Cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 chưa diễn ra, nhưng luật chơi đă bị thay đổi

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Một cuộc bầu cử có thể bị thao túng theo hai cách. Cách thô sơ nhất là sửa lá phiếu sau khi dân đă bỏ. Nhưng trong một nền dân chủ hiện đại, c̣n có một phương thức tinh vi hơn nhiều: không cần đụng vào thùng phiếu, chỉ cần thay đổi khu vực bầu cử, điều kiện đăng kư, cách bỏ phiếu qua thư, danh sách cử tri và cơ quan giám sát trước ngày bầu cử. Người dân vẫn đi bỏ phiếu, phiếu vẫn được đếm, nhưng sân chơi đă được nghiêng về một phía.

 

Đó chính là lư do những ǵ chính quyền Donald Trump và Đảng Cộng ḥa đang làm trước cuộc bầu cử giữa kỳ 3/11/2026 cần được nh́n như một chuỗi hành động liên kết với nhau chứ không phải những sự kiện riêng lẻ.

 

Động cơ chính trị cũng không được che giấu. Washington Post từ đầu năm đă ghi nhận Trump công khai cảnh báo các nghị sĩ Cộng ḥa rằng nếu phe Dân chủ giành Hạ viện, họ có thể điều tra và luận tội ông.

 

Tờ báo mô tả ông ta đang sử dụng nhiều công cụ của chính quyền liên bang để t́m cách thay đổi cách cuộc bầu cử giữa kỳ được tiến hành. (Washington Post⁠)

 

Điều này đặc biệt quan trọng v́ cán cân Hạ viện hiện cực kỳ mong manh. Reuters cho biết phe Dân chủ chỉ cần giành thêm khoảng ba ghế để đoạt đa số, trong khi chỉ khoảng 50 trong tổng số 435 khu vực Hạ viện thực sự cạnh tranh.

 

Khi chỉ vài ghế có thể quyết định quyền kiểm soát Quốc hội, việc thay đổi bản đồ ở một vài bang hoặc loại bỏ một tỷ lệ rất nhỏ cử tri cũng có thể thay đổi kết quả chung. (Reuters⁠)

 

Bước thứ nhất: vẽ lại bản đồ để tạo thêm ghế Cộng ḥa.

 

Thông thường việc phân chia lại khu vực bầu cử diễn ra sau cuộc điều tra dân số mười năm một lần. Nhưng Trump đă thúc đẩy các bang do Cộng ḥa kiểm soát tiến hành tái phân chia ngay giữa thập niên, trước cuộc bầu cử 2026.

 

Texas là ví dụ rơ nhất. Cơ quan lập pháp Cộng ḥa thông qua một bản đồ mới có khả năng chuyển tới năm ghế Hạ viện về phía Cộng ḥa. Tối cao Pháp viện sau đó cho phép bản đồ này được sử dụng. Reuters đồng thời lưu ư rằng phe Dân chủ cũng phản công bằng việc thay đổi bản đồ tại California.

 

V́ vậy, không thể nói gerrymandering chỉ tồn tại ở một đảng; điều khác thường của năm 2026 là cuộc chạy đua vẽ lại bản đồ giữa chu kỳ được Trump trực tiếp thúc đẩy nhằm bảo vệ đa số Quốc hội cực kỳ nhỏ của ḿnh. (Reuters⁠)

 

Missouri thậm chí đang rơi vào t́nh trạng hỗn loạn pháp lư v́ một bản đồ mới có thể xóa lợi thế của khu vực Hạ viện do Dân biểu Dân chủ Emanuel Cleaver nắm giữ.

 

Ṭa Tối cao Missouri đă yêu cầu phải để cử tri quyết định qua trưng cầu dân ư, trong khi một thẩm phán liên bang lại ra lệnh sử dụng bản đồ mới. Reuters xác nhận bản đồ này nằm trong chiến dịch tái phân chia khu vực trên toàn quốc được Trump ủng hộ. (AP News⁠)

 

Đây không phải sửa một lá phiếu. Đây là sửa ranh giới của nơi lá phiếu được tính.

 

Bước thứ hai: siết điều kiện đăng kư cử tri bằng lư do “người không có quốc tịch bỏ phiếu”.

 

Trump và các đồng minh liên tục nói có số lượng lớn người không phải công dân đang nằm trong danh sách cử tri. Nhưng Reuters cho biết những cáo buộc về gian lận quy mô lớn này không được các nghiên cứu độc lập chứng minh và việc người không phải công dân thực sự bỏ phiếu là rất hiếm. (Reuters⁠)

 

Chính quyền đă t́m cách sử dụng cơ sở dữ liệu SAVE của Bộ An ninh Nội địa để đối chiếu hàng triệu cử tri. Vấn đề là các ṭa án liên bang cảnh báo dữ liệu có thể không chính xác, đặc biệt đối với công dân nhập tịch, khiến những người hoàn toàn có quyền bầu cử bị buộc phải chứng minh lại quốc tịch hoặc thậm chí bị loại khỏi danh sách.

 

Ngày 8/9, chính quyền Trump tiếp tục yêu cầu Tối cao Pháp viện cho phép sử dụng hệ thống đó sau khi các ṭa cấp dưới ngăn chặn. (Reuters⁠)

 

Reuters c̣n ghi nhận một chi tiết đáng chú ư hơn: Bộ Tư pháp Trump đă thua 21 vụ kiện liên tiếp trong những nỗ lực đ̣i các bang giao dữ liệu danh sách cử tri. Nhiều thẩm phán cho rằng liên bang đang vượt quá thẩm quyền mà Hiến pháp dành chủ yếu cho các bang trong việc điều hành bầu cử. (Reuters⁠)

 

Nếu mục đích chỉ là chống gian lận, câu hỏi hợp lư phải là: gian lận thực tế lớn đến đâu và biện pháp kiểm soát có tương xứng với nguy cơ hay không? Một hệ thống chống một loại gian lận cực hiếm nhưng lại có nguy cơ loại nhầm hàng ngh́n công dân hợp pháp có thể tạo ra vấn đề lớn hơn chính điều nó tuyên bố muốn giải quyết.

 

Bước thứ ba: làm khó bỏ phiếu qua thư.

 

Đây có thể là mặt trận trực tiếp nhất.

 

Chính quyền Trump đă đề nghị áp dụng các quy định mới đối với phiếu gửi qua Bưu điện Hoa Kỳ: các bang phải cung cấp danh sách người nhận phiếu, phải sử dụng phong b́ được phê chuẩn với mă vạch đặc biệt, và những phiếu không đáp ứng quy cách có nguy cơ bị loại.

 

Một thẩm phán liên bang đă chặn quy định này. Chính quyền Trump sau đó yêu cầu Tối cao Pháp viện cho phép thực hiện nó ngay trước cuộc bầu cử. Reuters cho biết những người phản đối cảnh báo hàng ngh́n phiếu hợp lệ có thể bị vô hiệu; cử tri Dân chủ trong những năm gần đây cũng có xu hướng sử dụng bỏ phiếu qua thư nhiều hơn cử tri Cộng ḥa. (Reuters⁠)

 

Ngày 8/9, Văn pḥng Tổng thanh tra Bưu điện Hoa Kỳ c̣n thông báo điều tra tố cáo của người tố giác rằng các quy định mới có thể khiến hàng ngh́n phiếu hợp lệ bị loại. (Reuters⁠)

 

Một nguyên tắc căn bản của bầu cử công bằng là luật phải ổn định và cử tri phải biết trước ḿnh cần làm ǵ. Thay đổi những quy định kỹ thuật về phong b́, mă vạch hay danh sách người nhận chỉ vài tuần trước ngày bầu cử tạo ra chính xác điều ngược lại: sự nhầm lẫn và khả năng phiếu bị bác v́ lỗi hành chính chứ không phải v́ cử tri không đủ tư cách.

 

Bước thứ tư: t́m cách liên bang hóa một tiến tŕnh mà Hiến pháp chủ yếu giao cho các bang.

 

Trump từng nói rằng Cộng ḥa nên “take over the voting” — tiếp quản việc bỏ phiếu. Washington Post cho biết Bộ Tư pháp dự trù đưa khoảng 1.000 nhân viên giám sát tới các địa điểm bỏ phiếu mùa thu này, có thể là con số lớn nhất dưới một tổng thống Cộng ḥa.

 

Việc Bộ Tư pháp cử người giám sát bầu cử bản thân nó không bất hợp pháp và đă có tiền lệ; điều gây lo ngại là nó diễn ra trong bối cảnh tổng thống liên tục đ̣i liên bang can thiệp sâu hơn vào các cuộc bầu cử vốn do bang quản lư.

Washington Post⁠)

 

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở từng hành động riêng lẻ. Một nhân viên quan sát bầu cử có thể hoàn toàn hợp pháp. Kiểm tra danh sách cử tri cũng có thể hợp pháp. Yêu cầu chứng minh quốc tịch cũng có thể được tranh luận về chính sách. Vẽ lại khu vực bầu cử cũng không đương nhiên là bất hợp pháp.

 

Nhưng khi tất cả những việc ấy diễn ra đồng thời, vài tháng trước một cuộc bầu cử có thể quyết định liệu tổng thống có bị Quốc hội điều tra hay không, th́ bức tranh trở nên khác.

 

Bước thứ năm: chuẩn bị sẵn lập luận “bầu cử gian lận” nếu thất bại.

 

Trump vẫn tiếp tục nhắc lại các cáo buộc rằng hệ thống bầu cử Mỹ có gian lận quy mô lớn mặc dù Reuters cho biết nhiều cáo buộc cụ thể của ông không được bằng chứng xác nhận. Những luận điểm này gồm cử tri không phải công dân, gian lận tại Michigan và nghi ngờ việc California kiểm phiếu chậm. (Reuters⁠)

 

Đây là điểm nguy hiểm nhất của chiến lược.

 

Nếu Cộng ḥa thắng, các luật mới có thể được tuyên bố là bằng chứng rằng hệ thống đă được “làm sạch”. Nếu Cộng ḥa thua, chính những câu chuyện về người nhập cư bỏ phiếu, phiếu thư, máy bỏ phiếu và danh sách cử tri có thể lại trở thành cơ sở để phủ nhận kết quả.

 

Một nền dân chủ không thể tồn tại lâu nếu một bên chỉ công nhận bầu cử khi ḿnh thắng.

 

Vậy có thể gọi đây là “âm mưu đánh cắp bầu cử” hay không?

 

Về mặt chứng cứ, chưa có cơ sở để khẳng định rằng tồn tại một kế hoạch bí mật thống nhất nhằm sửa số phiếu hoặc làm giả kết quả ngày 3/11. Nói như vậy sẽ đi xa hơn bằng chứng báo chí hiện có.

 

Nhưng cũng không cần một “âm mưu bí mật” khi rất nhiều hành động đang diễn ra công khai.

 

Những điều đă được xác nhận gồm: Trump thúc đẩy tái phân chia khu vực bầu cử giữa thập niên; chính quyền t́m cách lấy dữ liệu cử tri của các bang; muốn sử dụng cơ sở dữ liệu liên bang để kiểm tra quốc tịch; t́m cách hạn chế bỏ phiếu qua thư; thúc đẩy những điều kiện mới đối với đăng kư và nhận diện cử tri; tăng mạnh sự hiện diện của Bộ Tư pháp tại các điểm bỏ phiếu; đồng thời Trump công khai cảnh báo rằng một Quốc hội Dân chủ có thể điều tra và luận tội ông. (Washington Post⁠)

 

V́ vậy, cách mô tả chính xác hơn là: một chiến dịch sử dụng quyền lực chính trị và hành pháp để định h́nh lại sân chơi bầu cử theo hướng có lợi cho đảng đang cầm quyền.

 

Và đó mới chính là điều đáng lo.

 

Dân chủ không chỉ có nghĩa là người dân được bỏ một lá phiếu. Dân chủ c̣n đ̣i hỏi người cầm quyền phải chấp nhận khả năng ḿnh thua.

 

Nếu chính quyền có quyền thay đổi khu vực bầu cử, điều kiện đăng kư, phương thức bỏ phiếu, danh sách cử tri và bộ máy giám sát mỗi khi nhận thấy ḿnh có nguy cơ thất bại, th́ cuộc bầu cử vẫn c̣n lá phiếu nhưng nguyên tắc trọng tài trung lập đă bắt đầu biến mất.

 

Trong một nền dân chủ khỏe mạnh, chính trị gia phải thuyết phục cử tri để thắng cuộc bầu cử.

 

Trong một nền dân chủ đang suy yếu, chính trị gia t́m cách thay đổi luật chơi để lựa chọn cử tri thuận lợi cho ḿnh.

 

Sự khác biệt giữa hai điều ấy chính là ranh giới giữa tranh cử để được dân lựa chọn và thiết kế cuộc bầu cử để giữ quyền lực.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính