51 năm nhìn lại ngày 30 tháng 4 năm 1975.

 

Nguyễn Thanh Việt…

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

1. Truyền thông CSVN viết về Nguyễn Thanh Việt: là nhà văn người Mỹ gốc Việt, hiện là Giáo sư tại Đại học Nam California, Mỹ. Ông là cây bút bình luận trên The New York Times.

 

Ông sinh năm 1971, tại Ban Mê Thuột, trong một gia đình di cư từ miền Bắc Việt Nam năm 1954. Họ định cư tại Mỹ năm 1975.

 

Lớn lên tại San Jose, ông lấy bằng cử nhân Anh ngữ và Dân tộc học, bằng Tiến sĩ Anh ngữ tại Đại học California, Berkeley.

 

Tiểu thuyết đầu tay “The Sympathizer” đã giành giải thưởng danh giá Pulitzer cho tác phẩm hư cấu năm 2016 và nhiều giải thưởng văn chương khác. Tuyển tập truyện ngắn “Người Tị Nạn” (The Refugees) của ông đã được xuất bản bằng tiếng Việt bởi Phương Nam năm 2017.

 

 

2. Ông Nguyễn Thanh Việt nói: Cha mẹ tôi là chủ kinh doanh nhỏ ở Việt Nam và California, cả hai nơi đều từng bị tấn công phá hoại bởi kẻ trộm.

 

 

3. Người khác nói về ông Nguyễn Thanh Việt “Anh không phải người Việt Nam, đúng không?”.

 

 

4. Tôi nói về Nguyễn Thanh Việt: Con Kên Kên ăn xác hàng triệu nạn nhân người Miền Nam

 

Nguyễn Thanh Việt, hay Viet Thanh Nguyen, là một cái tên có tiếng tăm trong văn học Mỹ gốc Việt, nhưng cùng lúc ông ta cũng là biểu tượng gây phẫn nộ trong cộng đồng người Việt hải ngoại.

 

Nguyễn Thanh Việt rời Việt Nam năm 1975 khi mới bốn tuổi, theo cha mẹ vượt biển trong cơn loạn lạc cuối cùng của miền Nam. Gia đình ông đi bộ hơn 180 cây số từ Buôn Ma Thuột tới Nha Trang, lên thuyền tị nạn, cuối cùng định cư tại San Jose, California. Cha mẹ mở cửa tiệm tạp hóa, đổi thành tên Mỹ: Joseph và Linda, sống cuộc đời tị nạn kiểu mẫu: chăm chỉ, biết ơn, sùng đạo.

 

Nhưng chính trải nghiệm “ít ỏi” đó đã biến Nguyễn Thanh Việt trở thành biểu tượng gây phẫn nộ. Ông chỉ là một đứa trẻ bốn tuổi khi rời Việt Nam, chưa chứng kiến cảnh tù đày, bom đạn, hay cái chết oan khuất của hàng triệu đồng bào Miền Nam. Ký ức của ông – mơ hồ, vụn vặt – lại được sử dụng làm nguyên liệu cho tiểu thuyết The Sympathizer, một tác phẩm làm phức tạp hóa nỗi đau thực tế và biến bi kịch lịch sử thành trò chơi văn chương.

 

The Sympathizer từng bị 13 nhà xuất bản từ chối trước khi đoạt giải Pulitzer và được HBO chuyển thể thành phim truyền hình. Nội dung kể về một điệp viên hai mang người Việt: vừa nằm vùng trong cộng đồng tị nạn tại Mỹ, vừa làm việc cho cộng sản. Nhân vật này, theo Nguyễn Thanh Việt, phản ánh chính bản thân ông: “không hoàn toàn thuộc về Mỹ, cũng không hẳn là người Việt”.

 

Đây là nơi gây bức xúc. Nhiều người Việt trong và ngoài nước cho rằng ông đã dùng văn chương Mỹ để phức tạp hóa một nỗi đau lịch sử rõ ràng: miền Nam bị cộng sản miền Bắc và Trung Quốc xâm chiếm, người dân chống trả nhưng thất bại, nhiều người bị tù đày, chết trong các trại cải tạo, bỏ mạng trên đường vượt biển. Những nỗi đau đó không phải trò chơi trinh thám hay thí nghiệm tâm lý; chúng là thực tế sống còn của hàng triệu người Miền Nam.

 

Ông Nguyễn Thanh Việt là “trái chuối”: vỏ vàng nhưng ruột trắng. Ông rời Việt Nam quá sớm, đọc quá ít về quê hương, nói tiếng Việt lơ lớ. Việc ông dùng văn chương Mỹ để kể lại lịch sử Việt Nam theo cách “phức tạp hóa sự thật” chẳng khác nào kẻ thứ ba đứng trên xác người chết, ăn xác nạn nhân để phục vụ danh tiếng và giải thưởng.

 

Hãy nhìn sự thật lịch sử: khi Sài Gòn thất thủ, miền Nam sụp đổ, hàng triệu người bị đưa đi cải tạo. Trong số đó, không ít người chết oan khuất trong trại giam, bị tra tấn hoặc bỏ đói. Trên đường vượt biển, hàng trăm nghìn nạn nhân chết đuối hoặc bị hải tặc sát hại. Những con số ấy không phải trò chơi, mà là bi kịch thực tế. Nguyễn Thanh Việt, chứng kiến từ tuổi thơ non nớt, lại dùng hình tượng điệp viên hai mang để biến nỗi đau này thành sản phẩm văn học, trở thành kên kên tinh vi trên xác người Miền Nam.

 

Trong cuốn tự truyện “Người Đàn Ông Hai Mặt”, ông kể về hành trình vượt biên và tuổi thơ trong gia đình tị nạn, nhưng ký ức của ông chỉ là những mảnh vụn, không tương xứng với nỗi đau thực sự của người Miền Nam. Anh trai và cha mẹ ông còn sống, chứng kiến và ghi nhớ từng chi tiết sinh tử. Còn ông? Chỉ là một đứa trẻ bốn tuổi mơ hồ, không thể trực tiếp cảm nhận bi kịch. Và chính ký ức mơ hồ đó, qua bút pháp Mỹ, đã được “tân trang” thành một câu chuyện trinh thám, một điệp viên hai mang, phục vụ Hollywood, phục vụ giải thưởng Pulitzer.

 

Cộng đồng người Việt hải ngoại nhận ra điều này: Nguyễn Thanh Việt không phải phần tử thực sự của miền Nam, không đại diện cho nỗi đau của chúng tôi, và không có quyền biến lịch sử thành trò chơi văn chương. Ông không trải qua tù đày, không mất người thân trong các trại cải tạo, không thấy cảnh chết oan trên đường vượt biển. Văn chương, giải thưởng, phim ảnh không thể thay thế lương tri lịch sử; bất cứ ai làm điều đó đều phải chịu trách nhiệm trước lịch sử và nỗi đau của người sống sót.

 

Hành động của Nguyễn Thanh Việt là minh chứng cho “trái chuối”: vỏ vàng nhưng ruột trắng. Sử dụng ký ức mơ hồ của bản thân, ông đã phức tạp hóa và thương mại hóa bi kịch của hàng triệu nạn nhân miền Nam. Những người đã sống, chiến đấu, hy sinh để bảo vệ tự do miền Nam có quyền phẫn nộ. Việc biến bi kịch thực tế thành trò chơi văn chương, dùng giải thưởng Mỹ và Hollywood để “làm đẹp” hình ảnh điệp viên hai mang, là hành động kên kên ăn xác người tinh vi nhất.

 

Văn chương, nghệ thuật hay truyền hình không thể che giấu sự thật. Nguyễn Thanh Việt đã đi quá xa trong việc biến nỗi đau Miền Nam thành trò chơi hai mặt. Ông là kên kên trên xác người chết, là nhà văn Mỹ gốc Việt nhưng không thuộc về lịch sử Miền Nam. Lịch sử sẽ xét xử ông như một người phức tạp hóa nỗi đau, kiếm tiền, kiếm danh từ bi kịch thực tế, và dùng sự sáng tạo văn học để che giấu sự thật về miền Nam.

 

Hàng triệu người Miền Nam đã chết oan uổng, chịu cảnh tù đày, hoặc bỏ mạng trên biển. Nguyễn Thanh Việt, bằng bút lực của mình, không thể nào thay thế sự mất mát đó. Ông chỉ là kẻ đứng ngoài, nhìn bi kịch từ xa, biến nỗi đau thành trò chơi Mỹ, và biến giải thưởng Pulitzer thành cái danh hão huyền. Chính cộng đồng người Việt, những người sống sót và chứng kiến bi kịch, mới là nhân chứng chân thực của lịch sử, không phải những nhà văn xa xứ viết bằng ký ức mơ hồ.

 

Nguyễn Thanh Việt, da vàng ruột trắng, là kên kên ăn xác nạn nhân miền Nam. Dù được Hollywood tung hô, dù đoạt Pulitzer, ông không bao giờ là một phần tử thực sự của Miền Nam, và tác phẩm của ông không thể thay thế nỗi đau lịch sử. Văn chương không thể vượt qua cái chết, và lịch sử sẽ công bằng hơn bất cứ giải thưởng nào.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Ông Nguyễn Thanh Việt!