Hoa Biển – Anh Thy

 

Vũ Thất

 

 

Sau tháng 4/75, để trả đũa miền Bắc xâm chiếm miền Nam bằng vũ lực, miền Nam bắt đầu tấn công miền Bắc bằng… âm nhạc. Nhạc miền Nam nhanh chóng vượt Bến Hải, chiếm Hà Nội, Hải Pḥng, lan tận ải Nam Quan. Thậm chí nhạc lính của miền Bắc cũng dần dần mất định hướng xă hội chủ nghĩa, đành chịu để nhạc lính miền Nam giành dân lấn đất. Đến nay, ba mươi hai năm trôi qua, rơ ràng là Đêm nguyện cầu đă phủ mờ Trường sơn đông Trường sơn tây. Và Tiếng chày trên sóc bom bo đă ch́m dần trong Tiếng hát hậu phương âm vang Trên bốn vùng chiến thuật.


Riêng nhạc lính của nhạc sĩ miền Nam Trần Thiện Thanh có cái lạ là sau cuộc đổi đời, không chỉ lấn lướt nhạc lính của các nhạc sĩ miền Bắc mà c̣n làm thay đổi cả cảm nhận của chính người miền Nam. Trước kia, rất nhiều người coi lời ca Trần Thiện Thanh là cường điệu, là hào nhoáng nhưng khi quê hương sỏi đá biết buồn, những lời đó lại gây nhức nhối tận tâm can.

 

Tôi cũng không thoát khỏi sự chuyển hướng này mà không chừng c̣n… sâu đậm hơn. Trước đây, tôi không chỉ cho lời ca Trần Thiện Thanh là đầu môi chót lưỡi mà c̣n thích nghêu ngao những câu sửa đổi cợt đùa, như “trên ngôi cao chín tầng hoàng hậu đẹp… không giống ai”! Vậy mà khi từng trải những đêm dài trong ngục tù cải tạo, dù chỉ với một giọng ca làng nhàng, chỉ với từng tiếng đàn lập giập mà lạ lùng sao chính những lời chót lưỡi đầu môi đó lại thắm thía gợi về những buồn vui đời lính, về những vùng biển mặn xa khơi.
Tôi bắt đầu yêu nhạc Trần Thiện Thanh từ đó. Cho nên khi an cư lạc nghiệp xứ người, tôi đă t́m mua bất cứ băng nhạc, CD và DVD nào có giọng ca hoặc nhạc của Nhật Trường Trần Thiện Thanh. Một là để thưởng thức trọn vẹn hàng trăm tác phẩm đa dạng của anh, hai là như một lời xin lỗi….


Khi được tin anh đă qua Mỹ 1993, tôi rất vui mừng. Tôi muốn nh́n lại h́nh ảnh Nhật Trường trên Tiếng Hát Đôi Mươi mà hai mươi năm trước tôi không mấy quan tâm. Quả nhiên, qua cuốn video Holywood Night, tôi đă vô cùng thích thú gặp lại Nhật Trường trong phong thái diễn tả rất đặc thù. H́nh ảnh của anh trong bộ quân phục trắng hải quân gợi nhớ h́nh ảnh của chính tôi ngày nào. Thêm vào đó là bài Hoa Biển mang tôi trở về những kỷ niệm với nhạc sĩ Anh Thy…


Cuối năm 1967, đang chỉ huy toán giang đỉnh hoạt động vùng sông Măng Thít, tôi bất ngờ được lệnh thuyên chuyển về Pḥng Tâm lư chiến Bộ tư lệnh Hải quân. Tôi chắc là nhờ “uy tín” mấy bài thơ, mấy truyện ngắn đăng trên tờ nguyệt san Lướt Sóng mà được ban biên tập “triệu hồi” tăng cường. Vào tŕnh diện vị trưởng pḥng, tôi không giấu vẻ thất vọng khi ông lại giao cho cái chức hoàn toàn ngoài năng khiếu: Trưởng ban văn nghệ Hải quân. Tôi viện lư do không rành đờn ca xướng hát để từ chối. Ông cười, bảo tôi có máu văn nghệ mà được giao cho nguyên ban văn nghệ th́ c̣n đ̣i hỏi ǵ!


Ban văn nghệ Hải quân lúc đó có khoảng 20 người, gồm ban tân nhạc và ban kích động nhạc, ban kịch, hai nhân viên chuyên trị cổ nhạc và một ảo thuật gia. Đó cũng là lần đầu tôi thấy “dung nhan” hai nhạc sĩ thành danh là Nguyễn Vũ, Mặc Thế Nhân. C̣n nhạc sĩ Anh Thy th́ đó là lần thứ hai.


Nguyễn Vũ vóc dáng nhỏ con, chững chạc, ít cười. Mặc Thế Nhân ngang tầm Nguyễn Vũ, nếu không tía lia th́ luôn chúm chím. C̣n Anh Thy, người cân đối, cao ráo, khuôn mặt điểm vài anh hoa phát tiết, miệng rộng môi dầy, cười hở hai hàm răng đều đặn.

 

Đó đúng là h́nh ảnh Anh Thy tôi gặp hai năm trước. Thời gian đó tàu tôi biệt phái Đặc Khu Rừng Sác phối hợp hành quân với các giang đoàn. Một bữa nghỉ bến, tôi đang ngồi viết một truyện ngắn th́ Anh Thy bước đến trước bàn, chân chập lại, tay đưa lên chào. Anh xưng tên. Chúng tôi thăm hỏi thân mật. Được một lúc, Anh Thy tươi cười mở quyển Lướt Sóng, chỉ bài thơ:

– Thật là may được gặp ông thầy đúng lúc! Em viết bản nhạc khá lâu mà không đặt ra lời. Nay gặp cái tựa bài thơ của ông thầy em chịu quá. Xin phép cho em “chôm” cái tựa Hoa Biển để làm tựa cho bản nhạc.


Tôi vồn vă:

– Khỏi cần chôm cái tựa, hân hạnh tặng Anh Thy nguyên bài thơ để phổ nhạc.
Anh Thy đọc một đoạn trong tám đoạn: “‘Áo trắng em may hoa bọt biển. C̣n đêm nay nữa, sáng xong rồi. Áo trắng anh mang cho trọn kiếp. C̣n em một buổi để rồi thôi’! Rất tiếc ông thầy, nghe… thảm quá! Em chỉ thích những ǵ vui vui…”


Và bài Hoa Biển phát hành vài tháng sau với lời hoàn toàn mới, dễ thương, tươi trẻ. “Em ơi giận hờn xin như hoa sóng tan trong đại dương”.

 

Ba nhạc sĩ thành danh nhưng chỉ ḿnh Nguyễn Vũ ôm đàn trên sân khấu, c̣n Mặc Thế Nhân th́ giữ vai kịch sĩ, Anh Thy th́ làm hoạt náo viên. Đó cũng là lần đầu tôi biết mặt ca sĩ kích động Elvis Phương, lúc đó chỉ biết mỗi bản tân nhạc Mộng Dưới Hoa mà dân làng xă đều… ngáp khi anh tŕnh diễn. C̣n đỡ hơn là khi anh hát kích động nhạc, họ bỏ ra về. Có lẽ v́ vậy mà năm sau anh xin qua Biệt đoàn văn nghệ trung ương.

 

Ban văn nghệ thường tháp tùng trên một trong hai chiếc y tế hạm, phối hợp thực hiện công tác có tên gọi chung là dân sự vụ. Công tác gồm tŕnh diễn văn nghệ, khám bệnh phát thuốc, phát quà và truyền đơn. Đối tượng là các đơn vị Hải quân, gia đ́nh binh sĩ và dân chúng ở các làng xă vùng xôi đậu, các hải đảo xa khơi… Mỗi chuyến kéo dài từ một đến hai tháng. Sau chuyến công tác đầu tiên vùng Rạch Giá – Phú Quốc, tôi biết được tính t́nh và biệt danh của từng người. Như tay trống kích động tên Minh rất vui nhộn, có bộ mặt dài như mặt ngựa nên bạn bè gọi Minh ngựa. Hai tay đờn hiền hậu có cùng tên Đức nên được phân biệt Đức Cống, Đức Cạp. Riêng Anh Thy tuy dáng vẻ hào hoa, lịch lăm nhưng do mang tên thật là Phạm Văn Khổn nên bị anh em âu yếm tặng cho cái biệt danh khó nghe: Khổn Ḷ! Dù vậy nhạc sĩ nhà ta lại tỏ ra thích thú.

 

Đang tập dợt chương tŕnh cho chuyến thứ nh́ vùng Đồng Tháp Mười th́ Việt cộng vi phạm ngưng bắn, tấn công khắp miền Nam đúng ngày Tết Mậu Thân. Các nhân viên được phân tán để tăng cường pḥng thủ khu vực Hải quân bến Bạch Đằng. Chừng tháng sau, khi được chỉ định làm trưởng trại tiếp cư Phạm Thế Hiển, tôi kéo trọn trung đội văn nghệ này qua bên kia cầu chữ Y để giữ an ninh trật tự… Nhiều tháng sau đó, toàn ban lại khăn gói xuống chiếc y tế hạm, trực chỉ miền Trung, ngược gịng Hương giang đến ủi băi bên cầu Tràng Tiền và bắt đầu công cuộc cứu trợ đồng bào nạn nhân chiến cuộc thành phố Huế.

 

Ở Huế trở về, tôi được thăng cấp, thăng chức phó pḥng, bàn giao ban văn nghệ cho một sĩ quan tân đáo. Bẵng một thời gian, một buổi sáng, Anh Thy vào văn pḥng tặng tôi bản nhạc mới ra ḷ “Lính Mà Em”. Anh cho biết đă sáng tác trong những ngày ở Huế. Tôi có dịp hỏi anh học nhạc với ai. Anh Thy tươi cười, nghe cái “air” th́ biết là ai rồi. Tôi thú nhận không rành nhạc. Anh lại cười, là Trần Thiện Thanh sư phụ!


Ngoài Anh Thy, cả Mặc Thế Nhân và Nguyễn Vũ cũng thỉnh thoảng tặng tôi các bản nhạc và các dĩa hát mang giọng ca Lệ Thu, Hoàng Oanh, Thanh Tuyền… Tôi cứ áy náy nghĩ đến chuyện phải tặng lại cái ǵ. Thời may bỗng tới. Buổi chiều đang đọc văn thư, tôi bất ngờ nhận điện thoại từ nhà văn Huỳnh Văn Phú. Chúng tôi mất liên lạc nhau từ sau Trung học. Anh đang làm trưởng pḥng Tâm lư chiến Bộ Tư Lệnh Sư đoàn Thuỷ quân lục chiến (TQLC) đồn trú cách chỗ tôi làm vài khu phố. Anh rủ đi nhậu ở một quán bên lề đường Phạm Ngũ Lăo, t́nh cờ tôi ngồi cạnh nhà xuất bản Thiên Tứ. Ông Thiên Tứ thấy tôi mang hia đội măo hải quân nên trêu chọc, “Binh chủng nào cũng có truyện viết về binh chủng của họ như Đời Phi Công, Đời Pháo Thủ…, chắc Hải quân có người nhái nên lặn kỹ quá!” Tôi khích lại, “Nếu ông in th́ tôi viết.” Ông Thiên tứ tỉnh queo, “Nếu anh dám viết th́ tôi dám in.” “Thật không?” “Chỉ với một điều kiện, cái tựa phải là Đời Thủy Thủ.”

 

Tôi thấy cũng dễ… ăn tiền. Cứ dựa vào bốn năm đi tàu từ ngày ra trường, rồi thêm mắm thêm muối là thành truyện dài thỏa măn điều kiện. Hăng hái, tôi miệt mài viết ba tháng liền nhưng v́ ướt át quá nên trở ngại… phối hợp nghệ thuật. Măi đến giữa năm 1969 tôi mới có sách để “đáp lễ” các nhạc sĩ của tôi. Khi đọc ḍng đề tặng Mến tặng nhạc sĩ Anh Thi, anh găi đầu xin sửa thành Thy. Vài hôm sau, Anh Thy chê, “Truyện viết về sĩ quan mà lại lấy cái tựa Đời Thủy Thủ”. Tôi bào chữa, “Th́ quan đi tàu cũng là… thủy thủ!”

 

Chưa kịp hưởng cái thú chiều chiều dạo qua các nhà sách, sạp sách xem vị thế tŕnh làng của Đời Thủy Thủ, tôi được lệnh tham dự hành quân tái lập quận Năm Căn. Toàn ban văn nghệ với sự tăng cường các chuyên viên tâm lư chiến gồm các nhà văn nhà thơ Vơ Hà Anh, Phan Minh Hồng, Tống Minh Phụng, Tô Giang…, chúng tôi đảm trách phần nhiệm chiêu dụ dân chúng trở về quận cũ đang bỏ hoang. Ngày nào như ngày nào, cứ vừa ra khỏi căn nhà nổi trên sông Bồ Đề chừng vài trăm thước là bị tấn công. Tuần nào cũng có tử thương, bị thương nặng nhẹ. VC cũng không chừa cả chiếc y tế hạm có mang biểu tượng hồng thập tự to lớn hai bên hông.

 

Sau một tháng căng thẳng thần kinh, tôi may mắn trở về không bị sứt mẻ, lại đi nhậu với Huỳnh Văn Phú, lại bị nhà xuất bản khích tướng, rằng nếu tôi dám viết nữa th́ ông sẽ dám in nữa. Tôi lại phải bỏ ăn, bỏ chơi, bỏ ngủ nhiều tháng. Nạp xong bản thảo cho Sở phối hợp nghệ thuật th́ cũng vừa lúc tôi chia tay ban nhạc để về đơn vị mới vùng biên giới Việt-Miên. Ai cũng bùi ngùi. Riêng Anh Thy cười cười, mong sớm gặp lại ông thầy.

 

Gần Tết năm 71, lên Sài G̣n nhận sách biếu, tôi ghé Pḥng tâm lư chiến ưu tiên gặp họa sĩ Vũ Thái Ḥa, là nhân viên phụ trách tŕnh bày tờ Nguyệt san Lướt Sóng và cũng chính là tác giả các ảnh b́a cho các quyển truyện dài của tôi. Kế đến là t́m các nhạc sĩ hải quân. Nh́n tựa truyện Trong Cơn Băo Biển, Anh Thy đùa, “À, truyện về băo, không phải về quan… thủy thủ!” Tôi cười gượng: “Vẫn là truyện quan thủy thủ!”

 

Về lại vùng hoạt động, ḷng nhủ ḷng nhất định phải viết một truyện về lính. Cuối tuần, tôi theo các giang đỉnh đi hành quân tuần tiễu. Một giang đỉnh thường được trang bị bốn nhân viên. Thuyền trưởng thâm niên nhất mang cấp hạ sĩ quan. Đây là một tập hợp các nhân vật lư tưởng cho quyển truyện tương lai. Tôi quan sát nghi nhận sinh hoạt. Tôi nghiền ngẫm nội dung, sắp xếp bố cục. Đầu năm 75, quyển Một Ḍng Sông Cho Chiến Đỉnh ra đời. Tôi ghé pḥng Tâm lư chiến, hy vọng ban văn nghệ chưa đi tŕnh diễn xa để có dịp khoe “thành tích viết về lính” với Anh Thy. Nhưng Vũ Thái Ḥa lại báo tin Anh Thy đă tử nạn trong một chuyến công tác hai năm về trước…

 

Anh Thy để lại mươi bài hát mang niềm vui và hănh diện cho Hải quân Việt Nam. Riêng nhạc phẩm Hoa Biển được in như một sử liệu trong Tuyển Tập Hải Sử, trang 205, do Tổng Hội Hải Quân Hàng Hải ấn hành năm 2004. Ngoài những lần gặp lại Nhật Trường Trần Thiện Thanh trên cuốn video Holywood Night, tôi c̣n có dịp gặp tận mặt trao đổi vài câu khi anh và ca sĩ Mỹ Lan phụ trách phần văn nghệ cho buổi ra mắt sách của nhà văn Phan Nhật Nam tháng 11/1997 tại thủ đô Hoa Kỳ. Nhạc sĩ Trần Thiện Thanh đă kư tặng tôi CD mới nhất “Gọi Tên Anh Là… Lính”, và thật t́nh cờ trong đó lại có bài Hoa Biển tôi ưa thích.

 

Một hôm nghe tin Nhật Trường tuyên bố giải nghệ, tôi gửi mua ngay cái DVD cuối cùng của anh, “Nhật Trường Giă Từ Sân Khấu”. Ngày 13 tháng 5 năm 2005, các báo đồng loạt đưa tin Trần Thiện Thanh đă vĩnh viễn ra đi…. Gần một năm sau, gần thủ đô của người Viêt tỵ nạn, Trung tâm Asia tổ chức một đại nhạc hội quy mô trên một sân khấu tráng lệ để vinh danh chàng ca sĩ kiêm nhạc sĩ tài hoa. Tôi muốn về tham dự nhưng ở quá xa. Đành phải chờ DVD 50 “Anh Không Chết Đâu Anh” phát hành tháng 4/2006.


Từ nhạc bản đầu tiên của DVD 1, tôi đă bắt đầu rơi nước mắt. Tôi say mê thưởng thức từng bài hát qua những giọng ca hàng đầu, qua nghệ thuật ḥa âm hiện đại, trong một khung cảnh huy hoàng và trong nỗi xúc động sâu xa. Tới DVD thứ nh́, sau liên khúc “Không Bao Giờ Ngăn Cách” và “Mùa Đông Của Anh”, MC Việt Dzũng giới thiệu mục kế tiếp, “Ca khúc Hoa Biển được viết chung với nhạc sĩ Anh Thy, cũng là một Trung uư Hải quân.”

 

Đang tràn ngập xúc động, lời giới thiệu làm tôi tỉnh người. Tôi chưa từng nghe hoặc đọc thấy tác giả Hoa Biển là Trần Thiện Thanh dù là soạn chung với Anh Thy. Trên các tác phẩm tôi được tặng, từ Anh Thy cũng như từ Trần Thiện Thanh, từ các bài viết xưa tới nay đều ghi một tác giả duy nhất là Anh Thy. Tác phẩm này nổi tiếng đến độ nói đến Hoa Biển là người yêu nhạc nghĩ đến Anh Thy hoặc nói đến Anh Thy là thấy Hoa Biển. Thêm một ngạc nhiên nữa, nhạc sĩ Anh Thy không thể là Trung úy Hải quân. Cho đến ngày tôi gặp anh lần chót trước Tết năm 1971, Anh Thy Phạm Văn Khổn c̣n mang cấp hạ sĩ. Khi tử nạn hai năm sau đó anh được vinh thăng Trung sĩ.

 

Khi Anh Thy c̣n sống, tôi chưa từng nghe anh nói Hoa Biển được hợp soạn cùng sư phụ. Khi Trần Thiện Thanh c̣n sống, tôi cũng chưa chưa từng nghe anh lên tiếng tương tự… Vậy th́ v́ lư do ǵ sau khi cả hai nhạc sĩ đă ra người thiên cổ, tên của Trần Thiện Thanh được gắn vào Hoa Biển? Bất b́nh, tôi viết ngay bài “Hoa Biển Anh Thy” đăng trên trang mạng Đàn Chim Việt. Ṭa soạn báo này liên kết đến trang mạng khác có đăng một bài viết của một nhạc sĩ kiêm họa sĩ cho rằng Phạm Văn Khổn không biết đàn và tiếm danh Anh Thy. Tôi ṭ ṃ t́m đọc thêm th́ thấy trên một vài diễn đàn liên mạng về âm nhạc, một số người khác cũng cho rằng Anh Thy là bút danh khác của Trần Thiện Thanh. Nhận thấy bài viết của ḿnh chưa đủ sức thuyết phục, tôi cố t́m lá thư nhạc sĩ Trần Thiện Thanh phúc đáp thư tôi hỏi han về nhạc sĩ Anh Thy khi đặt mua đĩa nhạc. Măi mấy năm sau, trong lúc t́m một tài liệu khác, thư của Nhật Trường hiện ra. Bài viết trước đây được tu chỉnh kèm thủ bút của Nhật Trường xác nhận có quen biết một người mà anh gọi rành rọt là nhạc sĩ Anh Thy.

 

“K/g Anh Vũ Thất, Xin cảm ơn thịnh t́nh của anh, xin gửi anh “Rừng Lá Thấp”. Anh Thy chết trước 75 tại VN trên đường công tác ở Qui Nhơn. Quán Anh Thy ở Cali không liên quan ǵ đến nhạc sĩ Anh Thy. Cảm ơn anh lần nữa. Kính, 18/7/2000 (kư tên) Nhật Trường”.

 

Nếu thật sự có việc Trần Thiện Thanh hợp soạn Hoa Biển với Anh Thy, ước mong rằng được nh́n thấy một chứng cứ cụ thể.

 


Vũ Thất

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính