Khi “kings” bị điên!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Lãnh đạo, hoàng đế hay nhà độc tài trong lịch sử Đông – Tây được ghi nhận là có hành vi thất thường, có dấu hiệu “bất ổn tâm thần” hoặc được mô tả là “bị điên,”

 

1. Bên Tàu (Trung Quốc, các triều đại xưa)

 

Hoàng đế Tần Thủy Hoàng (Qin Shi Huang, 259–210 TCN):

Mặc dù thiên tài về chính trị và quân sự, ông bị ám ảnh về bất tử và thuốc trường sinh, dẫn đến hoang tưởng và sợ hãi thái quá.

 

Hoàng đế Lương Võ Đế (Xiao Yan, 464–549):

Một số sử sách mô tả ông mất kiểm soát, nổi nóng và hành xử cực đoan trong các triều chính.

 

Hoàng đế Tùy Dạng Đế (Yang of Sui, 604–618):

Nhiều sử gia ghi nhận ông ta có hành vi thất thường, hoang tưởng, bạo ngược, chi phí chiến tranh quá lớn và hình phạt tàn nhẫn với thần dân.

 

2. Bên La Mã (Cộng hòa và Đế chế La Mã)

 

Caligula (12–41 Sau Công Nguyên):

Nổi tiếng điên rồ, bạo ngược, tự phong thần, tra tấn và giết người vô lý, biểu hiện rối loạn tâm thần nghiêm trọng.

Nero (37–68 SCN):

 

Hoang tưởng, thích phô trương, giết mẹ và các đối thủ, còn được ghi là đốt Rome để “thưởng thức khung cảnh.”

Commodus (161–192 SCN):

 

Nổi tiếng mê đấu trường, coi mình là Hercules, hành vi bạo lực và hoang tưởng, thể hiện dấu hiệu rối loạn nhân cách.

 

3. Thời Phát xít (Thế kỷ XX)

 

Adolf Hitler (1889–1945):

Hành vi bốc đồng, ám ảnh chủng tộc, hoang tưởng về quyền lực tuyệt đối, nghiện thuốc và rối loạn cảm xúc nặng. Một số nhà phân tích tâm lý cho rằng ông có rối loạn nhân cách hoặc rối loạn hoang tưởng.

 

Benito Mussolini (1883–1945):

Hoang tưởng về sức mạnh, thích thể hiện quyền lực tối thượng, đôi khi bốc đồng trong quân sự và chính trị.

 

4. Thời CS (Cộng sản)

 

 

1. Joseph Stalin (1878–1953, Liên Xô)

 

Hành vi: Paranoid (hoang tưởng bị ám sát), tàn bạo, sát hại hàng triệu người, ra quyết định cực đoan, hay thay đổi đồng minh.

 

Nhiều nhà phân tích cho rằng Stalin có dấu hiệu rối loạn hoang tưởng và nhân cách ác độc, nhưng không phải “bị điên” theo nghĩa mất hoàn toàn lý trí.

 

 

2. Mao Trạch Đông (1893–1976, Trung Quốc)

 

Hành vi: Tự tin quá mức, hoang tưởng quyền lực, bốc đồng trong các chiến dịch như Cách mạng Văn hóa, coi thường cái chết và nỗi khổ của dân.

 

Mao có thể có dấu hiệu rối loạn nhân cách ám ảnh quyền lực**, đôi khi quyết định phi lý, nhưng vẫn tính toán chính trị tinh vi.

 

 

3. Lê Duẩn (1907–1986, Việt Nam)

 

Hành vi: Quyết đoán, độc đoán, theo đường lối cứng rắn trong Đảng Lao động, không có dấu hiệu hoang tưởng hay phi lý cực đoan như Stalin hay Mao.

 

 

4. Pol Pot (1925–1998, Campuchia)

 

Hành vi: Tàn bạo cực đoan, sát hại 1–2 triệu người, áp dụng lý tưởng cộng sản cực đoan mà không tính đến đời sống thực tế của dân, quyết định phi lý với hệ thống diệt chủng.

 

Pol Pot thể hiện hành vi cực kỳ phi lý và hoang tưởng, có thể coi là gần với mức bất ổn tâm thần trong thực hành chính trị.

 

Nhận định tổng quát:

Không lãnh đạo CS nổi tiếng nào “bị điên” theo nghĩa mất lý trí hoàn toàn.

Một số (Stalin, Mao, Pol Pot) có hành vi hoang tưởng, phi lý, cực đoan, dẫn đến hậu quả thảm khốc.

 

 

5. Châu Phi.

 

Jean-Bédel Bokassa (Đế chế Trung Phi, 1921–1996)

 

Tự phong hoàng đế, bạo ngược, sát hại đối thủ, hành vi hoang tưởng.

Idi Amin (Uganda, 1925–2003):

 

Bạo lực, thất thường, tự coi mình quyền lực tối thượng, giết hại hàng nghìn người.

Mengistu Haile Mariam (Ethiopia, 1937–2021):

Hoang tưởng quyền lực, đàn áp tàn bạo, tạo nỗi kinh hoàng quốc gia.

 

 

Tóm lược nhận định

 

“Bị điên” trong lịch sử thường là sự kết hợp giữa hành vi bạo lực, hoang tưởng, ra quyết định phi lý và quyền lực tuyệt đối.

 

Ở các triều đại xưa (Tàu, La Mã), thuật ngữ “điên” thường được sử dụng mang tính chính trị/phê phán.

 

Ở thời hiện đại (Phát xít, CS, Châu Phi), dấu hiệu hoang tưởng, bốc đồng và ám ảnh quyền lực rõ ràng hơn, thường gây hậu quả chính trị và nhân mạng lớn.

 

 

Kết luận có quyền mà bị điên điên; giết ít người điên ít, giết nhiều người điên nhiều. Cứ nhìn số người bị giết trong triều đại của hắn là chúng ta biết hắn điên nhiều hay điên ít. Nhưng ít hay nhiều cũng là điên!

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.