Cái Đêm Hôm Ấy & Ngày Hôm Nay

“xứ địa linh nhân kiệt Hà Tĩnh”

 

 

 

Tưởng Năng Tiến

 

 

Tôi có chút giao t́nh với anh Trần Ngọc Thành nên mỗi khi gặp gỡ chúng tôi đều t́m một cái quán (thật) vắng để ngồi tâm sự vụn, và uống với nhau vài chục ly rượu nhạt. Phải là một nơi “thật” vắng v́ sau khi cạn mấy chai đầy (dù là rượu nhạt) thế nào ông đại diện Liên Đoàn Lao Động Việt Tự Do cũng chợt nhớ đến giọng ca… thiên phú của ḿnh:

– Tui sẽ hát bài “Đi Đâu Cũng Nhớ Về Hà Tĩnh” để riêng tặng… Tiến nha!

 

Thoạt đầu, tôi rẫy nẩy:

 

– Như rứa tội chết anh Thành à. Em nỏ biết Hà Tĩnh ở nơi mô đâu nà?

– Can chi chuyện đó, trước sau ǵ rồi cũng sẽ biết thôi mà. Quê hương là của chung mọi người chớ nào có phải của riêng ai đâu…

 

Tôi sinh ra ở Sài G̣n, lớn lên ở Đà Lạt, và sống (sắp) tàn đời ở California. Cả ba vùng đất này đều là nơi tập trung của dân tứ xứ nên không thể coi là bản quán của bất cứ ai. Nhận (đại) nơi chôn nhau cắt rốn của anh em bạn bè làm quê (ḿnh) luôn cũng… khoẻ, nhất là khi bằng hữu đă mở rộng ḷng.

 

Với tâm cảm này, và sau khi nghe anh Trần Ngọc Thành hát (cỡ) trăm lần th́ Hà Tĩnh “thấm” vô hồn tôi (rồi biến luôn thành “quê ḿnh”) hồi nào không biết. Chỉ biết, từ đó, tôi… đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh. Thị xă này – qua ảnh – trông cứ y như một thành phố xinh xắn ở trời Âu. Ngó an b́nh, và phú túc thấy rơ.

 

Hà Tĩnh nh́n từ khách sạn BMC Plaza. Ảnh: panoramio

 

Nhưng ngó vậy, chớ không phải vậy đâu. Phần lớn những tin tức về Hà Tĩnh đều mang lại cho người đọc cái cảm giác (rất) bất an. Coi:

 

– Tân chủ tịch và phó chủ tịch tỉnh Hà Tĩnh dùng bằng giả từ Mỹ?

– Hà Tĩnh: Người dân bao vây đập phá trụ sở xă, hành hung cán bộ

– Thương binh Hà Tĩnh biểu t́nh, hô đả đảo tham nhũng, yêu cầu Thủ tướng từ chức!

– Thuế nặng, hàng loạt nông dân bỏ ruộng hoang

– Một Hà Tĩnh đầy ắp người Trung Quốc

– Vụ 4 công an bị dân bắt trói: Xung đột ở Hà Tĩnh đă được báo trước

– Chính quyền cưỡng chế, đập nát nhà thờ giáo xứ Đông Yên, Kỳ Anh, Hà Tĩnh

– Danh Sách 10 Quan Chức Ở Hà Tĩnh Dùng Bằng Dỏm, Bằng Giả, Bằng Không Có Chất Lượng

 

Quan chức ở tỉnh mô cũng rứa thôi, chuyện ni không có chi quan trọng nhưng loạt bài về chuyện lạm thu (thuế má) ở Hà Tĩnh trong tháng 7 vừa qua – trên báo Nông Nghiệp Việt Nam – mới thực sự khiến cho thiên hạ phải bàng hoàng và sửng sốt:

– “Thu Như Ở Hà Tĩnh Th́ Nông Dân Chịu Sao Nổi

– “Có Thứ Quỹ Gọi Là Nuôi Cán Bộ”

– “Đừng Đẩy Nông Dân Vào Đường Cùng

– “Sức Tàn Lực Kiệt

– “Ṛng Ră Hơn 10 Năm Gánh Các Khoản Thu Phi Lư

– “Những Giọt Nước Mắt Trong Chiến Dịch Thu Ngân Sách

 

Sau đây là vài đoạn ngắn, trích từ Báo Nông Nghiệp Việt Nam, về cách thu thuế, và sự cùng quẫn của một gia đ́nh nông dân, ở Hà Tĩnh:

Giữa mùa hạ ở Thường Nga, một xă nghèo miền thượng Can Lộc, trời xanh ngằn ngặt, nắng như thiêu như đốt. Nắng chết cỏ chết cây, đất đai, ruộng đồng đanh lại, cảm giác như bị cả một ḷ lửa khổng lồ nung đốt.

Vạn vật cỏ cây, con người im ĺm chịu trận. Duy chỉ có tiếng loa truyền thanh từ trụ sở UBND xă vẫn cứ đều đặn hoạt động hết công suất. Giọng cán bộ truyền thanh giục giă, vang vọng, đanh thép len lỏi khắp trong làng, ngoài xóm, ra đến tận ngoài đồng vẫn c̣n nghe rơ: UBND xă yêu cầu nhân dân hoàn thành nghĩa vụ đóng nộp trong ba ngày chiến dịch…

Hạn chỉ trong ṿng 3 ngày nhân dân phải đóng nộp đầy đủ, nhà nào thiếu, dù chỉ một cân thôi cũng phải chịu nộp phạt thêm 5%. Thực hiện chiến dịch thu nộp, mỗi hộ dân Thường Nga phải gánh hai phần đóng góp. Phần thu của xóm và phần thu của xă. Ở xóm bao gồm các khoản thu nội đồng, thu bê tông, thu hội quán.

Phần thu tại xă gồm: Thu quỹ giao thông thủy lợi phục vụ sản xuất, thu thầu hợp đồng, thu phí vườn đồi, phí kinh doanh chưa đến mức thu thuế tháng, thu HTX môi trường, quỹ khuyến học, hai loại quỹ, quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ QPAN, phạt quân sự, kế hoạch hóa, thuế đất phi nông nghiệp… 

Gia đ́nh ông Ngụ bà Hương có 8 sào ruộng, 6 nhân khẩu. Để có đủ cái ăn, mỗi vụ, ngoài phần ruộng được chia ông bà c̣n phải đấu thêm 3 sào của những gia đ́nh chán ruộng. Quần quật đến nỗi, mùa gặt, nửa đêm bà Hương phải đeo ắc quy gắn bóng đèn để ra đồng. Vậy mà thóc lúa cũng không đủ chi phí đầu tư và nộp sản. 

Bà Lê Thị Hương. Ảnh: báo Nông Nghiệp Việt Nam.

 

Suốt cuộc tṛ chuyện, bà Hương liên tục khóc. Nhất là khi chúng tôi nh́n vào phương án thu của gia đ́nh họ. Phần thu của xóm hết 558 ngh́n đồng, phần thu của xă hết 928 ngh́n đồng. Chưa phải thuộc diện nhiều so với các hộ khác, nhưng để có tiền đóng nộp họ phải bán hết những hạt thóc cuối cùng… 

 

Tiếng loa và “giọng cán bộ truyền thanh giục giă, vang vọng, đanh thép len lỏi khắp trong làng, ngoài xóm” ở Hà Tĩnh – trưa hôm nay – khiến tôi nhớ đến bài kư sự (“Cái Đêm Hôm Ấy Đêm Ǵ”) của Phùng Gia Lộc, viết về cảnh thu thuế nơi một vùng quê (thuộc tỉnh Thanh Hoá) vào năm 1987:

 

Bỗng tiếng kẻng gơ giục giă liên hồi. Kẻng khắp xă: từ đội 1 đến đội 15, như một sự bùng nổ dây chuyền. Tiếng loa phóng thanh mở hết cỡ đọc bản tin, kế hoạch huy động lương thực của tỉnh và chỉ thị của tỉnh ủy về công tác lương thực. 

Hoàng Văn Nhân, đội trưởng đội 12, đọc trên loa danh sách những nhà thiếu thóc chưa giao nộp cho hợp tác xă. Đèn đóm soi rừng rực ở các ngă đường. Chó sủa ơi là chó sủa. Cũng cái loa phóng thanh ấy, có tiếng ông chủ tịch xă gọi cán bộ về đội 12 hội ư. Ông trưởng công an xă Nguyễn Đ́nh Định gào rát cổ trên loa, giọng giật giội gọi lực lượng dân quân, công an tăng cường về chi viện cho đội 12, tạo đà cho đội hoàn thành chỉ tiêu huy động. 

Tôi rùng ḿnh nghĩ đội tôi là đội trọng điểm, nên cán bộ xă, hợp tác xă, vón cục cả về đây. Họ sẽ gơ cho ra chục tấn thóc c̣n tồn sổ. 

Gần một giờ sáng, công an, dân quân đă ập đến các nhà nợ thóc. Tiếng chó sủa vang, tiếng lợn kêu èng ẹch như bị chọc tiết ở các nhà gần quanh, làm thằng Út Văn khóc thét lên, ôm riết lấy mẹ. Thằng Thức cũng im thin thít, nằm co trong ḷng tôi không dám cựa. 

Bên nhà ông Ái, láng giềng cách vườn nhà tôi một hàng rào, công an và dân quân đang lùng sục. Tiếng ông bà Ái kêu xin và tiếng quát lác, tôi nghe rơ mồn một. – Cứ bắt lấy cái xe đạp! Phích, xô, bắt ráo!

Ở cổng nhà tôi đă có bước chân ŕnh rịch, con chó mực đang có chửa bị quất, kêu ử ử. Cạch cạch cạch. Chị c̣ Lộc, mở cửa ra! Tiếng thằng bé trong buồng khóc thét. Thằng Thức đang ôm tôi, nghe em khóc cũng ̣a khóc toáng lên. Thằng Học mười hai tuổi đă học lớp tám rồi, mà cũng níu lưng tôi run bắn. 

Nghe tiếng quát lần thứ hai, từ nhà bếp, tôi chạy lên. Một luồng đèn pin soi giữa mặt làm tôi lóa mắt, phải lấy tay che. – Có chuyện ǵ đấy, các bạn trẻ ơi? – Thu thóc, thu thóc chứ c̣n ǵ, ông đừng hỏi vờ. 

Phóng ảnh từ báo Nông Nghiệp Việt Nam

 

Nhà văn Phùng Quang Lộc đă qua đời từ lâu nhưng cảnh tượng hăi hùng của “cái đêm hôm ấy” th́ vẫn c̣n ám ảnh những người dân quê Việt Nam – ở khắp mọi nơi – cho măi đến bây giờ, dù gần 30 năm đă qua rồi.

 

Giữa khoảng thời gian này c̣n có một biến động lớn mà muốn quên cũng khó: “Cuộc Nổi Dậy CủaNông Dân Thái B́nh,” vào năm 1997. Khi viết về t́nh trạng “lạm phát đầy tớ” ở “một xă rất nghèo, nơi có 2.000 hộ, với gần 1 vạn dân mà có tới… 500 cán bộ” – thi sĩ Bùi Hoàng Tám đă nhắc đến lời cảnh báo (từ lâu) của nhà báo Hữu Thọ: Nếu như sau Cái đêm hôm ấy… chúng ta biết lắng nghe, biết tôn trọng nguyện vọng của người dân th́ chắc chắn sau này, đă không để xảy ra hiện tượng như ở Thái B́nh.”

 

Tiện miệng, tôi xin được nói thêm: “Nếu như sau vụ nổi dậy ở Thái B́nh, chúng ta biết lắng nghe, biết tôn trọng nguyện vọng của người dân th́ chắc chắn sau này, đă không để xảy ra hiện tượng như tiếng súng hoa cải của anh em Đoàn Văn Vươn và cái án tử h́nh đang treo lơ lửng trên đầu nông dân Đặng Văn Hiến.”

 

Điều phiền là “chúng ta” không bao giờ “biết lắng nghe,” và cũng chả bao giờ “biết tôn trọng nguyện vọng của người dân” cả nên – tất nhiên – sẽ c̣n nhiều Đoàn Văn Vươn hay Đặng Văn Hiến (khác nữa) trong tương lai gần!

 

 

Tưởng Năng Tiến

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính