Thảm sát tại Huế!

 

Douglas Pike

  

 

 

Huế là một trong những thành phố buồn nhất trên trái đất chúng ta, không phải chỉ v́ những ǵ đă xảy ra ở đấy vào tháng 02-1968, mà vốn không thể tưởng tượng. Đó c̣n là một lời khiển trách thầm lặng đối với tất cả chúng ta, những kẻ thừa hưởng 40 thế kỷ văn minh nhưng trong thế kỷ này, lại đă cho phép những quan điểm tập thể hóa đẩy chúng ta vào những tội lỗi hiện đại xấu xa nhất, từ thờ ơ đến vô nhân đạo. Những ǵ đă xảy ra ở Huế làm cho mọi ai c̣n là văn minh trên hành tinh này phải dừng lại suy nghĩ. Nó phải được khắc ghi để khỏi bị quên lăng cùng với những hành xử vô nhân đạo khác giữa loài người với nhau vốn đă rải rác ghi dấu lịch sử nhân loại. Huế là một minh chứng khác về việc con người có thể đẩy ḿnh đến chỗ làm những ǵ khi nó không đặt giới hạn cho hành động chính trị mà lại vô t́nh theo đuổi giấc mơ về một xă hội hoàn hảo nào đó.

 

      Những ǵ đă xảy đến tại Huế có thể được mô tả cụ thể qua vài con số thống kê. Một lực lượng Cộng sản lên tới 12,000 người đă xâm chiếm thành phố Huế đêm mồng một Tết, ngày 30-01-1968. Họ đă ở lại 26 ngày và sau đó bị quân đội Việt Nam Cộng Ḥa và đồng minh đánh bật ra khỏi. Sau cuộc tấn công dịp Tết này, 5,800 thường dân Huế đă bị giết hại hoặc mất tích. Nay người ta biết phần lớn trong họ đă chết. Xác của phần lớn họ từ đó đă được t́m thấy trong những nấm mồ cá nhân và tập thể khắp tỉnh Thừa Thiên vốn bao quanh thủ đô văn hóa của Việt Nam này.

 

      Đấy là những sự kiện “cơ bản”, những thống kê quan trọng. Thế giới không tọc mạch biết được ǵ về Huế th́ cũng chỉ như thế, v́ đó là những ǵ đă được báo chí thế giới ghi lại cách khiêm tốn sơ sài. Xem ra nó đă chẳng ảnh hưởng ǵ lên lương tri hay lương tâm của thế giới cả. Đă không có những phản đối mạnh mẽ, những cuộc biểu t́nh trước các ṭa Đại sứ Bắc Việt khắp năm châu. Trong một cung giọng hết sức cay đắng, người dân ở đây sẽ nói với bạn rằng thế giới không biết chuyện ǵ đă xảy ra ở Huế, hoặc nếu biết th́ cũng chẳng bận tâm.

 

      Trận chiến

 

      Trận chiến tại Huế là một phần chiến dịch Đông-Xuân 1967-1968 của Cộng sản. Toàn bộ chiến dịch được chia làm ba giai đoạn:

 

      Giai đoạn I bắt đầu trong tháng 10, tháng 11, tháng 12 năm 1967 và đ̣i hỏi những “phương pháp chiến đấu phối hợp”, nghĩa là những trận đánh khá lớn, kiểu cổ điển nhắm vào các căn cứ quan trọng (của QLVNCH) hay những nơi tập trung quân Đồng minh. Các trận đánh ở Lộc Ninh tỉnh B́nh Long, ở Dakto tỉnh Kontum và ở Cồn Tiên tỉnh Quảng Trị, cả ba tại các vùng đồi núi Nam Việt gần biên giới Cam Bốt và Ai Lao, đều là những trận đánh điển h́nh và do đó là yếu tố quan trọng của Giai đoạn I.

 

      Giai đoạn II diễn ra trong tháng 01, tháng 02, tháng 03 năm 1968, và kéo theo việc dùng “những phương pháp chiến đấu độc lập”, nghĩa là nhiều trận đánh do những đơn vị khá nhỏ thực hiện cùng lúc trên một diện tích lớn và sử dụng những chiến thuật du kích tiên tiến, tinh luyện. V́ rằng Giai đoạn I đă thực hiện chủ yếu với các toán quân chính quy Bắc Việt (lúc ấy khoảng 55.000 đang ở miền Nam), Giai đoạn II thực hiện chủ yếu với các toán Cộng quân miền Nam (tức Lực lượng Vũ trang Giải phóng). Cao điểm của Giai đoạn này là cuộc Tấn công Tết Mậu Thân trong đó 70,000 quân đánh vào 32 trung tâm dân cư lớn nhất của Nam Việt, kể cả thành phố Huế.

 

      Giai đoạn III, diễn ra trong tháng 04, tháng 05 và tháng 06 năm 1968, đầu tiên là phối hợp những phương pháp chiến đấu độc lập và hiệp đồng, kết thúc là một trận đánh lớn cố định đâu đó. Đây là điều mà các tài liệu bắt được đă thận trọng nhắc đến như “đợt sóng thứ hai”. Có thể đó đă là Khe Sanh, căn cứ Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ nằm ở góc cực Bắc của Nam Việt. Hoặc có thể là Huế. Đă không có đợt sóng thứ hai chủ yếu là v́ trong Giai đoạn I và II, các biến cố đă không phát triển như mong đợi. Mặc dù vậy, cuộc chiến đă đạt tới độ đẫm máu nhất trong tám năm hồi ấy, suốt thời gian kể từ trận đánh Huế vào tháng 02 tới cuộc giải vây cho Khe Sanh vào mùa hè.

 

      Suốt ba tháng ấy, tổn thất của Hoa Kỳ trung b́nh vào khoảng 500 binh sĩ tử thương hàng tuần; tổn thất của Nam Việt gấp đôi; c̣n tổn thất của Việt Cộng (cả Bắc lẫn Nam) gần tám lần của Hoa Kỳ. Trong chiến dịch Đông Xuân, Cộng sản bắt đầu với khoảng 195,000 quân chính quy miền Bắc và du kích miền Nam. Suốt 9 tháng, họ mất (v́ tử thương hay tàn phế vĩnh viễn) khoảng 85.000 người.

 

      Chiến dịch Đông Xuân là cố gắng toàn lực của Cộng sản nhằm đánh găy lưng Quân lực Nam Việt và dồn chính phủ Việt Nam, cùng với các lực lượng Đồng minh, vào trong các khu vực pḥng thủ ở thành phố. Nói cho đúng, Trận đánh Huế thuộc Giai đoạn I hơn Giai đoạn II v́ nó đă sử dụng “các phương pháp chiến đấu hợp đồng” có lôi kéo quân đội Bắc Việt hơn là các du kích quân miền Nam. Về phía Cộng sản, chủ yếu là hai sư đoàn kỳ cựu của Bắc Việt trong đó có Sư đoàn 324-B, được tăng cường bằng các tiểu đoàn chính quy và một vài đơn vị du kích với khoảng 150 chính ủy và cán bộ dân sự địa phương.

 

      Tóm lại, trận đánh Huế gồm ba bước phát triển lớn sau đây: Cuộc tấn công khởi đầu của Cộng sản, chủ yếu do hai tiểu đoàn 800 và 802, đă đủ lực và đà để tiến vào Huế. B́nh minh ngày đầu tiên, Cộng sản đă kiểm soát toàn thành phố ngoại trừ Bộ Tư lệnh Sư đoàn I Bộ binh và khu vực các cố vấn quân sự Mỹ. Việt và Mỹ đă điều động quân tiếp viện với mệnh lệnh tới hai điểm c̣n cầm cự đó để củng cố cho họ. Cộng sản liền điều động một tiểu đoàn khác, tiểu đoàn 804, với mệnh lệnh ngăn chận lực lượng tiếp viện. Việc này thất bại, hai điểm cầm cự đă được củng cố và không bao giờ c̣n bị đe dọa trầm trọng nữa.

 

      Từ đó, trận đánh mang tính cách một cuộc bao vây. Cộng quân ở trong Thành Nội và ŕa tây thành phố. Quân Việt và Mỹ tại ba mặt c̣n lại, bao gồm phần phía Nam Huế của con sông (Hương), đă quyết tâm đánh bật chúng ra khỏi, với hy vọng ban đầu là dùng hỏa pháo và không kích. Nhưng Thành Nội được xây quá kiên cố và người ta đă sớm thấy rơ rằng nếu Cộng quân được lệnh cầm cự, th́ chúng chỉ có thể bị đánh bật bằng chiến tranh thành phố, đánh chiếm từng nhà và từng khối, một h́nh thức chiến đấu đắt giá và chậm chạp. Lệnh đă được ban ra.

 

      Qua tuần thứ ba của tháng 02, việc bao vây Thành Nội đă tiến triển tốt đẹp và Quân đội VNCH lẫn Thủy quân Lục chiến Mỹ tiến từng thước qua Thành Nội. Sáng ngày 24 tháng 02, lính Sư đoàn I Bộ Binh giật xuống lá cờ VC đă treo 24 ngày trên ṿng thành ngoài và thượng lá cờ ḿnh lên. Trận chiến đă toàn thắng, dù thỉnh thoảng c̣n tiếp tục đánh nhau bên ngoài thành phố. Khoảng 2.500 cộng quân chết suốt trận đánh và 2.500 tên khác chết khi những thành phần Cộng sản bị truy đuổi bên ngoài Huế. Tử trận của Đồng minh là 357 người

 

      Những cuộc phát hiện

 

      Trong cảnh hỗn loạn tiếp theo sau cuộc chiến, mệnh lệnh đầu tiên cho công việc dân sự là cấp cứu, dưới h́nh thức cung cấp thực phẩm, ngăn ngừa bệnh dịch, săn sóc y tế cấp thời v.v… Tiếp đến là nỗ lực xây dựng lại nhà cửa. Chỉ sau đấy Huế mới bắt đầu lập bảng kê các thương vong của ḿnh. Đă chẳng có một cuộc kiểm kê dân số thực sự ngay sau cuộc tấn công. Đến tháng 03, các viên chức địa phương mới báo cáo rằng 1.900 thường dân đă nhập viện với những vết thương chiến tranh và họ ước lượng rằng khoảng 5.800 người đă không t́m ra tung tích.

 

      Khám phá đầu tiên về các nạn nhân của Cộng sản là tại sân trường Trung học Gia Hội ngày 26-02: rốt cục 170 thi thể đă được t́m thấy. Trong những tháng kế tiếp, thêm 18 địa điểm chôn người được t́m thấy, lớn nhất là Tăng Quang Tự (67 nạn nhân), Băi Dâu (77), vùng Chợ Thông (ước lượng khoảng 100), khu vực các lăng tẩm (201), Thiên Hàm (khoảng 200) và Đông Gi (khoảng 100). Tổng cộng gần 1,200 xác đă được t́m thấy trong những ngôi mộ đào vội vă, lấp sơ sài.

 

      Ít nhất một nửa trong họ đă cho thấy bằng chứng bị giết cách thảm khốc: hai tay bị trói bằng dây sau lưng, giẻ rách nhét đầy miệng, thân thể vặn vẹo không thương tích (cho thấy bị chôn sống). Gần 600 nạn nhân c̣n lại mang nhiều vết thương nhưng chẳng có cách nào xác định họ đă chết v́ bị xử bắn hay v́ lạc đạn.

 

      Nhóm phát hiện lớn thứ hai nằm trong bảy tháng đầu tiên của năm 1969 ở quận Phú Thứ (Độn Cát và Lệ Xá Tây), quận Hương Thủy (Xuân Ḥa, Vân Dương) vào cuối tháng 03 và tháng 04. Thêm nhiều địa điểm chôn xác khác cũng đă được t́m thấy tại quận Vinh Lộc trong tháng 05 và quận Nam Ḥa trong tháng 07. Lớn nhất trong nhóm này là các phát hiện ở Độn Cát tại ba địa điểm Vinh Lưu, Lê Xá Đông và Xuân Ổ, trong các cồn cát nhấp nhô với cỏ mọc thành búi gần biển Đông. Ngăn cách bởi những thung lũng đầm lầy nước mặn, các độn cát này thật lư tưởng để làm mộ địa. Trên 800 thi thể đă được phát hiện ở đây. 

 

      Trong cuộc phát hiện ở Độn Cát, kiểu chung là trói các nạn nhân thành từng nhóm 10 hoặc 20 người, xếp hàng họ trước một con mương được dân công lao dịch địa phương đào rồi hạ sát họ bằng súng máy (một trong những kỷ vật trân quư của địa phương là một viên đạn súng máy đă bắn của Nga lấy được từ một ngôi mộ). Thường th́ người chết bị chôn thành ba bốn lớp, khiến cho việc nhận diện hết sức khó khăn.

 

      Tại quận Nam Ḥa là phát hiện thứ ba, hay c̣n gọi là phát hiện Khe Đá Mài, cũng được gọi là Phủ Cam tử bộ (dead march), diễn ra ngày 19-9-1969. Ba hồi chánh viên VC đă kể cho các sĩ quan t́nh báo của Lữ đoàn 101 Không vận HK rằng họ đă chứng kiến cuộc thảm sát vài trăm người tại Khe Đá Mài, cách phía nam Huế khoảng 10 dặm, vào tháng 02-1968. Vùng này rất hoang vu, không người ở và gần như bất khả xâm nhập. Lữ đoàn đă phái đi một nhóm thám sát, họ báo cáo rằng khe suối chứa rất nhiều xương người. Bằng việc ghép lại các mảnh thông tin, người ta xác định được những ǵ đă xảy ra tại Khe Đá Mài như sau: Vào ngày mồng 5 Tết tại Phủ Cam, nơi sinh sống của khoảng ba phần tư trong số 40.000 người Công giáo thành phố, một số lớn cư dân đă t́m nơi lẩn trốn trận đánh tại ngôi nhà thờ địa phương, một phương pháp lánh nạn chiến tranh thông thường tại Việt Nam. Nhiều người trong đó thật ra không phải là Công giáo.

 

      Một chính ủy Cộng sản đă đến nhà thờ và ra lệnh cho khoảng 400 người, một số th́ đích danh, một số xem ra v́ ngoại diện của họ (trông giàu có hoặc nh́n như thương gia đứng tuổi, ví dụ vậy). Y nói họ sẽ đi đến “vùng giải phóng” trong ba ngày để học tập cải tạo, sau đó ai nấy có thể về nhà.

 

      Họ đă đi bộ chín cây số về hướng Nam đến một ngôi chùa nơi Cộng sản thiết lập bộ chỉ huy. Tại đó 20 người bị kêu ra khỏi nhóm, tập hợp trước một ṭa án quân sự dă chiến, bị xét xử, bị tuyên tội, bị hành quyết và chôn trong sân chùa. Số c̣n lại bị dẫn qua qua bên kia sông và được giao lại cho một đơn vị Cộng sản trong một sự trao đổi có giấy biên nhận đưa cho viên chính ủy. Có lẽ viên chính ủy định rằng tù nhân của y sẽ được cải tạo rồi trở về, nhưng với chuyện bàn giao, mọi chuyện thoát khỏi sự kiểm soát của y.

 

      Suốt nhiều ngày kế tiếp, chính xác bao nhiêu không ai biết, những người bị bắt và những kẻ bắt người lang thang vùng nông thôn. Và rồi đến một điểm nào đó, Cộng sản địa phương đă quyết định thủ tiêu các nhân chứng: Các tù nhân bị dẫn qua sáu cây số của một trong những vùng đất gồ ghề lởm chởm nhất miền Trung Việt Nam, đến khe Đá Mài. Tại đấy họ đă bị bắn hoặc bị đập vỡ sọ và xác của họ bị để cho trôi đi theo gịng nước chảy. Nhóm binh lính lo nhiệm vụ chôn cất của lữ đoàn 101 Không vận thấy rằng không thể vào tới khe bằng đường bộ, v́ đường không có hoặc không thể đi qua. Tán lá nơi khe là cái mà tại Việt Nam gọi là nhị tầng, nghĩa là hai lớp, lớp một gồm những bụi rậm và cây thấp sát đất, lớp hai gồm những cây lớn với cành lá xoè rộng trên cao. Bên dưới là ánh sánh thường xuyên lờ mờ. Công binh lữ đoàn đă bỏ hai ngày để mở một lỗ xuyên qua hai tầng lá bằng cách cho nổ các quả ḿn lúc lắc cuối những sợi dây dài dưới các trực thăng lượn lờ của họ. Việc này đă tạo ra một mặt phẳng cho các trực thăng chở quan tài hạ xuống. Rơ ràng đây là nơi mà xác chết dễ dàng bị che giấu không cần phải chôn cất.

 

      Ḷng khe Đá Mài, dài khoảng một trăm thước Anh tính ngược lên hẻm núi, để lộ nhiều sọ, nhiều bộ xương và nhiều mảnh xương người. Xác chết đă bị để trên đất (đối với những người thờ vật linh giữa họ, điều ấy có nghĩa là hồn họ sẽ lang thang trên trái đất hiu quạnh măi măi, v́ đó là số phận của kẻ chết không được chôn táng) và 20 tháng trong ḍng suối chảy đă rửa sạch trắng những bộ xương.

 

      Nhà chức trách địa phương sau đó đă phổ biến một danh sách gồm 428 người mà họ nói đă được nhận diện từ những ǵ c̣n lại ở ḷng khe. Lư do căn bản Cộng sản đưa ra về cách hành xử thái quá của họ chính là tiêu diệt các “phần tử phản cách mạng”. Danh sách 428 nạn nhân được phân ra như sau: 25 phần trăm là quân nhân: hai sĩ quan, c̣n lại là hạ sĩ quan và binh sĩ; 25 phần trăm là học sinh sinh viên; 50 phần trăm là công chức dân sự, viên chức làng xă, nhân viên phục vụ đủ loại và công nhân b́nh thường.

 

      Nhóm phát hiện thứ tư hay Phát hiện Ruộng muối Phú Thứ là vào tháng 11-1969, gần làng đánh cá Lương Viện, khoảng mười dặm về phía Đông của Huế, một nơi hoang vu khác. Quân đội chính quyền từ đầu tháng đă bắt đầu một nỗ lực tập trung nhằm dọn sạch khu vực tàn quân của tổ chức Cộng sản địa phương. Dân làng Lương Viện, khoảng 700 người, từng giữ im lặng trước sự hiện diện của quân đội suốt 20 tháng trời, sau đấy xem ra cảm thấy đủ an toàn khỏi bị CS trả thù nên đă phá vỡ im lặng và dẫn các sĩ quan đến chỗ phát hiện mộ. Dựa trên các mô tả của những dân làng mà trí nhớ không phải luôn luôn rơ ràng, các viên chức địa phương đă ước lượng số thi thể tại Phú Thứ ít nhất phải 300 và có thể tới 1000.

 

      Câu chuyện không hoàn tất. Nếu sự ước lượng của nhà chức trách Huế gần đúng, th́ khoảng 2,000 người vẫn c̣n mất tích. 

 

      Tổng kết số người chết và mất tích:

 

      Sau trận đánh, chính phủ Nam Việt ước lượng số thương vong dân sự do trận đánh Huế là 7,600:

 

      Lư do căn bản của Cộng sản:

 

      Việc giết người tại Huế cho thấy cuộc thảm sát ở đây đă vượt xa mọi việc tàn ác của CS trước đó tại Nam Việt về số lượng. Điểm khác biệt không chỉ ở mức độ mà c̣n ở thể loại. Đặc tính của sự khủng bố nhận thấy từ việc nghiên cứu Huế hoàn toàn khác với những hành vi khủng bố của CS ở chỗ khác, dù thường xuyên hoặc tàn bạo. Cuộc khủng bố tại Huế không phải là một hành vi nâng cao tinh thần (Cộng quân) v́ đă thọc sâu và nhanh vào hang ổ đối phương để chứng minh chỗ yếu nhược của kẻ thù, sự toàn năng của du kích, tính khác biệt với việc bắn gục thường dân trong những vùng do du kích kiểm soát. Đó cũng chẳng phải là cuộc khủng bố để quảng cáo chính nghĩa, để gây bối rối và cách ly cá nhân về tâm lư, v́ phần lớn các cuộc chém giết đều thực hiện trong bí mật. Đó cũng chẳng phải là cuộc khủng bố để triệt tiêu các lực lượng đối nghịch, dù có giết vượt quá sổ đen. Huế đă chẳng theo mô h́nh khủng bố nhằm khiêu khích phản ứng thái quá của chính phủ Nam Việt v́ nó đă chỉ dẫn đến cái gọi là sự trợ giúp của chính phủ thôi. Có nhiều yếu tố khách quan, chân thực, nhưng không yếu tố nào giải thích được kiểu cách giết người rộng khắp và đa dạng mà Cộng sản đă thực hiện.

 

      Điều được đưa ra đây là giả thuyết cho rằng có lôgic và hệ thống đằng sau những ǵ xem ra là một cuộc tàn sát ngẫu nhiên và đơn giản. Trước khi đề cập đến nó, chúng ta hăy xem xét ba sự kiện vốn thường xuyên xuất hiện với một du khách đến Huế để khám phá chính xác cái đă xảy ra tại đó và quan trọng hơn nữa, chính xác tại sao nó đă xảy ra. Cả ba sự kiện này lởn vởn trước ư thức thông thường và ở một mức độ nào đó, mâu thuẫn với những ǵ đă được viết ra. Ngay cả khi ḍ hỏi đủ mọi nguồn -tỉnh trưởng, cảnh sát trưởng, cố vấn Hoa Kỳ, nhân chứng tận mắt, tù nhân bắt được, cán binh hồi chánh hay một số ít người thoát chết cách kỳ lạ- ba sự hiện ấy vẫn nổi lên đi nổi lên lại.

 

      Sự kiện thứ nhất, mà có lẽ quan trọng nhất, là bất chấp những dáng vẻ bên ngoài, không cuộc giết người nào của CS là do thịnh nộ, thất vọng hay hoảng loạn khi Cộng sản cuối cùng phải rút lui. Những lối giải thích như thế thường được nghe, nhưng nếu xem xét cẩn thận th́ không đứng vững. Ngược lại th́ có, v́ truy nguyên bất cứ vụ giết người đơn lẻ nào, sẽ khám phá ra rằng hầu hết đều là kết quả của một quyết định có suy nghĩ và biện minh được trong tâm trí Cộng sản. Quả thế, phần lớn những cuộc hành quyết đều từ tính toán, mệnh lệnh của CS.

      Sự kiện thứ hai : trong chừng mực xác định được, gần như như tất cả các vụ hành quyết đều do cán bộ CS địa phương chứ không phải do quân đội Bắc Việt hoặc quân lực Cộng ḥa hoặc những tay CS bên ngoài nào khác. Khoảng 12,000 binh lính VNCH đă tham gia trận đánh Huế và đă giết một số thường dân trong tiến tŕnh chiến đấu nhưng đó chỉ là ngẫu nhiên trong nỗ lực quân sự của họ. Đa phần trong số 150 cán bộ dân sự CS hoạt động nội thành đều là người địa phương, nghĩa là từ khu vực tỉnh Thừa Thiên cả. Chính họ đă ra những lệnh tử h́nh. Mà cho dù họ đă hành động theo các chỉ thị từ bộ chỉ huy cao hơn (theo hệ thống tổ chức CS, ai nấy phải đảm nhận những ǵ ḿnh đă làm) th́ những chỉ thị đó như thế nào, cho đến nay chẳng ai biết rơ được.

 

      Sự kiện thứ ba: ngoài các cuộc hành quyết điển h́nh xử tử những “cường hào ác bá” nổi bật, phần lớn các vụ sát hại đều đă được thi hành cách bí mật với nỗ lực lạ thường là giấu các thi thể. Phần lớn những kẻ bên ngoài đều h́nh dung Huế như một pháp trường công khai với những mồ chôn tập thể dễ thấy mới đào. Các cuộc hành quyết tuyên bố công khai chỉ có trong những ngày đầu và chúng tương đối hiếm hoi. Các địa điểm chôn xác trong thành phố dễ dàng khám phá v́ khó mà tạo nên một nghĩa địa không ai để ư trong vùng đông đảo cư dân. Mọi nơi phát hiện khác đều đă được giấu kỹ, tất cả đều nằm tại vùng đất dễ che đậy; có lẽ đây là lư do đầu tiên khiến các địa điểm đă được chọn lựa.

 

      Một thân xác chôn vùi trong độn cát cũng khó t́m như một vỏ ṣ ấn sâu xuống băi biển mà bị sóng xoá dấu vết liền. Khe Đá Mài nằm tại phần xa xôi hẻo lánh nhất của tỉnh Thừa Thiên và hẳn đă làm cho Cộng sản rất tốn công khi đưa các nạn nhân đến đó. Nếu ba cán binh hồi chánh đă chẳng dẫn những người t́m kiếm đến điểm hoang vu vắng vẻ này, th́ hẳn các xác chết vẫn măi không được khám phá cho tới ngày nay. Viếng thăm mọi địa điểm sẽ cảm nhận ấn tượng là CS đă hết sức cố gắng che giấu các hành động của họ. Giả thuyết nêu lên ở đây nối kết và xác định đúng lúc việc CS đánh giá về triển vọng ở lại Huế của họ với loại mệnh lệnh giết người đă ban ra. Từ việc xem xét kỹ các bằng chứng, ta thấy rơ là họ đă không có sự đánh giá bất biến về chính họ và về tương lai của họ tại Huế; đúng hơn, t́nh h́nh thay đổi suốt diễn tŕnh trận đánh đă làm đổi thay các triển vọng và ư định của họ.

 

      Cũng rơ ràng không kém từ các bằng chứng là CS đă chẳng có chủ trương nào về các mệnh lệnh hành quyết; thay vào đó, loại mệnh lệnh giết người ban ra đă thay đổi suốt diễn tŕnh trận đánh. Mối liên hệ giữa cả hai rất rơ và chia ra ba giai đoạn. Thành thử có giả thuyết cho rằng kế hoạch của CS thay đổi suốt trận đánh Huế ra sao th́ bản chất các mệnh lệnh giết người ban ra cũng thay đổi thể ấy. Kết luận này dựa trên những lời tuyên bố không úp mở của CS, trên chứng từ của tù nhân và hồi chánh viên, trên tường thuật của các nhân chứng tận mắt, trên những tài liệu bắt được và trên lô-gích nội tại của t́nh h́nh CS.

 

      Suy nghĩ trong Giai đoạn I đă được phát biểu rơ ràng trong một nghị quyết của Cộng đảng ở Nam Việt (Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam) ra cho các cán bộ ngày áp cuộc tấn công: “Phải bảo đảm sao cho các thành thị giải phóng được củng cố thành công. Mau chóng kích hoạt các đơn vị vũ trang và chính trị, thiết lập các cơ quan hành chánh ở mọi cấp, xúc tiến các hoạt động dân sự tự vệ và yểm trợ chiến đấu, thúc đẩy nhân dân thành lập hệ thống pḥng không và rộng răi động viên họ sẵn sàng chống lại địch khi chúng phản công...”

 

      Đây là quan điểm giới hạn ban đầu và đă được tuân theo trong thời gian ngắn. Những diễn biến sau đó tại Huế đă được tường thuật với những lời lẽ khác. Đài phát thanh Hà Nội ngày 04-02-1968 nói rằng: “Sau một giờ chiến đấu, Lực lượng Vũ trang Cách mạng đă chiếm được dinh thự của tên tỉnh trưởng ngụy (tại Huế), nhà tù và các văn pḥng hành chánh ngụy… Lực lượng Vũ trang Cách mạng đă trừng trị những tên viên chức ác ôn nhất của địch và nắm quyền kiểm soát các đường phố… tập trung và trừng trị cả tá bọn ác ôn, đánh sập các cơ quan kiểm soát và áp bức của địch…”

 

      Suốt thời gian ngắn ở lại Huế, các cán bộ dân sự, được các toán hành quyết tháp tùng, đă tập hợp và giết chết nhiều yếu nhân, việc khử trừ này sẽ làm suy yếu nặng nề bộ máy hành chánh của chính phủ sau khi VC rút lui. Đây là giai đoạn sổ đen, thời gian của ṭa án quân sự dă chiến. Các cán bộ với danh sách và địa chỉ trong hồ sơ xuất hiện rồi gọi ra trước ṭa án bất hợp pháp “các kẻ thù khác nhau của Cách mạng”.

 

      Những phiên ṭa của họ công khai, thường là trong sân một bộ chỉ huy dă chiến của CS. Mỗi phiên xử kéo dài khoảng 10 phút và chẳng có phán quyết vô tội nào được biết đến cả. H́nh phạt, luôn luôn là “tử h́nh”, được thi hành ngay lập tức. Các xác chết hoặc được chôn gấp rút hoặc trả lại cho gia đ́nh. Bị chọn lănh kiểu đối xử này là các viên chức dân sự, đặc biệt những người liên quan tới an ninh hay công việc cảnh sát, các sĩ quan quân đội và vài hạ sĩ quan, cộng thêm những lănh đạo không chính thức nhưng là tự nhiên của cộng đồng, đặc biệt là các nhà giáo và nhà tu.

 

      Với ngoại lệ là tấn công tàn độc giới trí thức ở Huế, kiểu thức của Giai đoạn I đúng là thủ tục hành động tiêu chuẩn của Cộng sản tại Việt Nam. Đó là những ǵ đă được tiến hành cách có hệ thống trong các làng mạc suốt 10 năm. Sổ đen thường trực, được bộ chỉ huy đảng trong vùng hay liên vùng chuẩn bị, đă tồn tại lâu dài để đem sử dụng khắp cả miền Nam, mỗi khi có cơ hội thuận tiện.

 

      Tuy nhiên, không phải mọi kẻ có tên trong những danh sách được dùng tại Huế đă bị thủ tiêu. Có rất nhiều người hiển nhiên bị ghi danh, ở lại trong thành phố suốt trận đánh, nhưng đă thoát nạn. Suốt thời gian 24 ngày, các cán bộ Cộng sản bận rộn săn lùng những con người có trong sổ đen của họ, nhưng sau một ít ngày, nỗ lực của họ đă chuyển qua một hướng mới.

 

      Huế: Giai đoạn II

 

      Trong những ngày đầu, cuộc tấn công Tết đă tiến triển rất thuận lợi cho CS tại Huế (mặc dù không như vậy ở miền Nam, nơi mà các lănh đạo đảng đă nhận nhiều đánh giá khá ảm đạm từ những cán bộ ở giữa cuộc tấn công vùng đồng bằng sông Cửu Long), đến nỗi trong một lúc phấn khởi, họ đă tưởng ḿnh có thể giữ được thành phố. Có lẽ ư kiến cho rằng CS vào Huế để ở lại đă không được các cấp cao hơn chia sẻ, nhưng nó đă lan rộng tại Huế và ở cấp độ tỉnh Thừa Thiên. Một bức điện bắt được của Cộng sản, xem ra viết ngày 02-02, cổ vũ các cán bộ tại Huế hăy chiếm giữ cho nhanh mà rằng: “Một thời kỳ mới, một giai đoạn cách mạng thực sự đă bắt đầu (nhờ các chiến thắng của chúng ta ở Huế) và chúng ta chỉ cần tấn công nhanh (ở Huế) là đạt được mục tiêu và chiến thắng hoàn toàn”.

 

      Tờ báo đảng chính thức ở Hà Nội, Nhân Dân, cũng nhắc lại cùng chủ đề: “Như một tia sét, cuộc tổng tấn công đă giáng xuống đầu bọn Mỹ ngụy… Bộ máy Mỹ ngụy đă bị trừng phạt đích đáng… Các cơ quan hành chánh ngụy… đă th́nh ĺnh sụp đổ. Chính phủ Thiệu-Kỳ không thể thoát cảnh sụp đổ toàn diện. Quân đội ngụy đă trở nên hết sức yếu hèn và sẽ không thể tránh khỏi bị hoàn toàn tiêu diệt”.

 

      Đương nhiên, một số lời lẽ dông dài này chỉ nhằm cổ vũ những ai tin theo, và v́ đó luôn là trường hợp khi đọc những ǵ CS đưa ra, nên rất khó phân biệt đâu là niềm tin, đâu là ước muốn. Nhưng lời chứng từ các tù binh và hồi chánh viên, cũng như những bức điện bắt được, cho thấy rằng cán binh cũng như cán bộ đều tin trong ít ngày rằng họ ở lâu dài tại Huế, và họ đă hành động phù hợp với niềm tin ấy.

 

      Trong số các hành vi của họ có việc mở rộng lệnh giết người và phát động cái trên thực tế là một thời kỳ tái xây dựng xă hội kiểu CS. Các mệnh lệnh, xem ra từ đảng ủy cấp tỉnh ban bố, là tập trung cái mà một tù nhân gọi là “những tiêu cực xă hội”, nghĩa là những cá nhân hay thành viên các nhóm có thể gây nguy cơ hay bất lợi cho trật tự xă hội mới. Đây là điều không liên quan đến riêng ai, chẳng phải là sổ đen các tên tuổi nhưng là sổ đen các tước vị trong xă hội cũ, không nhắm đến những con người nhưng nhắm đến các “đơn vị xă hội”.

 

      Như đă thấy trước đây tại Bắc Việt và tại Trung Cộng, người Cộng sản đă cố phá vỡ trật tự xă hội địa phương bằng cách thủ tiêu những thủ lănh và những khuôn mặt then chốt trong các tổ chức tôn giáo (sư săi Phật Giáo, linh mục Công Giáo), các chính đảng (bốn thành viên của Ủy ban Trung tâm Việt Nam), các phong trào xă hội như các tổ chức phụ nữ và các nhóm trẻ, kể cả việc hoàn toàn không thể giải thích nổi, là hành quyết những thủ lănh sinh viên thân cộng thuộc các gia đ́nh thượng lưu hay trung lưu.

 

      Phù hợp với điều này, trong vài trường hợp là giết cả gia đ́nh. Trong một trường hợp có đầy đủ tài liệu suốt thời kỳ này, một toán có lệnh ám sát đă xông vào nhà một lănh đạo cộng đồng lỗi lạc và bắn ông, vợ ông, con trai và con dâu, con gái c̣n nhỏ của ông, cặp gia nhân nam nữ và đứa con của họ! Con mèo của gia đ́nh bị bóp cổ, con chó bị đánh đến chết, những con cá vàng cũng bị hất ra khỏi chậu, quẳng xuống nền nhà. Khi những tên CS bỏ đi, trong nhà chẳng c̣n ǵ sống sót. Một “đơn vị xă hội” đă bị tiêu diệt!!!

 

      Giai đoạn II cũng chứng kiến một nỗ lực tập trung nhằm thủ tiêu giới trí thức, mà có lẽ ở Huế nhiều hơn bất cứ nơi nào khác tại Việt Nam. Những trí thức Huế sống sót đă giải thích điều này là do một mối căm thù lâu đời của Cộng sản đối với giới trí thức của Huế, vốn chống Cộng theo kiểu cách xúc phạm nhất: từ chối coi trọng chủ nghĩa Cộng sản. Giới trí thức Huế đă luôn khinh bỉ ư thức hệ CS, gạt nó sang một bên như kẻ đến muộn trong lịch sử các tư tưởng và chẳng phải là cái ǵ có ư nghĩa. Vốn là một pháo đài của chủ nghĩa truyền thống, với những nhà trí thức đắm ḿnh trong kiến thức Khổng giáo đan xen với Phật giáo, Huế đă không thèm để ư đến những công lao của chủ nghĩa Cộng sản, dẫu trong các thập niên biến động 1920-1930. Huế bất biết nó. Chẳng hạn các nhà trí thức tại viện Đại học, trong một giáo tŕnh trọn năm về các tư tưởng chính trị, đă chỉ thí cho chủ thuyết Mác-Lênin nửa giờ, phác thảo nó như một loạt những khẩu hiệu chính trị man rợ và nông cạn, chẳng có chiều sâu và thực tế được thời gian trắc nghiệm như tri thức Khổng giáo, cũng chẳng có sự huy hoàng và tính nhân bản cao vời như tư tưởng Phật giáo.

 

      V́ lẽ người Cộng sản, đặc biệt người Cộng sản gốc Huế, xem trọng giáo điều của ḿnh, y có thể trở thành quỷ quái khi bị một nhà nho coi như một kẻ ngu dốt về triết học, hay bị một Phật tử coi như một tên duy vật tầm thường. Hoặc tệ hơn bị coi thường là bị bất biết qua năm tháng. Thành ra với sự chính trực của một tín đồ chân thành, y đă t́m cách đánh trả để loại bỏ thái độ dửng dưng đầy thách thức này. Những người trí thức nay nói rằng cuộc săn lùng hàng ngũ của họ đă dạy cho họ một bài học khắc nghiệt, đó là phải coi trọng chủ nghĩa Cộng sản, không phải như một tư tưởng, nhưng ít nhất như một sức mạnh được sổ lồng trong thế giới của họ.

 

      Những cuộc tàn sát trong Giai đoạn II có lẽ đă giải thích việc 2,000 người bị mất tích. Nhưng điều tồi tệ nhất vẫn chưa chấm dứt.

 

      Huế: Giai đoạn III

 

      Một điều không thể tránh được, và như giới lănh đạo tại Hà Nội hẳn đă phải thừa nhận khi xét đến những lực lượng điều động chống lại nó, là trận đánh tại Huế đă xoay chiều bất lợi cho CS. Một bản tin radio bắt được của Quân đội Nhân dân truyền đi từ Thành Nội ngày 22 tháng 2, đă xin phép rút quân. Bản trả lời: từ chối cho phép, phải tấn công ngày 23. Trận tấn công này là trận cuối cùng nhưng vô hiệu quả. Ngày 24, Thành Nội được lấy lại. 

 

      Ít nhất một tuần trước đó, CS đă thấy việc trục xuất này là không thể tránh khỏi. Đây là lúc Giai đoạn III bắt đầu: giai đoạn xóa dấu vết. Có lẽ toàn thể cán bộ dân sự nằm vùng tại Huế đă lộ mặt suốt Giai đoạn II. Những ai dù đă không bị nghi ngờ cũng đứng lên công bố căn tính của họ. Điển h́nh là trường hợp một cư dân Huế đă mô tả sự ngạc nhiên của anh khi biết rằng người hàng xóm của ḿnh là lănh đạo một phường (đứng từ hàng thứ 10 đến 15 giới dân sự CS trong thành phố). Anh nói trong nỗi kinh ngạc: “Tôi biết ông ta đă 18 năm nay mà không bao giờ nghĩ rằng ông ta lại quan tâm đến chính trị như vậy.” Một cán bộ như thế có thể không hoạt động ngầm lại được trừ phi chẳng có ai xung quanh nhớ đến ông.

 

      V́ thế, Giai đoạn III là thủ tiêu các nhân chứng. Có lẽ số cuộc giết chóc lên cao nhất là ở giai đoạn này và cũng v́ lư do đó. Những người từng bị bắt đi nhồi sọ chính trị có lẽ đă được dự tính sẽ thả về. Nhưng họ là dân địa phương như những kẻ đă bắt họ, quen biết tên tuổi và mặt mũi nhau. Nên khi kết cục đến gần, họ đă trở thành không phải một gánh nặng cho bằng một mối nguy đích thực. Chắc hẳn đó là trường hợp của nhóm người bị bắt đi từ nhà thờ Phủ Cam. Hay trường hợp của 15 học sinh trung học mà thi thể đă được t́m thấy ở ruộng muối Phú Thứ.

 

      Việc phạm trù hóa trong một giả thuyết như thế, dĩ nhiên, chỉ có tính cách tổng quát và may lắm th́ có tính cách minh họa. Các sự việc không gọn gàng rơ rệt trong đời thực. Ví dụ suốt toàn bộ thời gian, cuộc săn lùng theo sổ đen” đă được tiến hành. Do đó, đă có những cuộc tàn sát trả thù của người Cộng sản nhân danh đảng, nhân danh cái gọi là “công lư của cách mạng”. Nhưng chắc hẳn cũng đă có những vụ tư thù, tư oán do các cá nhân đảng viên thực hiện.

 

      Quan điểm chính thức của Cộng Sản về việc tàn sát ở Huế được chứa đựng trong một cuốn sách được viết và phổ biến tại Hà Nội: “Tích cực phối hợp nỗ lực với Lực lượng Vũ trang Giải phóng và với nhân dân, những đơn vị tự vệ và vũ trang của thành phố (Huế) đă bắt giữ và kêu gọi đầu hàng những viên chức c̣n lại của Ngụy quyền và những sĩ quan binh sĩ của Ngụy quân c̣n lẩn lút. Các tên ngoan cố ác ôn đều đă bị trừng trị.”
 

      Tại Ḥa đàm Paris sau này, Cộng Sản đă cho rằng những cuộc thảm sát ở Huế không do bàn tay của Cộng Sản nhưng do “những đảng phái chính trị đối kháng địa phương”.

 

Dù vậy, tưởng cũng nên lưu ư: ngày 26-04-1968, khi chỉ trích nỗ lực t́m xác tại Huế, “đài Phát thanh Giải phóng Hà Nội” đă nói rằng:

 

“Các nạn nhân chỉ là những tên tay sai côn đồ đă có nợ máu với nhân dân yêu nước ở Huế và họ đă bị các lực lượng vũ trang miền Nam cùng nhân dân tiêu diệt trong mùa Xuân”.

 

Giọng điệu tuyên truyền này đă sớm bị bỏ qua để thay thế bởi một luận điệu khác: “đó thực là những vụ thanh toán tranh chấp giữa các nhóm chính trị địa phương”.


Trích từ Viet Cong Strategy of Terror

(Chiến lược khủng bố của Việt Cộng, tr. 23-29).

Bản dịch của Linh mục Phan Văn Lợi

--------------------------------------------------------------------------

 

 

 

 

Trang Chính     Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Phỏng Vấn     Văn Học Nghệ Thuật     Tham Khảo