Đầu tuần, tản mạn chuyện đời

 

người lính già oregon

 

 

Những nhận xét về người Mỹ, Việt Nam hay Tây, hay Tàu phần lớn dựa trên tài liệu, sách vở. Mà sách vở th́ thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh, kinh nghiệm, thực tế. Ví dụ, bài viết nổi tiếng “An Nam ta ǵ cũng cười” của cụ Nguyễn Văn Vĩnh trong Đông Dương Tạp Chí, cách đây gần một thế kỷ, bây giờ đâu c̣n thích hợp với t́nh trạng của người dân trong nước (đang khổ đau dưới ách thống trị của Coco Việt Cộng) hay ngoài nước (ngày cày hai jobs) làm sao mà cười cho nổi?

 

Chưa kể thành kiến, cảm tính của những nghiên cứu gia đối với các đối tượng mà họ không mấy ưa. Từ thành kiến đến kỳ thị mấy hồi. Bọn Tàu Phù xâm lược, từ thời Hai Bà Trưng cho đến hôm nay, nhất là hôm nay, đă không bao giờ khen người Việt, trái lại c̣n xem như kẻ thù man di mọi rợ. Ví dụ nữ anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh, bị chúng gọi xách mé là Triệu Ẩu, và miệt thị là một người xấu xí có “vú dài ba thước”, vậy mà sách vở của ta vẫn lặp lại y chang và tin như thế. Ngày nay, bọn lănh đạo VC tự phong bán nước, Nguyễn Phú Trọng, Trần Đại Quang… bị Tập Cận B́nh khinh bỉ hơn cả chó ngựa. Cũng vậy, hồi c̣n Tây đô hộ, trong sách giáo khoa cho những học sinh trường Pháp, vào thập niên 50, có đăng h́nh một cô gái, h́nh như người Thượng, đen thui, cục mịch, và ghi chú một cách mất dạy: “une belle jeune fille Annamite de Ha Noi” (một thiếu nữ đẹp Hà Nội).

     

Ngược lại, người An Nam ta cũng là tổ sư kỳ thị. Ví dụ, các vua triều Nguyễn sau Gia Long gọi Tây thực dân là “bạch quỷ”. Câu ca dao ám chỉ việc công chúa Huyền Trân bị gả cho Chế Mân, “Tiếc thay cây quế giữa rừng / Để cho thằng Mán thằng Mường nó leo”, nếu không là kỳ thị, th́ là cái ǵ vào đây, hả Trời? Ghét, hay khinh ai, người ḿnh, nói chung, có tật gọi họ bằng thằng tuốt luốt: thằng Chệt, thằng Tây, thằng Mẽo, thằng Thượng, thằng Chàm, thằng Mên (Miên), thằng Lèo (Lào). Sau 1975, thằng VC răng đen mă tấu đă mở hết công xuất để chửi thằng Diệm, thằng Thiệu, thằng Kỳ, thằng Ngụy, thằng Kennedy, thằng Johnson, thằng Pol Pot…

     

Ngoài ra, tại Mỹ, bây giờ, ai cũng lo ngại không dám nêu hết cái xấu, cái man rợ, ví dụ của đám radical Muslims quá khích, v́ sợ có thể ăn bom hay chặt đầu. Cả về từ ngữ, người Mỹ rất kỵ chữ black khi nói về dân da đen, và thay bằng African-American, nghe chả ra sao cả, nhất là từ khi một ông Mỹ lai Kenya được bầu làm tổng thống Hoa Kỳ. Dùng chữ negro (nègre trong tiếng Pháp) th́ càng phạm thượng hơn. Chữ negro, thực ra, bắt nguồn từ tĩnh từ Latin, nigger, nguyên thủy chỉ có nghĩa đen là đen, được dùng tại Mỹ từ khuya, kể cả thời Martin Luther King c̣n tranh đấu cho quyền của người nô lệ Phi Châu. Sau này nó mới hàm nghĩa khinh bỉ và làm người ta lo sợ. Rồi nữa, đen hay trắng cũng là màu, đẹp xấu tùy người đối diện, nhưng tại sao gọi white th́ OK, mà black th́ không? Chữ nghĩa, cũng như súng ống, tự nó vô tội. Chỉ những người dùng một cách điên khùng, ngu xuẩn, hoặc với tà tâm mới gây ra rắc rối, hoặc thảm kịch. Nhưng không v́ những cá nhân này mà cấm đoán công dân mua súng hoặc dùng chữ black, negro. Hay, để mở ngoặc, chữ yellow, vàng, chỉ dân Á Châu, đặc biệt Nhật. Trước 1975, quả vậy, một quyển sách của Austin de Croze, có tựa đề Le péril jaune et le Japon, Paris, 1904, bàn về cuộc chiến tranh Nga-Nhật, trong đó Nhật được xem là một sức mạnh nguy hiểm.

      

Người Mỹ nói chung cũng bị kỳ thị và gọi là “Yankee” (chỉ binh lính của Union trong thời nội chiến), hay “Ah! ces Ricains” bởi người ngoại quốc bài Mỹ, giống như người Pháp bị gọi là “Gaulois” (từ thời đế quốc La Mă khi nước Pháp bị chiếm đóng và mang tên Gallia, La Gaule, có họ hàng với gallus, con gà trống) hay “frog” (v́ cái tật khoái nhậu thịt ếch) vậy. Mỹ trắng bị đặt nickname là “honkie”. Người Mỹ nào kỳ thị th́ bị gọi là “redneck” (cổ đỏ, tiếng lóng trước kia dùng để chỉ những trại chủ Miền Nam đối xử hà khắc với nô lệ). Mễ Lậu vượt tường, là “wetneck” (cổ ướt, v́ mệt nhọc, chảy mồ hôi?), Mỹ Vàng, An Nam, có tên là “gook” (chữ được chế ra bởi lính Mỹ tại VN từ chữ “goo”, chất dơ bẩn, bùn lầy?), Nhật, là “Jap”, Tàu, là “Chink”, Tàu Cộng, là “Chicom” v.v…

      

Chuyện khác. Những ông Mỹ lấy vợ An Nam th́ bố bảo không dám chê dân An Nam và nước mắm. Tỷ như anh chàng thượng nghị sĩ Chủ Jim Webbs, trước kia làm bộ trưởng, thứ trưởng ǵ đó có bao giờ ngó ngàng ǵ đến đám Việt Kiều thiểu số đâu, năm 2016, ngấp nghé ra ứng cử tổng thống, v́ nhu cầu hốt phiếu và có lẽ bị bà vợ Việt véo đùi, nên cũng phải tỏ ra ta đây ḥa đồng với người Việt quốc gia tỵ nạn, tuyên bố chống Cộng cùng ḿnh.

      

Chỉ có phe ta mới biết rơ phe ḿnh. Cả tốt lẫn xấu. Cũng như Mỹ biết rơ Mỹ, Tây biết rơ Tây, Tàu biết rơ Tàu... một cách cụ thể, mà không cần đọc làm chi tài liệu vớ vẩn của những nhà nghiên cứu ngoại quốc.

 

1) Làm thế nào để biết đó là nhà người An Nam?

 

Tôi có một người bạn mần nghề đi dụ người ta mua nhà, bán nhà, mà văn chương trữ t́nh gọi là chuyên viên địa ốc. Một hôm ghé nhà tôi chơi. Chợt nh́n thấy một căn nhà bên kia đường, bèn nói:

      - Tôi cá với anh nhà đó là của một người Việt Nam.

 

Tôi ngạc nhiên:

      - Ủa, sao hay vậy cha? Đúng là nhà của một gia đ́nh đồng hương ta...

Anh ta vênh mặt lên, hả hê:     

- Nghề của chàng mà! Hễ thấy trước nhà nào có một hay hai cái xe Toyota đời mới, cáu cạnh, nếu bự càng chắc ăn hơn, và trước cửa nhà một đống giày dép th́ nếu không phải là nhà Việt Nam ta th́ chặt đầu tôi đi.

 

Từ đó, thỉnh thoảng buổi chiều đi bộ tập thể dục trong xóm, tôi cũng chú ư nh́n một vài nhà có xe toyota và một đống giày dép trước cửa... Lại thêm tiếng nhạc rền rỉ lê thê như có đám ma và giọng hát nhăo nhoét của Chế Linh hay Thanh Tuyền xông ra, cùng với mùi xào tỏi với nước mắm từ cái bếp trong garage mở cửa hôi ŕnh điếc mũi, tôi không khỏi thầm thán phục anh bạn chuyên dụ bán nhà có con mắt tinh đời.

 

Hoặc nữa, nếu thấy khách đến nhà ai, mà được chủ nhà dẫn vào bằng cửa garage, thay v́ cửa chính, th́ chém chết tôi cũng cả quyết đó là nhà của một đồng hương An Nam thứ thiệt.

     

Láng diềng sát cửa của tôi là gia đ́nh một anh Việt kiều trẻ mới đến Mỹ độ vài năm. Anh ta hiền lành, tử tế, nhưng ngặt một nỗi là năm nào cũng nuôi gà mà không làm chuồng, thả chúng chạy rong trong sân –rất hôi thối, mất vệ sinh, và chúng cứ gáy loạn lên bất kể giờ giấc. Cũng như bên tôi, nhà anh ta có ba miếng sân: sân sau và sân hông trái giáp với nhà hai người Mỹ. Anh ta cũng khôn, không dám nuôi ở hai sân đó, sợ bị Mỹ kiện thưa. Mà nhè nuôi trong sân hông phải bên nhà tôi, mới chết chứ, bởi, chắc anh ta nghĩ, dù ǵ đồng hương cũng dễ chịu, và dễ nói chuyện, hơn. C̣n lâu. Tôi định bụng, một ngày đẹp trời, chịu không nổi nữa mùi phân gà, nhất là vào mùa hè khí trời oi bức, sẽ sang gơ cửa, nói chuyện phải quấy trước, tiên lễ... rồi tùy theo thái độ của anh ta mà hậu binh...

 

2) Người Mỹ xấu xí, nghĩa đen:


Người Mỹ mà tôi muốn nói ở đây không phải là nhân vật Homer Atkins trong quyển tiểu thuyết sặc mùi chính trị The Ugly American của Eugene Burdick và William Lederer viết năm 1958 và đă được quay thành phim năm 1963 với Marlon Brando. Mà là những ông Mỹ già trong pḥng gym Cascade 205 Portland của tôi. Từ khi về hưu, bị bác sĩ hăm dọa, bảo sẽ chết sớm nếu không uống rượu vang và không tập thể dục, mỗi ngày tôi đành phải đến tập khoảng một tiếng rưỡi. Pḥng tập rộng thênh thang, có hơn 100 dụng cụ, một hồ bơi lớn, và một pḥng tập tạ và tập Tai Chi. Tập khách, hay khách tập, đa số là dân Mỹ trắng trên sáu, bảy bó như tôi, và, cũng như tôi, chắc đă về hưu, hoặc thất nghiệp, và cũng sợ chết. Có cụ mặt mũi hồng hào, trông oai vệ, không bác sĩ th́ cũng luật sư, giáo sư, tiến sĩ, nha sĩ, dược sĩ etc. Có vài ông bà Tàu, lúc nào cũng ồn ào, gọi nhau ơi ới, mặc dù có thông báo nhắc không được nói chuyện lớn.


Có hai pḥng vệ sinh, tắm rửa, và thay đồ (locker room) kế cận nhau, một Nam, một Nữ, rất rộng, có hai mũi tên to tổ bố nhắc nhở đừng ai cố t́nh đi lộn. Trước và sau mỗi buổi tập, tôi phải vào khu Nam, dĩ nhiên, hai lần, để rửa tay, thay giày và quần áo tập. Và nơi đây, phải hai lần đối diện với sự thật trần truồng (the naked truth / la vérité nue) –hoàn toàn theo đúng nghĩa đen– của các cụ ông, lúc nào cũng dập d́u, vào ra, như đi hội chợ Tết, “vô tư” nói chuyện om ṣm trong khi tất cả đều trần như nhộng, tồng ngồng, trên răng dưới lắc lư hai quả lựu đạn mini. Có cụ tắm gội, phải trần truồng, th́ không nói chi. Có cụ vào trong đó cạo râu, đánh răng, khạc nhổ, sấy tóc, chắc muốn đỡ tiền nước, tiền điện ở nhà, hoặc tiết kiệm th́ giờ, cũng thông cảm được. Nhưng có cụ vừa tắm xong, c̣n đang lau ḿnh mẩy, hoặc đôi khi đang thay đồ, cứ để nguyên y phục Adam đi ṿng ṿng kiếm người quen cũng trần truồng như nhộng, sà vào tán dóc, và cười rổn rảng, nhe cả hai hàm răng giả.

 

Phần tôi, ngày đầu c̣n ṭ ṃ liếc qua cho biết sự t́nh, lâu ngày phát ngán, vào lẹ, rồi vội vàng cút ra ngay. V́ thấy các cụ hành nghề người mẫu, triển lăm thân thể, và của nợ, mà ớn đến tận óc. Các cụ ugly, xấu xí thật (theo nghĩa đen thui), bụng như thùng nước phở xe lửa, búng đâu ra mỡ đó, mông teo, vú xệ. Rồi một dàn súng cá nhân, nhắm vào nhau, hoặc vào tôi, loại súng dành riêng cho những tên phản chiến, peaceniks, hạng gộc, cỡ Jane Fonda, Tom Hayden, Bob Dylan hay John Kerry và Co, nghĩa là ngưng bắn, đồng loạt chĩa xuống sàn nhà. Có cụ c̣n thẹn thùng, rụt đầu ngoẹo cổ, làm bộ em chă, em chă, trơ trọi, không cây lá ngụy trang, trông cực kỳ thảm năo. Các cụ càng lớn tuổi th́ súng càng có h́nh dáng tân chế, hiện đại, nghĩa là nhỏ xíu, ṇng cụt ngủn, giống như cây Colt 45 mới mua của tôi, không biết bắn có chết ai không.

 

Ấy là tôi chưa nói đến việc vài cụ có cái mông và cái lưng đầy ghẻ, mụt nào cũng đỏ bóng và “to đùng”. Trước kia, tập xong, tôi thường vào hồ bơi, vui sướng như cá gặp nước, ngoài ra c̣n được tắm kế bên vài em Mỹ nơn nà, mặc dù tay, chân, ngực, vai, đùi các em xăm đầy rồng rắn, xanh như da con thuồng luồng. Thế nhưng, một hôm, thấy một cụ có cái lưng ghẻ trông rất “chất lượng”, rất “ấn tượng”, rất “hoành tráng” vào tắm chung, tôi thấy… hăi quá, và tự nhiên thấy nổi ngứa khắp người. Bèn dẹp cái vụ bơi, từ đó.


Nói thế không có nghĩa tôi ngon lành hơn ai. Trái lại, cũng tàn tạ quá cỡ rồi. Nhưng từ lâu, tôi có một nguyên tắc bất biến: không thoát y nơi công cộng, kể cả khi c̣n khỏe, trẻ, và phong độ, ví dụ, tắm tại hồ nước tập thể ở quân trường Thủ Đức, hay sau này, tắm suối trong những trại cải tạo. Huống chi bây giờ, khi bóng đời nghiêng đổ và trăng lu xế nửa mái t́nh sầu (Huy Cận). Tục ngữ ta có câu: xấu che đẹp khoe. Đẹp cũng c̣n phải che, nói chi xấu. Hay là có che nó mới trở thành đẹp? Dưới cặp mắt ngu của tôi, thân thể người ta, kể cả tiên nữ, nếu để nguyên si, trần trụi, sẽ không c̣n đẹp, mặc dù những ông văn sĩ, thi sĩ, triết gia, học giả thất t́nh, hoặc uẩn ức sinh lư… ca tụng đó là tuyệt tác của Thượng Đế về mọi mặt. C̣n tôi nghĩ khác: đẹp có nghĩa là phải bắt tôi tưởng tượng, phải gây mơ và gây mê, phải ru vào mộng mị. Không thể phô bày thực tế một cách lộ liễu, phũ phàng như các cụ Mỹ ở gym. Thực tế trần truồng chỉ chấp nhận trong pḥng ngủ, pḥng tắm, không ở những nơi công cộng. Tóm lại, phải hấp dẫn, quyến rũ, qua quần áo mặc vào luôn luôn, và cởi ra có lúc có nơi. Nắng Sài G̣n em đi cũng phải có áo lụa Hà Đông. Phải có áo em sứt chỉ đường tà hay qua cầu gió bay mới gợi chuyện yêu đương, hay trăm năm. Phải có em cười nâng tà áo đưa lên gió (Thế Lữ). Hay tôi thấy xiêm nghê nổi gió lùa (Xuân Diệu). Phải là người đẹp nhờ lụa / Lúa tốt nhờ phân, như một câu tục ngữ khác gợi nhắc. Tôi không hiểu cảm hứng của những họa sĩ vẽ tranh lơa thể bắt nguồn từ đâu, và cái đẹp hoàn toàn thể xác ấy nằm ở chỗ mô. Cho nên, tôi thích những bức vẽ madones của Botticelli và tranh đồng quê của Raffaello với những nàng thiếu nữ mặt hoa da phấn, tóc rẽ đường ngôi ở giữa, và áo quần chất chồng, kín mít.


Đời sống vợ chồng cũng thế. Tưởng lấy nhau rồi là xong, là lơi lỏng, không giữ ǵn như thuở chờ đợi, ôi, thời gian rét lắm (Huy Cận) hay Chưa gặp em anh đă nghĩ rằng / Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng (Đinh Hùng). V́ vậy mới dễ chán nhau và rồi xa nhau. V́ vậy mà những cặp uyên ương trẻ sống thử một thời gian với nhau thường bai bai nhau sớm. Gần đây, trên những tờ báo giấy nào cũng có mục pḥng the phụ trách bởi những ông bà ăn tiền già, hưỡn quá, hoặc mất ngủ, và những câu trả lời của họ thường thường dựa trên những lư do vu vơ vu va vớ va vớ vẩn mà quên yếu tố chính yếu: buông thả quá, người ta sẽ nhàm chán. Đă lâu rổi, tôi được đọc cuốn sách về cuộc đời bà Jackie Kennedy, kể rằng mỗi khi vào toilette, bà mở hết các robinet nước, để làm át những thứ tiếng khác.

 

Có lẽ cũng v́ thế mà trong Kinh Thánh, sau khi Adam và Eve phạm tội, Chúa phạt hai người biết mắc cỡ, lấy lá che thân và đuổi ra khỏi vườn địa đàng. Bắt sống đời trần tục, nghĩa là mặc quần áo đường hoàng, v́ Chúa biết quá tạo vật mà Người dựng nên, nếu cứ ở với nhau tồng ngồng suốt ngày, như hai con nhộng thế kia, th́ c̣n ǵ hấp dẫn, c̣n ǵ hứng thú để thực hiện lời Chúa phán: hăy sinh sản ra loài người, nhiều như sao trên trời, như cát dưới biển?

3) Người Việt xấu xí, nghĩa bóng:

 

a) tại Oregon:

 

Một buổi chiều, cô người quen đi làm về kẹt xe trên freeway, gọi điện thoại khẩn cấp nhờ tôi đi đón giùm đứa con học mẫu giáo ở trường gần nhà. Đến nơi, thấy dọc hai bên đường quanh trường, xe đậu kín mít, tôi phải bỏ xe tít măi đàng xa. Đi bộ đến cổng, tôi thấy c̣n một khoảng cách trống hẹp giữa hai xe và một người đàn bà Việt Nam, gọi là không tên số 1, c̣n trẻ, đang cố gắng cho chiếc Toyota bự, dài, láng cón chen vào, mấy lượt mà không được. Chiếc xe sau, đang đậu, cũng loại Toyota bự và tài xế cũng là một phụ nữ Việt Nam không tên số 2,  tuổi sồn sồn, mặt hiền như sư tử đang ngái ngủ, sợ bị đụng bèn de một chút cho trống chỗ, nhưng chíếc Toyota  của cô số 1 kia dài quá cũng không thể vào được. Bà tài xế số 2 quay kính xuống bắt đầu quát, bằng tiếng Việt, tiếng mẹ ru từ lúc nằm nôi, rất êm ái: “Đồ cà chớn, dzô sao được mà dzô, bộ đui hả?”. Cô không tên số 1 vẫn cứ ráng, v́ chuông trường reo rồi và không thể nhúc nhích đi đâu được nữa. Phía sau xe bà không tên số 2 là hai xe khác, nên bà này không c̣n cách nào hơn là cho xe dọt ra luôn. Đi lên ngang hàng, bà không quên ngừng lại, giữa đường, nh́n cḥng chọc vào mặt cô không tên số 1 thiếu điều ăn tươi nuốt sống, và hét lên, chửi, lần này bằng tiếng Đan Mạch, nguyên văn: “Bà mẹ mày, con ngựa! Chỗ chật mà mày cứ chen dzô. Ở đây là trường học, tao nhịn, ở chỗ khác tao xuống xe xé xác mày ra cho biết.” Tội nghiệp cô không tên số 1, cứ xin lỗi măi, mà không biết lỗi ǵ.

 

Nếu không thấy tận mắt, nghe tận tai, th́ cho kẹo tôi cũng không dám kể chuyện này, v́ sợ bị chửi là thằng cha già mất nết bịa chuyện nói xấu phụ nữ đồng hương yêu quư, con cháu của ông vua Lạc Long Quân và bà tiên nữ Âu Cơ.

b) tại Nha Trang:

 

Năm 2006, mẹ mất, tôi về Nha Trang thọ tang gấp. Tại nghĩa trang, sau khi mộ mẹ được lấp xong, tôi, trong tư cách trưởng nam, thay mặt tang quyến nói đôi lời cám ơn cha chánh xứ và thân bằng quyến thuộc đă đi đưa tiễn. Ai nấy lộ vẻ ngạc nhiên. Một người bạn học cũ, sau đó, giải thích:

- Văn hóa xă hội chủ nghĩa không có cái mục cám ơn và xin lỗi.

-  ?

       - Người dân, nói chung, không mang ơn ai cả, ngoại trừ mang ơn Bác và Đảng. Cụ thể hơn, làm hay cho ai cái ǵ, đó là bổn phận của anh, không ơn nghĩa ǵ ráo. C̣n xin lỗi? C̣n lâu à. Xe đụng chết người, bỏ chạy luôn, hoặc nếu thấy chưa chết, cũng de lại cán cho chết luôn. V́ nạn nhân chết, họ chỉ bồi thường một lần là xong, c̣n bị thương, tàn tật, phải nuôi nạn nhân suốt đời, lỗ vốn nặng. Cây cầu đang xây bị sập, chết bao nhiêu người, nhưng lănh đạo tỉnh bơ, không lên tiếng xin lỗi, nói chi từ chức.

 

Cũng trong lần đó, tại Ḥn Chồng gần nhà tôi, một phụ nữ khá lớn tuổi, vẻ lam lũ, cố gắng đẩy một chiếc xe ba gác chất đầy kẹo bánh lên dốc, mấy lần bị tuột và rớt đồ. Nhiều người đứng gần trông thấy, nhưng chỉ giương mắt ếch ngó. Đi ngang qua, tôi ngừng lại, đến bên phụ đẩy giùm cho chị ta. Xong xuôi, theo truyền thống xă hội chủ nghĩa cao quư, chị không nói cám ơn, dĩ nhiên, nhưng hỏi:

     - Ông ở nước ngoài dźa?

     - Sao chị biết?

     - Chỉ người nước ngoài dzăng minh mới biết đẩy giùm xe cho người khác.

 

 

c) tại Paris:

 

C̣n nhớ năm 1987, lúc đang là sinh viên Ph.D và dạy tại University of Oregon, tôi vào một nhà hàng Việt Nam ở Paris 13. Trong tiệm có bốn cô tiếp viên đang tía lia đấu hót, cười giỡn với nhau. Hôm ấy, theo thói quen, tôi ăn mặc cẩu thả, bụi đời, quần jeans, áo polo, giày ba ta, tất cả rất cũ kỹ. Liếc mắt thấy tôi, các cô vẫn tỉnh bơ, tiếp tục nói chuyện, không chào đón, hỏi han. Tôi vẫn không lên tiếng, ngồi yên, để xem sao. Đúng mười lăm phút sau, một cô bước tới, hỏi một cách cộc lốc:

- Bộ ông ở đảo mới tới phải hôn?

- Không, tôi từ Mỹ đến.

 

Cô ngạc nhiên, hỏi tiếp:

- Ủa, thiệt hả? Mà ông làm ǵ bên đó?

 

Tôi điềm tĩnh, thành khẩn khai báo:

- Vừa là sinh viên vừa là giáo sư Pháp văn tại một đại học.

 

Cô khựng lại, vuốt ngực, làm như bị nghẹt thở, ḍm kỹ tôi từ đầu tới chân xem tôi có phải là thợ nổ không. Và hỏi thêm:

- Ủa, mà sao anh không nói cho tụi em biết trước?

- Không ai hỏi, làm sao tôi dám nói.

 

Rồi oang oang, cô gọi ba đồng nghiệp:

- Mấy chị ơi, lại đây coi anh sinh viên kiêm giáo sư từ Mỹ, thứ thiệt…

 

Cả bốn cô xúm xít quanh tôi, hỏi đủ thứ chuyện về nước Mỹ, trừ câu hỏi tôi đang chờ đợi: ăn món ǵ? Một cô dụ khị:

    - Em nghe nói ở Mỹ sướng lắm. Tụi em được tàu Pháp dzớt phải qua Pháp cực quá. Làm tiền ít mà bị mấy thằng Tây và Dziệt kiều Tây qua trước kỳ thị, v́ không gành (rành) tiếng Pháp. Tụi em mê qua Mỹ muốn chết. Hay là anh làm hôn thú với em, giả cũng đặng, gồi (rồi) anh đưa em qua đó sống nghe anh, gồi hạp ḿnh tiến tới luôn, không hạp th́ ô--voa, mất mát chi đâu…

 

4. Khi người Pháp kỳ thị:

 

Người Pháp, tôi nhận xét, không kỳ thị, hoặc không kỳ thị nhiều, về màu da, sắc tộc, giới tính, giàu nghèo, sang hèn... cho bằng về ngôn ngữ, nghĩa là nếu anh nói tiếng Pháp không rành, không đúng văn phạm, không đúng accent Tây, th́ xin mời anh đi chỗ khác chơi liền. Những ví dụ về điều này khá nhiều, nhưng bữa nay, tôi chỉ thuật lại hai chuyện nhỏ thôi.

 

a) tại gare de Lyon:

 

Số là một anh bạn Mỹ của tôi tại Portland đến gare de Lyon, hỏi, bằng tiếng Pháp dĩ nhiên, một anh nhân viên phụ trách Customer Service (nhưng mặt mày khó chịu, như tất cả mọi anh công chức Tây trên đời), rằng mấy giờ chuyến TGV (tàu nhanh) đi Lyon sắp tới sẽ khởi hành. Tôi biết tŕnh độ Pháp ngữ của anh ta cũng không đến nỗi tệ, nhưng anh Tây nọ không thèm ngẩng mặt lên ḍm anh Mỹ kia, vẫn tiếp tục cúi xuống đọc báo, và lạnh lùng trả lời: “Ici, on parle pas allemand” (ở đây người ta không nói tiếng Đức).

 

b) trên chuyến xe TGV đi Grenoble:

 

Năm 1990, một hôm tôi đáp xe lửa từ Paris về l’Université de Grenoble, nơi tôi được học bổng theo học khóa tu nghiệp Sư phạm Pháp. Một bà già Pháp ngồi bên, thuộc loại giết giặc, mặt khó đăm đăm, thỉnh thoảng liếc nh́n tôi với vẻ khinh bỉ, không thèm che giấu, mặc dù tôi chả làm ǵ mất ḷng bả. Gần đến Lyon, một nhân viên (contrôleur) đến kiểm vé từng người. Vé tôi có trục trặc ǵ đó, nên tôi phải giải thích một hồi với ông này, và bà giết giặc chăm chú nghe. Sau đó, bà mới hỏi tôi:

- Cậu từ đâu đến?

- Từ Mỹ.

      - Vraiment? Ở Mỹ, mà cậu biết nói tiếng Pháp thông thạo vậy sao?

 

Tôi bắt đầu nói phét, để chọc tức:

      - Chứ sao? Bên Mỹ, mọi người đều nói tiếng Pháp, và hay hơn tôi…

 

Ngạc nhiên, bà la lớn:

      - Ô ciel! Mais c’est incroyable! Absolument fantastique! Mà cậu đi Grenoble để thăm ai?

 

Đến đây, tôi không nổ chơi nữa, phải nổ thật:

      - Tôi đang tu nghiệp Sư phạm tại l’Université Stendhal III và ở nội trú trong trường.

 

Cả hai chuyện tṛ rôm rả, và tôi thấy bà bỗng dễ thương một cách “đột xuất” và kỳ lạ. Đến ga Grenoble, th́ tôi đă biết, qua bà, độ 98 phần trăm gia cảnh của bà: chồng tên André Bertin, bà tên Claire, và đứa con gái duy nhất tên Catherine, có chồng, là Guillaume, ba con, là Jean, Paul và Thèrèse, ở Bordeaux. Cụ André là quản thủ thư viện Grenoble, về hưu đă trên mười năm, thèm nói tiếng Latin, bỏ lâu ngày quá sợ rỉ sét, bà mách, và mê thơ Horace lắm, mà không biết ai để nói cùng, may mà có cậu, chúng tôi mời cậu thỉnh thoảng đến chơi và dùng cơm nhé... blablabla...

 

Từ đó, suốt chín tháng học ở Grenoble, tôi trở thành bạn tâm giao của gia đ́nh Bertin, và mỗi hai tuần được họ mời đến nhà uống chùa cognac, ăn ké pâté gan ngỗng, rồi kể chuyện bên Mỹ cho cụ bà nghe và nói tiếng Latin với cụ ông.

 

 

Portland, 19/3/2018

Người Lính Già Oregon

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính