Ông Sư Nhà Quê

 

Một tấm gương tốt lành

rất đáng tôn vinh.

 

Vũ Văn Quư

 

 

 Tôn giáo nào cũng có những vị chân tu - những bậc lành thánh - suốt đời hiến thân cho lư tưởng thiêng liêng cao cả của ḿnh đă chọn. Nhiều vị đă cùng sống chết với tha nhân và chết cho đạo pháp và trở nên hiển thánh được đời sùng bái tôn thờ chẳng hạn như thánh Maximilian Kolbe... (*). Tấm ḷng vị tha chan chứa t́nh người của họ tỏa ra vô biên không vị kỷ, không đóng khung hạn hẹp ở lằn ranh tôn giáo. Biết bao công đức của họ được truyền tụng từ thế hệ này qua thế hệ khác được kể lại bằng những câu chuyện đầy cảm kích.

 

Cách nay gần 3 thập niên trên tờ Đất Mẹ số 38 (Đất Mẹ là tờ báo nguyệt san Công Giáo) chúng tôi đă viết dưới đề tựa "Nén Hương Cho Ḥa Thượng THÍCH THANH LONG" ngay sau khi ngài viên tịch tại Sài G̣n. Từ sau ngày ấy đến nay, nhiều báo Việt ngữ tại Hoa Kỳ cũng có những bài viết về ngài, điểm đáng chú ư là những tác giả này đa số là những tù nhân chính trị người Công Giáo trong đó có một số các vị linh mục đang có mặt tại Hoa Kỳ, những người đă một thời sống cùng với cố ḥa thượng ở các trại tù từ Nam chí Bắc, tất cả đều tỏ ḷng tôn kính, ngưỡng phục.

 

Tang lễ cố Ḥa Thượng THÍCH THANH LONG ngày 29 tháng 11 năm 1991 được mô tả như một đám rước hết sức trọng thể. Đoàn người tham dự đă phủ kín con đường dài 5 cây số từ cổng Chùa Giác Ngạn đường Trương Minh Giảng Sài G̣n tới Nghĩa Trang Bà Quẹo không chỉ gồm các đoàn thể Phật tử, các thiện nam tín nữ mà có mặt đủ mọi thành phần tôn giáo cũng như rất đông đảo các cựu Tù nhân Chính trị.

 

Trước năm 1973, Ḥa Thượng mang cấp bậc Trung Tá làm Phó Giám Đốc Nha Tuyên Úy Phật Giáo cho đến khi thương tọa Thích Tâm Giác đi Nhật bản trị bệnh th́ Ḥa Thượng mới lên làm Giám Đốc và cũng được thăng cấp Đại Tá tuyên úy từ dạo đó.

 

Ngày 13/6/1975 bị việt cộng bắt đi cải tạo và đem ra Bắc. Đến ngày 12/9/1987 được tha trở về lại Chùa Giác Ngạn Sài g̣n và măn phần tại đây.

 

Ngược ḍng thời gian gần 3 thập kỷ, năm ấy cũng vào mùa thu (1982), trại cải tạo Hà Tây tiếp nhận thêm khoảng 80 tù nhân chính trị (TNCT) từ trại tù Thanh Phong chuyển đến. Đa số thành phần thuộc Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị gồm các ngành Tâm Lư Chiến, An Ninh Quân Đội và Tuyên Úy của Quân Lực VNCH.

 

Trại Hà Tây có tất cả 12 buồng giam. Số TNCT mới đến bị nhốt trong buồng số 7. Buồng này rất kín cổng cao tường bao quanh chằng chịt kẽm gai v́ trước đó được dùng để nhốt các tù h́nh sự có trọng án nên được canh gác cẩn mật. Việt cộng coi những TNCT này là những đối tượng cực kỳ nguy hiểm. Khoảng một tháng sau khi được thanh lọc kỹ càng th́ việt cộng mới mở cửa cho đội Tuyên Úy ra ngoài lao động; tuy vậy buồng 7 vẫn chưa được ra sân lớn tập họp điểm số như các buồng khác. Đội Tuyên Úy lúc này do linh mục Nguyễn Quốc Túy - cha Túy là cựu Thiếu Tá Biệt Động Quân, một mẫu người trẻ năng nổ, ứng phó thần kỳ đă được các vị tu sĩ cử ra đứng mũi chịu sào để điều động đội này xử trí với những thủ đoạn thâm độc của việt cộng. Công việc chính của đội tuyên úy lúc đó là đào đất đắp đường và kéo xe thay thế trâu ḅ.

 

Lần đầu tiên tôi được cha Túy mời dự bữa cơm trưa thân mật tại sân buồng 7. Có khoảng chục người trong đó có linh mục Khổng Tiến Giám bào đệ của linh mục Khổng Tiến Giác tuyên úy Bộ Tổng Tham Mưu, linh mục Nguyễn Văn Thịnh cựu giám đốc nha tuyên úy Công giáo, các mục sư Xuân, Điểu Huynh và các đại đức Tâm, Khuê, Tùng và ḥa thượng Long. Ngoài đội tuyên úy chỉ có 2 khách mời là tôi và Đại tá Trần Mộng Chu nha Quân Pháp. Hầu như không phân biệt tôn giáo và cấp bậc, tất cả các vị tuyên úy đều xem ḥa thượng Thích Thanh Long như một người anh cả và xưng hô một cách chung chung là thầy Long. Mỗi khi nhắc đến thầy Long th́ mọi người đều nói về thầy với niềm sủng ái trọng vọng.

 

Thoạt đầu khi chưa giới thiệu từng người trong bữa tiệc, tôi ghé vào tai cha Túy hỏi có phải người ngồi trước mặt cha là Thầy Long không th́ cha lắc đầu. Cung cách bề ngoài và bộ quần áo mới màu đà c̣n tươi của vị này làm cho tôi lầm ông với ḥa thượng Long. Rồi cha chỉ cho tôi người ngồi đối diện với tôi.

 

Vóc gầy g̣, dong dỏng cao, da ngăm ngăm, hàm răng nhỏ và đen huyền, tóc cạo đúng tiêu chuẩn sư tăng nhà Phật, mặc bộ đồ cũ đơn sơ, khuôn mặt hiền hậu nhưng khắc khổ, toát ra vẻ chân tu như thánh Găng Đi nhất là cặp mắt sáng, sâu, đen láy, rất ít nói nhưng quan tâm lắng nghe mọi người xung quanh. Đó là người ngồi đối diện với tôi. Người đó chính là Thầy Long. Tôi nh́n ông khẽ cúi đầu và ông nh́n tôi với đôi mắt hiền từ tŕu mến. Ông đă trao cho tôi một nụ cười thật kín đáo.

 

Tháng 3/1983, trại Hà Tây sắp giải thể và chuyển hết các TNCT về Nam Hà. Các vị Tin Lành và Phật Giáo được phân tán về các đội lao động. Riêng các tuyên úy Công Giáo chờ phương tiện chuyển ngược về trại tù Thanh Phong.

 

Năm 1985, tôi và thầy Long bị giam chung tại Nam Hà và chính thời gian này tôi được biết thầy nhiều hơn. Có những người đă biết và nói rằng trước ngày di cư từ Bắc vào Nam năm 1954, thầy đă trụ tŕ tại một ngôi chùa ở một làng tại tỉnh Nam Định và được đông đảo tín hữu mến mộ. Nhiều đêm tâm sự với thầy trong buồng giam, tôi cố gợi chuyện để biết thêm nhưng thầy là người điềm đạm khiêm tốn chỉ kể với tôi là thầy xuất gia đầu Phật từ lúc 12 tuổi. Quyết tâm tu hành, không muốn vương vấn nợ trần, thầy đổi tên là Nguyễn Văn Long và hầu như hoàn toàn không ai biết được tên thật và quê quán của thầy. Thầy thuộc nhiều địa danh ở Nam Định, khi tôi kể chuyện liên quan đến những vùng Cổ Lễ, Cổ Ra, Văn Tràng, Trực Ninh, Nam Trực, Quần Phương, Lạc Quần v.v. th́ bỗng nhiên đôi mắt thầy rực sáng lên và có vẻ thích thú. Tôi đoán có lẽ thầy đă trải qua thời thơ ấu tại một trong những địa danh này chăng?

 

Thầy nói năm 16 tuổi, thầy chỉ lén về nhà nh́n mặt thân phụ của ḿnh từ trần rồi lại lặng lẽ ra đi. Lư tưởng của thầy là Phật pháp, t́nh yêu của thầy là tha nhân, thân bằng quyến thuộc của thầy là Phật tử. Thầy có một cuộc sống vô cùng mộc mạc, đơn sơ, đức độ, lúc đi tu cũng như lúc ở tù. Thầy thường nói với tôi: "Tù cũng là tu". Vốn có một tâm hồn thanh tịnh như đóa sen nở trên mặt hồ không gợn sóng lúc nào cũng toát vẻ chân tu khiến người bàng quan thấy thầy là cơi phúc. Lúc nào thầy cũng tự nhận ḿnh là một "Ông Sư Nhà Quê". Đúng như vậy.

 

Trong thời kỳ đói khát, tù nhân chưa được gia đ́nh tiếp tế thăm nuôi đă có kẻ lấy chiếc lon ghi gô đựng nước uống của thầy nhét đầy thịt heo đánh cắp của trại, lúc bị phát giác không ai dám nhận. Cuối cùng để tránh phiền lụy cho một số người, thầy không ngần ngại đứng ra nhận chiếc lon đó là của thầy mặc dù ai cũng biết thầy ăn chay trường và kẻ nào là tên ăn trộm lúc bấy giờ. Khi nào trại cho tù nhân chút ít thịt để "bồi dưỡng", thầy thường nhường cho các anh em đau ốm bệnh hoạn.

 

Đến khi được thăm nuôi tiếp tế, Phật tử khắp nơi đến thăm thầy hầu như hàng tuần. Những quà tiếp tế, thầy đem chi cho các bạn tù. Quần áo chỉ giữ 2 bộ. c̣n bao nhiêu cũng đem cho hết. Thầy thường xuống bệnh xá thăm viếng những người đau ốm và đem quà bánh thuốc men xuống cho họ. Thầy rất quan tâm đến những "con bà phước" (**) bị bỏ quên trong trại. Một vài trường hợp điển h́nh:

- Anh Khương, Phó Quản Đốc Trung Tâm Cải Huấn Côn Sơn - một người Công Giáo - bị địch bắt ngay trong lúc c̣n đang mặc sắc phục và bị việt cộng đánh nhừ tử. Hậu quả của những trận đ̣n thù khiến anh Khương trở thành bại liệt, á khẩu, tay chân co rút. Anh bị mất liên lạc với gia đ́nh từ ngày bị bắt. Gần 13 năm, anh mới bập bẹ nói được một tiếng "dôi, dôi" như đứa trẻ mới tập nói. Thầy Long đă đích thân chăm sóc đút cơm, tắm rửa cho anh Khương như một người thân, đặc biệt là khi trại đọc lệnh tha nhưng anh không biết về đâu và không thể đi được một ḿnh. Chính thầy Long đă giúp anh một số tiền và nhờ đại đức Tâm được tha cùng một lượt với anh Khương về trước t́m kiếm thân nhân của anh ở tận miền Tây để ra đón anh.

 

- Anh Nguyễn viết Tân, Đại tá hải quân QLVNCH bị bán thân bất toại và bệnh nặng trong lúc mọi người ai nấy đều lo cho bản thân ḿnh và t́nh thương giữa con người đă trở nên mệt mỏi th́ thầy Long cũng chính là người t́nh nguyện chăm sóc anh Tân cho đến khi anh được người nhà ra đón kịp về rồi chết.

 

Một trường hợp khôi hài khác là ở trong trại có một anh tên Nguyễn Huệ, "vô tông tích" tự xưng là trung tướng Tư Lệnh Sư Đoàn 23B (?). Có một thời gian anh ta bị giam chung với các tướng lănh QLVNCH nhưng sau việt cộng phát giác "tướng Nguyễn Huệ" chỉ là một tên điên khùng và bị loại ra khỏi đội. Thấy thầy thương người và dễ dăi, "tướng Nguyễn Huệ" thường hay chạy theo quấy quả xin xỏ cơm và thuốc lào. Hễ trông thấy anh ta là thầy tủm tỉm cười, thầy không hề tỏ vẻ khó chịu và c̣n đi kiếm thuốc lào cho anh ta, tuy thầy chẳng bao giờ hút thuốc.

 

Tù nhân được tha dần nhưng vẫn c̣n tồn đọng một số khá lớn trong đó có các đại đức Tâm, Khuê, Xuân, Tùng, Trí, B́nh, Ngự, Học, Diệu v.v. Mỗi lần thầy Long được thông báo có thăm nuôi th́ các vị này đă sắm sẵn bao bị và tận t́nh giúp đỡ thầy. Thầy thường nói: "Hôm nay tôi lại có thánh Veronica đến thăm nuôi ". Đây cũng là dịp thầy tập họp các tu sĩ Phật giáo ở trong trại tù để phân công đi thăm viếng bệnh nhân hoặc cắt cử họ đến tụng kinh và cầu siêu mỗi khi có người tạ thế.

 

Vào các dịp lễ Noen hay Tết âm lịch, thầy cũng dành dụm chút gạo, đậu xanh, đường tán và khởi xướng việc nấu chè ăn chung cả buồng mang niềm vui nhỏ bé đến cho mọi người và c̣n dốc hết "hầu bao" giúp các anh em nghèo đói nhất trong trại.

 

Thầy rất thích nghe tôi đánh đàn và kể chuyện cuộc đời thánh Phanxicô Khó Khăn (Francis 0f Assisi) nhất là những câu hát ư nghĩa thâm thúy trong Kinh Ḥa B́nh. Cứ vào mỗi sáng sớm Chủ Nhật được nghỉ lao động, trong khi tất cả mọi người c̣n nằm trong mùng th́ thầy đă đánh thức tôi và khẽ nói: "Ông Quư ơi! Dậy cho anh em nghe đàn đi!" Thế rồi âm thanh của chiếc đàn gỗ tự tạo ở trong tù của tôi nhè nhẹ vẳng ra tiếng thay lời trong âm giai cung Mi buồn " Lạy Chúa từ nhân, xin cho con..." hầu như không làm cho ai khó chịu cả.

 

Tấm ḷng cao quư của thầy sáng như ngọn đuốc trong trại tù tăm tối, không những đối với các bạn tù chính trị mà c̣n lan tỏa đến cả những tù h́nh sự giam chung cùng trại.

 

Như một tấm huy chương vô giá mà trên cơi đời này không thể đem ra so sánh được, thầy đă đối diện với bọn cai tù khát máu, trước họng súng AKA mà không hề nao núng và không sợ chết. Thầy đă được các vị tuyên úy Công Giáo ca ngợi v́ đức bác ái và ḷng hỉ xả, quên ḿnh và chấp nhận những ǵ bất hạnh xảy đến. Trong cuốn AKA và Thập Giá của linh mục Phan Phát Huồn, Ḍng Chúa Cứu Thế trang 107-108 kể chuyện đám tang của Cha Nguyễn Văn Bản, Ḍng Đa Minh, tuyên úy Tổng Y Viện Cộng Ḥa chết tại trại giam Yên Bái. Sau khi chôn cất, việt cộng bắt các tù nhân cải tạo lên lớp hội thảo để lên án và làm nhục người đă chết. Chúng vu cáo cho Cha Bản là một tên ác ôn côn đồ, chạy theo Mỹ Ngụy giết hại đồng bào, một tên có nợ máu đối với nhân dân, một tên lường gạt vv... Nghe tên Nha công an việt cộng lải nhải nhục mạ một người đă khuất mà người đó vốn là một người đạo đức gương mẫu, không dằn nổi sự bất b́nh, thầy Long đă đứng lên bênh vực bằng một giọng ôn tồn nhưng cương quyết:

"Tôi được biết Linh Mục Bản ngoài xă hội cũng như ở trong trại cải tạo là một con người đạo đức, được mọi người kính nể..."

 

Tên việt cộng hống hách nạt nộ:

"Anh im mồm ngay. Anh Bản đă bị nhà nước cách chức linh mục của anh ta từ ngày anh bước chân vào trại cải tạo, c̣n anh, anh đừng có ḥng đem cái bọn cha cố vào đây mà hù dọa cách mạng..."

 

nhưng thầy Long đâu có chịu im cho. Đợi cho tên việt cộng vừa dứt lời th́ thầy nói tiếp:

"Nếu linh mục đều như cán bộ nói th́ làm sao dân chúng tin tưởng và kính mến họ. Mặc dù cán bộ đă cấm các trại viên gọi các linh mục là Cha và tự xưng ḿnh là con, trại viên nào không tuân th́ sẽ phải xử lư, nhưng thưa cán bộ, có ai chấp hành lệnh đó không? Trái lại, đối với công chức nhà nước, trước mặt họ gọi là cán bộ nhưng sau lưng họ gọi bằng thằng việt cộng th́ cán bộ nghĩ sao?"

 

Như một con hổ bị trúng đạn, hai mắt hắn đỏ ngầu giận dữ, nhảy chồm tới nh́n trừng trừng vào thầy Long, quát thật lớn văng cả nước miếng vào mặt người đối diện và hắn ra lệnh:

"À anh này hỗn thật, yêu cầu các đồng chí đem cùm tên này cho tôi, biên bản sẽ làm sau."

 

Thầy Long vẫn tiếp tục nói một cách hùng hồn cho đến lúc lính cảnh vệ việt cộng mang AK xông tới c̣ng hai tay ông, ông không tự bênh vực cho ḿnh, ông vẫn b́nh thản đưa hai tay cho chúng c̣ng để chúng đem đi. Đây thật là h́nh ảnh một con chiên hiền lành đứng trước kẻ xắn lông ḿnh mà không nói lời than trách như đă được diễn tả trong Kinh Thánh. (Cv.8.32-33).

 

Cuối năm 1987, thầy Long được tha về. Cởi bỏ chiếc áo chàm cải tạo, thầy lại khoác chiếc áo màu đà. Từ khi trở về Chùa Giác Ngạn, thầy không giữ chức trụ tŕ như trước, thầy sống trên căn gác xép tại góc vườn nhưng hàng ngày rất đông người đến thăm viếng và ngôi chùa được trùng tu lại, trở nên đẹp đẽ khang trang hơn cũng nhờ uy tín và sự quan tâm của thầy. Hầu như ai cũng cảm mến gương hy sinh, ḷng can đảm, tánh cương trực của thầy Long. Có những vị Linh Mục không đi cải tạo mà chỉ nghe tiếng thôi cũng muốn đến thăm thầy Long tại Chùa Giác Ngạn. Tôi hỏi Cha Vũ Ngọc Trân, Chánh Xứ Chu Hải tỉnh Phước Tuy, cha nghĩ thế nào khi đến thăm Ḥa Thượng Thích Thanh Long tại Chùa Giác Ngạn? Cha đă trả lời một cách không dè dặt: " Tôi nghĩ Chúa sẽ thưởng công cho bất cứ ai biết khao khát trọn lành, thương người và giúp đỡ bênh vực người. Chúa nói kẻ nào giúp đỡ người đều có công trước mặt Ta. Tôi nghe các cha tuyên úy đi cải tạo về có nói nhiều về ông. Tôi cũng mến mộ ông và việc tôi đến thăm cơ sở một tôn giáo khác đâu có ǵ làm suy giảm đi ḷng kính mến Chúa nơi tôi đâu. Nếu nói đó là một h́nh thức trao đổi văn hóa th́ cũng chẳng sao!" (Cha Đa Minh Vũ Ngọc Trân cũng đă qua đời tại Xứ Chu Hải Bà Rịa ngày 24/2/1992).

 

Trong thời gian chưa mắc bệnh ung thư nơi xương tọa, phương tiện chính của thầy trong thành phố là "xe đạp ôm". Thầy thường ngồi trên "poọc ba ga" phía sau để cho một chú tiểu chở đi. Người ta thấy thầy xuất hiện ở nhiều nơi và t́nh thương của thầy dường như vẫn đặc biệt dành cho bạn tù cải tạo c̣n trong trại giam hoặc đă được tha về. Khi biết có ai đi xuống trại Z30D th́ thầy cũng nhắn lời thăm hỏi, có đôi lúc thầy gửi một cần xé chôm chôm hoặc vài thùng ḿ gói xuống phân phát cho anh em chưa may mắn được về xum họp với gia đ́nh. Khi nghe tin có người vừa mất, bất luận ở đâu, không phân biệt tôn giáo, nơi cầu siêu hay chốn làm phép xác, tại chùa hay nhà thờ thánh thất, thầy cũng đều có mặt để phân ưu với gia đ́nh người quá cố, thầy không ngần ngại đến v́ "nghĩa tử là nghĩa tận". Tôi đă gặp thầy và cùng đứng chung với thầy dưới gốc cây xoài trước tượng đài Đức Mẹ trong khuôn viên Nhà Thờ Ba Chuông để chờ tiễn đưa linh cữu của cố Trung Tá Nguyễn Thủy Chung và cố Trung Tá Nguyễn Anh Ly mất vào những năm 1989-1990.

 

Rất nhiều cựu TNCT nay đang có mặt tại Hoa Kỳ hoặc định cư rải rác trên khắp thế giới vẫn nhắc đến thầy Long. Kư giả Lô Răng tức cố Trung Tá Phan Lạc Phúc và Trung Tá nhà văn Hoàng Ngọc Liên, Kư giả Vũ Ánh... cũng có những bài viết rất sâu sắc về thầy.

                                 

*  *  *

 

Tôi chẳng có tư cách ǵ và cũng chẳng dám đưa ra nhận xét nào để "phong thánh" cho một con người mà tôi quen biết trong một thời gian hạn hẹp. Dưới nhăn quan của một tín đồ Công Giáo, dù sao tôi cũng chỉ là một chứng nhân với biểu kiến riêng, tôi xem Ḥa Thượng Thích Thanh Long là một tấm gương rất tốt lành, đáng kính và đáng tôn vinh mà thời đại ngày nay thắp đuốc giữa ban ngày đi t́m cũng khó kiếm. Một người đă hy sinh tất cả để trọn đời đi theo con đường giống như của thánh Phanxicô Khó Khăn tác giả bài ca KINH H̉A B̀NH đă đi.

 

Thầy Long luôn đề cập KINH LỤC H̉A trong Diệu Pháp Liên Hoa cho các đệ tử. Chính v́ thế mà thầy rất thích KINH H̉A B̀NH của thánh Phanxicô lúc ở trong tù th́ sau này tôi mới nghiệm ra v́ nó ẩn chứa những điều uyên thâm sâu xa nói về đức bác ái và ḷng từ bi cũng giống như KINH LỤC H̉A. Tôi không ngờ thầy Long lại là một người bạn tri âm của tôi và ngày nay mỗi khi dạo nhạc hát lên bài ca KINH H̉A B̀NH tôi lại nhớ đến thầy.

 

Từ cơi bên kia, tôi tin rằng thầy đang mỉm cười và chăm chú lắng nghe tôi hát:

"Lạy Chúa từ nhân! Xin cho con biết mến yêu và phụng sự Chúa trong mọi người. Lạy Chúa xin hăy dùng con như khí cụ b́nh an của Chúa. Để con đem yêu thương vào nơi oán thù, đem thứ tha vào nơi lăng nhục, đem an ḥa vào nơi tranh chấp, đem chân lư vào chốn lỗi lầm..." 

 

Tôi sẽ nhớ thầy măi măi cùng với bài ca KINH H̉A B̀NH trong tiếng tơ đồng của cung Mi buồn.

 

 

Vũ Văn Quư

 

(*) Maximilian Kolbe (1894-1941) Linh Mục Ḍng Phanxicô người BaLan t́nh nguyện chết thay cho tử tù tại Auschwitz trong thế chiến II.

(**) những người tù không thăm nuôi nghèo nhất trại...

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính