một đế quốc cần lănh thổ.

 

Một cường quốc lănh đạo cần đồng minh.

 

Và có lẽ đó chính là sự khác biệt lớn nhất giữa “làm nước Mỹ vĩ đại hơn” và “làm bản đồ nước Mỹ lớn hơn.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính