Khi đảng Dân Chủ dùng chính các thủ đoạn của Trump nước Mỹ sẽ ra sao?

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Trong những năm gần đây, cùng với sự trỗi dậy của Donald Trump và chủ nghĩa dân túy kiểu mới, một tâm trạng ngày càng lan rộng trong một bộ phận cử tri cấp tiến và những người chống Trump: nếu Trump sử dụng mọi chiêu thức chính trị để giành và giữ quyền lực, thì phe Dân chủ cũng không nên tiếp tục “quân tử” nữa.

 

Theo họ, muốn chống lại một đối thủ sẵn sàng phá bỏ chuẩn mực thì phải dùng chính những phương pháp mạnh bạo, tàn nhẫn và quyết liệt tương tự để đánh bại ông ta. Họ cho rằng sự lịch thiệp và cao thượng trong chính trị hiện nay chỉ là biểu hiện của sự ngây thơ.

 

Trong cuộc chiến sinh tồn của nền dân chủ, phe bảo vệ dân chủ không thể tự trói tay mình bằng những chuẩn mực mà đối phương không còn tôn trọng.

 

Lập luận ấy không hoàn toàn vô lý. Nó xuất phát từ nỗi sợ có thật rằng nước Mỹ đang bước vào thời kỳ mà những giới hạn truyền thống của hiến pháp, thể chế và văn hóa chính trị bị thử thách chưa từng có.

 

Nhiều người tin rằng Trump đã biến chính trị thành một cuộc chiến tâm lý và truyền thông thường trực, nơi mọi thứ đều có thể bị sử dụng như vũ khí: từ mạng xã hội, thuyết âm mưu, tấn công cá nhân, gây áp lực lên thể chế cho tới việc phủ nhận tính chính danh của đối thủ.

 

Trong mắt họ, nếu phe Dân chủ vẫn giữ tư duy “chơi đẹp” thì cuối cùng sẽ luôn thua trước một đối thủ không còn tôn trọng luật chơi cũ.

 

Nhưng chính ở đây xuất hiện nghịch lý lớn nhất của mọi nền dân chủ: liệu một xã hội có thể bảo vệ dân chủ bằng cách dần từ bỏ những nguyên tắc dân chủ hay không?

 

Một nền cộng hòa không tồn tại chỉ nhờ kết quả bầu cử. Nó tồn tại nhờ niềm tin chung rằng dù bất đồng sâu sắc đến đâu, mọi phe phái vẫn phải chấp nhận những giới hạn nhất định về quyền lực và cách hành xử.

 

Một khi cả hai phe đều tin rằng mục tiêu chính trị của mình quan trọng hơn luật chơi, thì thể chế bắt đầu bị xói mòn từ bên trong. Điều nguy hiểm nhất của tư duy “gậy ông đập lưng ông” không phải là nó làm chính trị trở nên khốc liệt hơn, mà là nó kéo chuẩn mực xuống thấp dần qua từng vòng trả đũa.

 

Hôm nay phe này biện minh cho việc lạm dụng quyền lực vì cho rằng đối phương đã làm trước. Ngày mai phe kia trở lại nắm quyền sẽ trả đũa mạnh hơn nữa với cùng lý do.

 

Cứ như vậy, mỗi chu kỳ chính trị lại biến thành một cuộc thanh toán lẫn nhau thay vì cạnh tranh trong cùng một hệ thống luật pháp. Khi đó, luật pháp không còn được nhìn như nguyên tắc công bằng áp dụng cho tất cả mọi người, mà bị xem như vũ khí của phe thắng cuộc.

 

Một khi người dân mất niềm tin vào tính trung lập của tòa án, cơ quan điều tra hay Quốc hội, nền dân chủ bắt đầu mất đi nền móng đạo đức quan trọng nhất của nó: tính chính danh.

 

Điều đáng sợ là chính trị Mỹ hiện nay đang ngày càng mang dáng dấp của một cuộc “nội chiến lạnh”. Hai phe không còn nhìn nhau như đối thủ trong cùng một quốc gia, mà như hiểm họa cần phải loại bỏ.

 

Trong bầu không khí ấy, mọi phán quyết pháp lý đều bị diễn giải thành âm mưu chính trị, mọi thất bại bầu cử đều bị xem là bất hợp pháp, còn mọi chiến thắng đều bị đối phương coi là kết quả của thao túng hoặc gian lận.

 

Một xã hội khi đã đánh mất khả năng tin rằng đối thủ của mình cũng có quyền tồn tại trong cùng một nền cộng hòa thì sớm muộn sẽ rơi vào vòng xoáy cực đoan hóa không hồi kết.

 

Lịch sử cho thấy nhiều nền dân chủ từng sụp đổ không phải vì phe chống dân chủ quá mạnh, mà vì chính những người bảo vệ dân chủ cuối cùng cũng chấp nhận sử dụng những phương pháp phản dân chủ để chiến đấu.

 

Họ tin rằng đó chỉ là biện pháp tạm thời để cứu hệ thống. Nhưng rồi theo thời gian, cái “tạm thời” ấy trở thành bình thường mới. Và khi mọi phe phái đều học cách hành xử như nhau, ranh giới giữa người bảo vệ thể chế và người phá vỡ thể chế bắt đầu biến mất.

 

Điều đó không có nghĩa phe Dân chủ hay bất kỳ phe nào khác phải thụ động hoặc ngây thơ trước những nguy cơ đối với nền cộng hòa.

 

Một nền dân chủ trưởng thành phải đủ cứng rắn để tự bảo vệ mình trước lạm quyền, cực đoan và sùng bái cá nhân. Nhưng sự cứng rắn ấy phải dựa trên pháp quyền minh bạch, điều tra độc lập và trách nhiệm giải trình — chứ không phải trên tâm lý trả thù phe phái.

 

Bởi nếu nước Mỹ đi đến chỗ mọi phe đều tin rằng muốn cứu đất nước thì phải trở nên gian manh hơn đối thủ, thì cuối cùng điều bị đánh bại không chỉ là Trump hay đảng Dân chủ.

 

Thứ bị đánh bại sẽ là chính niềm tin của người Mỹ vào nền dân chủ hiến định mà họ đã xây dựng suốt gần hai trăm năm rưỡi.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong