Vạch trần trò lập lờ đánh lận con đen của những kẻ ghét Mỹ (anti-American) bẻ cong chữ “All men” trong Tuyên ngôn độc lập của Hoa Kỳ.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Có một thói quen rất lạ của một số người tự nhận là “phê phán nước Mỹ”: họ không tấn công Mỹ bằng sự thật lịch sử, mà bằng cách bẻ cong ngôn ngữ, rồi dựng lên những kết luận đạo đức nghe qua có vẻ cao sang, nhưng thực chất chỉ là trò lập lờ chữ nghĩa.

 

Câu “All men are created equal” trong Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ năm 1776, từ lâu, đã trở thành miếng mồi khoái khẩu cho kiểu phê phán ấy.

 

Chiêu thức quen thuộc là thế này: bám lấy chữ “men”, cố tình hiểu nó theo nghĩa giới tính hiện đại, rồi kết luận rằng Thomas Jefferson và cả nước Mỹ lập quốc vốn đã phân biệt giới tính ngay từ nền móng.

 

Nghe thì có vẻ “cấp tiến”, nhưng xét kỹ thì đó là một cú đánh tráo khái niệm, không hơn không kém.

 

Trước hết, cần nói cho rõ: Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ không phải một văn bản tuyên truyền thời nay. Nó không được viết để chiều lòng mọi chuẩn mực đạo đức của các thế kỷ tương lai. Nó được viết năm 1776, trong bối cảnh mười ba thuộc địa Anh quyết định cắt đứt quan hệ với một đế quốc đang thống trị họ.

 

Người chấp bút là Thomas Jefferson, một trí thức Khai sáng, viết văn bản này như một bản luận cứ gửi ra thế giới, nhằm chứng minh rằng cuộc đoạn tuyệt ấy không phải là loạn thần, mà là hành động có cơ sở đạo lý và triết học. Jefferson viết cho các triều đình Châu Âu, cho giới trí thức đương thời, và cho lịch sử, chứ không viết cho những người sẽ ngồi xét chữ ông bằng từ điển thế kỷ XXI.

 

Đoạn then chốt của Tuyên ngôn viết: “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal…”

 

“Chúng tôi xác nhận những chân lý này là hiển nhiên: rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng”

 

Ở đây, mỗi chữ đều có trọng lượng. Và chính chữ “men” đã bị một số người có đâu óc anti-American cố tình bóp méo.

 

 

All men không phải là “tất cả đàn ông”

 

Trong tiếng Anh thế kỷ XVIII, “man” là một khái niệm “nhân học”, không phải khái niệm “giới tính”. “Man” khi ấy mang nghĩa con người, nhân loại, tương đương với “mankind”. Đây không phải là ý kiến cá nhân, mà là cách dùng chuẩn mực trong toàn bộ triết học và chính trị phương Tây thời đó.

 

Những cụm từ như “the rights of man” hay “the nature of man” xuất hiện dày đặc trong các tác phẩm của Locke, Rousseau, Montesquieu. Không ai đọc chúng mà hiểu là “quyền của đàn ông” hay “bản tính đàn ông” cả!

 

Chỉ đến khi cần phục vụ một luận điệu chính trị có sẵn, người ta mới giả vờ ngây thơ trước cách dùng ngôn ngữ lịch sử ấy.

 

Nói thẳng ra, đây không phải là nhầm lẫn học thuật, mà là cố tình hiểu sai để chê trách cho tiện.

 

 

Chiêu bài quen thuộc của giới anti-American.

 

Điểm đáng nói là: những người hô hào “All men chỉ là đàn ông” hiếm khi thật sự quan tâm đến quyền phụ nữ. Điều họ nhắm tới không phải là nữ quyền, mà là hạ thấp tính chính danh đạo lý của nước Mỹ. Đây là một thủ pháp quen thuộc của giới anti-American: không tranh luận vào thực tế lịch sử, mà tấn công vào nền tảng biểu tượng.

 

Họ biết rất rõ rằng nếu đánh thẳng vào Tuyên ngôn Độc lập, họ có thể gieo nghi ngờ vào toàn bộ câu chuyện lập quốc của Hoa Kỳ. Và cách dễ nhất để làm điều đó là lập lờ đánh lận con đen giữa ngôn ngữ lịch sử và ngôn ngữ hiện đại.

 

Cách làm này có vẻ thông minh, nhưng thực chất là thiếu trung thực trí thức. Bởi nếu áp tiêu chuẩn ấy cho mọi văn bản cổ, thì không chỉ nước Mỹ, mà toàn bộ di sản tư tưởng nhân loại đều sụp đổ vì… dùng chữ không hợp thời.

 

 

Phê phán đúng chỗ hay phá hoại bằng chữ nghĩa?

 

Cần phân biệt cho rạch ròi: Phê phán nước Mỹ vì thực hành chính trị chưa bình đẳng là hoàn toàn chính đáng. Phê phán chế độ nô lệ, sự loại trừ phụ nữ, hay kỳ thị chủng tộc trong lịch sử Mỹ là cần thiết và đã được chính người Mỹ làm không ngừng.

 

Nhưng phê phán bằng cách xuyên tạc ngữ nghĩa lịch sử thì không phải là phê phán, mà là phá hoại lập luận. Jefferson có thể bị phê phán vì ông chưa sống đúng với lý tưởng của mình. Nhưng không thể bị kết tội là “kỳ thị giới tính” chỉ vì người đọc sau này cố tình quên cách dùng chữ của thế kỷ XVIII.

 

Đọc lịch sử bằng từ điển nào? Trong học thuật, có một nguyên tắc căn bản: muốn hiểu đúng một văn bản lịch sử, phải hiểu nghĩa của chữ ngay tại thời điểm nó được viết ra. Không phải trước đó, và càng không phải theo nghĩa ngày nay. Nguyên tắc này gọi là “historical context” hay “original meaning”.

 

Những ai cố tình bỏ qua nguyên tắc ấy, rồi nhân danh đạo đức hiện đại để kết án quá khứ, thường không nhằm mục tiêu hiểu lịch sử, mà nhằm đánh bóng lập trường chính trị của chính mình.

 

 

Kết luận: phê phán cần trung thực. Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ không phải là văn bản hoàn hảo, nhưng nó là một chuẩn mực đạo lý mà chính nước Mỹ phải liên tục đối chiếu và sửa mình. Câu “All men are created equal” đã trở thành vũ khí để các thế hệ sau buộc nước Mỹ phải tiến gần hơn đến bình đẳng thực sự.

 

Những kẻ anti-American đánh lận con đen bằng chữ “men” không làm nước Mỹ yếu đi. Họ chỉ tự phơi bày một điều: sự lười biếng trong tư duy và sự thiếu trung thực trong tranh luận. Và đó, xét cho cùng, mới là điều đáng phê phán nhất.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

 

 

Thomas Jefferson (1743–1826) là tác giả chính của Bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, được công bố ngày 4 tháng 7 năm 1776.