Bầu cử giữa kỳ: Gió đang đổi chiều

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Chưa đầy hai tháng trước cuộc bầu cử ngày 3/11/2026, những tín hiệu về dư luận, đời sống kinh tế và tiền lệ lịch sử đang cùng đặt đảng Cộng hòa vào thế phòng thủ.

 

Nhận định hợp lý lúc này là Dân chủ có lợi thế giành lại Hạ viện, còn Thượng viện vẫn là cuộc tranh chấp sát nút. Khả năng Cộng hòa mất cả hai viện đã trở thành một kịch bản đáng tính đến, nhưng chưa đủ cơ sở để coi đó là kết quả chắc chắn.

 

Trước hết là mức tín nhiệm của tổng thống. Khảo sát Financial Times–Focaldata công bố ngày 6/9 ghi nhận chỉ 33% cử tri ghi danh tán thành cách Trump điều hành đất nước.

 

Một khảo sát NBC News cùng thời điểm cho kết quả 36% tán thành và 64% không tán thành. Đây là hai khảo sát riêng, không phải mức trung bình toàn quốc, nhưng đều cho thấy tổng thống bước vào giai đoạn quyết định của cuộc vận động với sự ủng hộ khá thấp. Financial Times⁠, khảo sát NBC được Barron’s dẫn lại⁠

 

Trong bầu cử giữa kỳ, tên tổng thống không xuất hiện trên lá phiếu, nhưng thành tích của ông thường hiện diện trong quyết định của cử tri.

 

Các ứng viên cùng đảng vừa cần lực lượng trung thành với tổng thống, vừa phải thuyết phục những người đang thất vọng về chính quyền. Khi hai nhóm này đòi hỏi những thông điệp khác nhau, vận động tranh cử trở thành một bài toán khó.

 

Sức ép lớn nhất hiện nay đến từ chi phí sinh hoạt. Reuters/Ipsos khảo sát từ ngày 28 đến 31/8 cho thấy 47% cử tri ghi danh coi đây là yếu tố quan trọng nhất quyết định lá phiếu giữa kỳ.

 

Trong nhóm người trưởng thành được hỏi, 71% không tán thành cách Trump giải quyết vấn đề này, so với 22% tán thành. Điều bất lợi cho đảng cầm quyền là vấn đề bị đánh giá yếu nhất lại chính là vấn đề đông đảo cử tri quan tâm nhất.

 

Các số liệu kinh tế giúp giải thích tâm trạng đó. Theo báo cáo tháng 8 của Cục Thống kê Lao động Mỹ, giá tiêu dùng tăng 3,4% so với một năm trước; riêng năng lượng tăng 16,3%, xăng tăng 27,4%.

 

Mức tăng thực phẩm thấp hơn, ở 2,7%, nhưng vẫn cộng thêm vào chi phí của các gia đình. Với người phải lái xe đi làm mỗi ngày, giá xăng có thể tác động đến cảm nhận kinh tế trực tiếp hơn những lời tuyên bố về thành tích quốc gia.

 

Nhưng tiền lương bình quân theo giờ chỉ tăng 3,1% so với cùng kỳ, thấp hơn mức tăng giá tiêu dùng 3,4%. So sánh ấy cho thấy sức mua bình quân theo giờ chịu sức ép, dù hoàn cảnh từng gia đình khác nhau.

 

Có việc làm và cảm thấy cuộc sống dễ chịu hơn là hai chuyện không hoàn toàn trùng nhau.

 

Lịch sử cũng đặt đảng của tổng thống vào thế bất lợi. Một phân tích Gallup công bố năm 2018 cho thấy, trong dữ liệu lịch sử được khảo sát khi đó, các tổng thống có mức tín nhiệm dưới 50% chứng kiến đảng mình mất trung bình 37 ghế Hạ viện trong bầu cử giữa kỳ; nhóm trên 50% mất trung bình 14 ghế.

 

Đây là thống kê quá khứ, không phải công thức để tự động trừ 37 ghế của Cộng hòa năm nay. Nhưng nó cho thấy tổng thống càng ít được tín nhiệm, nguy cơ tổn thất của đảng cầm quyền thường càng lớn.

 

Một số kỳ bầu cử tiêu biểu cho thấy cả xu hướng lẫn giới hạn của quy luật ấy.

Hai trường hợp gần nhất đặc biệt đáng chú ý. Năm 2018, Cộng hòa mất mạnh ở Hạ viện nhưng vẫn tăng ghế Thượng viện.

 

Năm 2022, Dân chủ chỉ mất chín ghế Hạ viện và tăng một ghế Thượng viện dù Biden có mức tín nhiệm thấp.

 

Bài học là tâm trạng toàn quốc tạo sức ép chung, còn danh sách các bang tranh cử, chất lượng ứng viên và khả năng huy động cử tri quyết định sức ép ấy chuyển thành bao nhiêu ghế.

 

Năm nay, dấu hiệu đáng lo khác đối với Cộng hòa là sự suy giảm nhiệt tình ngay trong hàng ngũ ủng hộ. Phân tích Ipsos cuối tháng 8 nhận thấy tỷ lệ người Cộng hòa “tán thành mạnh mẽ” Trump đã giảm đáng kể, trong khi lợi thế của đảng về kinh tế và nhập cư không còn rõ như trước.

 

Điều này chứng minh họ sẽ bỏ phiếu cho Dân chủ; tác động có thể nằm ở việc bớt hăng hái vận động hoặc không đi bầu. Ipsos đồng thời lưu ý rằng Dân chủ cũng có chia rẽ nội bộ và rủi ro về sức hấp dẫn của ứng viên với cử tri ngoài đảng. Ipsos⁠

 

Từ những dữ liệu trên, dự báo thận trọng là Hạ viện đang nghiêng về Dân chủ, còn Thượng viện chưa ngã ngũ. Cập nhật đầu tháng 9 của Decision Desk HQ đưa số ghế trung bình mô phỏng Thượng viện về 51–49 cho Dân chủ, nhưng vẫn gọi cuộc đua là ngang ngửa. Một vài bang đổi chiều có thể đảo ngược toàn bộ kết quả.

 

Gần hai tháng còn lại vẫn đủ để tình hình thay đổi: giá xăng giảm, việc làm tiếp tục cải thiện hoặc ứng viên đối lập mắc sai lầm có thể giúp Cộng hòa thu hẹp bất lợi.

 

Ngược lại, chi phí sinh hoạt tăng thêm sẽ khiến thông điệp bảo vệ thành tích chính quyền khó thuyết phục hơn. Dân chủ có cơ hội, nhưng muốn biến cơ hội thành đa số phải đưa ra phương án đáng tin và đưa được người ủng hộ đến phòng phiếu.

Điều đang đặt Cộng hòa vào thế khó là sự hội tụ của ba yếu tố: tổng thống ít được tín nhiệm, sức ép lên túi tiền và xu hướng lịch sử bất lợi cho đảng cầm quyền. Cử tri có thể tranh luận rất lâu về ý thức hệ, nhưng khi bỏ phiếu, câu hỏi thường gần gũi hơn nhiều: Sau gần hai năm, cuộc sống của gia đình tôi có khá hơn không?

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong