Thỏa thuận chấm dứt chiến tranh Iran tưởng chừng đă gần kề.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Cuối tuần vừa qua, Mỹ và Iran dường như đang tiến gần tới một thỏa thuận kết thúc cuộc chiến kéo dài bảy tuần. T́nh h́nh này mang đến một tia hy vọng hiếm hoi về ḥa b́nh trong khu vực vốn căng thẳng lâu nay.

 

Tuy nhiên, sự lạc quan nhanh chóng bị lung lay khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu đăng tải các bài viết trên mạng xă hội, công khai bàn về các cuộc đàm phán đang diễn ra.

 

1. Nhận định: Việc Trump công khai trên mạng xă hội về các cuộc thương thảo cho thấy ông ta thiếu kỷ luật trong ngoại giao, điều mà giới chuyên môn Mỹ và quốc tế xem là phản tác dụng, làm suy yếu niềm tin từ phía Iran.

 

2. Tổng thống Trump công khai tuyên bố Iran đă chấp nhận các điều khoản mà thực tế chưa được xác nhận.

 

Trump nói rằng Iran đă đồng ư nhiều yêu cầu then chốt của Mỹ, bao gồm việc bàn giao uranium làm giàu, và tuyên bố chiến tranh sẽ sớm kết thúc.

 

Các quan chức Iran ngay lập tức bác bỏ những khẳng định này, khẳng định họ không chuẩn bị cho một ṿng đàm phán khác.

 

*Nhận định: Hành động này làm phá sản niềm hy vọng ḥa b́nh và làm lộ ra sự thiếu hiểu biết hoặc thiếu kiểm soát thông tin của Tổng thống Donald J. Trump, từ đó làm cho cuộc đàm phán trở nên khó khăn hơn.

 

 

3. Quan chức Mỹ thừa nhận các phát biểu công khai của Trump gây tổn hại cho đàm phán.

 

Một số quan chức Mỹ nhận định rằng sự nhạy cảm của các cuộc thương thảo và sự hoài nghi sâu sắc của Iran về Mỹ bị làm xấu đi.

 

Thêm vào đó, nội bộ Iran có sự phân hóa giữa đội đàm phán do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu, với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), khiến việc xác định người có quyền kư thỏa thuận trở nên phức tạp.

 

Nhận định: Đây là minh chứng rơ rệt cho sự phức tạp trong chính trị Iran. Mỹ không chỉ đàm phán với một quốc gia, mà c̣n phải cân nhắc nhiều phe phái nội bộ, khiến việc công khai thông tin trở nên rủi ro.

 

 

4. Trump tuyên bố Iran đồng ư ngừng chương tŕnh hạt nhân vô thời hạn.

 

Trong các cuộc phỏng vấn với Bloomberg, CBS News và Axios, Trump khẳng định Iran đă đồng ư mọi điều khoản và sẽ hợp tác để Mỹ thu hồi uranium làm giàu. Tuy nhiên, các nguồn tin từ đàm phán phản bác rằng điều này chưa xảy ra và không hề được Iran xác nhận.

 

Nhận định: Đây là một chiêu bài “đàm phán qua truyền thông” mà các cố vấn luôn cảnh báo, nhưng lại có thể làm phương hại nghiêm trọng đến quá tŕnh đạt thỏa thuận thực chất.

 

 

5. Nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu.

 

Ngày Chủ nhật, một tàu khu trục Mỹ bắn và chiếm một tàu chở hàng Iran vượt qua phong tỏa ở Vịnh Oman, làm căng thẳng tăng cao.

 

Khi lệnh ngừng bắn hai tuần sắp hết hạn, Trump phải đối mặt với quyết định: chấp nhận một thỏa thuận dù không hoàn hảo, hay leo thang xung đột mà ông ta từng tuyên bố sẽ kết thúc nhanh chóng.

 

Nhận định: Sự kiện này chứng tỏ ḥa b́nh mong manh chỉ dựa trên sự kiềm chế của cả hai bên, và các hành động quân sự nhỏ có thể phá hủy cả tiến tŕnh đàm phán.

 

 

6. Đàm phán về hạt nhân và các đề xuất khác nhau.

 

Mỹ yêu cầu Iran ngừng làm giàu uranium và bàn giao kho uranium gần mức vũ khí.

 

Iran muốn duy tŕ kiểm soát Eo biển Hormuz và yêu cầu Mỹ gỡ bỏ lệnh trừng phạt.

 

Mỹ đề xuất ngừng làm giàu uranium 20 năm, Iran muốn 5 năm, sau đó có đề xuất 10 năm với mức thấp hơn vũ khí.

 

Trump phản đối mọi h́nh thức gián đoạn làm giàu và cân nhắc mở băng 20 tỷ USD tài sản Iran để đổi lấy uranium.

 

* Nhận định: Sự khác biệt về mục tiêu chiến lược và thời hạn cho thấy việc đạt thỏa thuận là một thử thách lớn. Trump đặt trọng tâm vào việc tránh một thỏa thuận giống như JCPOA thời Obama, vốn bị ông ta cho là yếu kém.

 

 

7. T́nh trạng bất ổn và thông tin mâu thuẫn.

 

Trump nhiều lần thay đổi thông tin về việc Phó Tổng thống JD Vance có tham gia ṿng đàm phán hay không, tạo ra sự nhầm lẫn lớn. Cuộc đàm phán cuối cùng được sắp xếp bắt đầu vào sáng thứ Tư ở Islamabad, nhưng mọi thứ vẫn “linh hoạt” và chưa chắc chắn.

 

*Nhận định: Sự thiếu nhất quán trong thông tin chính thức phản ảnh khả năng kiểm soát chính quyền yếu kém, gây ảnh hưởng tới uy tín Mỹ trên trường quốc tế.

 

8. Hết hạn lệnh ngừng bắn và quyết định của Trump.

 

Lệnh ngừng bắn hai tuần sắp hết hạn, nhưng Trump liên tục thay đổi thời điểm, từ thứ Ba sang thứ Tư, để “tăng thêm 24 giờ” cho đàm phán. Ông từng nói nếu không có thỏa thuận, chiến sự sẽ tiếp tục, nhưng cũng có lúc đề xuất kéo dài.

 

*Nhận định: Việc kéo dài hay thay đổi mốc thời gian cho thấy cách điều hành “bằng cảm tính” của Trump, đồng thời làm Iran và cộng đồng quốc tế khó lường trước hành động của Mỹ, khiến ḥa b́nh trở nên mong manh.

 

 

Kết luận và bài học rút ra:

 

Việc Trump công khai thông tin đàm phán trên mạng xă hội và mâu thuẫn trong phát ngôn cho thấy một kiểu “ngoại giao cá nhân hóa” với nguy cơ phá hủy tiến tŕnh ḥa b́nh. Câu chuyện minh chứng rằng trong quan hệ quốc tế, sự thận trọng, kín đáo và nhất quán là những yếu tố sống c̣n. Ḥa b́nh không thể được xây dựng trên sự tự tin cá nhân hay mạng xă hội mà cần chiến lược, tính toán và tôn trọng đối tác.

 

Nói dễ hiểu Trump làm cái ǵ cũng hay hết ráo! Đừng có chê Trump giận đó nhe!

 

Trump muốn nói ǵ th́ nói nhưng Vance muốn làm ǵ th́ làm.

 

Nín mà làm! Làm được th́ để Trump được vỗ đầu khen ngợi là xong ngay. Shakespeare, nước Anh có "King Lear"; giờ nước Mỹ có "King Đía!"

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

Theo CNN.

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính