|
Kẻ săn vàng
Hồi kư Vương Mộng Long
Một chiều đầu mùa hè 1989, bên bờ hồ đập thủy điện Trị-An, gió nhẹ
và mây quang, mặt hồ gợn sóng, tôi ngồi hàn huyên cùng một ông bạn già cựu
hạ sĩ quan QLVNCH. Chúng tôi ngồi nhâm nhi đôi ba chung. Rượu vào lời ra,
ông ta biết tôi đă từng đơn thương độc mă vào rừng đào vàng, đào thiếc
kiếm cơm trên mỏ vàng Suối-Nho, Gia-Kiệm, mỏ vàng K3, Đơn-Dương và mỏ
thiếc Nắp-Bắc (Lap Bé Nord) Đà-Lạt. Thế là tối hôm ấy thằng Hai Thanh, con
trai lớn của ông bạn tôi, bái tôi làm thầy, nó đề nghị tôi qui tụ và chỉ
huy một "mũi" (tổ làm việc) đi kiếm "xái" (quặng mỏ) trong rừng Hiếu-Liêm.
Tôi đang lúc thất nghiệp, nên nhận lời làm đầu lănh một mũi gồm hai anh
thanh niên trốn nghĩa vụ quân sự là Thanh và Ḥa (bạn Thanh) và một cậu bé
mười lăm tuổi, thằng Út, em của Thanh. V́ t́nh trạng trộm cắp nơi mỏ vàng,
với sự hiện diện của hàng trăm tay chơi anh chị tứ chiếng đủ loại, tôi
phải gởi cái bóp giấy tờ tùy thân tại nhà ông bạn già. Lư lịch của tôi
được dấu. Trong chuyến đi này bọn bộ hạ gọi tôi là Bác Hai, đôi khi chúng
gọi tôi là Bác Hai Bắc-Kỳ. Thằng Ba Chiến, em của thằng Hai Thanh, đang
chạy xe thồ và bạn thồ của nó sẽ lo việc chuyển vận chúng tôi vào vùng
mỏ.
Chúng tôi trang bị hai chỉ vàng rồi lên đường vào Hiếu- Liêm một
sớm mai rực rỡ nắng hè. Trong những lần "ra quân" trước đây ở Suối-Nho,
Đơn-Dương, Nắp-Bắc, tôi thấy những khu vực khai mỏ đều được xem như "vùng
oanh kích tự do" của dân kiếm xái. Chúng tôi đến, đi, chặt rừng, đào núi,
lọc quặng, khai mương, ngăn suối, chẳng ai đ̣i hỏi giấy tờ khai báo phép
tắc rườm rà. Lần này chúng tôi cũng được tự do đi về không ai cấm cản, duy
có việc chặt rừng, phá núi phải cần một cái giấy phép khai thác rừng của
Ủy Ban Nhân Dân xă Hiếu-Liêm (Đồng Nai). Lệ phí chính thức cho một tờ giấy
phép chỉ có năm ngàn. Nhưng phải chờ hai, ba tháng sau đơn xin mới được
chấp thuận. Trong khi đó giấy phép tuôn ra bên cửa hông th́ chỉ một buổi
hay một ngày là có kết quả, giá "chui" hơi đắt một chút, hai phân vàng! Tờ
giấy phép của UBND xă chỉ có mấy ḍng : Cấp cho đương sự quyền khai thác
diện tích 10 mét x 10 mét trong rừng Hiếu-Liêm trong thời hạn 30 ngày.
Mỏ vàng Hiếu-Liêm cách đập Trị-An (Biên-Hoà) khoảng hai giờ xe thồ,
nằm trong một khu rừng nhiệt đới đất đỏ, cây cao, tàn rộng. Nơi này ngày
xưa là phần địa đầu chiến khu D của Việt Cộng. Đường lên dốc, xuống đồi
quanh co. Ngày chúng tôi lên đường trời trong, gió nhẹ. Trên không có
những cánh diều hâu bay lượn ṿng ṿng. Những con ve sầu đă bắt đầu rả
rích bài ca mùa Hạ. Tiếng ve rên rỉ được giữ nhịp bằng tiếng lốc cốc của
chim gơ mơ từ trên thân cây bằng lăng mốc thếch. Đàn sẻ rừng ríu rít trong
đám cỏ non. Bọn chích choè, chèo bẻo đang x̣e đuôi, chí choé chuyền cành
đuổi nhau. Trong rừng sâu âm u, vẳng lại tiếng róc rách suối rừng ngọt
ngào. Tiết tháng Năm, hai bên đường hoa khoe sắc. Bướm đủ màu bay lượn
chập chờn trên hoa. Đường càng lên dốc càng hẹp dần, hương rừng càng ngất
ngây. Chỉ cần đưa tay, tôi đă vớt được một cành hoa rực rỡ bên vách núi.
Tôi cảm thấy ḿnh đang lạc vào nơi thiên đường bừng bừng sức sống. Ngồi
sau lưng thằng Chiến trên yên xe thồ, ḷng tôi phơi phới. Miền Nam đang
trong mùa hoa nở. Quê hương yêu kiều rực rỡ. Quê hương ta đẹp quá! Lâu lắm
rồi tôi mới có cảm giác về vẻ đẹp của quê hương. Tôi hát nho nhỏ một ḿnh
nghe, câu ca cũ, "Hoa vẫn nở trên đường quê hương. Ôi! quê hương ta
đó!..."
Trước khi tới khu khai thác, chúng tôi phải xuống xe vượt bộ qua
một cái dốc khá cao. Trời chợt đổ mưa, đường dốc, trơn trượt, phải mất cả
nửa giờ chúng tôi mới lên tới đỉnh dốc. Nơi đỉnh dốc, thằng Thanh chỉ cho
tôi thấy một nấm đất to như cái lô cốt và gọi đó là mả cậu Linh. Có vài
người đang th́ thụp khấn vái trước mả ra chiều thành khẩn lắm. Hoa quả,
vàng mă, chất đầy mặt đất, mà đèn nhang th́ nghi ngút mịt mù. Thanh giải
thích rằng hiện tượng này mới có cách đây chừng một tháng thôi. Số là một
hôm có cậu bé 16 tuổi trúng mạch được cả chục cây. Bạn cùng mũi với cậu ra
về ngay sau khi chia chác. Cậu c̣n nấn ná đăi đằng bạn bè vài ngày sau mới
dứt áo ra đi. Giầu rồi, cậu không hẹn trở lại. Cậu ôm vàng trước bụng và
thuê riêng một chuyến thồ về Biên-Ḥa vào buổi chiều mưa to gió lớn. Mấy
ngày sau, đội xe thồ không thấy anh bạn thồ trở lại. Trên đỉnh dốc có mùi
thối bay xa. Người ta t́m thấy xác cậu bé chết rữa trong rừng, ruột gan bị
heo rừng moi ra ăn lê lết trên mặt đất, mùi thịt thối nồng nặc cả một khu.
Cậu bé bị trấn lột, hạ sát, thủ phạm là anh bạn thồ. Dân kiếm xái thương
t́nh đồng nghiệp nên đă lấp lớp đất mỏng che tấm thân lạnh lẽo của cậu bé
đào vàng vắn số. Vài ngày sau mối đất ùn lên khiến cho mộ cậu bé thành một
núi đất khổng lồ trong rừng. Khách qua đường ghé thắp nén nhang cầu cho
hương hồn cậu sớm phiêu diêu...
Người ta đồn với nhau rằng cậu linh thiêng lắm! Ai có thắp nhang,
cúng quảy, khấn vái cậu, đều được cậu phù hộ mau trúng mạch, khấm khá ra
về. Rồi người ta gọi cậu là cậu Linh. V́ thế cái mả ấy có cái tên là Mả
Cậu Linh. Từ dạo ấy, con đường qua dốc đổi hướng, tạt sang bên trái đỉnh
dốc vài chục mét để người qua đường tiện ghé thắp nhang vái cậu Linh xin
phù hộ độ tŕ. Một chị bán quán ngoài xă, đă bỏ xă, bỏ quán, vào đây bán
nhang đèn, hương hoa, ngay dưới dốc. Chẳng mấy chốc chị phất to, cổ có
kiềng vàng, chuyền vàng, tay có nhẫn vàng, ṿng vàng.
Ở cái mỏ vàng Hiếu-Liêm này mỗi ngày tôi khám phá thêm một điều mới
lạ. Mới dẫn "quân" vào vùng được một vài giờ, ăn xong bữa cơm, uống xong
bát nước chè tươi, tôi đă thấy ruột ḿnh sôi lên rột rột... rồi th́ bụng
quặn đau, đi cầu. Đi cầu xong vừa về tới lều, bụng lại lâm râm, lâm râm
đau. Thằng cu Ḥa dẫn tôi đi gặp ông bác sĩ An để xin thuốc. Ông bác sĩ
đóng đô bên bờ suối. Cái cḥi của ông chia làm hai ngăn, ngăn ngoài là nơi
hành nghề y khoa vỏn vẹn chỉ có một cái chơng tre trên để một cái rương gỗ
chứa thuốc men, bông, băng, alcohol, thuốc tím thuốc đỏ. Ngăn trong là tư
thất với một cái giường tre, một cái bàn tre đặt cạnh cái bếp làm bằng ba
cục đá suối xếp châu đầu thành ông táo. Bếp nhà bác sĩ An lúc nào cũng
khói lửa nghi ngút, nồi nước nấu kim chích sôi o...o... suốt ngày. Trước
cḥi treo một cái biển gỗ cỡ 20 x 40 cm, nền xanh, chữ trắng, "Pḥng Mạch
Bác Sĩ An". Tụi nhỏ truyền khẩu với nhau, nào là bác sĩ rất giỏi, bệnh ǵ
ổng cũng rành, cũng trị được dứt nọc. Thêm vào đó, nếu bệnh nhân là dân
đào xái bị ngă bịnh trước khi chạm xái, bác sĩ cho nợ tiền công và tiền
thuốc cho đến khi xái đă lọc xong thành vàng. Bịnh nhân con nợ có thể trả
công bác sĩ An bằng vàng hay tiền cũng đựơc. Nếu anh nào "mo" th́ ông chữa
thuốc thí công (mort, tiếng Pháp có nghĩa là chết, ư nói thất bại). Ông
bác sĩ An là người sinh ra ở quê hương của Bác nên giọng ông nói nặng lắm.
Năm tôi có cơ duyên gặp ông nơi rừng thiêng nước độc này th́ ông đă ở tuổi
trên năm mươi. Bà vợ của bác sĩ lại là người miền Nam, c̣n rất trẻ và
trông thật hiền hậu.
Sau vài câu xă giao, bác sĩ An nhận ra tôi là người Bắc, ông liền
vồn vă hỏi han huyên thuyên: "Này đằng ư ơi! Nh́n cái phong thái của đằng
ư, tớ đoán chắc rằng đằng ư không phải tay xoàng. Bộ "bảng đỏ" hả? (bảng
đỏ nói lái thành bỏ Đảng) - Vô Nam lâu chưa? Gia đ́nh vợ con ra răng? Bởi
lư do chi mà đằng ư phải đày đọa như ri? Tớ cũng là dân "bảng đỏ" (bỏ
Đảng) đây! Anh hùng mấy khi gặp gỡ. Ngồi đây tâm sự với nhau chơi, đừng
ngại!" Ông bác sĩ bỏ Đảng đâu có biết rằng người đứng trước mặt ông lại là
một cựu sĩ quan Tiểu đoàn trưởng Biệt Động Quân của QLVNCH, vừa mới được
tha ra từ trại tù cải tạo. Phần th́ đang bị đau bụng tháo dạ, phần th́ e
ngại buổi sơ giao, tôi chỉ ậm ừ cho qua câu chuyện. Sau khi cặp nhiệt, bác
sĩ An hỏi tôi rất kỹ về dạng phân, triệu chứng lâm sàng. Anh nói rằng tôi
là một trong số ít người có cơ thể nhạy cảm với đồ ăn thức uống có hàm
lượng kiềm cao. Tại các mỏ vàng, nước giếng, nước suối có chứa hàm lượng
kiềm rất cao (?) Nước suối ở đây uống hơi chát. Nếu pha trà th́ nước trà
cũng có màu xám xịt. Nước uống chính là nguyên nhân gây ra cái bệnh đường
ruột của tôi. Muốn tránh, tôi chỉ cần ngưng uống nước trong khu này thôi,
không phải dùng thuốc thang ǵ cả bệnh sẽ tự nó chấm dứt. Nghe theo lời
chỉ dẫn của ông bác sĩ, đêm đó tôi uống nước ngọt loại chứa trong b́nh hai
lít thay cho nước trà. Sáng hôm sau tôi hết bị Tào Tháo rượt. Thế là, cứ
vài ngày thằng Chiến lại thồ vào cho Bác Hai một b́nh nhựa 20 lít nước
suối lấy từ ngoài xă.
Tuy xa thành phố, nhưng trong khu mỏ vàng Hiếu-Liêm này không thiếu
thứ ǵ, từ nước ngọt, bia, rượu, thuốc lá, bánh kẹo, tới rau cỏ, thịt cá,
kể cả dụng cụ đào vàng như xẻng, khiên, xà beng, cuốc chim, thuốc nổ C4
dùng phá đá, và thủy ngân (để tách vàng khỏi các kim loại khác). Có cả
chục cái quán cóc cung ứng đủ mọi mặt hàng nhu yếu cho dân đào vàng. Thậm
chí khi bạn trúng lớn, cần có vũ khí để áp tải số vàng kiếm được về nơi an
toàn, bạn cần thuê vài khẩu K54, AK 47, bạn cứ hỏi quán cô Nghĩa là có
ngay.
Bất cứ "mũi" nào có "băi" đều có thể mở một trang trong sổ nợ của
cô Nghĩa. "Mũi" là một tổ thi công (tổ làm việc), quân số tùy nghi. Có mũi
quân số đông cả chục người, khai thác hai ba giếng. Có mũi chỉ có hai cha
con của một gia đ́nh. "Băi" là một khoảnh đất vuông mỗi chiều mười mét
không hơn không kém. Muốn có băi th́ dân lùng xái phải đăng kư với xă. Thủ
tục đăng kư th́ như tôi đă tả ở phần trên: hai phân vàng. Thời buổi này
cái ǵ cũng chi bằng phân, bằng chỉ. Vào tới vùng hành sự, tôi mới phát
giác ra rằng chẳng cần ghé văn pḥng xă xin giấy đăng kư cho phí thời giờ,
mua trao tay tại hiện trường một cái giấy phép với con mộc đỏ chói cũng
chỉ ba, bốn phân là cao. Ngay khi chúng tôi vừa hoàn tất công việc phát
quang cái băi mà tôi đă chọn th́ một người đàn bà trung niên, giọng nói
rặt Bắc-Kỳ 75 tới t́m tôi để kư giao kèo tiếp tế. Từ gạo, thịt, mắm, muối,
kem đánh răng, khăn mặt, xà bông cho tới cái lều vải tiểu đội cho bốn thày
tṛ tôi đều được thím Xuân cung cấp. Phí khoản đều ghi vào sổ nợ tên Bác
Hai có đóng ngoặc (Bác Hai Bắc- Kỳ). Thím Xuân đồng ư cho chúng tôi thanh
toán sau khi cạn giếng, nghĩa là sau khi đă bán xong số vàng dưới ḷng đất
của cái diện tích mà tôi đang căng lều hạ trại. Mười bốn năm sau chiến
tranh, tôi đă sống như một tay săn vàng chuyên nghiệp trong những phim
Cao-Bồi Viễn-Tây của Mỹ. Đây là chuyến trở về chiến trường xưa lần thứ tư
của tôi. Oái oăm là chuyến đi nào cũng có chuyện buồn, chuyện vui để nhớ.
* * *
Quả thực, chuyện đào vàng chẳng có ǵ nên thơ, mơ mộng. Ngoài nỗi
khổ v́ muỗi ṃng, lo sợ sập hầm, lo "xái rỗng" (quặng chứa ít vàng quá)
không thu hoạch được chút bụi vàng nào, phí công. Ngoài ra c̣n cái nguy cơ
bị sang đoạt bởi những tay hảo hán thương phế binh VC có vũ khí. Khác với
đất Đà-Lạt và Đơn-Dương, những nơi tôi đă kinh qua trong các lần đi khai
mỏ trước đây. Cấu trúc các tầng đất ở Hiếu-Liêm làm cho dân đào vàng đổ mồ
hôi, sôi nước mắt, vất vả hơn nhiều so với đất vùng cao. Sau bốn, năm
thước đất mùn đen th́ tới đất đỏ pha đá cuội, đá tổ ong. Hết đá cuội và đá
tổ ong lại tới đất pha đá giăm. Xuống sâu gần hai chục thước mới thấy đất
chuyển sang màu trắng nhờ nhờ. Lúc này cũng là lúc "hi vọng vươn lên. "Đất
sét mầu xám pha lẫn từng cục quặng sắt rỉ là dấu hiệu phần vỏ của lớp đất
trộn quặng vàng. Đoạn đường từ miệng giếng tới lớp đất xám là đoạn đường
đứt ruột, ră rời hai tay. Tôi là trưởng mũi nên không phải thay phiên
"mơi" đất (đào sâu xuống ḷng đất, chuyền đất lên miệng giếng). Tôi chỉ
phải tản số đất đă moi lên cho gọn ghẽ. Công việc này cũng không nhẹ nhàng
mà rất tốn sức, tốn công. Lớp đất đào lên trong những ngày đầu phải gánh
ra đổ nơi bờ suối, cách lều cả trăm mét dưới dốc. Những ngày cận xái th́
tôi chỉ việc đổ đất mới moi lên ngay nơi chúng tôi ăn ngủ. Chúng tôi làm
việc gần như suốt đêm ngày. Chỉ nghỉ, ngủ vài giờ rồi lại tiếp tục công
việc. Tôi phải bấm giờ để ba đứa nhỏ thay nhau mơi cho công bằng. Hai
thằng đào dưới giếng, một thằng ngồi trên miệng giếng kéo gầu đất xái. Cứ
hai tiếng đồng hồ chúng lại nghỉ giải lao. Thằng Thanh làm một điếu 555
th́ hai đứa kia cũng gắng rít mỗi đứa một điếu. Thằng Ḥa chơi một chai
bia Chương Dương th́ hai đứa kia cũng chơi theo ngay, mỗi đứa một chai.
Chẳng đứa nào chịu phần thua lỗ cả.Tóm lại tinh thần đồng đội của dân đào
vàng rất cao. Tinh thần tranh đấu cũng rất cao. Bắt tay vào việc là ăn hút
cái đă! Ăn hút đồng đều, không ai ganh tị. Chỉ có cô Nghĩa và thím Xuân là
lời thôi! Tôi nghĩ thầm không biết tới ngày cân lọc xong xuôi, số vàng thu
được có đủ để thanh toán tiền ăn hút cho bốn người chúng tôi hay không?
Công việc đăi xái cũng rất là vất vả. Người đăi phải cúi khom lưng
cả buổi trên ḍng suối, tay lắc cái khiên chao qua chao lại, giữ làm sao
cho nước mới vào khiên thay nước cũ, nhả đất xuống ḍng mà đừng để bột
quặng trôi đi. Tụi nhỏ gọi công việc này là "múa nước". Tôi th́ tuyệt đối
không có đủ cái khéo tay để làm công việc này. Tôi đành làm nghề chuyển
vận và bốc xái trong bao đổ vào khiên để đồng bạn làm công việc c̣n lại.
Khi công tác múa nước hoàn tất, th́ bọn nhỏ vác bao bột quặng đi tới cḥi
ông Lâm Thầu người Tàu Chợ-Lớn nơi cuối dốc để mua thủy ngân và làm công
tác lọc tinh vàng. Tôi lo thu dẹp rửa ráy đồ nghề, khiên, chảo, bao b́,
cuốc xẻng rồi chuyển vận chúng về lều. May thay, sau khi thanh toán ṣng
phẳng sổ nợ cho cô Nghĩa và thím Xuân, giếng vàng đầu tiên cũng đem lại
cho chúng tôi đủ số vốn hai chỉ lúc đầu tới băi.
Hôm sau tôi cho quân nghỉ mệt ba ngày trước khi khởi công một
giếng mới. Trong ba ngày nghỉ dưỡng quân này, thằng Ḥa và thằng Út thay
nhau nấu cơm. Ăn sáng xong, đứa th́ đi phụ đăi ngoài suối lấy công, đứa
th́ đi nhập ṣng. Cờ bạc ở đây chỉ có món xóc dĩa. Những con bạc đặt cược
bằng tiền, vàng, đồng hồ, dụng cụ khai thác mỏ. Thẻ chứng minh nhân dân
đôi khi cũng có thể dùng làm vật cầm cố. Có vài ổ bán dâm dọc bên bờ suối.
Trong những cái lều che bằng vải nhựa, những người con gái trẻ bán dâm
trên những cái chiếu trải dưới đất. Những cô gái hành nghề ở đây không
phấn son ḷe loẹt. Họ cũng là những người đào xái một thời, đă "mo" nên
không thèm đào nữa, đành đem thân xác cho đàn ông "đào" để kiếm cơm sống
qua ngày. Họ đi la cà các băi. Móc ngoặc được khách th́ dẫn về lều. Tiền
trả trước, trôn trao sau. Ra khỏi lều, người bán dâm và kẻ mua dâm lại trở
thành đôi người không quen.
Buổi trưa, tôi thả bộ lang thang dọc bờ con suối đục ngầu đất đăi
xái. Dân đăi vàng làm việc cần cù, bất kể đêm, ngày. Ban ngày chúng tôi
đăi xái dưới đèn mặt trời. Ban đêm, dọc hai bên bờ suối có hàng chục ngọn
măng sông và đèn khí đá. Đôi khi, đêm vui hơn ngày. Nhạc từ những cái máy
thu băng oang oang, bốn hướng tám phương. Nhạc vàng, nhạc kháng chiến,
nhạc disco, bi kịck, hài kịch, vọng cổ xen lẫn nhau. Cùng lúc người nghe
có thể thưởng thức cả giọng ca nữ đang lên Cẩm Vân, cùng giọng ca nam đang
xuống Quốc Hương, xen lẫn điệu ngân xàng xê bất hủ của Thành Được và Bạch
Tuyết. Lúc này khúc Lambada Nam-Mỹ đang thịnh hành. Khúc ca này đă lần ṃ
vào tới tận rừng xanh. Mỏ Hiếu-Liêm đang ở vào thời kỳ đông đảo nhất. Lều
trại đó đây, ước lượng dân số đào vàng nơi này cũng cỡ bốn, năm ngh́n
người là ít. Họ đến từ Phát-Diệm, họ gọi con trâu trắng là "con tâu tắng".
Họ đến từ Móng-Cái, từ Tuyên-Quang, họ nói tiếng Nùng, tiếng Tày. Họ đến
từ miền Trung, giọng Quảng, giọng Huế. Họ đến từ Cà-Mau, họ chuyện tṛ với
nhau bằng tiếng Miên...
Mặt trời hừng hực tháng Năm. Ḍng nước đầu nguồn trôi xuôi, càng về
cuối nguồn càng đục. Ḍng nước thành mầu cà phê sữa đặc. Người ta lội tới
mắt cá, bắp chân, đầu gối. Tay khiên chao nhanh, mắt không rời những hạt
vàng óng ánh trong đáy khiên. Lượng cát óng ánh nhiều hay ít là niềm vui,
là nỗi thất vọng. Đủ loại người t́m sống nơi chiến trường xưa, trên con
suối đục ngầu đất đỏ. Những tiếng hát cất cao, ngây ngô, giọng Bắc, Trung,
Nam chen lẫn nhau. Những giọt mồ hôi đọng trên trán, trên má những khuôn
mặt cháy nắng xạm khô. Những tiếng cười vô tư bên những tiếng thở dài chán
chường...
Tới cuối đồi, tôi ngừng bên những giếng vàng cũ. Dăm em bé gái
trai, tuổi cỡ lên chín, lên mười, thân ḿnh gầy guộc đang chuyền từng gàu
đất xái chúng mót được lên mặt đất. Tôi ṭ ṃ hỏi, "Có khá không các em?"
Một bé gái trả lời, "Tụi con mót cả ngày không đủ ăn chú ơi! Họ 'cạo' láng
quá! 'bợn' c̣n ít lắm chú à!" Tôi xoa đầu bé cảm thông. Thương cho bé, mới
tí tuổi đầu đă vất vả v́ đời.
Tôi theo cái thang dây xuống thám hiểm vùng đất thế giới của Diêm-Vương.
Sâu hai, ba chục thước dưới ḷng đất, ở tầng quặng mỏ, vách ngăn giữa các
giếng được đánh thông để lấy xái. Lớp đất sét có quặng chỉ dày chừng ba,
bốn thước. Tôi đứng giữa một căn hầm rộng mênh mông. Mặt đất dưới chân tôi
bị cạo sạch sành sanh. Trên trần là lớp đất sét trộn đá giăm, dưới nền
cũng là đất sét pha đá giăm. Không khí dưới đáy giếng lạnh lẽo vô cùng.
Ánh sáng mặt trời từ trên cao theo những lỗ giếng chiếu xuống đáy như
những ngọn đèn pin trắng. Ngửa mặt nh́n lên, chỉ thấy một khoanh trời xanh
xa tít, lâu lâu bay qua vài sợi mây trắng.
Những em bé đang mót xái cách tôi không xa, vậy mà tôi không nghe
được tiếng chúng nói chuyện. Xái dưới chân không c̣n. Chúng dùng xẻng đâm
ngược lên tầng vách đất trên đầu, hi vọng t́m được những cục quặng vàng
lẫn trong đất đá trên trần hầm. Những bé con đang t́m miếng cơm dưới chân
Thần Chết! Có lúc đất đá sụp từng khối trên đầu chúng khiến bọn nhỏ hoảng
sợ chạy dang vội ra xa. Chờ vài giây, chúng trở lại bới vét đống đá t́m
những cục xái c̣n sót, gom thành từng cụm rồi chuyển vận lên mặt đất. Khi
bọn nhỏ đi khỏi, căn hầm im lặng như tờ, không cả tiếng côn trùng. Tôi
chợt nghĩ, chỉ cần một chấn động nhỏ trên mặt đất là cả khu rừng nặng hàng
triệu tấn trên kia sẽ đổ xụp xuống lấp kín căn pḥng khổng lồ này trong
giây phút. Tôi đảo người quan sát một ṿng, tôi có cảm tưởng như đang đứng
dưới một bầu trời đầy mây đen kịt mênh mông. Đất dưới chân tôi bốc hơi
lành lạnh. Tôi thấy hai ống chân ḿnh có vẻ như muốn mềm nhũn từ từ. Quanh
tôi không có ai. Quanh tôi im lặng quá. Tôi chợt rùng ḿnh. Tôi t́m sợi
dây thang, vội vàng leo nhanh lên miệng giếng.
Mặt trời xế bóng, có ba người đàn ông đeo mỗi người một cái túi
đựng đầy hàng hóa bên hông. Họ đang đứng trước lều của ông bác sĩ An hỏi
han điều ǵ đó. Tôi thấy bác sĩ An và họ nói chuyện với nhau bằng tay,
miệng bốn người xí xô om x̣m. Khi tới gần tôi nhận ra ba người lạ là người
Thái-Lan. Họ nói chuyện bằng Anh Ngữ, họ hỏi xem có ai biết tiếng Anh th́
giúp việc họ bán những cái poncho line hoa ḥe. Họ sẽ trả công mười lăm
ngh́n một ngày. Thấy không có ai lănh việc này, tôi t́nh nguyện làm việc
với họ. Giao kèo chỉ có một ngày thôi v́ ngày kia tôi đă bắt đầu một giếng
mới không thể đi theo họ được. Sáng hôm sau tôi nhận tiền thù lao trước,
làm việc thông ngôn sau. Ngày hôm ấy chúng tôi đă đi qua hết cái diện tích
của mỏ vàng Hiếu-Liêm, từ đầu dốc Cậu Linh cho tới triền đồi hướng tây,
nơi những cây nọc phân khu mới đóng ranh. Giấy phép khai thác khu đất này
chưa được phổ biến. Chúng tôi la cà từ giếng này sang giếng khác. Tôi
thông dịch chuyện mua bán th́ ít, mà thông dịch những câu hỏi về thời thế,
gia cảnh của dân mơi xái th́ nhiều. Những người Thái có vẻ thích nghe
chuyện lạ bốn phương hơn là việc mời chào khách hàng. Người Thái-Lan lớn
tuổi nhất cẩn thận ghi chép những điều ông ta nghe được vào quyển sổ tay
dày. Lâu lâu ông lại dở ba lô lấy cái máy ảnh nhỏ chụp h́nh hoạt cảnh đang
diễn ra trên khu khai thác mỏ. Đi từ sáng tới chiều chúng tôi chỉ bán được
vài cái mền. Ban đêm ở đây cũng lạnh lắm, nhưng những kẻ đào vàng khốn khổ
như chúng tôi th́ đâu có thời giờ để ngủ mà cần tới mền? Trước khi chia
tay chiều hôm ấy, tôi chỉ dẫn cho những người Thái thương buôn con đường
lên cao nguyên để bán chăn nylon. Họ có vẻ không thiết tha lắm với việc
lên Đà-Lạt rao hàng.
Hỏi ra, tôi được biết người cao niên nhất trong bọn họ là một cựu
chiến binh thuộc Sư đoàn Măng-Xà-Vương của Quân đội Hoàng-gia Thái-Lan,
một đơn vị đồng minh đă có lần hiện diện ở Long-Thành thời chiến tranh.
Chuyến đi này của ông không có chủ đích buôn bán, mà chỉ mượn cớ về thăm
nơi chiến trường xưa thời tuổi trẻ. Ông ta đang trên đường t́m hứng để
viết lại hồi kư đời ông. Ông ta hi vọng thiên hồi kư này có thể đem về một
số tiền nhuận bút lớn lao, đủ cho ông sống dưỡng già. Tôi không thiết tha
lắm với đám người này, v́ tôi vào lại chiến trường xưa chỉ với mục đích
t́m gạo sống qua ngày, tôi không có ǵ hứng thú với việc trở về rừng t́m ư
viết văn như họ. Chiều ấy chúng tôi chia tay.
Tôi về tới lều th́ thằng Út kể cho tôi nghe chuyện chị bán nhang
đèn bị cướp. Chiều qua trên đường về nhà chị bị phục kích giữa rừng. Lúc
chiếc Honda hai bánh của chị đổ dốc th́ kẻ gian đă giựt một sợi dây dù
căng ngang con đường xe be vừa hẹp vừa rậm rạp. Chiếc xe bổ nhào. Từ b́a
rừng, hai người đàn ông bịt mặt bằng áo thun đen ào ra lôi chị và chiếc xe
vào sâu trong bụi lau. Chúng trói chị lại, nhét giẻ vào miệng chị, lột hết
nhẫn, ṿng, kiềng, cà rá và cả đôi bông tai vàng của chị. Chúng vứt chị
nằm trên đám cỏ lác cho kiến tha, rồi leo lên xe Honda của chị nổ máy chạy
đi mất tiêu. Chị h́ hục suốt đêm mới tự cởi trói được. Chị lết ra tới giữa
đường nằm chờ người đến cứu. Gần sáng, có mấy tay bảo tiêu có súng, sau
khi chuyển xái về nhà thân chủ, trên đường trở lại rừng, họ thấy chị nằm
giữa đường bèn cứu chị về băi. Chuyện chị nhang đèn bị cướp chắc cũng được
truyền khẩu trong dân gian vùng mỏ này được vài ngày. Ngày sau, tuần sau
người ta lại quên chuyện ấy thôi. Ở đây, mỗi ngày xảy ra cả trăm vụ lộn
xộn. Đủ thứ chuyện tào lao.Tôi nghe tụi nhỏ kể lại, tôi cũng chỉ ậm ừ cho
qua! Chẳng hứng thú t́m hiểu thêm làm ǵ. Đụng độ trong cái chợ trời này
là chuyện thường ngày. Qua đường, vô ư chạm vai một yêng hùng, nếu không
có lời xin lỗi kịp thời có thể gây nên cảnh sứt đầu lỗ trán. Vô t́nh ném
cái tàn thuốc lá trước mặt một tay chơi cũng là hành động châm ng̣i cho
một cuộc chiến tranh. Ngoài ra, c̣n cả ngàn nguyên nhân gây ra ẩu đả. Đánh
nhau v́ gái, v́ cờ bạc, v́ chia chác phần hùn, v́ mơi xái lấn lằn ranh, và
v́ vân vân... Cái khó bó cái khôn, cái khổ làm con người dễ dàng nổi
khùng, rồi trút cái khùng ấy lên đầu đồng loại.
Một hôm, tôi vừa đổ gầu đất xuống bờ suối, quay lưng định trở về
giếng làm chuyến kế tiếp th́ nghe có tiếng đàn ông quát tháo,"Mày không
nộp hết túi vàng cục đó cho tao th́ tao vặn họng mày!" Ṭ ṃ tôi dừng lại
quan sát. Bên bờ suối, một hảo hán to lớn đang kẹp cổ một cô gái cỡ mười
bốn mười lăm tuổi. Tay anh ta lần ṃ trước ngực cô giành giựt cái ǵ đó.
Cô gái vừa cố ôm chặt cái túi áo vừa khóc lóc, "Em lạy anh, vốn liếng đào
đăi cả tháng nay, em chỉ có ba chỉ. Mẹ em đang bịnh nặng chờ ở nhà. Anh mà
lấy hết th́ em không c̣n tiền thuốc thang cho mẹ em. Mẹ em chết mất! Em
lạy anh ngàn lạy. Em làm đứt dây lều của anh, em đă thay bằng dây dù loại
xịn đền cho anh rồi. Anh tha cho em, anh ơi! hu..hu...hu..." Người đàn ông
nắm tóc cô gái mà quay, hắn nghiến răng,"Tổ mẹ mày! Dây lều của tao, mày
phải đền bằng thứ dây 'gin'. Tao không chịu cái thứ dây dù đó. Ở đây cái
ǵ cũng tính bằng vàng. Không đền tao giết!" Vừa nói hắn vừa đấm đá túi
bụi vào ngực, vào ḿnh cô gái đáng thương.
Cuối cùng, hắn chộp được cái túi nylon dấu trong áo ngực của cô
gái. Người thanh niên bỏ bao vàng vào túi rồi buông cô bé ra. Cô bé mặt
mũi đầy máu, ôm lấy chân anh thanh niên, nắm chặt vạt áo hắn, cô cố gắng
giựt lại cái túi nylon. Người đàn ông liên tiếp đấm đá cô gái. Hắn t́m đủ
mọi cách thoát khỏi bàn tay cô gái. Cuối cùng hắn quật cô bé lăn quay ra
đất rồi nhổm ḿnh định chạy đi. Cô gái vội nhào vào ôm chặt chân chàng hảo
hán, miệng cô la bải hoải," Bà con cô bác ơi! Cứu con! Người ta ăn cướp
vàng của con. Ăn cướp! bà con ơi!" Thấy tôi đứng nh́n, cô bé cầu cứu, "Chú
ơi! cứu con với! anh này cướp vàng của con chú ơi!" Tôi chưa biết tính
sao, th́ tay hảo hán đă hăm he, "Này! Đừng có dính vào nghe cha! Coi chừng
lỗ mũi ăn trầu đó!" Tôi xua tay, nhẹ giọng,"Chuyện đâu c̣n đó. Anh cứ
thủng thẳng mà giải quyết. Sao lại nặng tay với phụ nữ như thế, ngó sao
được." Nghe vậy, người thanh niên nộ khí xung thiên,"Đ.M! Mày có phải ông
nội tao không mà lên mặt dạy khôn tao? Tao uưnh chết mẹ mày bây giờ!" Đúng
là cái ách giữa đàng! Tôi phân bua với những người đồng cảnh đang đăi xái
dưới suối,"Bà con nghe có được không? Tôi thấy đàn ông ăn hiếp đàn bà th́
tôi có ư kiến. Anh này hàm hồ, hỗn hào như vậy th́ bà con tính sao?" Bà
con chưa nói ǵ th́ anh hảo hán đă dấn cho tôi một bạt tai khiến mắt tôi
nổ đom đóm. Anh co cẳng bồi thêm một cái đạp ngay hông tôi; tôi té ḅ càng
bên bờ suối. Tôi vừa lồm cồm ḅ dậy lại bị thêm một cái tát ngay má phải.
Thế là, tôi chẳng c̣n nghĩ hơn thiệt, phải trái ǵ nữa. Tai tôi đă ù, mắt
tôi đă đổ lửa. Tôi không ḱm được tiếng rú man rợ thoát ra từ miệng ḿnh,
"A! ...A!...A!...!!!".
Tôi hất đôi quang gióng xuống đất. Cái đ̣n gánh trở thành cây côn.
Cái đầu côn thốc lên một đ̣n rất nhuyễn và thuần thục. Bài côn B́nh-Định
do một vơ sư xuất thân từ quê quán của vua Quang-Trung truyền dạy cho tôi
ở Pleiku thời 1966-67 đă bị bỏ quên nhiều năm, nay được đem ra thi thố
giữa rừng xanh. Mũi côn vừa thọc trúng hàm đối phương th́ tôi tự động tạ
người xuống thấp, tay tôi xoay cây côn một ṿng trên đầu lấy đà. "Vèo!"
cây côn chúc xuống quét sát mặt đất, cắt ngang ống quyển tên thảo khấu. Bị
liên tiếp hai đ̣n chí tử, chàng hảo hán qụy gối xuống. Phát côn thứ ba, bổ
xuống từ trên cao trúng vai anh ta, kết thúc bài học vỡ ḷng "Tam Côn Khai
Môn"- Đó là bài đầu trong ba mươi sáu bài "Đoạt Mệnh Côn" B́nh-Định, bài
nào cũng kết thúc bằng một thế sát thủ. Theo đúng bài bản, th́ phát bổ
xuống phải nhắm ngay đỉnh đầu địch thủ, nhưng tôi chợt hồi tâm, nhích tay
cho nó chệch sang bên, dù sao th́ anh ta cũng không phải là một tên lính
Măn-Thanh! Lúc này vị hung tinh rũ người xuống như cọng bún. Tôi bước lên
một bước, tay phải vặn ngược tay trái anh ta ra đàng sau. Anh đang cố
gượng đứng lên, nhưng đành tự động quỳ xuống, khi tôi xoay tay anh một
ṿng chín chục độ theo chiều kim đồng hồ. Mặt anh nhăn nhúm v́ đau. Mồ hôi
anh chảy ṛng xuống má. Tôi nghe anh ta rên, "ư! ư! ư!..." trong họng. Bà
con tụ tập kín xung quanh la ó như cái chợ, "Đánh chết mẹ nó đi! Đồ ăn
cướp!" Tôi móc túi anh lấy cái túi nylon đựng mấy cục vàng ṛng đưa cho cô
bé. Cô bé vội vă bỏ vàng vào túi, miệng lúng búng "Cám ơn chú!" rồi cô ta
cắm đầu vụt chạy về hướng dốc cậu Linh khuất bóng. Đợi cho cô bé chạy đă
xa, tôi mới buông tay anh thanh niên ra. Tôi đẩy nhẹ, anh ta ngă chúi về
phía trước. Tôi chống một đầu đ̣n gánh sát mũi chân phải. Bàn chân phải
sẵn sàng hất cái đ̣n gánh lên cao pḥng hờ một đ̣n phản ứng cấp thời.
Nhưng anh thanh niên không c̣n hung hăng nữa. Anh lết ḿnh trên cát như
con chó đánh hơi thấy mùi cọp. Anh ta gắng lết cho xa đầu ngọn côn. Anh
nh́n tôi với đôi mắt lạc thần. Anh lượm vội đôi dép râu Trường-Sơn rồi ù
té chạy về phía con dốc hướng tây, nơi đầu nguồn con suối. Tôi đứng nh́n
theo bóng anh ta, ḷng chùng xuống, man mác buồn. Tôi tự cảm thương cho
cái thân tôi! Cạn ao, bèo xuống đất, tôi đang tranh sống trong một thế
giới không luật pháp, không cả t́nh người. Đâu có ngờ, cuộc đời tôi lại có
ngày bị đẩy đưa đến cái khúc quanh thê thảm này!
Đấy! Cuộc sống của dân Gold-seeker miền Nam vào thời 88-90 đại để
là như thế đấy! Muốn nghĩ rằng nó nên thơ, th́ nó nên thơ. Nếu cho rằng nó
thảm sầu, th́ quả thực nó quá thảm sầu. Thời gian th́ cứ trôi. Mặt trời
lặn rồi lại mọc. Ngày nào cũng là quá dài, đối với những kiếp người sống
đọa đày trầm luân trong tăm tối, không tương lai. Tôi nghĩ đến thân phận
ḿnh và đồng bào ḿnh. Chỉ v́ cái ngày ba mươi tháng Tư năm ấy, chúng tôi
đă đánh mất đất nước, mà cả đất nước tôi thành một trại tù khổng lồ. Năm
1988 ra khỏi cái nhà tù con, tôi lại cùng những người khốn khổ nhất của
đất nước này tranh sống trong một nhà tù lớn.
* * *
Chúng tôi khởi công đào giếng vàng thứ nh́ vào một buổi sáng trời u
ám lất phất mưa rơi. Mặt trời bị mây che kín mà rừng già th́ tối om. Tôi
gắng chuyền nhanh từng gầu đất, nặng như những gầu bùn khi đi tát ruộng
đào ao thời c̣n lao động khổ sai trong trại cải tạo Nam-Hà A, Z30C, hay
Z30D. Mồ hôi che mờ con mắt. Mồ hôi chảy ṛng ṛng xuống má, qua cằm,
xuống ngực. Mồ hôi làm nóng lớp da bụng. Mồ hôi chảy xuống ướt cả cạp
quần. Đúng Ngọ, gió chợt ngừng, tôi nghe như có ai đó văi từng đợt đá sỏi
trên tàng cây cao. Mưa đá! Những cục nước đá nhỏ bằng hạt ngô nhảy tưng
tưng từ đọt lá này xuống đọt lá khác, rơi văi trên nền đất mới. Thoáng
chốc, mặt đất đă trắng xóa v́ mưa đá. Hạt mưa đá lớn dần, bằng hạt đậu,
bằng trứng cút, rồi bằng trứng gà. Trời tối thui, và nhiệt độ hạ rất
nhanh. Da bàn tay tôi săn lại v́ lạnh. Những vết vân tay nổi rơ lên màu
bạc nhợt nhạt. Tôi thấy gai ốc nổi cùng người. Tôi cảm như bầu trời là một
tảng băng khổng lồ đen kịt đang phà khí lạnh xuống những tàn cây trên đầu.
Ôi! Sao trời lạnh thế! Giữa trưa, tháng Năm...
Trên đồi, những ḍng nước bắt đầu len lách quanh gốc cây. Những
ḍng nước đỏ ngầu t́m đường xuống dốc. Nước bắt đầu đổ ào ào vào miệng
giếng đang đào. Tôi cho quân tạm nghỉ. Chúng tôi dùng một tấm vải nhựa che
trên miệng giếng. Khi ba đứa nhỏ đă leo lên khỏi miệng giếng chui vào lều,
tôi mới theo chân chúng ngồi bó gối nơi cửa ra vô. Tôi mồi một điếu thuốc
Cửu-Long, nh́n những hạt mưa đá lăn trên mặt đất, nghĩ ngợi mông lung...
Nhớ chuyện cũ, ở chân núi hướng đông của ngọn Lap Bé Nord, Đà-Lạt,
một ngày đầu hạ năm 1965, cũng có trận mưa đá bất chợt như hôm nay. Những
viên nước đá to như quả trứng gà văi trên tàn thông năm lá, rồi lăn tưng
tưng trên nền cỏ, bên miếu Thần-Hổ, trời lạnh quá, giữa trưa, tháng
Năm...
Một thằng bạn sinh viên sĩ quan cùng đại đội c̣n điếu Oakland cuối
cùng, chuyền tay nhau năm đứa. Khói thuốc ngọt như mật. Điếu thuốc được
chuyền nhanh qua những ngón tay ướt và trắng bệch v́ lạnh. H́nh như hôm ấy
không một sợi khói nào kịp bay thoát trong không trung. Khói thuốc chui
vào buồng phổi tuổi trẻ. Những lá phổi c̣n trẻ khỏe đầy sức sống. Những lá
phổi hút từng ngụm khói thuốc gọn gàng dứt khoát, như tấm giấy thấm loại
thượng hạng ép trên giọt mực tím rơi trên giấy trắng học tṛ ngày thơ ngây
tiểu học. Điếu Oakland qua tay năm chàng tuổi trẻ, sinh viên sĩ quan khóa
20 Đà-Lạt. Trời lạnh quá! Khói thuốc chưa kịp bay th́ điếu thuốc đă
tàn...
Ngày ấy, sau cơn mưa, chúng tôi tiếp tục bài chiến thuật "Tiểu Đoàn
Phản Phục Kích" trên đoạn cua chữ "U" bên đồi 1441 đất đỏ, thông xanh. Con
đường uốn khúc quanh co. Những anh lính "Kà" giả địch dấu ḿnh dưới bụi
sim hoa tím, lúc nào cũng chuẩn bị câu, "Tôi đầu hàng rồi ! Đừng bắn nữa
ông Thiếu úy ơi !" khi chúng tôi oai dũng tiến về phía họ ẩn nấp, sau một
pha xung phong phản phục kích tuyệt vời qua màn khói đỏ, khói vàng, khói
trắng, khói tím, khói xanh, và khói đạn mă tử!
Rồi Đại úy Mỹ phê b́nh trận đánh một cách tổng quát. Rồi Trung úy
Đức rút ưu khuyết điểm. Cứ thế, hai năm dài, lặp đi, lặp lại . Những bài
lư thuyết với những trường hợp xử lư, những câu giải đáp a, b, c khoanh.
Những buổi thực hành trên đồi thông Đà-Lạt, đương đầu với địch giả, trong
màn khói đạn mă tử. Những buổi dạ hành, xuyên đêm. Những chuyến di chuyển
địa h́nh t́m cọc mốc dưới trăng. Những phiên gác đêm đông sương mù lạnh
lẽo trên đồi Bắc. Tất cả những kinh nghiệm tự tin đó đă gom góp lại làm
vốn liếng hành trang cho những người trẻ tuổi lớn dần, rồi trưởng thành,
vững tâm đi vào chiến trường. Ôi thời gian qua như tên bay! Đă có biết bao
nhiêu lần mưa đá kinh qua trong đời. Năm thằng tuổi trẻ chuyền tay điếu
Orland ngày nào, th́ một thằng thành phế binh, ba thằng đền nợ nước. Hai
mươi bốn năm sau lần mưa đá ấy, c̣n lại ḿnh tôi, một Kẻ Săn Vàng...
Trời gầm trên ngọn cây. Chớp giật liên hồi. Mưa như cầm chĩnh đổ.
Cứ như vậy suốt đêm và kéo dài cho tới chiều hôm sau, mưa mới nhẹ hạt dần.
Nước đă tràn qua bờ be miệng giếng. Nước cuốn trôi xuống chân đồi những ǵ
cản đường. Ḍng suối hiền ḥa hôm qua, nay trở thành con sông nhỏ chở đầy
củi cành rác rến, nước đỏ ngầu. Tôi cứ ngồi bó gối nh́n ra ngoài trời.
Điếu thuốc này tiếp nối điếu thuốc khác trên môi, tôi ngồi nghĩ vẩn vơ
toàn những chuyện ngày xưa. Trời càng về chiều càng lạnh hơn. Đêm đó tôi
bị cảm lạnh. Trong lúc cơn sốt rét rừng hành hạ tôi, th́ ngoài kia mưa vẫn
rơi. Nhưng rồi chuyện ǵ cũng qua. Mấy hôm sau mặt trời lại trở về soi
những tia nắng ấm trên cuộc đời những kẻ bất hạnh nhất trần gian. Chúng
tôi bắt đầu trở lại. Những giọt mồ hôi lại đổ xuống mảnh đất chiến trường
xưa. Những gầu đất tiếp tục khơi sâu ḷng giếng. Từ quán cô Nghĩa vang
vọng lại giọng hát ngọt ngào thuở nào, Khánh Ly,"Trời ươm nắng cho mây
hồng... Mây qua mau, em nghiêng sầu...Ngoài kia lá như vẫn xanh ..." Tôi
chợt thấy một niềm vui nhỏ nhen nhúm trong ḷng, nơi rừng thiêng nước độc
này, chợt phút giây, t́m lại được cái ǵ đó gần gũi, ấm cúng ngày cũ.
Giếng đă cạn đá sỏi, bắt đầu vào lớp đá giăm, chúng tôi mừng vui v́ sắp
tới ngày "hi vọng vươn lên" của giếng vàng thứ nh́.
Đă đến ngày chúng tôi bắt đầu công việc gom xái. Xái chuyển tới mặt
đất th́ được đóng thành bao, chất quanh lều. Sau đó chúng tôi mới từ từ
chuyển xái xuống suối để đăi lấy tinh. Với dân đào vàng th́ ngày này là
ngày hạnh phúc nhất. Tôi cầu mong đợt thu hoạch kỳ này sẽ khấm khá hơn lần
trước. Giếng bên cạnh của hai cha con ông người Quảng mới trúng bảy cây.
Giếng của chúng tôi sát nách giếng cha con nhà ấy, có rẻ cũng được năm
cây! Tôi nhẩm tính trong đầu, chi phí đâu đó xong xuôi, mỗi người chắc mẩm
có cả cây bỏ bọc! Tôi nghĩ đến đàn con đang ở Sài-G̣n chờ tin tôi, như
những con chim non đang trông chờ con chim mẹ kiếm mồi... Tôi mơ màng h́nh
dung trước mắt, một mâm cơm gia đ́nh có canh, có cá. Tôi nghĩ tới tuần
sau, khi tôi mang vàng về, các con tôi sẽ có tiền trả tiền học. Tôi sẽ mua
thêm vài tấm tôle nhựa để che những lỗ dột trên lầu cho lũ con đỡ ướt lúc
gió mưa. Tôi sẽ mua dự trữ một số chỉ thêu để con gái tôi có sẵn chỉ mà
thêu hàng cho khách đặt hàng thêu. Tôi sẽ mua một cái máy thu thanh cho
bọn nhỏ học Anh Văn. Vợ tôi sẽ mua để dự trữ sẵn trong nhà một tạ gạo, vài
chai nước mắm, pḥng đói cho con...
Trời hừng đông, người ta bàn tán với nhau rằng, ngày mười chín
tháng năm, ngày sinh của "Bác", Huyện đội sẽ cho cán bộ bất thần vào kiểm
tra an ninh khu vực khai thác vàng này. Tin t́nh báo nhân dân nhanh thật!
Hèn nào mới gà gáy sáng, tôi thấy đă có mấy anh thanh niên h́ hục chuyển
hai thùng súng đạn từ cái quán của cô Nghĩa đem phân tán đi đâu đó không
ai rơ.
Sáng sớm, thím Xuân đem lên một con gà trống đă luộc chín và một
nồi xôi đậu xanh. Chúng tôi lần lượt thắp nhang khấn vái cám ơn Thổ địa đă
phù hộ. Sau khi ăn sáng, chúng tôi chuẩn bị đánh giây đai những bao xái để
dễ dàng chuyển vận. Khoảng mười giờ sáng, nơi đầu dốc cậu Linh có tiếng
súng bắn chỉ thiên, một cái loa cầm tay oang oang ra lệnh, "A lô! A lô! Ai
ở đâu ở tại chỗ! Có đoàn kiểm tra an ninh kinh tế của huyện thi hành nhiệm
vụ thanh lọc. Yêu cầu bà con sẵn sàng xuất tŕnh giấy phép khai thác củi
cho nhân viên chính quyền. Đây là công việc bảo vệ an ninh và quyền lợi
cho bà con. Xin bà con cứ yên tâm sinh hoạt b́nh thường, đừng gây lộn xộn.
Hăy tiếp tay với chính quyền củng cố an ninh huyện nhân dịp kỷ niệm ngày
sinh của Hồ Chủ-Tịch! A lô! A lô!" Thằng Thanh ghé tai tôi nói nhỏ, "Con
với thằng Ḥa phải tránh mặt, v́ tụi con trốn nghĩa vụ. Bác Hai và thằng
Út ở lại trông coi băi xái. Hết động, tụi con trở lại." Sau đó nó và thằng
Ḥa lủi vào rừng mất hút. Tiếng loa oang oang tiến lại gần. Nhạc vàng vụt
tắt. Trên đồi, vài dân mơi vàng dấu vội những bao xái trong lùm bụi. Có
người ném các bao xái xuống giếng rồi ném cành lá lên trên che đi. Tôi
chưa biết phải làm ǵ th́ những cái nón cối xanh đă nhấp nhô đó đây. Dẫn
đầu đoàn bộ đội là một sĩ quan cấp lớn của quân đội nhân dân. Đầu hắn đội
cái nón cối rất mới, sao vàng sáng chói, bên hông có K 54, tay có đổng
(đồng hồ), vai có đài (radio), có cặp, mắt có kiếng râm. Miệng hắn toe
toét cười khi đi ngang qua các quán lều. Cái quân hàm màu đỏ trên cổ áo
hắn với một ngôi sao và hai gạch vàng (Thiếu tá) cho tôi biết lực lượng
kiểm tra hiện diện trong vùng này cũng phải cỡ trên dưới một tiểu đoàn.
Như vậy là ṿng ngoài, ṿng trong đều có bộ đội, không rơ tụi thằng Hoà,
thằng Thanh có lọt thoát không?
Hai hàng quân triển khai dọc hai bên bờ nam bắc của con suối. Những
tên lính Cộng sản, AK cầm tay, lưỡi lê đầu súng, mặt lạnh như tiền. Chúng
đóng trụ, từng tổ hai đứa. Tổ này cách tổ kia khoảng hai chục thước, trải
dài theo con đường ṃn bên bờ chờ lệnh. Công việc kiểm tra bắt đầu với
việc tŕnh giấy phép khai thác rừng. Từng toán ba người đến mỗi băi hỏi
giấy phép. Sau đó họ làm biên bản, bắt người trưởng mũi kư tên. Có vài
người bị đưa đến tập trung hướng bên kia đồi, nơi cuối dốc, ở đó có một
khoảng đất bằng phẳng với những súc gỗ cũ mục. Mỗi toán kiểm tra gồm ba bộ
đội th́ có một tên là sĩ quan, từ một sao một gạch, tới bốn sao một gạch,
tức là từ Thiếu úy tới Đại úy. Tôi nhủ thầm, "Gớm! Sao mà quân đội nhân
dân có nhiều sĩ quan dữ vậy!" Một Thượng úy Cộng Sản và hai tên bộ đội
tiến tới lều tôi. Mắt chúng sáng lên khi thấy hai dăy gần ba chục bao xái
đă đóng b́ gọn ghẽ. Với giọng Miền Trung tên Thượng úy trưởng toán hỏi
tôi, "Giấy phép khai thác rừng của anh mô? Đưa tui coi!" Tôi tŕnh cái
giấy phép mới mua lại tại băi tuần trước với cái giá ba phân vàng. "Chứng
minh nhân dân của anh mô?" Tôi nhỏ nhẹ, "V́ ở đây không an toàn nên tôi để
chứng minh nhân dân ở nhà." Người sĩ quan Cộng-Sản nhăn mặt, "Anh nói năng
chi lạ rứa? Anh ở ngoài Bắc mới nhập phải không?" Tôi chống chế, "Không,
tôi ở trong Nam lâu rồi, nhà tôi ngoài bến phà mà! " Hắn không để ư ǵ tới
lời tôi nói. Quay qua một tên tùy tùng, hắn ra lệnh,"Dẫn anh này ra băi
tập trung, giao cho đồng chí Quang." Tôi quay qua định dặn ḍ thằng Út đôi
điều th́ thằng nhỏ đă trốn mất tự lúc nào! Tôi đi trước, khẩu AK và cái
lưỡi lê đi theo sau lưng. Trên đoạn đường tới băi, tôi c̣n gặp cả chục
người cùng hoàn cảnh nên ḷng cũng không lo lắng lắm.
Khoảng gần hai trăm người chúng tôi bị tập trung nơi băi cây. Nơi
đây có một cái lều vải dă chiến vừa được dựng lên vội vă. Có một cái bàn
gỗ đặt trước cửa lều. Một Đại úy Cộng-Sản đang ngồi trên ghế nhâm nhi ly
cà phê đen. Tên bộ đội đẩy tôi về phía bàn giấy và ra lệnh, "Anh tŕnh
diện Thủ trưởng Quang đi! " Tôi chưa kịp bước lên th́ tên sĩ quan Cộng-Sản
đă xua tay, "Thoải mái! Thoải mái! Anh cứ thoải mái ra nghỉ ngoài kia, chờ
chúng tôi nghiên cứu vấn đề rồi sẽ giải quyết sau. Nhớ đừng t́m cách thoát
ly đó nhé! " Sau đó hắn to giọng để những người khác cùng nghe, "Các anh
chỉ được di chuyển trong ṿng đai đánh mốc bằng dây thừng này thôi! Ai t́m
cách thoát ly th́ chúng tôi không chịu trách nhiệm bảo toàn tính mạng đấy
nghe không!" Đám người bị câu lưu nghe lời hăm dọa mà xanh mặt. Những tên
lính Cộng Sản canh gác bốn góc băi th́ vẻ mặt khó đăm đăm. Những họng AK
lúc nào cũng lăm lăm chĩa vào đám đông như sẵn sàng nhả đạn. Gần hai trăm
người chúng tôi ngồi trên cát, trên cỏ, nhịn đói, nhịn khát trong thời
gian năm, sáu tiếng đồng hồ. Tới xế chiều th́ viên Thiếu tá trưởng đoàn
kiểm tra xuất hiện. Hắn vẫn toe toét cười, "Thế nào? Bà con có khoẻ không?
Chờ đợi lâu thế này chắc là bà con đói bụng rồi đấy! Thôi nhé! Ḿnh tranh
thủ làm nhanh nhanh công tác kiểm điểm để bà con về nghỉ mệt. Th́ giờ là
vàng ngọc mà! h́! h́! h́!..." Mọi người thở ra nhẹ nhơm. T́nh h́nh có vẻ
không đến nỗi căng lắm! Vài người trong bọn tôi bạo gan giở thuốc lá ra
hút trong khi chờ đợi viên Thủ trưởng đoàn kiểm tra giải quyết vấn đề.
Viên Thiếu tá Cộng-Sản đưa từng xấp giấy có in sẵn mẫu cho bốn tên đàn em
đem phân phát cho mỗi người chúng tôi một bản. Đó là mẫu tự khai và kiểm
điểm, trong đó chúng tôi phải ghi rơ họ tên, quê quán, nghề nghiệp, ngày
sinh, tháng đẻ. Về mục kiểm điểm th́ tùy từng người; người không có chứng
minh nhân dân th́ hứa lần sau sẽ đem theo giấy tờ theo ḿnh khi đi xa nhà;
người không có giấy khai thác củi th́ hứa lần sau sẽ xin giấy phép trước
khi vào rừng. Nhiều ông trưởng mũi không biết đọc, biết viết, phải nhờ
người khác giúp đỡ. Tôi khai tên ḿnh là Nguyễn văn Hai, sinh quán
Hà-Đông, nghề nghiệp thợ mộc. Tôi nộp tờ tự kiểm của anh chàng Nguyễn văn
Hai, Hà-Đông, thợ mộc trên bàn rồi lui ra đứng lẫn vào đám đông. Những tên
bộ đội canh gác an ninh lúc đó đang tháo gỡ căn lều dă chiến. Chúng nó
chuẩn bị thu quân.
Sau khi dồn đống giấy kiểm điểm của chúng tôi vào ba lô, tên Đại úy
phụ tá xách cái ba lô đó đi về hướng dốc Cậu Linh. Hắn vừa nhún nhảy đi,
vừa huưt sáo miệng điệu nhạc Lambada Nam-Mỹ. Viên Thiếu tá Cộng-Sản trưởng
đoàn trịnh trọng hắng giọng lấy hơi rồi tuyên bố, "Nhân danh trưởng đoàn
kiểm tra nhân dân, tôi khen ngợi các anh đă thành khẩn nhận lỗi và hối
lỗi. Nhân ngày kỷ niệm sinh nhật của Bác Hồ, tôi châm chước cho các anh ra
về. Nhớ lần sau chấp hành nghiêm chỉnh mọi quy định khai thác rừng của
huyện và không được vi phạm nữa nghe không!" Mọi người vỗ tay cảm động.
Đôi người c̣n đến mời thuốc lá và xin bắt tay tên sĩ quan trưởng đoàn. Tôi
cũng thở phào nhẹ nhơm. Tôi nói với một người đồng cảnh trên đường trở về
băi, "Chắc lệnh trên ban xuống, bắt tụi nó kiểm tra, th́ tụi nó cũng làm
cho có lệ vậy thôi, chứ ăn cái giải ǵ mà khó dễ tụi khố rách áo ôm như
ḿnh!" Ông đồng cảnh của tôi cười khẩy, "Chắc tụi nó có nhận trà nước chia
chác của xă, nên mới dễ dăi với ḿnh. Lần trước tụi nó dọn sạch cả đồ
nghề, khiên, bao, xẻng, cuốc, chẳng c̣n ǵ. Để về băi mới biết kết quả ra
sao anh ơi!"
Tôi về tới băi cũng là lúc tụi thằng Thanh chạy bát nháo đi t́m
tôi. Thằng Thanh và thằng Ḥa cùng vài trăm người không giấy tờ khác trốn
trong khu hầm mỏ cũ suốt bốn, năm tiếng đồng hồ. Chẳng có ma nào thèm t́m
đến vây bắt bọn họ. Khi bộ đội đă rút đi, có người thông báo, tụi nó mới
về lều. Nghe thằng Út nói Bác Hai bị điệu ra băi tập trung th́ tụi nó lo
lắng cuống quưt chạy đi t́m. Thằng Út nói lúc bộ đội dí súng bắt tôi đi
th́ nó chạy sang lều bác sĩ An, giả đ̣ đau bụng để theo dơi diễn tiến ra
sao. Chờ yên việc nó mới dám mon men về lều. Rồi nó mếu máo,"Bác Hai ơi!
Xái của ḿnh bị tịch thu hết rồi! Bộ đội đă khiêng đi hết rồi!" Tôi nhớ
lại, khi lên nộp tờ kiểm điểm trên bàn của tên Thiếu tá Cộng sản trưởng
đoàn, tôi t́nh cờ nghe y dặn ḍ tên Đại úy phụ tá, "Đồng chí nhớ cho người
khẩn trương đăi xái ngay tối nay, bên huyện ủy chia cho cánh ḿnh nột nửa
số thu hoạch kỳ này đó!" Th́ ra cuộc càn quét này, mục đích của huyện là
lấy vàng. Trong thời gian chúng tôi bị giữ ngoài băi súc sau đồi th́ lực
lượng vũ trang huyện đă lùng sục khắp các băi. Tất cả xái đă khai quật đều
bị tịch thu đóng bao khiêng đi hết. Có cả chục cái xe tải chờ sẵn ngoài
dốc cậu Linh để chở đi những tấn hàng béo bở. Cán bộ giải thích với dân
đào vàng rằng, huyện cho giấy phép "khai thác rừng" chứ không phải để khai
thác quặng mỏ. Quặng mỏ là tài sản của nhân dân, đào vàng là xâm phạm tài
sản của nhân dân. Những người trưởng mũi đều bị gán tội xâm phạm tài sản
nhân dân. Họ bị làm biên bản và phải làm tờ tự kiểm điểm. Tất cả xái vàng
họ đă khai thác được đều bị tịch thu giao nộp về văn pḥng huyện. Mẹ kiếp!
Cái giấy phép, giá chính thức là hai phân, giá chui là ba, bốn phân. Trên
thực tế, khai thác một diện tích vuông, mỗi chiều mười mét, cho dù là rừng
cẩm lai cũng không được một phân! Thêm tiền công, tiền di chuyển xe cộ, ăn
uống, thuốc men. Lại một tṛ "chơi chữ"! Cái đồ ăn cướp cạn! Tôi chợt bật
cười, nhớ lại cái thông cáo tháng Năm 1975 của Ủy Ban Quân Quản Sài-G̣n
Chợ-Lớn ra lệnh cho Quân Cán Chính của chế độ Sài-G̣n phải "đem theo 30
ngày tiền ăn khi tŕnh diện học tập cải tạo"- Rồi một tháng sau,"Nhà nước
ra lệnh cho các anh mang theo 30 ngày tiền ăn, chứ nhà nước có hứa sẽ thả
các anh về sau một tháng đâu ?"-
Thế rồi từng tờ lịch lật qua, theo nhau, mười ba tập lịch được bóc
đi, tôi về. Tôi về, vợ tôi đă sắp đuối, bốn đứa con tôi c̣n nhỏ dại. Tôi
bắt đầu lại cuộc đời với hai bàn tay trắng. Mới đó mà đă mười bốn năm trôi
qua. Thời gian trôi, nhưng chính sách của Đảng và nhà nước th́ lúc nào
cũng tàn ác, dă man, "trước sau như một"- Tôi tự trách, "Ḿnh đúng là
thằng tối dạ! Kinh nghiệm đau thương mười mấy năm rồi mà chưa sáng mắt ra.
"Thế là công cốc! Cái lều của thày tṛ tôi vẫn c̣n nguyên, nhưng những bao
xái vàng chất xung quanh lều đă biến mất. Giờ này xái trong những bao b́
ấy đă được những "đầy tớ trung thành của nhân dân" đem đi đăi, vàng sẽ
được chia cho những người có công chỉ huy công tác "bảo vệ an ninh và
quyền lợi cho bà con" trong cuộc hành quân kiểm tra sáng nay. Đúng như tên
Thiếu tá Cộng-Sản đă tuyên bố, "bộ đội không tơ hào đến tài sản của nhân
dân!"- Chứng cớ là bao, b́, khiên, cuốc, xẻng, đ̣n, đồ nghề khai mỏ vẫn
nằm yên chỗ cũ, có ai đụng tới đâu? Chúng chỉ hớt tay trên miếng ăn của
những kẻ đói khổ nhất trần đời. Trong rừng chiều, tôi nghe đây đó vang
vọng tiếng khóc than, tiếng nguyền rủa của những nạn nhân vừa bị cướp.
Chiều đầu hạ 1989, nắng vàng lóng lánh trên những đọt lá giữa rừng
già. Trời quang và mây tạnh, nhưng trong ḷng tôi cảm thấy lạnh lẽo vô
cùng, lạnh hơn là khi trời đang mưa đá trên miếu Thần Hổ, Đà-Lạt ngày nào.
Quán cô Nghĩa lại vang lên một bài ca xưa, nhưng giọng ca rất lạ, cuộn
cassette được lén gởi về từ bên kia nửa ṿng trái đất:
"Một ngày tàn chinh chiến ấy,
chim đă xa bầy...
Một ngày tả tơi hoa lá,
ngóng trông về xa,
nhớ thương h́nh bóng qua..."
Vương
Mộng Long
|
