Bút kư

 Lời biết ơn muộn màng

 

 

 

 

Thành kính tưởng niệm Má tôi.

 

Điệp Mỹ Linh

 

 

Nhận được email của một độc giả, với hai đoạn trích dẫn và câu hỏi: “Chị Điệp Mỹ Linh! V́ cũng là người Dalat, khi đọc truyện ngắn Cuộc T́nh Xót Xa, trong tập truyện T́m Vết Chân Xưa, tôi ngạc nhiên, tự hỏi: Hai đoạn văn trích dẫn sau đây là hư cấu, viết theo lời kể của ai hay là chị viết về kỷ niệm tuổi thơ của chị mà sao lại giống hoàn cảnh của tôi?...”

 

“… Nh́n ngôi biệt thự có hai hàng hồng dọc theo con dốc nhỏ, Bảo-Trân tưởng như nàng có thể thấy được đứa bé gái mặc áo đầm trắng, mang giày đỏ, chiếc nơ cài trên mái tóc bum-bê cũng màu đỏ, đang níu tay Ngoại, đ̣i đi mua kẹo kéo. Như mọi hôm, Ngoại bảo cậu Út, khoảng hơn mười tuổi, gọi chú tài lái xe đưa hai cậu cháu đi xuống phố mua kẹo kéo...”

 

“… Khi cậu bé trở lại xe, tay cầm mẫu kẹo kéo, đứa bé gái vỗ hai tay vào nhau, gương mặt rạng rỡ. Đón nhận mẫu kẹo từ tay người cậu xong, đứa bé lại ṿi vĩnh“Cậu cho em xuống ngồi chỗ bậc cấp coi Ba Má đi xe đạp, nhen, cậu!” Cậu bé giả vờ nghiêm nét mặt, mắt lườm lườm để thị oai với cháu: “Mày cứ lộn xộn, nhơng nhẽo không hà! Chiều nào cũng bắt tao dẫn đi mua kẹo kéo, rồi lại đ̣i tới bậc cấp ngồi, để tối về mày bị sổ mũi cho tao bị la, hả?” Thấy đứa bé gái rơm rớm nước mắt, môi trề ra như sắp khóc, cậu bé vừa mở cửa ngồi vào băng sau vừa cười: “Cho tao cắn một miếng kẹo kéo th́ tao cho đi.” Đứa bé gái dấu mẫu kẹo sau lưng, lắc đầu. Cậu bé năn nỉ:Cho cậu cắn một tư thôi, rồi cậu cho đi.” Đứa bé gái đưa mẫu kẹo ra phía trước, ngắm nghía rồi bậm môi, lắc đầu. Người cậu che mặt, giả vờ khóc. Đứa bé nh́n cậu bằng đôi mắt buồn hiu, rồi đưa mẫu kẹo cho cậu:Nè, em cho cậu cắn miếng đó; mà cậu cắn chút xíu thôi, nhen!” (Hết trích)

 

Đọc xong email của vị độc giả cùng quê và hai phân đoạn trích dẫn, tự dưng tôi cảm thấy tim tôi nhói đau! Tại sao tôi có thể nhớ và diễn tả rơ ràng h́nh ảnh của đứa bé gái mà tôi lại không nhớ và không viết tí ǵ về người đă sinh ra đứa bé gái; cũng chính người đó đă mỗi ngày tự tay thay quần áo, mang giày, chải tóc, thắt nơ cho đứa bé ấy – chứ không để bà vú làm công việc đó?

 

Tôi nhận ra rằng: Quả thật, đă hơn một lần tôi viết về Ba tôi; nhưng chưa bao giờ tôi viết về Má tôi! Điều này cũng dễ hiểu, v́ Ba tôi đă truyền cho tôi chút nghệ sĩ tính trong ḍng máu và một tầm hồn ướt lệ; c̣n cá tính chân thật, cứng rắn và bộc trực, tôi thừa hưởng từ Má tôi.

 

Khi cả hai nhân vật đều có cá tính cứng rắn và bộc trực mà cùng sống dưới một mái nhà th́ điều ǵ sẽ xảy ra?

 

Dù sao đi nữa, tôi cũng vẫn có lỗi đối với Má tôi!

 

Buồn quá, tôi nh́n qua khung cửa sổ, trên lầu. Vừa khi đó, h́nh ảnh Ba Má tôi đạp xe đạp cùng với mấy “ông Tây, bà Đầm”, quanh Hồ Xuân Hương, Dalat, vào những  chiều xưa, lại hiện về...

 

Tôi thở dài! Cuộc sống của Má tôi, trong “vùng tạm chiếm” – danh từ do Việt Minh (tiền thân của cộng sản Việt Nam) thường dùng – th́ “tân thời” đến như thế; nhưng khi Ba tôi theo kháng chiến chống Tây, cuộc sống của Má tôi trở nên bi thảm đến không ngờ!

 

Tôi vẫn nhớ, câu than thở duy nhất của Má tôi mỗi khi Má tôi buồn là: “Đi mần chi mà khổ như ri, Trời!” Dù cuộc sống cơ cực đến thế nào đi nữa, Má tôi cũng chỉ bán từ từ số nữ trang Má tôi đem theo; c̣n quần áo Má tôi vẫn giữ lại và mặc hằng ngày.

 

Vào một buổi tối, Ba tôi đi đâu tôi không biết; khi trở về, Ba tôi đốt điếu “thuốc rê”, ngồi trên chiếc “đ̣n ngồi”, nơi sân trước, mắt dơi về phương xa – thời điểm đó tôi chưa biết phân biệt phương hướng Đông/Tây/Nam/Bắc – thở dài từng hồi.

 

Khi đi ngủ, v́ nhà chỉ có một chiếc giường tre, tôi và Linh – em tôi – được ngủ chung với Ba Má tôi. Tôi nghe Ba tôi th́ thầm với Má tôi:

 

- Em cất hết quần áo của em và của con đi. Em t́m người may cho mẹ con em vài bộ bà ba, mặc cho giống người ta.

 

- Bộ “tụi hắn” – Việt Minh – cũng kiểm soát cả chuyện mặc áo quần nữa sao?

 

- “Tụi nó” kết tội anh là chưa “giác ngộ”, c̣n mang tư tưởng và hành động “tiểu tư sảng”, cho con mặc áo đầm, vợ ăn mặc không đúng tiêu chuẩn!

 

- Trời! Thường dân mặc áo quần mà cũng phải theo tiêu chuẩn!

 

- Anh biết anh nhầm! Em đừng buồn nữa! Anh sẽ t́m mọi cách để đưa em và các con trở về, kịp để các con đi học.

 

Không biết Ba tôi có “t́m cách để trở về” hay không, nhưng tôi vẫn thấy Ba tôi thường vắng nhà; v́ phải đưa đoàn văn nghệ đi tŕnh diễn xa để ủy lạo bộ đội. Má tôi vừa là Mẹ vừa là bà giúp việc để nuôi dạy chị em tôi vừa cưỡng lại sự cám dỗ của nhiều cán bộ cao cấp.

 

Những khi Ba tôi không đưa ban văn nghệ lưu diễn xa, nhiều cán bộ cao cấp, mỗi chiều đều cỡi ngựa, đeo súng lục bên hông, đến nhà Ba Má tôi học Pháp văn, do Ba tôi dạy. Sau khi các cán bộ vào nhà, họ bảo tôi hoặc Linh đóng cửa nhanh để khỏi ai thấy.

 

Hôm nào Ba tôi phải đi công tác, một số trong nhóm cán bộ cao cấp đó – từng người – thường đến nhà Ba Má tôi, cũng bằng ngựa và đeo súng lục.

 

Linh và tôi không được chơi với ai cả; suốt ngày, ăn xong, ra ngồi chơi cạnh hầm tṛn, trước nhà, để dễ nhảy xuống hầm khi nghe máy bay đến. Từ vị trí này, khi nào cán bộ đến, cột giây cương của con ngựa vào gốc tre, tôi cũng thấy và hỏi:

 

- Bác à! Ba con không có ở nhà mà sao bác cứ tới nhà con hoài vậy?

 

Thế là cán bộ bị “quê xệ”, mở giây cương, leo lên lưng ngựa, đi.

 

Nhiều khi chị em tôi ham chơi, không để ư, đến khi thấy cán bộ đi vào nhà, Linh “phóng cái vù”, đứng chàng hăng, hai tay giăng ngang cửa, nghếch mặt nh́n cán bộ trong khi cán bộ gọi:

 

- Chị Ngữ ơi! (Ngữ là tên của Ba tôi).

 

Khi nào cũng vậy, thấy tư thế của Linh, Má tôi cũng ôm Linh, hôn rồi bảo:

 

- Con khoanh tay chào bác, đi!

 

Linh không chào mà lại ̣a lên khóc! Thế là cán bộ trở ra, mở giây, lên ngựa, đi.

 

Trong “vùng kháng chiến”, mọi người đền ăn cơm độn – người địa phương gọi là “ghé” – khoai ḿ; riêng chị em tôi, Má tôi cho ăn cơm không “ghé” khoai ḿ và căn dặn:

 

- Nhớ đừng cho ai thấy các con ăn cơm trắng, nghe chưa! “Tụi hắn” mà biết được th́ “tụi hắn” “nạo” Ba ... trắng xương!

 

Tôi không hiểu hết nghĩa, nhưng, bằng vào ba tiếng rất tượng h́nh “nạo... trắng xương” cùng ánh mắt lo sợ, nh́n quanh và giọng nói th́ thầm của Má tôi, tôi hiểu mứt độ quan trọng của sự việc chị em tôi được ăn cơm trắng! Nhiều khi tôi hỏi Ba Má tôi:

 

- Sao Ba Má ăn cơm “ghé” khoai ḿ mà con với Linh không được ăn?

 

Ba tôi cười, xoa đầu tôi, đáp:

 

- Cha mày! V́ con và Linh c̣n nhỏ, răng không mạnh bằng răng của Ba Má.

 

Tôi cứ tin rằng Ba tôi nói thật!

 

Một thời gian sau, Má tôi bắt đầu dạy tôi học “a, b, c...” phát âm theo tiếng Tây. Ba tôi dạy tôi đàn Mandoline và tập cho tôi hát.

 

Khi tập cho tôi hát bài nào Ba tôi cũng giải thích cho tôi hiểu ư nghĩa của lời ca rồi tập cho tôi diễn đạt ư nghĩa của lời ca qua giọng hát, bằng ánh mắt và bằng nét mặt. Từ đó, Ba tôi thường dẫn tôi theo để mấy cô chú trong ban văn nghệ nghe tôi hát rồi hát theo, tập cách biết lấy hơi, ngân dài và giữ nhịp. Thỉnh thoảng, trong những dịp lễ, tôi thường “solo” – động từ ngày đó thường dùng – những ca khúc có âm vực cao, khó hát.

 

Thời gian Ba tôi là Trưởng Ban Văn Nghệ Sở Quân Giới Liên Khu V, gia đ́nh tôi sống tại làng Sơn Tịnh, Quảng Ngăi.

 

Trước hôm Ban Văn Nghệ tŕnh diễn để toàn thể bộ đội và nhân viên Sở Quân Giới Liên Khi V thưởng thức, Ba tôi dẫn tôi theo để tôi cùng tập với ban nhạc đàn giây ca khúc Quê Nghèo của Phạm Duy.

 

Trong buổi tập chung kết đó, tôi thấy một cô tên Ngộ, tóc chải phồng h́nh chữ “S” ngay phía trên trán. Cô Ngộ rất tử tế với tôi và đặc biệt là cô Ngộ không rời Ba tôi. Không hiểu tại sao – ngay khi nhận ra cô Ngộ không rời Ba tôi – tôi bỗng cảm thấy tức giận và ghét cô Ngộ!

 

Về nhà, tôi thầm th́ mách lại Má tôi về việc cô Ngộ. Má tôi im lặng, khóc!

 

Thấy Má tôi khóc, tôi thương Má tôi quá, nhưng tôi không biết làm thế nào để an ủi Má tôi!

 

Ngày đó, tôi không biết phải làm ǵ để an ủi Má tôi khi Má tôi hờn ghen.

 

Thế mà, sau khi tôi lập gia đ́nh – với một sĩ quan tác chiến, rất “đào hoa”, rất “ba gai”, chẳng biết “ngán” ai, nhưng lại tốt bụng với mọi người và với Ba Má tôi – không biết bao nhiêu lần Má tôi đă an ủi, khuyên nhủ tôi:

 

- Đàn ông mà, con! “Lá rụng về cội”, con à! Con phải kiên nhẫn, dịu dàng, mềm mơng, dùng t́nh yêu thương để giữ hạnh phúc gia đ́nh; đừng bắt chước những người đàn bà hung dữ, nóng nảy, làm mất thể diện chồng con, chỉ vô t́nh “đẩy” chồng vào tay t́nh địch thôi.

 

Tôi ngạc nhiên:

 

- Làm thế nào Má biết chuyện của tụi con?

 

- Má sinh con ra, nuôi con hai mươi năm mà Má không hiểu con th́ ai hiểu con?

 

- Con biết con đă nhầm. Con xin lỗi Ba Má. Con làm th́ con chịu! Con đă nộp đơn ly dị tại ṭa án Gia Định rồi!

 

- Con ly dị là con chỉ biết nghĩ đến bản thân của con; c̣n mấy đứa con của con, con tính sao?

 

- Th́ con đi làm nuôi tụi nó!

 

- Con nên nhớ, một đứa bé lớn lên, trở thành người hữu dụng trong xă hội không phải chỉ nhờ miếng ăn ...

 

- Con biết mà!

 

- Con biết th́ con nên “dẹp” tự ái của con để con của con có Cha.

 

Im lặng. Má tôi tiếp:

 

- Con có biết là Ông Bà ḿnh dạy: “Con không Cha như nhà không nóc” hay không?

 

Tôi “ngớ” ra, nh́n Má tôi. Như chợt nhớ rằng tôi không có căn bản tiếng Việt, Má tôi cười:

 

- Trời! Nhè đứa xuất thân nội trú trường bà Sơ mà cứ đề cập về danh ngôn Việt Nam!

 

- Lúc năy Má nói “lá rơi, lá rụng” ǵ đó, con cũng đâu hiểu rơ!

 

Má tôi lại cười, giải thích vắn tắt – cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng – cho tôi hiểu câu “Lá rụng về cội”. Sau đó, Má tôi tiếp:

 

- Con có biết rằng, trong những gia đ́nh đổ vỡ, đàn con bị tổn thương nặng nhất hay không?

 

- Má nói như vậy, rủi ảnh chết trận th́ sao?

 

- Hai sự mất mác và tổn thương giữa người Cha tử trận và gia đ́nh đổ vỡ hoàn toàn khác nhau.

 

- Hồi đó, chính Ba Má cản, không muốn con “lấy” ảnh mà tại sao bây giờ con ly dị ảnh th́ Má lại cản?

 

- Đúng! Ngày đó Ba Má không tán thành cuộc hôn nhân của con; v́ Ba Má không thể hiểu, tại sao con được nhiều thanh niên có địa vị và học thức cao theo đuổi mà con lại không chịu?

 

- Con tin vào duyên số!

 

- Chuyện cũ, đừng nhắc nữa! Má chỉ muốn đề cập đến t́nh trạng gia đ́nh của con hiện tại mà thôi.

 

- Chuyện của tụi con, Má để tụi con lo.

 

- Nếu không v́ các cháu, Ba Má sẽ “đứng ngoài”, để con tự quyết định.

 

- Th́ con đă quyết định rồi!

 

- Quyết định ly dị là một quyết định nông nổi và ích kỷ! Con có con th́ con có bổn phận phải giữ người Cha cho các con của con!

 

- Tự ảnh muốn th́ con “cho” ảnh đi chứ đâu phải tại con xua đuổi ảnh.

 

- Ḷng vị tha của con để ở đâu? Vợ chồng th́ nên tha thứ cho nhau!

 

Im lặng, v́ tôi vẫn c̣n “ấm ức”. Má tôi tiếp:

 

- À, con nhớ chuyện cô Ngộ thời gia đ́nh ḿnh sống tại Sơn Tịnh không?

 

- Dạ, sao, Má?

 

-Ngày đó, nếu Má v́ tự ái – Má biết Má hơn cô Ngộ về mọi phương diện – Má bỏ Ba để “sa” vào ṿng tay của một trong mấy cán bộ cao cấp đó th́ hậu quả sẽ ra sao? Có phải là tự tay Má “dâng tặng” cô Ngộ món quà mà cô Ngộ ước mơ hay không? Rồi cũng chính Má đón nhận một trong những người mà Linh và con không thương yêu, không kính trọng hay không?

 

Tôi giật ḿnh, nh́n sững Má tôi. Má tôi cười hiền ḥa:

 

- Con nghe lời Má, đến ṭa án Gia Định rút đơn ly dị lại. Đây là thời điểm thích hợp nhất để con thể hiện sự cao thượng, ḷng vị tha và t́nh thương yêu sâu đậm của con dành cho chồng và con của con.

 

Viết ngang đây, tôi lại nh́n qua cửa sổ và thấy bốn chiếc SUV quen thuộc từ từ dừng trước nhà tôi. Tôi chợt nhớ, các con của tôi đă hẹn chiều nay đưa tôi lên chùa viếng hài cốt của Bố các con tôi; sau đó sẽ đi ăn, mừng Mother’s Day, sớm một ngày.

 

Xin mượn câu danh ngôn của Tổng Thống Hoa Kỳ – Abraham Lincoln – để dâng lên Má tôi Lời Biết Ơn Muộn Màng: “All that I am, or ever hope to be, I owe to my angel Mother.” 

 

 

Điệp Mỹ Linh

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính