Ngây ngô về kinh tế!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Thuế quan không phải là cây đũa thần: Ảo tưởng rằng có thể dùng sức ép để kéo cả thế giới về Mỹ.

 

Trong tranh luận kinh tế hiện nay, một lập luận thường được đưa ra là: “Cứ đánh thuế thật cao, rồi các công ty sẽ buộc phải đem nhà máy về Mỹ.”

 

Lập luận này nghe có vẻ đơn giản và mạnh mẽ, nhưng kinh tế toàn cầu không vận hành đơn giản như một cuộc đấu sức. Một nền kinh tế hiện đại được xây dựng trên hàng chục năm đầu tư, chuỗi cung ứng phức tạp, kỹ năng lao động và mạng lưới sản xuất quốc tế.

 

Dùng thuế quan như một vũ khí để ép buộc các quốc gia khác, kể cả đồng minh như Canada, có thể tạo áp lực trong ngắn hạn, nhưng nó cũng có thể gây tổn thương cho chính nền kinh tế áp dụng nó.

 

Đánh thuế không có nghĩa là nhà máy lập tức xuất hiện.

 

Một nhà máy không giống như một cửa hàng có thể dời đi trong vài tuần.

 

Khi một công ty quyết định xây dựng cơ sở sản xuất tại Mỹ, họ phải mất nhiều năm để: tìm địa điểm; xin giấy phép; xây dựng nhà máy; mua máy móc; thiết lập mạng lưới nhà cung cấp; tuyển dụng và đào tạo công nhân; xây dựng đội ngũ quản lý; kiểm tra chất lượng sản phẩm.

 

Đặc biệt trong những ngành như xe hơi, bán dẫn, dược phẩm hay hàng không, việc thay đổi chuỗi sản xuất có thể kéo dài nhiều năm vì phụ thuộc vào hàng nghìn linh kiện và nhà cung cấp khác nhau.

 

Một công ty đang sản xuất tại Canada, Mexico hay Á Châu không thể chỉ vì một mức thuế mới mà sáng hôm sau chuyển toàn bộ dây chuyền sang Mỹ.

 

Trường hợp Canada: đánh thuế đồng minh có thể gây phản tác dụng.

 

Canada là một ví dụ điển hình cho sự phức tạp của kinh tế hiện đại. Mỹ và Canada không phải là hai nền kinh tế tách biệt, mà là một hệ thống sản xuất liên kết chặt chẽ.

 

Ngành xe hơi Bắc Mỹ là một chuỗi cung ứng chung: linh kiện có thể đi qua biên giới nhiều lần trước khi chiếc xe hoàn thành. Nếu đánh thuế mạnh vào hàng Canada, không chỉ công ty Canada bị ảnh hưởng mà cả các nhà máy, công nhân và người tiêu dùng Mỹ cũng chịu tác động vì chi phí sản xuất tăng.

 

Một chiếc xe nhập cảng từ Canada không đơn giản là “hàng nước ngoài”. Nó có thể chứa linh kiện do công nhân Mỹ sản xuất, nguyên liệu từ Mỹ và vốn đầu tư của các công ty hoạt động tại Mỹ.

 

Vì vậy, dùng thuế để trừng phạt một đối tác thương mại lâu năm có thể giống như tự gây khó khăn cho chính chuỗi sản xuất của mình.

 

Thị trường Mỹ lớn là lợi thế, nhưng không phải mọi công ty đều sẽ chạy về Mỹ.

 

Đúng là Mỹ có một trong những thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới. Một công ty muốn bán hàng cho người Mỹ chắc chắn phải quan tâm đến chính sách của Mỹ.

 

Nhưng quyết định đầu tư không chỉ dựa vào thuế quan.

 

Doanh nghiệp còn tính đến: chi phí lao động; nguồn nhân lực có kỹ năng; giá nguyên liệu; hệ thống nhà cung cấp; cơ sở hạ tầng; luật lệ; sự ổn định của chính sách.

 

Nếu sản xuất tại Mỹ làm chi phí tăng quá cao, công ty có thể chọn một nước khác có chi phí thấp hơn thay vì xây nhà máy tại Mỹ. Thực tế sau các cuộc chiến thương mại, nhiều doanh nghiệp thường chuyển chuỗi cung ứng sang các nước thứ ba như Mexico hoặc Việt Nam thay vì đưa toàn bộ sản xuất trở lại Mỹ.

 

Thuế quan cuối cùng có thể trở thành thuế đánh vào người tiêu dùng.

 

Nhiều người nghĩ rằng khi Mỹ đánh thuế hàng nhập cảng, nước ngoài sẽ là bên chịu thiệt. Nhưng trên thực tế, thuế nhập cảng thường làm tăng chi phí của các công ty nhập hàng.

 

Công ty có thể chọn:

 

1. chịu giảm lợi nhuận;

 

2. tìm nguồn cung khác;

 

3. hoặc tăng giá bán cho khách hàng.

 

Trong nhiều trường hợp, người tiêu dùng Mỹ sẽ phải trả giá cao hơn cho hàng hóa. Các phân tích kinh tế cũng cho thấy thuế quan có thể tạo áp lực lên giá cả và chi phí sản xuất trong nước.

 

Một chính sách nhằm bảo vệ người lao động Mỹ nhưng lại làm tăng chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ thì cần phải được cân nhắc kỹ.

 

Muốn sản xuất trở lại Mỹ cần chính sách dài hạn, không chỉ là đe dọa áp thuế.

 

Nếu mục tiêu là phục hồi công nghiệp Mỹ, cách hiệu quả hơn không phải chỉ là dùng thuế để ép buộc, mà phải đầu tư vào những yếu tố nền tảng: đào tạo công nhân kỹ thuật; cải thiện giáo dục nghề nghiệp; đầu tư nghiên cứu khoa học; xây dựng cơ sở hạ tầng; tạo môi trường kinh doanh ổn định.

 

Một nhà máy hiện đại cần những kỹ sư, kỹ thuật viên và công nhân có tay nghề. Không thể chỉ xây một tòa nhà rồi ngày mai có ngay một đội ngũ lao động đủ khả năng vận hành.

 

Công nghiệp Mỹ trong thế kỷ XXI không thể cạnh tranh bằng cách quay lại quá khứ, mà phải cạnh tranh bằng năng suất, công nghệ và sáng tạo.

 

 

Kết luận: Sức mạnh kinh tế không đến từ việc đóng cửa.

 

Thuế quan có thể là một công cụ trong chính sách thương mại, đặc biệt trong những lĩnh vực chiến lược. Nhưng biến thuế quan thành vũ khí để ép buộc mọi doanh nghiệp quay về Mỹ là một quan niệm quá đơn giản.

 

Một nền kinh tế mạnh không phải là nền kinh tế tự cô lập, mà là nền kinh tế biết tận dụng lợi thế của mình trong mạng lưới toàn cầu.

 

Mỹ có lợi thế lớn nhất không chỉ vì thị trường rộng lớn, mà vì có công nghệ, vốn, đại học hàng đầu, hệ thống tài chính mạnh và khả năng thu hút nhân tài.

 

Muốn các công ty đầu tư vào Mỹ, cần tạo ra một môi trường mà họ muốn đến, chứ không chỉ là một nơi họ bị ép phải đến.

 

Trong kinh tế hiện đại, không ai thắng bằng cách phá vỡ những sợi dây liên kết với thế giới. Người chiến thắng là người biết điều khiển mạng lưới toàn cầu để phục vụ lợi ích quốc gia của mình.

 

Trump mị dân ngu mới tin!

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.