Ngy Xun nhớ khi thuốc năm xưa

 

V Hương An

 


         

 

San  Jose, tiết cuối năm, trời lạnh v mưa.  Đm nằm nghe mưa rơi ro ro trn mi v tiếng nước rơi t tch ngoi h lẫn với tiếng gi go trong l, gợi nhớ những ma Đng xứ Huế năm xưa, c khc chi m.  Thuở đ, trong những ngy mưa lạnh m u như thế, lũ nhc chng ti khng c dịp ra ngoi trời chạy nhảy chơi đa, đnh quanh quẩn bn b ngoại để nghe kể chuyện đời xưa hoặc chơi tr cu đố.  B ngoại ngồi trn giường, hai tay đặt trn lồng ấp, miệng nhai trầu bỏm bẽm v: Mệ đố mấy đứa by,  ci chi m:

 

            C tha rc, đợi chờ tin lửa.

            Bỗng đu my phủ trn đầu.

            Người khng biết trăm năm thnh phụ,

            Người biết, vắng mặt lại sầu.

 

Ấy, b đang đố về việc ht thuốc l vấn đấy. Ngy xưa, khi thuốc điếu chưa phổ biến, mới chỉ l sản phẩm tiu thụ của người thnh thị, của giai cấp thầy Thng thầy K, th muốn ht thuốc l, phải tự vấn lấy bằng giấy quyến, c người gọi l vấn theo kiểu su kn.  Hai ngn tay trỏ v ci chụm lại , nhn lấy những sợi thuốc để ln giấy rồi vấn lại thnh điếu thuốc, đ l hnh ảnh của c tha rc. Tờ giấy quyến to bằng tờ nhật bo, mỏng hơn giấy pơ-luya dng để đnh my, được x thnh dừng dung nhỏ, bề ngang chừng 3cm.  Người ht sẽ ngắt ra từng đoạn di ngắn ty .  Thuốc Cẩm Lệ bn ra được gi bằng l chuối tươi, khi no cũng c km vi dung giấy quyến, kẹp ngay nơi mp .  Ti hỏi b Mệ c ưng ht thuốc vấn bằng giấy pơ-luya khng? Để con đi xin về cho mệ ht, khỏi mua giấy quyến, tốn tiền  B cười Ci thứ giấy Ty đ ht hi kht, lm dở thuốc.  Chỉ c giấy quyến của Tu l ht ngon  thi

 

Lại ngon. Ht thuốc m thấy ngon? Hồi đ ti mới đu chừng  9, 10 tuổi , một bữa nghe b ngoại ni chuyện với người hng xm rằng thuốc Cẩm Lệ m vấn với cnh hoa sen, ht ngon lắm.  Ma h, ci độc bnh trn bn thờ Phật cắm cả chục hoa sen trắng ngần, thơm ngt.  B dặn ti hễ cnh sen rụng th đừng c qut đi, hy lượm để trong ci ngảu đựng cau cho b ht thuốc.  Nghe ni ht theo kiểu đ ngon lắm nn ti chờ cho b ngủ trưa, ln ăn cắp thuốc rồi lấy cnh hoa sen vấn ht, để coi thử c ngon như kẹo đậu phụng hay kẹo gừng khng.  Bập vi ba hơi th ho sặc sụa, nước mắt nước mũi tm lum, ti vất ngay điếu thuốc, miệng phun nước miếng ph ph, v chạy vội đi lấy ci go mc nước sc miệng, lng tự nhủ từ nay khng bao giờ đụng tới ci thứ ngon đin khng ny nữa. 

 

Vậy m về sau, khi lớn ln, ngoi thuốc l, ti cn kim thm cả tr Tu v rượu (thỉnh thoảng) v nghiệm ra rằng ba thứ ny, một khi đ biết thế no l ngon th đ lậm mất rồi, kh m dứt đường tơ lắm, kiểu như anh chng nghiện thuốc lo no đ đ than thở:

 

Nhớ ai như nhớ thuốc lo,

Đ chn điếu xuống lại đo điếu ln

 

Tương tư người yu m tả được như thế th tnh tứ m cụ thể v cng!

 

o0o

 

Ở Huế, ni tới ht thuốc th phải ni tới thuốc Cẩm  Lệ.  M ni tới thuốc Cẩm Lệ th khng thể no qun được hai cửa hng mang bảng hiệu  Mụ Thi v B Cửu Ới ở Ng Giữa.  Mấy qun bn lẻ khắp hang cng ng hẽm của Huế nếu c bn thuốc l Cẩm Lệ th cũng đi lấy thuốc từ hai hiệu ny.  Hồi cn học Tiểu học (cấp 1), ti đ từng đạp xe ra một trong hai hiệu đ để mua thuốc cho b ngoại v thầy mạ ti.  Sau ny, trước 1975, đi lc về thăm Huế, ti cũng cn thấy hai hiệu thuốc đ, giờ khng biết cn hay khng.  Người ta ni rằng cậu Cẩn nghiện ba thứ: cau trầu, rượu lễ v thuốc l vấn Cẩm Lệ.  Thuốc cậu ht, được cc b (??) vấn sẵn, để trong hộp bạc chạm rồng, ng sang trọng thua chi thuốc l hộp của Ăng-l, nghe người ta ni vậy chứ mnh lm chi được gần cậu m biết.

