Có điểm chung nào khi Trump tấn công Venezuela và Iran? Điểm chung là dầu mỏ?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Câu hỏi này chạm đúng vào một trong những tranh luận lớn nhất chung quanh chính sách đối ngoại của Donald Trump: liệu dầu mỏ có phải là sợi dây nối hai hồ sơ Venezuela và Iran hay không?

 

Câu trả lời ngắn gọn là: Dầu mỏ là một điểm chung rất quan trọng, nhưng không phải là yếu tố duy nhất. Hai trường hợp này có những điểm giống nhau về năng lượng, nhưng động cơ chiến lược của Mỹ đối với Venezuela và Iran cũng có nhiều khác biệt.

 

Venezuela và Iran: Hai quốc gia dầu mỏ nằm trong tầm ngắm của Mỹ.

 

Điểm chung đầu tiên rất rơ ràng: Cả Venezuela và Iran đều là những “cường quốc dầu mỏ” (petrostates).

 

Venezuela có một trong những trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, khoảng 300 tỷ thùng dầu đă được chứng minh.

 

Iran cũng nằm trong nhóm quốc gia có trữ lượng dầu và khí đốt rất lớn.

 

Chính v́ vậy, cả hai nước đều có vị trí quan trọng trong bàn cờ năng lượng toàn cầu.

 

Khi một quốc gia kiểm soát hoặc gây ảnh hưởng được đến nguồn dầu lớn, họ không chỉ có lợi ích kinh tế mà c̣n có sức mạnh chính trị. Dầu mỏ không chỉ là nhiên liệu; nó là quyền lực địa chính trị.

 

1. Điểm chung: Mỹ muốn kiểm soát môi trường năng lượng toàn cầu.

 

Trong cả hai trường hợp, Washington đều có một lợi ích lớn: Không để các đối thủ kiểm soát nguồn năng lượng chiến lược.

 

Venezuela trước đây có quan hệ gần gũi với: Nga, Tàu Cộng, Iran.

 

Iran lại là đối thủ lâu năm của Mỹ, đồng thời có ảnh hưởng lớn tại Trung Đông và kiểm soát vị trí cực kỳ quan trọng là eo biển Hormuz, nơi một phần lớn dầu mỏ thế giới đi qua.

 

Do đó, từ góc nh́n chiến lược của Washington:

Venezuela là vấn đề ngay tại “sân sau” Tây bán cầu.

 

Iran là vấn đề tại trung tâm năng lượng Trung Đông.

 

Cả hai đều liên quan đến câu hỏi: Ai sẽ có ảnh hưởng đối với ḍng chảy dầu mỏ thế giới?

 

2. Venezuela: Dầu mỏ có vẻ là yếu tố nổi bật hơn.

 

Trong trường hợp Venezuela, yếu tố dầu mỏ rất khó bỏ qua.

 

Mỹ nói rằng mục tiêu của họ là: loại bỏ một chính quyền bị xem là độc tài, khôi phục dân chủ, chống tham nhũng, giúp người dân Venezuela.

 

Nhưng đồng thời, Venezuela lại có thứ mà mọi cường quốc năng lượng đều quan tâm: một kho dầu khổng lồ ngay gần nước Mỹ.

 

Việc chính quyền Trump sau đó t́m cách đạt thỏa thuận kiểm soát một phần lớn nguồn dầu Venezuela càng khiến nhiều người đặt câu hỏi về vai tṛ của dầu mỏ trong quyết định can thiệp.

 

Những người chỉ trích cho rằng: Nếu Venezuela không có dầu, liệu Mỹ có quan tâm mạnh mẽ đến Caracas như vậy không?

 

Đây là câu hỏi khó trả lời, nhưng rơ ràng dầu mỏ làm Venezuela trở nên quan trọng hơn rất nhiều.

 

3. Iran: Dầu mỏ quan trọng, nhưng an ninh có thể c̣n lớn hơn.

 

Iran khác Venezuela ở một điểm rất lớn. Iran không chỉ có dầu. Iran c̣n có: chương tŕnh hạt nhân gây tranh căi, lực lượng quân sự mạnh, ảnh hưởng tại Iraq, Syria, Lebanon và Yemen, khả năng gây ảnh hưởng đến eo biển Hormuz.

 

V́ vậy, khi Mỹ đối đầu với Iran, lư do được Washington đưa ra thường tập trung vào ngăn chặn năng lực hạt nhân, hạn chế sức mạnh quân sự, bảo vệ đồng minh tại Trung Đông.

 

Tuy nhiên, dầu mỏ vẫn là một phần quan trọng, bởi bất kỳ xung đột nào với Iran cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Nói cách khác:

Với Venezuela: dầu mỏ có thể là trung tâm của bài toán.

 

Với Iran: dầu mỏ là một phần trong một bài toán an ninh rộng lớn hơn.

 

4. Có phải Mỹ chỉ muốn lấy dầu?

 

Đây là câu hỏi gây tranh luận nhất.

 

Một cách nh́n cho rằng:

“Các cường quốc thường dùng những lư do cao đẹp như dân chủ, nhân quyền, an ninh, nhưng phía sau luôn có lợi ích kinh tế.”

 

Lịch sử thế giới có nhiều ví dụ cho thấy tài nguyên thiên nhiên thường gắn liền với các cuộc tranh giành quyền lực.

 

Nhưng cũng cần nh́n nhận chiều ngược lại:

Một quốc gia như Mỹ cũng có những lư do an ninh thật sự: Một chính quyền thù địch ngay gần biên giới (Venezuela).

 

Một đối thủ quân sự lớn kiểm soát tuyến đường dầu quan trọng (Iran).

Do đó, nói rằng “chỉ v́ dầu” có thể là quá đơn giản.

 

Cách nh́n cân bằng hơn là: Dầu mỏ không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng nó làm tăng giá trị chiến lược của hai quốc gia này.

 

5. Điểm chung sâu xa hơn: Quyền lực năng lượng.

 

Điểm chung lớn nhất giữa Venezuela và Iran không chỉ là dầu.

 

Đó là: Ai kiểm soát năng lượng sẽ có ảnh hưởng đến thế giới.

 

Trong thế kỷ 20, dầu mỏ từng được gọi là “máu của nền kinh tế công nghiệp”.

 

Ngày nay, dù thế giới đang chuyển sang năng lượng tái tạo, dầu vẫn giữ vai tṛ quan trọng trong:

giao thông, quân sự, công nghiệp hóa chất, thương mại toàn cầu.

 

Một quốc gia có nguồn dầu lớn nhưng đứng ngoài hệ thống do Mỹ dẫn dắt có thể trở thành một thách thức chiến lược.

 

 

Kết luận:

 

Có điểm chung giữa Venezuela và Iran: đó là dầu mỏ và vị trí địa chính trị.

Nhưng không nên kết luận đơn giản rằng “Trump tấn công Venezuela và Iran chỉ v́ dầu.”

 

Thực tế phức tạp hơn:

Venezuela: dầu mỏ, ảnh hưởng khu vực và thay đổi chính quyền là những yếu tố đan xen.

 

Iran: dầu mỏ, hạt nhân, an ninh Trung Đông và cạnh tranh quyền lực lớn là các yếu tố cùng tồn tại.

 

Nếu nh́n từ phía những người chỉ trích, đây là câu chuyện về quyền lực và tài nguyên.

 

Nếu nh́n từ phía Washington, đây là câu chuyện về an ninh năng lượng và ảnh hưởng chiến lược.

 

Có lẽ sự thật nằm ở giữa:

Trump không đối đầu với Venezuela và Iran chỉ v́ dầu, nhưng nếu hai nước này không có dầu mỏ, tầm quan trọng của họ trong chính sách Mỹ chắc chắn sẽ giảm đi rất nhiều.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

US goals have shifted after 6 months of Iran war. The Strait of Hormuz is now a top concern

https://apnews.com/article/trump-iran-war-goals-six-months-bb91832b61fa98fe12790d0a887719e0

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính