“Thoả ước Iran của Tổng thống Trump: một canh bạc chính trị nhiều rủi ro nhưng có thể đem lại điều ông ta cần”

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từng tuyên bố cách đây không lâu rằng ông “không nghĩ đến tài chính của người Mỹ” khi thương lượng với Iran. Thế nhưng chỉ trong một thời gian ngắn, lập trường ấy đã thay đổi rõ rệt.

 

Ông Trump phát biểu hôm thứ Tư rằng: “Tôi không muốn thấy một thảm hoạ kinh tế. Nếu cứ tiếp tục chiến tranh, điều đó có thể xảy ra.”

 

Phát biểu này được đưa ra tại Pháp, và theo giới quan sát chính trị quốc tế, nó phản ảnh một chuyển biến đáng chú ý: trong những thời điểm chịu áp lực chính trị, Tổng thống Trump thường có xu hướng nghiêng về lợi ích ngắn hạn hơn là các tính toán chiến lược dài hạn.

 

Đồng thời, ông ta cũng một lần nữa bày tỏ sự tin tưởng gần như tuyệt đối vào thị trường tài chính, mà ông gọi là “thông minh hơn tất cả các cố vấn – ngoại trừ tôi”.

 

I. Một hoà ước gây tranh cãi và nguy cơ suy yếu vị thế Hoa Kỳ.

 

Theo nhiều nghị sĩ Cộng hoà, trong đó có một Thượng nghị sĩ từng viện dẫn hình ảnh cố Tổng thống Ronald Reagan “có thể đang quay trong mồ”, thoả thuận với Iran lần này mang tính nhượng bộ quá lớn.

 

Các điểm chính bị chỉ trích gồm: Hoa Kỳ tạm thời dỡ bỏ một phần trừng phạt kinh tế đối với Iran. Cho phép Tehran tiếp xúc nguồn thu trị giá hàng tỷ USD. Giảm đáng kể đòn bẩy thương lượng của Washington trước vòng đàm phán 60 ngày tới. Tạo tiền lệ rằng áp lực thị trường có thể ảnh hưởng quyết định chiến tranh – hoà bình của Hoa Kỳ

 

Theo giới phân tích tại Washington, đây không đơn thuần là một thoả thuận ngừng bắn, mà còn là một “bước lùi chiến lược” trong chính sách Trung Đông của Hoa Kỳ.

 

II. Bối cảnh chiến tranh và sự chuyển hướng bất ngờ của Nhà Trắng.

 

Trong nhiều tuần lễ trước đó, Hoa Kỳ đã gia tăng áp lực quân sự đối với Iran, bao gồm không kích và phóng hoả tiễn vào các cơ sở được cho là có liên quan đến chương trình hạt nhân.

 

Tổng thống Trump từng đưa ra những lời cảnh cáo cứng rắn, thậm chí đe doạ “xoá sổ các trung tâm quyền lực của Iran”.

 

Tuy nhiên, sau các diễn biến leo thang, một sự thay đổi bất ngờ đã xảy ra: Washington chuyển từ chiến lược đối đầu sang thương lượng.

 

Theo các nhà quan sát, đây là kết quả của sự tính toán kinh tế nhiều hơn là quân sự. Giá dầu tăng cao, thị trường tài chính biến động, và áp lực từ cử tri Mỹ về chi phí sinh hoạt gia tăng mạnh mẽ.

 

III. Kinh tế – yếu tố quyết định chính sách chiến tranh.

 

Tổng thống Trump thừa nhận ông theo dõi phản ứng của thị trường chứng khoán, vốn “tăng vọt như tên lửa” mỗi khi có tin đồn hoà bình, và sụt giảm mạnh khi căng thẳng leo thang.

 

Ông nói thêm: “Tôi không muốn trở thành một Herbert Hoover thứ hai.”

 

Herbert Hoover – Tổng thống Hoa Kỳ thời Đại Khủng hoảng 1929 – thường bị gắn với hình ảnh thất bại kinh tế, khi hàng triệu người Mỹ rơi vào cảnh thất nghiệp và phá sản.

 

Việc Trump nhắc đến Hoover cho thấy nỗi lo chính trị sâu sắc: chiến tranh Trung Đông không chỉ là vấn đề địa chính trị, mà còn là vấn đề sinh tử đối với kinh tế nội địa.

 

IV. Tác động dầu mỏ và eo biển Hormuz.

 

Một trong những yếu tố then chốt của cuộc khủng hoảng là eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược, nơi khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu đi qua.

 

Nếu Iran phong toả khu vực này, giá dầu có thể tăng vọt, kéo theo: Lạm phát toàn cầu. Suy giảm tăng trưởng kinh tế. Khủng hoảng năng lượng tại Châu Âu và Châu Á.

 

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng Iran đang nắm “con bài chiến lược kinh tế” có thể làm chùn bước bất kỳ chiến dịch quân sự nào của Hoa Kỳ.

 

V. Nhận định sơ khởi

 

Thoả ước hiện nay, theo đánh giá của nhiều giới quan sát quốc tế, không phải là một nền hoà bình vững chắc, mà chỉ là một “khoảng dừng chiến thuật”.

 

Hoa Kỳ có thể tạm giảm áp lực quân sự, nhưng đổi lại là nguy cơ: Mất đòn bẩy ngoại giao. Tăng ảnh hưởng của Iran trong khu vực. Làm suy yếu niềm tin của các đồng minh Trung Đông.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

Theo CNN.