 

Kể cũng lạ, Huế c vng Phong Lai thuộc huyện Phong Điền trồng thuốc l ngon c tiếng,  vậy m người snh điệu thuốc vấn bao giờ cũng chỉ chuộng c thuốc Cẩm Lệ sản xuất tại vng Cẩm Lệ, tỉnh Quảng Nam, cch Đ Nẵng khng bao xa, kiểu như người ta chuộng thuốc l thơm đầu lọc sau ny. Mặc dầu sau ny khi đ gia nhập vo hng ngũ ht thuốc l, khng phải thuốc l thơm đầu lọc của Ang-l hay Mỹ, m l thuốc l đen  Bastos xanh của Ty thuộc địa,  ti vẫn khng chịu được mi thuốc v khi thuốc Cẩm Lệ .

 

 Thuốc Cẩm Lệ khi xắt ra, những sợi thuốc dnh với nhau thnh từng lt mỏng, đen như lt Thục địa trong thuốc Bắc, c mi hăng hắc.  Điều đ chứng tỏ thuốc chứa rất nhiều nhựa nicotin.  Để xắt thuốc l thnh sợi nhỏ, người ta phải tướt hết cọng thuốc cứng trn l, xong đem l đ quấn lại thnh cy thuốc cở bằng ngn chn ci.  Để tiện chuyn chở v tồn trữ, người ta khoanh cy thuốc thnh vng trn, gọi l bnh thuốc. Mỗi bnh thuốc c đường knh chừng  4 tấc. C người ni với ti rằng để cho thuốc được ngon, người ta đem sắc cọng thuốc như sắc thuốc Bắc rồi lấy nước đ đem ủ với l thuốc.  Về sau, khi quen với một anh bạn c nghề lm thuốc l chnh gốc Cẩm Lệ, thường xuất hng ra Huế, ti đem điều đ ra hỏi th anh cười, bảo rằng c một toa thuốc Bắc gia truyền dng vo việc ủ thuốc l chứ khng phải nước cọng thuốc đu!

 

Vẫn biết rằng c thể dng l thuốc vấn l thuốc ngắt vụn để lm thnh điếu thuốc, kiểu như x-g của Cuba, nhưng người văn minh t khi ht thuốc theo kiểu đ, thường vấn thuốc bằng giấy quyến nn thuốc phải được xắt ra thnh sợi nhỏ.  Người ở qu thường tự trồng  thuốc để ht nn họ phải tự xắt lấy với đồ nghề kh đơn giản, chỉ cần một ci mc hay ci dao cau, dao xắt chuối mi thật bn v một ci bn xắt thuốc bằng tre l đủ.  Cn người ở dinh th đ c cc đại bi thuốc Cẩm Lệ cung cấp.  Ở mửc độ ny th việc xắt thuốc đi hỏi phải chuyn nghiệp hơn để nng cao mức sản xuất v giữ phẩm chất sản phẩm.  Vậy l thợ xắt thuốc ra đời cng với đồ nghề chnh hiệu l bn xắt bằng gỗ, ghế ngồi v dao đặt thợ rn lm theo kiểu mẫu ring. 

 

Đu chừng như thập nin 50 th việc xắt thuốc Cẩm Lệ được cơ kh ha.   Ở Đ Nẵng người ta đ sng chế ra my xắt thuốc l tự động chạy bằng m-tơ, nhanh v tiện v cng.  Sau ny, khi đ rời Huế, c người ni với ti rằng chnh anh Nguyễn Viết Tường, gio sư Ton trường trung học Nguyễn Tri Phương ở Huế l nh sng chế my xắt thuốc l thng dụng cả ở bn ny v bn kia đo Hải Vn.  Tiếc thay, khi biết th đ muộn, khng c cơ hội để hỏi anh Tường việc ny hư thực ra sao.

 

Tn thuốc l hi phải biết, d l thuốc l thơm.  Vậy m người ở qu ht thuốc, khi điếu thuốc chy gần hết, họ khng vất đi.  Họ dụi cho tắt rồi dn dưới gầm bn hay cột nh.  Lc đầu, ti khng hiểu tại sao họ lại lm thế, trng dơ dy qu.  Cho đến một bữa thấy ng anh họ m m dưới gầm bn mc ra mấy ci tn thuốc, gom lại quấn thnh một điếu, thản nhin đưa ln mi ph ph.  Hn g m vừa lm anh vừa ht:

 

Cau xanh ăn với trầu vng,

Khng tiền mua thuốc lượm tn ht chơi!

 

Tr nhớ thường mn mi với thời gian, c những điều cố nhớ th lại qun, nhưng c những điều khng thm nhớ lm g lại cứ ăn mi trong đầu.  Chẳng hạn hai cu v quảng co thuốc Bastos m ti đọc được trn bo Sign Mới hồi cn quẹt mũi ngang, như sau:

 

Bt-t tuổi đ dư trăm.

Nghn tm ba tm(1838) l năm ra đời.

Mi thơm, ngon, dịu, tuyệt vời.

Ai người snh điệu lại người khng ưa?

 

Khi mới tập tễnh ht thuốc, ti ht thuốc l đầu lọc cho ra vẻ dn thầy (!), nhưng sau đ khi đ nng cao trnh độ c-ph đen v thuốc l th chuyển qua thuốc l đen Bastos xanh, v thấy loại ny đi với c-ph đen mới hết .  Khi hng Bastos cho ra đời sản phẩm mới l Bastos xanh đầu lọc v quảng co rầm rộ, ti ht thử v chịu liền, từ đ m lun cho tới ngy Miền Nam r đm.  Đng l mi thơm, ngon, dịu, tuyệt vời.  N khng thơm một cch Playboy hay dim da như cc loại thuốc thơm khc, m đng l mi-đn-ng, đ thế, ht xong, để lại một dư vị ngọt ngo trơn tru trong cổ họng, khng bị kh cổ bao giờ.

 

Khi ti về dạy học tại trường Hm Nghi, gặp lại thầy L Hiếu Knh đang lm Tổng Gim thị tại đ.  Thầy Knh dạy ti hồi lớp Nhất (lớp Năm) v thương ti như em ruột.  ng từng l huynh trưởng Hướng đạo, người rất mẫu mực, nn dĩ nhin khng ưa chuyện ht xch, d l thuốc l chứ chẳng phải phiện ph g.  Thấy ti cứ ph ph thuốc l v cũng m sch, nn c lần ng nhẹ nhng bảo  Nếu em bỏ ht thuốc th thầy nghĩ em sẽ mua được nhiều sch hơn  Nễ mất lng, ti đp Dạ, thầy để em thử coi c bỏ được khng.  Chừng một tuần sau, thấy ti vẫn tiếp tục nhả khi, ng cười Khng bỏ được ?  Ti đp  Nghe lời thầy, em nhịn tiền mua thuốc để dnh mua sch, nhưng sau đ tnh lại th thấy cũng khng giu thm, c thể ht thuốc m vẫn mua sch được, với lại vừa ht thuốc vừa đọc sch th lại thấy sch hay hơn, nn  em ln thầy tiếp tục.  Nghe thằng học tr ni c cưa như vậy, ng đnh cười , vỗ vai một ci rồi bỏ đi.

 

Thầy khng ưa ht thuốc, m vợ cũng khng ưa nhưng thương chồng nn phải chu chồng trong mấy chục năm.  Biết rằng mi thuốc l chẳng thơm tho g với cc b nn tối no trước khi đi ngủ cũng khng qun đnh răng sc miệng thật kỹ để lỡ c cao hứng m u yếm vợ th vợ cũng khng hất mnh xuống đất.  Khi c con, vợ ra điều kiện l hễ mới ht thuốc th khng được hn con.  Nghe cũng c l nn chịu php.

 

Nhiều lần đọc trn bo, hễ c bi ni về ci hại của thuốc l, b đưa tờ bo cho ti, d d ngn tay vo bi bo v ni  Anh coi n, bo người ta ni thuốc l hại như ri m cn ht lm chi?  Ti cười cười i chao, mấy bi bo đ anh thuộc rồi.  Chẳng chết ai m.  Ht thuốc l l ci duyn của đn ng,  anh bỏ thuốc th ha ra v duyn ngay, em chịu khng?  Một lần, nhn c anh bạn bc sĩ đến nh thăm, b li ngay ci hại của thuốc l ra hỏi, muốn nhờ nh chuyn mn cho ti một lời khuyn.  Anh ta cha ra hai ngn tay vng kh khi thuốc Ruby v ni Ti cũng ht đy n.  Ăn nhằm chi m chị sợ   Vậy l từ đ b khng bao giờ phn nn chuyện ht thuốc nữa, cho tới ngy định cư ở Mỹ, nhưng đ lại l chuyện về sau . . .

 

o0o

 

Khi cn tu tin trn ni, mấy anh bạn cng chung một đội thường rất khoi ci triết l ht thuốc của ti, thỉnh thoảng lại bảo ti lặp lại cho họ nhớ để cn đi thuyết phục kẻ khc nữa!.  Ci triết l đ như thế ny: ht thuốc l một hạnh phc của  người t cải tạo, v ht thuốc sẽ gip ta Năm chống.  Họ hỏi sao lại ku l Năm chống?  Ti ni đ l chống lạnh, chống mệt, chống đi, chống thm v chống buồn.

 

Ny nh, vo ma đng buốt gi, trong khi gi ni mưa nguồn bao phủ bốn bề u m, tay anh cầm ci rựa hay ci cuốc m  run ln từng chập trong tấm nylon v lạnh, nếu c điếu thuốc bập bập trn mi, tự nhin thấy ấm ngay, phải khng?  Vậy l chống lạnh nh. 

 

Rồi th cong lưng cuốc đất mi cũng mệt, pht rẫy mi cũng đừ cả tay m bụng lại đi cồn co nhưng giờ giải lao chưa tới, lm sao ngừng tay trong vi pht m khng bị ph bnh l chy lười lao động đy? Kh g, anh cứ dừng tay, lấy bao thuốc r ra vấn một điếu, rồi bo co  cn bộ cho ti đi đốt thuốc Đoạn ung dung đi tới đống lửa cng cọng m mồi thuốc; chừng đ động tc với thời gian đi về t ra cũng cho anh được 5 pht giải lao ngoi thời kha biểu, vậy thuốc l chẳng gip anh chống mệt l g? Ngoi ra, trong giờ giải lao chnh thức, ngồi thoải mi rt từng hơi thuốc , anh sẽ nghe được ci mi mệt tan đi trong từng thớ thịt.

 

By giờ l chống đi nh.  Nếu anh bảo rằng anh khng bao giờ biết đi th ti khng ni lm g. Cn nếu đang lc cy su cuốc bẩm  m bỗng dưng anh nghe ci bao tử đi ăn v biết chắc rằng ngoi tiu chuẩn cơm của trại, anh chẳng c ci g để ăn dặm thm cho  đằm bụng, th hy lấy thuốc ra lm một điếu, rồi chiu thm vi ngụm nước nữa l yn ngay.  Nicotin trong thuốc l sẽ gip cho anh tạm qun ci đi trong giy lt.

 

Cn sao gọi l chống thm?  Khoản ny sẽ khng gồm mấy anh được thăm nui nặng k.  Khoản ny chỉ c hiệu lực với mấy anh con b xơ [6] v mấy anh thăm nui nhẹ k như ti thi.  Ny nh, đi lao động về, bụng th đi m cơm trại chưa lnh về, trong khi đ cc bạn giu c bn cạnh đem đồ thăm nui ra ăn khai vị, dĩ nhin l con t con vị của anh biến thnh thủy triều nước miếng dng ln o ạt.  Lm g no?  Chẳng lẽ đưa chn ra xin một miếng?  Cn chi l anh hng!  Đừng nhn người ta ăn nữa, hy dựa lưng vo ba l, thản nhin lấy thuốc l ra lm một điếu, khi thuốc sẽ lm cho anh qun thm v giữ được kh tiết trong cảnh bần cng!

 

Cuối cng l chống buồn.   Trong cảnh tu tin bất đắc dĩ đ m anh khng cảm thấy buồn th ti miễn bn.  Cn nếu c lc no đ gi ni mưa ngn lm cho anh xt xa thương vợ nhớ con th hy lấy thuốc ra m đốt, mấy điếu cũng được.  Hy mơ mng ngắm khi thuốc, hy tr chuyện với khi thuốc, khuy khỏa v an ton, chẳng ai c cớ g bo co với cấp trn rằng anh khng  an tm tư tưởng cải tạo tt!

 

Trong ci hon cảnh sơn cng thủy tận đ, đi ăn, thm ăn đ đnh m đi thuốc, thm thuốc cũng quan trọng khng km.  Gặp thng gip hạt, c người thm thuốc r qu đến nổi dm đổi một bộ quần o mới để chỉ lấy một dy thuốc r ht cho đ thm.  Thng gip hạt của thuốc l l thng Tm cho tới thng Mười ta.  Đ l lc thuốc cũ đ hết m thuốc mới th chưa c, cung t m cầu nhiều, nn ai c thuốc r l nh giu. 

 

Mỗi buổi chiều, sau khi cơm nước xong, nếu trời khng mưa cả trại thường thơ thẩn ngoi sn để chờ giờ điểm danh rồi vo chuồng.  Đấy l lc ht thuốc v chuyện tr thoải mi nhất.  Một lần, vừa mới ko điếu thuốc r được vi hơi, một ch nhc t hnh sự bỗng ở đu sn đến, đưa tay ln: Ch, cho con đăng k ci tn thuốc.  Như đ ni , thuốc r lc gip hạt qu lắm.  V vậy mấy  vị hnh sự biết điều, chẳng dm xin thuốc nguyn điếu, chỉ xin x phần ci tn thi, m phải đăng k (ghi danh) trước để được ưu tin, v nếu ni chậm th đứa khc x mất!!

 

Ni chuyện ht thuốc m khng ni qua vi tiếng về thuốc lo th quả thật l thiếu st.  Thuốc lo cũng c ci ma lực gh gớm lắm, bởi vậy mới c người dm ni l đ chn điếu xuống lại đo điếu ln.  C anh ht xong điếu thuốc lo bao giờ cũng say, t bật ngữa, u đầu chảy mu l thường.  C anh say thuốc lo th vừa vặn tay như thầy php bắt ấn vừa uốn o thn mnh vừa khc hu hu, lại cn t cả ra quần, vậy m khng bỏ.  Một lần nọ, cả trăm con người ta được đưa đi nhổ sắn ở Ba Lin.  Đ nguyn l một trạm đng qun trn hệ thống đường mn HCM hồi trước 1975, nay cn st lại vi ci nh tranh bỏ hoang, bốn bề trống hot.  Cng an dẫn giải bảo rằng vng ny c cọp. Tối lại, cng an phải cho đốt một đống lửa giữa sn to tổ bố vừa để canh chừng th dữ, vừa để chống lạnh.  Cứ mỗi giờ th c 4 anh phạm thức canh lửa v động tĩnh chung quanh.  Một bữa, đang ngủ bỗng nghe la chi li.  Mọi người đều vng thức dậy v cứ tưởng c người bị cọp chụp.  T ra khng phải, tai nạn thuốc lo.  Một cậu  canh lửa, rt thuốc lo, say qu, ng chi đầu vo đống lửa, may m người bạn ngồi cạnh nắm đầu li ra kịp, chỉ chy tc v phỏng trn, v miệng biến thnh miệng bnh vi m thi!  

 

Muốn ht thuốc lo th phải v những sợi thuốc lại thnh một cục nho nhỏ cở hột đậu xanh để  vừa vặn đặt vo n điếu.  Chng ti gọi đ l một bi.  Gặp lc khan hiếm, một bi thuốc lo c thể ht được hai hay ba người. Những người ht đầu tin khng được ko tụt n điếu, phải nhớ dừng lại đng lc để dnh phần cho người sau.   Vậy nếu đ c ci cảnh đăng k ci tn thuốc th cũng c cảnh cho em xin xi ba trong ma đi thuốc.

 

Trong trại, thuốc lo cũng rất c gi nhưng khng phổ biến bằng thuốc r, v muốn ht thuốc lo th phải c bnh c điếu, lại cn phải c đm, c lửa ngọn, nghĩa l phải c hộp quẹt, một vật thuộc loại qu hiếm đối với phạm. Nếu khng c lửa ngọn, phải chịu kh cầm đm xuống nh bếp xin lửa rồi chuyền tay nhau m ht, nghĩa l phải ht vo lc c lửa chứ khng phải ht v tới lc thm thuốc.  Đ l l do khiến ti bỏ thuốc lo m theo thuốc r, v thuốc r dễ mồi lửa hơn, khng điếu đm lỉnh kỉnh.  Nhưng theo đạo thuốc r cũng c ci khổ ring của n, ấy l lắm lc c thuốc m khng c giấy để vấn thuốc. 

 

Ht thuốc r m vấn giấy quyến th nhất rồi (nhất trong t), nhưng trong ci cảnh ngặt ngho đ, dễ chi thường xuyn c giấy quyến m ht thuốc.  Chẳng hạn giấy ht thuốc đ hết m thăm nui th chưa tới kỳ, hoặc khng ai thăm nui, lm chi c thuốc giấy. Anh no được người nh thăm nui tiếp tế cho đầy đủ thuốc r v gấy quyến l thuộc loại tư sản.  Nếu  anh được coi l chỗ giao du thn tnh th c thể sẽ được bạn biếu cho một cục thuốc với chục miếng giấy, vậy l huy hong lắm rồi.  Cho nn khng cn c ci việc ch giấy Ty ht hi kht như b ngoại ti năm xưa nữa.  Giấy no cũng tốt cả. Mỗi lần anh em  chng ti c người no kiếm được tờ bo cũ của ai gi g đ khi thăm nui th bn lấy lm hoan hỷ lắm, ngồi tỉ mỉ vuốt ra cho phẳng phiu, xếp lại cho đng kch cở rồi x ra từng dung như gấy quyến để dnh vấn thuốc ht.  Cho tới nay, anh em của thời ht thuốc r vấn bằng giấy bo thỉnh thoảng cũng c gặp lại nhau, nhưng chưa nghe ai phn nn bị ung thư mi hay miệng v đ ht thuốc l vấn theo kiểu km văn minh đ cả.  Giới Y khoa nn nghin cứu, biết đu trong giấy bo Việt Nam c chất chống ung thư, sẽ bắt được ci Nobel!

 

Người ta ni ci kh b ci khn, nhưng đi khi ngược lại, chẳng hạn khng c giấy vấn thuốc th chng ti dng l chuối. Đi rừng, gặp được vạt chuối rừng l chng ti vo thm hiểm ngay, d biết rằng thế no cũng đổ mu. Chả l chuối rừng ưa mọc nơi ẩm thấp, v đ cũng l ổ vắt rừng.  Vừa nghe hơi người l chng từ dưới lớp l mục vươn ln, bung mnh bm ngay vo chn vo tay, c khi vo cả chỗ b hiểm m hồi lu mới biết.   Biết vậy m cũng mặc, kiếm coi c bắp chuối no khng, lun tiện cắt vi đọt l chuối non về lm giấy vấn thuốc.  Phải chọn đọt l đang cn cuộn trn  mới tốt.   Nhẹ tay trải đọt l ra trn mặt đất phẳng phiu, dng vi vin sỏi hay sạn để dằn cho phẳng v giữ cho gi khỏi bay.  Sau một ngy phơi nắng th l đ kh.  Đừng lấy vội, hy để đấy phơi sương một đm, l sẽ dịu lại, bấy giờ vấn thuốc mới khng bị rch.  Điếu thuốc r vấn bằng l chuối rừng khi ht c ci mi ring của n, ci mi trộn lẫn giữa thuốc v l chuối chy, khng biết tả lm sao cho đng.

 

o0o

 

Khng phải tham ph phụ bần, chứ ni cho đng th d được ht thuốc r vấn với giấy quyến cũng khng bằng ht thuốc điếu sản xuất bằng my.  Đy l ni về loại thuốc l đen bnh dn chứ khng dm mơ tưởng thuốc thơm sợi vng Virginia c cn đu nh.  Vậy nn khi được trở về trần thế, được sự hổ trợ của vợ, bn bỏ gi thuốc r, nng cấp ln  Hoa mai (hậu thn của Bastos Ty thuộc địa nhưng phẩm chất km hơn nhiều).  Khi ci giống Hoa mai khng sản xuất nữa m lại ra Đlạt th cũng theo lun Đlat cho tới ngy đi định cư.  Khi no c tiền th mua nguyn gi, khi cạn tiền th kiếm ra một đồng cũng c được hai điếu đắp đổi qua ngy.  C lần đi gặp cấp ci[8],  qu thật th đến độ lng thnh nghĩ rằng mnh ht thuốc g th mời khch thuốc đ nn cha gi Đlạt ra mời, bn bị từ chối, ni l ht thuốc đ ho.  Để bảo vệ sức khỏe, cấp ci chỉ ht Jet, hay tệ lắm cũng l Bng Sen đầu lọc của Thanh Ha.  Sau lần đ th khn hơn một cht.

 

Ngy qua thng lại, bỗng đu lại c chuyện HO, lập hồ sơ đi định cử ở Mỹ.  Hồi hộp nhất khng phải l mn phỏng vấn m chnh l mn khm sức khỏe, trong đ ci vụ chụp hnh phổi mới gay cấn.  Khng biết học kinh nghiệm từ ai, b x ti buộc cả nh theo một thực đơn đặc biệt l ngy no cũng phải ăn thơm (khm) cho trong phổi.  Ring ti , vơi thnh tch ht thuốc từ thuở thanh nin chưa vợ, lại khng phải l hạng to con mạnh khỏe nn nếu khng bỏ thuốc th dnh chấu l ci chắc, v ht như thế th  phổi khng nm cũng mờ.  Ba thng trước khi khm sức khỏe l đ phải king rồi.  Khng dứt đường tơ ngay liền được nn  cứ giảm lần tiu chuẩn, mới đầu th xuống mười điếu một ngy, rồi năm điếu, hai điếu. Lại cn đổi cả kiểu ht nữa để bảo vệ l phổi khỏi bị nhiểm. Ấy l khng rt hơi di, khng nuốt khi, khng m khi, cứ ht v l nhả ra ngay, kiểu như mấy tay mới tập ht thuốc, sợ nuốt khi bị sặc.  Trong tuần cao điểm chờ chụp hnh, tịnh khng c điếu no, buồn ơi l buồn nhưng nghĩ tới tương lai cả nh, phải rng qun đi.

 

Ci buổi chiều đợi nghe kết quả chụp hnh phổi  mới thật l hồi hộp.   Hết ngồi lại đứng, hết đi tới lại đi lui.  M cũng chẳng ring g ti, cả một mớ HO-6 cng kha buổi chiều hm đ đều như g mắc đẽ thế cả.   Trong ci bồn chồn lo lắng trng đợi đ m đốt được điếu thuốc th an ủi biết mấy.  Nhưng chỉ nhn nhau lắc đầu, chả anh no dm, v sợ lỡ m ht rồi bị tuyn n phổi c vấn đề, phải chụp hnh lại th chỉ c nước ku Mạ ơi! v khc thi.  Anh no được tuyn bố gia đnh sức khỏe tốt th mừng hơn bắt được vng, khng hẹn m nghe kết quả tốt xong, anh no cng lấy thuốc ra đốt, rt một hơi bo th, nghe thấm cả tm can t vị, rồi nhn nhau cười hỉ hả .

 

Bước chn ln my bay qua Bangkok th giả từ thuốc l đen để chơi Malboror cho đng tiu chuẩn quốc tế (!) v cũng để lổ mũi khch quốc tế khỏi kh chịu v ci mi thuốc l  bnh dn kht lẹt do mnh đốt ln.  Hồi đ, 1991, người ta chưa cấm ht thuốc trn my bay.  Vậy nn trn mấy đường bay Bangkok-Tokyo, rồi Tokyo-Seattle, chuyến no cũng ko di suốt đm, ti cứ c-ph thuốc l di di , chẳng e d g cả, c-ph cha m, muốn uống th gọi tiếp vin l c ngay, việc g khng hưởng.  Ti để , thấy mấy ng khch Trung Hoa v Nhật cũng đt thuốc l m mịt.  Nếu hệ thống thng kh trn my bay khng tốt, hnh khch khng biết ht thuốc e chết ngạt mất.  Sau ny người ta cấm cũng phải.

           

Cuộc định cư của ti khng được may mắn sun sẻ như người ta.  Ban đầu, cứ tưởng l sẽ được bạn bảo trợ về San Jose thuộc bang California, ai d hồ sơ bảo trợ bị thất lạc sao đ nn cơ quan IOM xếp gia đnh ti vo loại mồ ci,  đưa cho hội  World Relief bảo trợ về định cư ở Forthworh, thuộc bang Texas, hồi đ mới lc đc vi gia đnh Việt Nam.  Buồn qu, ở Fortworth  mới được bốn ngy, ti lin lạc với người bạn ở San Jose để mượn tiền mua v xe bus của cng ty Greyhound đưa cả nh về Cali.  Cuộc hnh trnh xuyn bang di 2000 dặm, mất hai ngy hai đm.  Trời thng năm m ngy nắng đm lạnh, khoảng 9 giờ tối l ti xế phải mở my sưởi trong xe.  Cứ mỗi lần xe dừng ở một trạm no đ, sau khi kiếm restroom cho vợ con rửa mặt my v giải tỏa nổi lng, ti lại lo đi kiếm c ph v đốt thuốc l cho phần mnh, nhất l đm lạnh, đốt thuốc lại cng th vị.  Một lần, vừa chm điếu thuốc th nghe Sir, sir. . . Quay lại, t ra hai anh người Mễ ty cơ đi cng chuyến xe ra dấu xin thuốc ht.  Vậy th vui vẻ mời ngay, nhưng lng khng khỏi vấn vương cu hỏi: ng bộ ở Mỹ m cũng  cũng c cảnh đi xin  thuốc l  sao?  Về sau th khng cn ngạc nhin nữa, hễ  lấy thuốc ra ht ở nới c mặt bạn ngho, thường l dn homeless, da đen v Mễ, th thế no cũng c mn xin thuốc.

 

Trong đm thứ hai của hnh trnh Ty tiến, xe phải dừng tại thnh phố Phoenix gần hai tiếng để chờ đổi xe qua lộ trnh khc.  Lo cho vợ con ổn định xong, ti lại mc thuốc ra đốt để hưởng cht thoải mi trong ngy.  Lại nghe Sir, sir. . . quay lại th khng phải l bạn Mễ xin thuốc m l một vị cảnh st to như hộ php.  ng ta ni ở đy khng được ht thuốc v đưa tay chỉ ci bảng kh to treo trn tường c đề mấy chữ  FREE SMOKING AREA.  Ti xin lỗi rối rt v dập ngay điếu thuốc .  ng hộ php cảm ơn rồi bỏ đi, ti đọc lại ci bảng cấm v thầm ni với mnh May m chưa đọc thấy ci bảng ny, chứ thấy n trước th mnh lại cng ht bạo hơn.  Free smoking diễn Nm l ht thoải mi m lị.  Thiệt cảm ơn bc cảnh st, dạy một lần hai bi học, vừa luật php, vừa sinh ngữ.

 

o0o

 

Định cư ở San Jose chừng 10 ngy th vợ chồng d Vn tới thăm.  D l người chị em bạn d ruột với b x ti, vượt biển qua Mỹ đ lu, rnh nếp sống Mỹ.  Thấy ti ht thuốc trong nh, cả hai vợ chồng  c lời khuyn l nn bỏ thuốc v c hại cho sức khỏe khng phải chỉ ring ti m cn cho cả nh v dặn ti rằng khi tới chỗ cng cọng th nhớ đừng ht thuốc kẽo bị phạt, v tới nh ai, nếu muốn ht thuốc th nhớ hỏi họ l c được php hay khng kẽo mất lng. Hồi đ, thnh phố San Jose mới chỉ cấm ht thuốc bn trong những nơi cng cọng,  chẳng hạn nh ga, cng sở v.v cn ở bn ngoi cc ta nh v những nơi như qun rượu, sng bi, tiệm ăn, qun c ph th thoải mi.  Hnh như đến năm 1995 mới c lịnh cấm triệt để như by giờ. 

 

 Ci tr ht thuốc hay ăn nhậu, phải thong thả thoải mi mới ngon.  Qua Mỹ th ti c đủ thứ tự do nhưng r rng l việc ht thuốc của ti ngy cng bị hạn chế nn thấy km ngon, d l ht thuốc thơm đầu lọc v muốn hiệu g cũng c. 

 

Đầu tin l vợ con trong nh, hễ mỗi lần thấy ti ht thuốc th ku l hi mi thuốc qu.  Ban đầu, ti c hơi phật , nữa đa nữa thật bảo rằng mới qua Mỹ m răng Mỹ ha mau rứa, ở bn Việt Nam ht um nh m c nghe ku hi hm chi đu.  Nhưng sau đ c nhiều người quen tới thăm, vừa bước chn vo nh đ than hi mi thuốc l v nước mắm rồi.  T ra ci nh ở Mỹ kn qu, lại cn no mn no thảm no nệm no salon, ton l những thứ ht v trữ mi...hi.  Biết vậy nn ti khng ht trong nh nữa, ra hin vừa ht thuốc vừa ngắm thin hạ ng bộ thoải mi hơn.

 

Tưởng như vậy l giải php an ton, nhưng chỉ an ton trong ma h.  Ma Đng đặt ra vấn đề mới.  Ai ht thuốc cũng đều biết rằng điếu thuốc ngon nhất trong ngy l điếu đầu tin sau khi ngủ dậy.  Nếu đi lm, ti phải dậy từ 5 giờ sng, cuối tuần th rng tới 7 giờ.  Năm giờ sng ma Đng th cũng chẳng khc chi nửa khuya.  Lc đ m phải mở cửa ra ngoi hin đứng ht trong gi lạnh như dao cắt từ Alaska thổi về th cũng hơi . . . đin thiệt.  Thế l ti nảy ra sng kiến ht thuốc l trong bathroom.  Trn th ph ph, dưới th xuất khẩu, một lc lm được hai việc, tiết kiệm th giờ phải biết.  Chỉ việc mở ci cửa sổ nhỏ ở trn cao của bathroom th mi g cũng bay ra ngoi hết, thiệt chẳng phiền đến vợ con.  Vậy m khng phải.  Cả vợ v con gi đều than l trong bathroom hi thuốc l qu chừng.

 

Ra chỗ cng cọng, muốn ht th phải trng trước ng sau. C người nhn mnh ht thuốc như kẻ đang phạm php. Cũng c nh măt nhn mnh kiểu thương hại cho kẻ dại dột đang dấn thn vo vng nguy hiểm. Về nh, muốn ht cũng phải kiếm nơi an ton, nhưng dầu sao cũng c cht th giờ để thưởng thức khi thuốc.  Chỉ c tới hng mới ngặt. 

 

Ở nơi lm việc, muốn ht thuốc th chỉ c giờ giải lao v giờ ăn trưa.  Sau điếu thuốc ngon số một của buổi sng vừa ngủ dậy th điếu ngon số hai trong ngy l sau bữa ăn.  Hồi cn trẻ cn đủ răng cỏ, mnh ăn cũng nhanh như rồng cuốn cọp nhai chứ c thua chi ai, nhưng nay đ tới tuổi lo lai thiếu răng dư lợi th lm sao m ăn cho nhanh được.  Mặc, ăn no, ăn đi, ăn ngốn ngấu sao đ khng cần biết, phải tnh thế no để c đủ giờ ht điếu thuốc th mới đủ nghi thức thường lệ.  Đ thế, cn phải lo đnh răng sc miệng để khi vo lm lại, bạn cng cell khng phn nn hi thuốc l.  Số l c lần ti lm chung một cell với con Sylvia, Mỹ gốc Mễ.  Mặc dầu đ vệ sinh răng miệng đng hong, lại cn nhai thm chewing gum, m vẫn bị n hỏi , my mới ht thuốc hả?  I dont like it.  N chưa dng chữ hi cũng l cn nễ mặt.  Vậy nn khi no cũng vội vội vng vng.

 

Rồi lại cn vấn đề bảo hiểm nhn thọ.  Trong hai năm định cư đầu tin, ti đi đưa đm bạn b kh bộn.  C anh chết v bịnh, c anh chết v tai nạn, lạng quạng đạp xe ra freeway, thế l xe cn.  C anh buổi sng đi exercise qu sớm, khi trời cn tối đất, bị xe đụng chết.  Đường vắng, xe đụng người rồi chạy lun, biết ai m bắt đền.  Một ci đm ma ở Mỹ, nếu thiu xc th tốn khoảng 4 tới 5 ngn đ, cn nếu chn trong nghĩa trang th phải từ 10 ngn tới 12 ngn , gi bnh dn.  Ci thứ HO mới định cư, đang cn ăn trợ cấp x hội, lm chi c tiền lo đm.  Vậy l phải nhờ bo ch v đi pht thanh ku gọi đồng hương kẻ t người nhiều ủng hộ.  Rt kinh nghiệm đ, đi lm c lương l ti nghĩ ngay đến việc mua bảo hiểm nhn thọ để lỡ c mệnh hệ no th vợ con cũng khỏi u lo vất vả.  Khi tm hiểu để vo cuộc mới biết, t ra mấy ng bảo hiểm tnh kỹ lắm, anh no nghiện thuốc l sẽ dễ mắc bệnh hiểm ngho hơn, mau chết hơn, nn phải lấy gi cao hơn!

 

Cứ mỗi lần ht thuốc, những bục mnh nho nhỏ vừa kể lại hiện ra.  T ra mnh bị lệ thuộc, bị tri buộc qu nhiều.  Phải ph tung xiềng xch đi chứ, thế l ti bỏ thuốc.  Cuộc chiến đấu nội tm cũng gay cấn lắm.   Trước ti cũng c người bỏ thuốc, bỏ chừng một hai thng g đ th ht lại, v khi ht lại, ng bộ cn hăng hơn trước.

 

Ti bỏ thuốc một cch lặng lẽ, khng tuyn bố g với vợ con v bạn b cả.  Được vi ngy b x pht hiện sự lạ bn hỏi Ng bộ anh bỏ thuốc ? Ti đp hững hờ Ừa. Để thử coi Khng dm ni mạnh miệng, sợ cao giọng qu đ m sau khng bỏ thuốc được th cũng mặt trượng phu!

 

Chừng bốn năm, su thng sau khi bỏ thuốc, tnh cờ gặp lại thằng bạn xa cch từ hồi đậu Tiểu học, n mừng qu, ko về nh, by ra nhậu lai rai.  Đ uống th phải ht mới ngon.  Thấy ti khng mang thuốc theo, anh ta cha gi ba số 5.  Tội khng khai l đang bỏ thuốc, lặng lẽ lấy một điếu chm thử để xem cng lực tu luyện của mnh tới đu.  Ht vo một hơi, trời đất ơi, dở chi m dở, vừa hi vừa lạt, y như trong người ti đang bịnh vậy.  Khi đang cn ht thuốc, ti thường ni với bạn b rằng điếu thuốc chnh l ci my đo sức khỏe, v chỉ khi no khỏe ht mới thấy ngon, cn bịnh nặng th khng thấy thm; bịnh nhẹ th ht thấy hi v lạt, y như ti đang gặp by giờ vậy.  Ti biết l mnh khng bịnh, vậy chỉ c một cch giải thch l sau một thời gian cai thuốc, cơ thể đ thay đổi.  Nghĩ vậy cũng mừng thầm trong bụng nhưng chưa dm chắc.

 

Mấy thng sau, một bữa ti phải nhờ anh bạn cho qu giang xe để về nh v xe của ti phải để lại garage cho người ta sửa.  ng ny cũng l tay nghiện thuốc l c hạng. Ci gạt tn thuốc trong xe khi no cũng lưng lưng. Vừa ngồi vo xe, quay knh ln l ti thấy khổ rồi.  Mi thuốc l hi qu, kh thở qu.   Cũng l ci mi quen thuộc từ mấy chục năm  đ nhưng tại sao by giờ ti lại thấy hi?  Ti xuống knh xe để mượn gi đnh bạt đi mi thuốc l, lng mừng thầm rằng việc bỏ thuốc đ thnh cng, v khi nghe mi thuốc m thấy hi, c nghĩa l cơ thể đ khng cn quen với khi thuốc nữa.  Về nh, sau khi kể lại chuyện đ cho b x nghe, ti cười  cười kết luận coi như nay anh tu đắc đạo rồi đ.  M đắc đạo thiệt, v nay mũi ti cũng thnh như mấy mẹ con  vậy, động c hơi thuốc l l biết ngay, khng những thấy hi m cn ho hen sặc sụa, lm như cả đời chưa biết thuốc l l g!  Nhớ lại hồi cn điếu ny tiếp điếu kia m thương cho cảnh chịu trận của vợ con.

 

 

V Hương An

Cựu Thanh tra Gim St Viện Qun Khu I (VNCH)

Cựu T nhn Chnh trị Quảng Nam-Đ Nẵng

 

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh