Đôi điều về cách xưng hô của người Việt

 

Trần Văn Giang

 


Hiện nay, số người Việt sinh sống ở hải ngoại cũng khá đông – có đến 4 triệu người (?), có nhiều gia đ́nh đă có 2-3 thế hệ sống bên ngoài Việt Nam. Vấn đề là các thế hệ trẻ ở hải ngoại rất lúng túng trong cách xưng hô khi phải cố gắng dùng tiếng Việt trong các giao tiếp gia đ́nh và xă hội.

 

Nếu đă nói tiếng Việt trôi chảy, chúng ta thấy ngay trong cách xưng hô tiếng Việt, chẳng hạn qua sự đối thoại tṛ chuyện giữa hai người, chúng ta có thể biết qua mối quan hệ, sự tôn trọng, thái độ, giới tính và t́nh cảm giữa họ; trong khi trong Anh ngữ, sự hiểu biết về các tương quan như vậy rất khó mà biết ngay được!

 

Bài sưu tập nhỏ này có hai mục đích:

1- Nêu lên vài cách xưng hô cần thiết, đă được chấp nhận và dùng rộng răi bởi số đông.

2- Người viết mạo muội đề nghị một vài phương cách đơn giản hóa và dân chủ hóa sự xưng hô với mục đích giảm thiểu sự lầm lẫn, khinh miệt vô cớ…

 

Người viết, ở tuổi 68, trông cậy vào sự chỉ giáo và sửa sai của các độc giả uyên bác về vấn đề “văn hóa” nặng kư này.

 

***

 

Gần đây, trong một buổi họp báo tại thành phố Westminster, Orange County, California của ông Tạ Đức Trí, đương kim Thị trưởng Mỹ gốc Việt, 44 tuổi sinh năm 1973 (?), có một ông người Việt trung niên muốn nêu lên một câu hỏi và gọi ông Tạ Đức Trí là “Anh Thị Trưởng (?)” Dù là vô t́nh hay cố ư, đây là một sự xưng hô cẩu thả rất đáng trách; nhất là khi chúng ta luôn miệng nói rằng Việt cộng (vi-xi) là “vô văn hóa / kém văn hóa, v.v…” Theo tôi, ông Tạ Đức Trí là một người đáng kính, với chức vụ thị trưởng dân cử của một thành phố khá lớn (Thành phố Westminster có 92,000 dân, trong đó 47.5% là gốc Á châu), không thể “được” một công dân thành phố gọi là “Anh” – ngoại trừ em của ông Trí có thể làm như vậy thôi…

 

Tương tự, chúng ta không thể đứng ngay giữa công đường (không phải bàn nhậu) mà gọi “Anh Tổng thống này” hay “Anh Thống đốc nọ…” nghe chẳng những rất kỳ cục mà c̣n chứng tỏ người nói có một tư cách thiếu hẳn giáo dục tối thiểu. Nên biết vi-xi thường gọi “Thằng Diệm,” “Thằng Thiệu,” “Thằng Kỳ,” “Thằng Ních-xơn,” “Thằng Dơn-sơn…” đồng thời vi-xi gọi “Bác Hồ,” “Bác Tôn,” “Bác Mao…” Nhưng bây giờ, v́ gió đă đổi chiều, vi-xi lại quay đầu 180 độ khúm núm trơ trẽn gọi ông Ted Osius dù chỉ là Đại sứ Hoa kỳ ở Việt Nam là “Ngài Đại sứ?!” (Người viết xin nhắc là “Ngài Đại sứ” c̣n bé / rất nhỏ bé so với “Thằng Tổng Thống” đấy các “bác vi-xi” à!)

 

Một vài thí dụ nho nhỏ được nêu ra ở trên để cho chúng ta thấy vấn đề xưng hô bằng tiếng Việt hôm nay cần phải được nhắc nhở sao cho đúng cách, không thể gọi tùy hứng bừa băi; cũng có nghĩa là xưng hô vừa phải không cao quá đáng kịch cỡm; mà cũng không quá thấp đến mức độ thiếu giáo dục.

 

Đây là cả vấn đề văn hóa Việt chứ không riêng cho tiếng Việt. Đă đề cập đến văn hóa th́ rất tinh tế. Xưng hô cho đúng không phải là chuyện dễ dàng, không cần học hỏi, bởi v́ tiếng Việt dùng nhiều danh từ (nouns) khác nhau tùy theo quan hệ quen biết, tuổi tác, chức vụ, nghề nghiệp, tôn giáo, và t́nh trạng hôn nhân để gọi nhau thay v́ chỉ dùng một số “đại danh từ” (pronouns) như trong tiếng Anh (You/me – Mày / Tao; Bạn / Tôi) và tương tự trong tiếng Pháp (Je/moi/tu/toi)… Ngoài ra, trong văn viết, đơn từ, thư tín , v.v… vấn đề xưng hô c̣n phức tạp hơn nhiều; không thể nói hết ra ở bài viết ngắn này.

 

Tôi đă đọc qua nhiều bài khảo cứu khá công phu của nhiều học giả khác nhau về vấn đề xưng hô. Tôi xin phép được trích ra từ một số tài liệu đă có sẵn rồi thu gọn lại cộng với một ít kinh nghiệm bản thân để đem đến cùng quư vị quan tâm suy gẫm, khuyên bảo nếu cần.

 

 

I- Danh xưng và cách xưng hô trong gia đ́nh Việt nam

 

Khi nói chuyện với người lớn tuổi hơn ḿnh, tốt hơn là phải luôn luôn dùng cách “thưa gửi” và “gọi dạ bảo vâng” chứ không bao giờ nói trống không với người trên, lớn tuổi, cao cấp hơn. Người Việt chúng ta thường dùng tiếng “thưa” trước khi xưng hô với người ở vai trên ḿnh, chẳng hạn như: “Thưa mẹ con đi học…” Đồng thời khi trả lời hoặc thưa điều ǵ với người lớn hơn ḿnh bắt đều với chữ “Dạ, Vâng, Ạ” ” để tỏ vẻ kính trọng và lễ phép. Thí dụ: “Chào Cô ạ!” “Vâng ạ!”

Trong cách xưng hô với người ở vai trên, chúng ta tránh không gọi tên tục (tên cha mẹ đặt cho) của ông bà, cha mẹ, cô cậu, d́ dượng, và chú bác. Chúng ta chỉ xưng hô bằng danh xưng ngôi thứ trong gia đ́nh mà thôi. Chẳng hạn, ta chỉ nói đơn giản là: “Mời Chú ăn cơm…” mà không gọi tên tục của Chú ra trong lời mời.

 

Trong cách xưng hô với anh chị em, chúng ta có thể dùng chữ Anh, Chị hay Em trước tên hay ngôi thứ. Thí dụ: “Anh Tuấn đi vắng…”, v.v… Các em nhỏ không được phép gọi anh chị bằng tên trống không. Tuy nhiên, anh chị có thể gọi các em bằng tên trống không hoặc tên có thêm chữ ngôi thứ vào. Thí dụ “Em An đi lấy cho anh cây viết” hay “An lấy cho anh cây viết” đều được cả.

 

Những người con trong gia đ́nh gọi nhau bằng “mày” và xưng “tao” là do lỗi của bố mẹ không dạy bảo các con ngay từ khi chúng c̣n nhỏ. Các con gọi nhau bằng mày xưng tao măi rồi thành thói quen. Khi đă thành thói quen th́ chúng không thể đổi cách xưng hô cho đúng phép được.

 

Cha mẹ nên dạy con cái về cách xưng hô ngay từ khi con trẻ c̣n nhỏ. Muốn chúng chào ai, cha mẹ phải nói cho chúng biết cách chào và bắt chúng lặp lại nhiều lần khi bắt đầu.

 

A- Bậc trên cấp cha mẹ

 

Người sinh ra ta được gọi là Cha Mẹ. Cha mẹ của Cha mẹ, Cô, D́, Chú, và Bác của chúng ta được gọi là Ông Bà. Cha mẹ của Ông bà được gọi là Cụ. Cha mẹ của Cụ được gọi là Kỵ. Các Ông cha đời trước nữa được gọi là Tổ Tiên. Cha Mẹ sinh ra Các Con.

 

– Bậc bề trên trên cha mẹ nói chung: Ông bà tổ tiên.

– Theo thứ tự thời gian: Ông-Bà-Cố-Tổ, Tằng tổ, Cao tổ.

– Cha mẹ của Cha hoặc của Mẹ: Ông, Bà (nội hoặc ngoại).

Xưng hô với các bậc trên cấp Cha Mẹ này th́ dùng chữ Cháu.

Ở ngôi thứ ba, tương quan với bậc từ Cố trở lên th́ gọi là Chắt.

Ở một vài tỉnh miền Trung Ông Bà c̣n được gọi là “Ông Mệ.”

 

 

B - Cha Mẹ, Con Cái, Anh Chị Em, Vợ Chồng

 

1) Cha mẹ ruột

 

Cha mẹ ruột được gọi rộng răi qua nhiều danh từ như:

Bố mẹ, Cha mẹ, Ba má, Tía Má, Thầy U, Song thân…

 

Trong tṛ chuyện thân mật ở ngôi thứ ba th́ gọi là “Ông Bà già tôi,” Các Cụ chúng tôi, Ông Bà Nội các cháu (hoặc Ông Bà Ngoại các cháu), v.v…

 

– Cha: Cả ba miền Bắc Trung Nam đều gọi là Cha, Ba. Trong văn chương và ngôi thứ ba c̣n gọi là Thân phụ, ông Cụ Thân sinh… trong tṛ chuyện thân mật ở ngôi thứ ba th́ gọi là “Ông già”; Bắc: Bố, Thầy, Cậu. Ngôi thứ ba th́ gọi “Ông Cụ nhà tôi”;

Nam: Tía; Trung: một vài nơi gọi Cha bằng Chú.

 

– Mẹ: Cả ba miền gọi là Mẹ. Trong văn chương và ngôi thứ ba c̣n gọi là Thân mẫu, Bà Cụ Thân sinh, Bà Cụ chúng tôi… “Bà già”; Bắc: Me, Mẹ, Mợ , U, Bu, Đẻ, Cái; Nam: Má; Vú, Bầm; Trung: Mạ, Mệ.

 

Trước đây trong chế độ đa thê, người con ruột gọi mẹ ḿnh bằng Chị (?) nhưng gọi bà vợ chính của cha ḿnh bằng Mẹ.

 

– Cha mẹ gọi con ruột ḿnh là Con. Nhưng người Bắc thường xưng hô với con trai và con gái đă lớn tuổi, hay có gia đ́nh rồi, của ḿnh bằng Anh và Chị.

 

2) Cha kế / Mẹ kế

 

– Chồng của Mẹ (mà không phải cha ruột ḿnh) gọi là Dượng; người Trung c̣n gọi là Trượng.

– Vợ của Cha (mà không phải mẹ ruột ḿnh) gọi là D́ (ghẻ); Nếu là vợ chính của cha, trong chế độ gia đ́nh xưa th́ gọi là Mẹ.

 

3) Cha mẹ vợ

 

Cha mẹ vợ gồm có: Ông Bà Nhạc, Ông Nhạc, Bà Nhạc, Cha Mẹ vợ, Cha vợ, và Mẹ vợ, v.v…

Tiếng gọi Cha Vợ khi nói chuyện với bạn bè thân gồm có: Nhạc Phụ, Nhạc Gia, Bố Vợ, Ông Nhạc, Ông Ngoại các cháu, v.v…

Tiếng gọi Mẹ Vợ khi nói chuyện với bạn bè gồm có: Bà Nhạc, Bà Ngoại các cháu, Nhạc mẫu, v.v…

 

4) Anh chị em ruột

 

– Anh: Cả ba miền đều gọi Anh. Trong văn chương ở ngôi thứ ba là Bào huynh.

Trung: một vài nơi gọi là “Eng” (?).

Người anh đầu ḷng người Bắc gọi là Anh Cả, người Nam gọi là Anh Hai.

– Chị: Cả ba miền gọi là Chị.

Trung: một vài vùng gọi là Ả.

– Em trai, Em gái: Cả ba miền gọi là Em. Trong văn chương gọi là bào đệ, bào muội.

Trung: Út. Nếu người Trung gọi em là Út, th́ chữ Út nầy được người Nam và người Bắc hiểu là người em cuối trong gia đ́nh. Người Trung dùng chữ “Tui” (là chữ Tôi nhưng âm hưởng là Em) để xưng hô với anh chị ḿnh.

 

5) Anh chị con cháu qua hôn phối (in-laws)

 

– Chồng Chị và Chồng Em gái gọi là Anh Rể và Em Rể. Vợ anh và Vợ em trai gọi là Chị Dâu và Em Dâu.

– Vợ con trai ḿnh gọi là Con Dâu, chồng con gái ḿnh gọi là Con Rể.

– Cha, mẹ, anh, chị, em (của) chồng gọi là Cha chồng, Mẹ chồng, Chị chồng, Anh chồng, Em chồng. Cha, mẹ, anh, chị, em (của) vợ gọi là Cha Vợ, Mẹ Vợ, Anh Vợ, Chị Vợ, Em Vợ.

 

Khi xưng hô với nhau giữa hai người th́ các chữ Rể, Dâu, Chồng, Vợ sẽ mất đi (Ví dụ Con Dâu nói với Mẹ Chồng: ” Con xin phép Mẹ”; hoặc Cha Vợ với con Rể: “Cha nhờ con việc nầy”) – Khi nói với người thứ ba th́ thêm “Rể… tôi”: Con Rể tôi, Con Dâu tôi, Cha Chồng (vợ) tôi, Mẹ Chồng (vợ) tôi.

 

6) Vợ chồng

 

T́nh vợ chồng người Việt rất đằm thắm, chân t́nh. Họ đối đăi với nhau rất lịch sự và tương kính.

 

Tiếng xưng hô của Chồng với Vợ trong gia đ́nh gồm có: Em, Cưng, Ḿnh, Bu nó, Má mày, Má nó, Má thằng cu, Mẹ nó, Bà, Bà nó, Mợ, Mợ nó, Ḿnh, Bậu, v.v…

Tiếng Chồng gọi Vợ trong khi nói chuyện với người khác gồm có: Nhà tôi, Bà nhà tôi, Má tụi nhỏ, Má sắp nhỏ, Má bày trẻ, Tiện nội, Nội tướng tôi, Bà xă, Bà xă tôi, Vợ tôi, v.v…

 

Tiếng xưng hô của Vợ với Chồng trong gia đ́nh gồm có: Anh, Cưng, Anh nó, Ba, Ba nó, Bố, Bố nó, Bố mày, Bố thằng cu, Ông xă, Cậu, Cậu nó, Ông, Ông nó, Ḿnh, v.v…

 

Tiếng Vợ gọi Chồng trong khi nói chuyện với người khác gồm: Nhà tôi, Ông nhà tôi, Ba tụi nhỏ, Ba sắp nhỏ, Phu quân tôi, Ông Xă, Ông Xă tôi, Ông Chồng tôi, Anh ấy, v.v…

 

Tại một vài nơi ở miền Trung người ta gọi Cha hoặc Mạ và thêm tên đứa con đầu: chẳng hạn đứa con đầu tên Long th́ vợ gọi chồng là “Cha thằng Long”; chồng gọi vợ là “Mạ thằng Long”; và người ngoài xung hô là “ông Long,” “Mụ Long” chứ không gọi tên thật (c̣n gọi là tên tục).

 

Những cặp vợ chồng đứng đắn, có giáo dục không bao giờ gọi nhau bằng “Mày,” “Thằng đó,” “Con đó” và xưng “Tao.” Họ t́m những lời lẽ dịu dàng đầy t́nh cảm yêu thương để gọi nhau. Chính v́ thế mà tiếng xưng hô giữa vợ chồng người Việt có rất nhiều, hơn xa tiếng xưng hô của vợ chồng người Tây phương.

 

C - Anh chị em của cha mẹ, anh chị em họ

 

– Anh của cha: Cả ba miền gọi là Bác.

– Vợ của anh cha: Cả ba miền gọi là Bác.

– Em trai của cha: Cả ba miền gọi là Chú.

– Vợ em trai của cha: Cả ba miền gọi là Thím.

– Chị của cha: Bắc gọi là Bác; Trung, Nam gọi Cô (hoặc O)

– Chồng chị của cha: Bắc gọi là Bác; Trung, Nam: Dượng (hoặc Trượng)

– Em gái của cha: Bắc, Nam gọi Cô; Trung gọi O.

– Chồng em gái của cha: Bắc gọi Chú; Nam, Trung gọi Dượng (hay Trượng)

– Anh trai của mẹ: Bắc gọi Bác; Nam, Trung gọi Cậu – người Trung c̣n gọi “Cụ” (?)

– Vợ anh trai của mẹ: Bắc gọi Bác; Trung, Nam gọi Mợ – người Trung c̣n gọi là Mự (?)

– Em trai của mẹ: Cả ba miền gọi là Cậu – người Trung c̣n gọi là Cụ.

– Vợ em trai của mẹ: Cả ba miền gọi là Mợ – người Trung c̣n gọi là “Mự.”

– Chị của mẹ: Bắc gọi Bác; Trung, Nam gọi D́.

– Chồng chị của mẹ: Bắc gọi Bác; Trung, Nam gọi Dượng (Trượng).

– Em gái của mẹ: Cả ba miền gọi là D́.

– Chồng em gái của mẹ: Bắc gọi Chú; Trung, Nam gọi Dượng (Trượng).

– Anh chị em họ: Cả ba miền vẫn gọi là Anh, Chị, Em như anh chị em ruột. Nhưng cấp bậc anh chị họ có nơi dựa trên tuổi tác cá nhân, có nơi, đặc biệt ở miền Trung, th́ tùy vị thế trên dưới của các bậc cha mẹ. Chẳng hạn người con của chú ḿnh dầu lớn hơn ḿnh cả 20 tuổi nhưng vẫn gọi ḿnh bằng Anh và ḿnh gọi lại bằng Chú (tức là Chú em).

– Bác, chú cô d́… gọi các con anh em ḿnh bằng Cháu.

 

Trong cách xưng hô với anh chị em của cha mẹ, người Bắc ưu tiên tuổi tác khi gọi anh, chị cha và mẹ là Bác, và cấp nhỏ là Chú Cậu Cô Mợ và chứ không dùng chữ “Dượng.”

 

Người Nam và Trung ưu tiên về nội ngoại, thân sơ. D́ th́ luôn bên ngoại dù tuổi cao hay thấp, Cô (hoặc O) th́ luôn bên nội dù là chị hay em của cha. Chú th́ chỉ dùng cho em cha, thuộc bên nội thôi. Người không thuộc ḍng máu cha mẹ thi gọi là Dượng (hay Trượng), Mợ, Thím để phân biệt với Bác Trai, Chú, Cô, Cậu là anh em ruột thịt. Chỉ có cách gọi Bác Gái (vợ anh trai của cha) là một ngoại lệ.

 

 

II- Xưng hô ngoài xă hội

 

Ngoài xă hội, cách xưng hô từ trường học, cơ quan chính phủ, sở làm cho đến chợ búa thực ra không có một quy tắc, nguyên tắc hay định luật nào nhất định viết trên giấy tờ. Cách tốt (và an toàn) nhất là dù ở hoàn cảnh nào, vị trí nào, ḿnh luôn luôn khiêm tốn, lịch sự, lễ phép, t́nh cảm và tế nhị; tránh làm phật ḷng, xúc phạm người khác. Kết quả của sự cẩu thả, tùy tiện có thể gây đổ vỡ thiệt hại cho bản thân ḿnh và người khác. Nên nhớ là “Golden Rules” (“So in everything, do to others what you would have them do to you” – Matthew 7:12” – Đừng làm cho người khác những ǵ ḿnh không muốn người khác làm cho ḿnh”) sẽ là chân lư cần thiết muôn đời: Tôn trọng người th́ người sẽ tôn trọng ḿnh là vậy.

 

1)    Xưng hô ở nơi công cộng, chợ búa

 

Đây là hoàn cảnh dễ gây lúng túng nhất cho chúng ta bởi v́ đối tượng là người xa lạ. Trường hợp này chúng ta phải tùy thuộc vào sự quan sát và ước đoán về tuổi tác và giới tính mà xưng hô. Điều cần nhất vẫn là phải khiêm tốn lễ phép và tế nhị. Tôi đề nghị một điều “Nếu ḿnh ở thế kẹt, không biết phải xưng hô như thế nào cho phải phép, cho thỏa đáng th́ cứ mạnh dạn hỏi người ḿnh đang phải nói chuyện là ḿnh nên gọi họ như thế nào?” Người Mỹ họ hay làm như vậy (“What should I call you?”); rất an toàn, không có ai bị thương cả!

 

2) Xưng hô ở trường học

 

Văn hóa Việt Nam đề cao việc học hành và sự giáo dục; đồng thời kính trọng người dạy dỗ; xếp hạng và nâng cao bậc “Thầy, Cô” lên trên cả cấp sinh thành (bậc cha mẹ). Thành ra, lễ phép trong việc xưng hô với Thầy Cô là chuyện phải làm. Kể ra, xưng hô với Thầy Cô cũng đơn giản: “Thưa Thầy,” “Thưa Cô…” Không gọi Thầy Cô bằng tên tục. Chúng ta có thể xưng Em (hay Con) là đủ. Ngay cả trường hợp ở dưới quê, học tṛ đi học trễ tuổi nên tuổi tác gần như suưt soát với Thầy Cô nhưng vẫn phải xưng hô với Thầy Cô như các học tṛ nhỏ khác. Ở bậc Đại học th́ có vẻ thông thoáng hơn. Sinh viên c̣n có thêm thông lệ xưng hô với Thầy Cô qua học hiệu như “Thưa Giáo Sư,” Thưa Tiến sĩ…” Sinh viên lớn tuổi có thể xưng “Tôi” thay v́ “Em” hay “Con.”

 

3) Xưng hô ở sở làm, tại các cơ quan chính quyền

 

Sở làm, nhất là công sở, không phải là gia đ́nh do đó các nhân viên nam hay nữ phải thẳng thắn dùng đại danh từ cho ngôi thứ nhất là “Tôi” – không có ngoại lệ. Ngôi thứ hai (đối tượng được gọi) có thể được gọi là Ông, Bà hay Ông, Bà cộng thêm chức vị (Thí dụ: Ông Giám đốc, Bà Chủ Tịch Ban Quản Trị…). Tuyệt đối không dùng các danh xưng có tính cách thân mật quen thuộc của gia đ́nh như Chú, Bác, Cô, D́, Cậu Mợ, Thím, Anh, Em, Con, Cháu v.v.. Chuyện đáng buồn là ngày nay cách gọi thiếu dân chủ, thiếu đứng đắn, thiếu chuyên nghiệp loại này đă lan tràn qua mọi ngơ ngách lớn nhỏ của công sở đến cả các cấp cao nhất của chính phủ cộng sản và cả ngoài xă hội dân sự.

 

Tôi xin trích một đoạn đối thoại trong một cuộc họp báo tầm quốc gia về vấn đề lớn (đó là “cá chết / môi trường”) có tính cách quốc tế giữa ông Vơ Tuấn Nhân, Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên Môi Trường của vi-xi và một phóng viên báo chí trong nước như sau:

 

Phóng viên:

– Không. Không. Em chỉ hỏi là ḿnh nên đưa ra một cái mốc thời gian…

Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi Trường Vơ Tuấn Nhân ngắt lời:

– Không. Không. Để cho anh nói hết. Nói riêng với em…

 

Trới đất! “Anh-Anh/Em-Em” cái nỗi ǵ ở chỗ đang nói chuyện đứng đắn và chuyên nghiệp này… Đây đâu có phải là lúc nói chuyện thường t́nh mà cứ phải dùng cái “văn hóa du kích” khi c̣n đắp mô đặt ḿn chặn xe đ̣ trong sự nghiệp “chống mĩ cứu nước,” hay lúc t́nh cờ gặp nhau khi đang khiêng tải đạn dược, chuyển quân dụng ở trên “đường ṃn hồ chí minh” dưới “địa đạo củ chi” ngày xưa!? Tương tự, một vấn đề đă nêu ở trên của một ông người Việt tị nạn gọi Thị Trưởng Tạ Đức Trí là “Anh Thị trưởng” cũng sai trái y hệt như vậy thôi: Hoàn toàn thiếu đứng đắn và rất chướng… Nghe rất bịnh.

 

 

III- Vài đề nghị thay đổi cách xưng hô

 

Qua sự phát triển nhanh chóng của khoa học và kỹ thuật, nhất là kỹ thuật tin học, chúng ta có cơ hội tiếp cận với các văn hóa lớn ngoài Việt Nam chỉ qua vài cái “bấm” trên “con chuột điện tử.” Có nhiều cái hay của họ ḿnh nên học hỏi; đồng thời những cái ǵ tốt, những cái có tính cách cá biệt bản sắc dân tộc Việt Nam, chúng ta cần phải duy tŕ và phổ biến đến họ. Chúng ta sẵn sàng ḥa nhập và hội nhập nhưng nhất định không chịu để văn hóa 4000 năm của ḿnh ḥa tan (melting) vào những văn hóa lớn rồi bị tiềm thực biến mất. Tuy vậy, cũng không nên quá bảo thủ: Cái hay cần học hỏi; cái dở nên bỏ bớt đi. Chúng ta không cần một cuộc cách mạng văn hóa mà chỉ cần một sự thay đổi thận trọng để thích hợp; nhất là cần một sự dân chủ hóa các lối gọi, xưng hô ở cơ quan chính quyền và ngoài xă hội. Người dân đen yếu nhỏ bé thiếu quyền lực, cũng như giới trẻ thiếu kinh nghiệm không thể bị người lớn, cấp trên gọi một cách thấp cấp khinh miệt như “Mày, “Chúng mày,” “Em,” “Cháu…”

 

“.. c̣n trời c̣n đất c̣n non nước,

có lẽ ta đâu măi thế này.”

(Nguyễn Công Trứ)

 

“… lời nói không mất tiền mua,

lựa lời mà nói cho vừa ḷng nhau.”

(Ca dao)

 

 

Trần Văn Giang

Orange County, ngày 24 tháng 2 năm 2017

___________

 

Tham khảo

 

-“Xưng Hô Trong Gia Đ́nh Việt Nam” – Nguyễn Đăng Trác

-“Cách Xưng Hô Trong Gia Đ́nh Việt Nam” – Cao Thu Cúc

-“Quan hệ Gia Đ́nh Làng Xóm của Người Quảng Ngăi” – Địa Dư Chi Quảng Ngăi

-“Cách Xưng Hô và Quan Hệ Trong Gia Đ́nh Ḍng Họ” – Đinh Khắc Thiện

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính