Nước mắt trông theo


Trần Phương Khanh

 

 

Như cơn gió lốc, thằng Tùng mở bung cửa, chạy thẳng tới bàn thờ, quơ tay cầm cái bọc nylon mở ra, lựa lấy cái áo thung màu olive của nó ôm vào ngực, và cũng lại như lúc vào, nó quay lưng chạy ra sân, phóng đi mất hút. Bà Thắng năy giờ im lặng nh́n con trai, chưa kịp lên tiếng đă thấy nó bỏ đi. Bà hốt hoảng gọi với theo: “Tùng, Tùng ơi! Con về sao lại đi Tùng ơi.” Bà cũng vụt đuổi theo nó, vấp ngă ngay ngưỡng cửa.

 

Mở bừng mắt, ngồi bật dậy, thở dốc, bà Thắng nh́n ra tấm cửa bằng phên liếp, đă bị cơn gió lùa thổi bung, nằm trên nền nhà đất ẩm. Trời mưa rả rích, cơn mưa rừng đến từ lúc nào bà Thắng đâu có biết. Bà bị bệnh đă hơn mười ngày nay, ho như xé phổi, từng cơn, từng cơn vật vă thể xác. Toàn thân chỗ nào cũng đau, các khớp xương, bắp thịt và đầu cũng vậy, bà cảm thấy như hàng trăm con ḍi, con bọ đang ăn trong óc bà. Nhức buốt vô cùng, bà quá khổ v́ chứng bệnh đang hành hạ ḿnh. Bà Thắng nh́n lên bàn thờ, cái bọc nylon, gói chiếc áo thung nhà binh của con trai vẫn c̣n nguyên chỗ cũ, bụi phủ… Bà nhận ra là sự trở về của thằng Tùng – đứa con trai độc nhất của bà – chỉ là giấc mơ đau đớn như thân xác bà đang chịu đựng lúc này.

 

Mất thật rồi! Không c̣n cách nào và chẳng c̣n ai có quyền phép ǵ để mang trả cho bà đứa con ngàn triệu lần yêu thương được nữa. Ba mươi năm rồi c̣n ǵ! Bà bỏ Saigon lên khu Kinh Tế mới Cẩm Đường, để đợi mong con về với mẹ, mà vẫn biệt tăm. Hơn ba chục năm c̣m cơi, lao khổ để nuôi cái hy vọng ngọt ngào, ôm đứa con trai vào ḷng mà ṿ tóc nó, xoa tới tấp trên cái đầu hớt tóc kiểu bàn chải của “thằng chó.” Như những lần nó về trước đây.

 

Ba mươi ba năm rồi con ơi! Tùng ơi! Mẹ ngắt từng hơi thở cố dành lại, để chỉ mong được nh́n thấy con về với mẹ một phút, một giây thôi, đủ thỏa ḷng mẹ rồi Tùng ơi! Vậy mà con vẫn biệt mù tăm tích. Con chết thật rồi phải không? Sao lại như thế được nhỉ? Sao lại có chuyện con bỏ mẹ mà đi, ba mươi ba năm rồi không ghé về thăm mẹ được một giây? Tại sao thế. Tại sao con tôi bị biệt tích? Ai đem nó đi biệt?

 

Bà cố dằn cơn ho và chịu đựng cơn đau để đứng dậy, quơ chân t́m đôi dép Nhật, chỉ c̣n cái đế, quai cũng đă đứt, được thay bằng sợi dây dừa. Bà Thắng đưa tay với cây gậy dựng ở đầu giường, chậm chạp từng bước nặng nhọc, đi tới bàn thờ, bà ngước mắt nh́n hai tấm h́nh chồng và con trai. H́nh ông Thắng quá cũ, vàng mốc, góc trái đă tróc mất mảng màu đen trên cái cổ áo vét của ông; kế bên là thằng Tùng, nó đâu có chụp h́nh bao giờ, bà phải lục trong cái rương đựng quần áo của nó, tới tận đáy mới t́m thấy cái h́nh nó chụp lúc nó mới đăng lính. H́nh làm hồ sơ, nên có cái bảng ghi số quân để ngang ngực, h́nh nhỏ bằng hai ngón tay.

 

Thật ra bà đâu có thờ thằng Tùng, nó chưa chết mà, nó chỉ bỏ đi đâu đó, sau lần nó về nhà lần cuối cùng trong sự hốt hoảng, để thăm bà mấy phút. Bà c̣n nhớ nó vội vàng cởi cái áo thung màu olive đang mặc, để thay cái khác. Chiếc áo bẩn bà đă giặt sạch đợi con về lấy đă hơn ba mươi năm, vẫn c̣n để trên góc trái bàn thờ. Làm sao bà quên được buổi chiều sầu thảm ấy.

 

 

Tất cả mọi con đường đều ùn ùn ḍng người, ḍng xe xuôi ngược. Tiếng c̣i, tiếng súng từ xa, gần, dội lên từng chặp. Khu Thị Nghè, nơi bà ở, mọi người đang cuồn cuộn chạy vào nội ô, hơn một lần nơi này đă bị giặc chiếm, nhà cháy, người chết. Đánh nhau cả tuần lễ mới hết. Bây giờ đang đánh nhau bên kia cầu xa lộ. Bà Thắng cảm thấy như nghẹt thở, đứng lên ngồi xuống hàng chục lần, tâm trạng phân vân, muốn theo mọi người tạm xa nhà ít bữa, nhưng bà suy nghĩ măi mà cũng chưa quyết định được là đi hay ở. Và, bất chợt bà nghe tiếng xe ngừng ngoài đầu ngơ, thằng Tùng chạy vội vào nhà, nó nói: “VC đă đến gần lắm rồi má! Tụi con đang đánh với chúng nó ngoài xa lộ, má liệu đi đâu đó đi. Không chừng nó sắp pháo kích vào khu nhà ḿnh đó, ở nhà nguy hiểm lắm má!”

– Ừ, từ từ chút nữa má sẽ tính, mày ăn ǵ chưa, má lấy cơm cho con ăn nha?

 

– Thôi má ơi, lẽ ra con đâu có ghé nhà được, đang đánh mấy cái chốt của nó, hết đạn M-79, đợi măi không có ai tiếp tế, gọi máy họ cũng chỉ nói chờ. Ông Đại Úy, con và hai người nữa chạy về phía sau, chỗ mấy đơn vị pḥng thủ nội ô xin đỡ ít trái. Con phải đi ngay, tụi nó đợi ở “ngoải.”

 

Thằng Tùng chỉ kịp thay chiếc áo lót, uống ly nước rồi tất tả chạy đi. Nó chẳng quay lại nh́n mẹ một lần. Lúc đó là 12 giờ 45 phút ngày 28 tháng 4. Đến tận bây giờ, bà héo hắt đợi con về, niềm mơ ước được nh́n đứa con trai vàng ngọc của bà, bước qua ngưỡng cửa căn nhà đă từng giây hiển hiện trong mọi ư nghĩ của bà.

 

Ngày 30 tháng 4 năm 1975 – Bà nhớ rất rơ – Tiếng súng vẫn c̣n nổ nhịp nhàng từng lúc. Tiếng lớn tiếng nhỏ, rộ lên rồi lại im. Tuy đă gần nhưng vẫn c̣n ở bên kia cầu xa lộ, chưa bắn nhau trên đường phố. Rồi, bỗng dưng bà nhe radio đọc lệnh buông súng, chờ bàn giao. Sao thế nhỉ? Như vậy là QLVNCH thua rồi! Những người lính như con bà thất trận rồi chứ c̣n ǵ nữa!

 

Bà Thắng đóng kín cửa, cố đẩy chiếc bàn học của thằng Tùng ở góc nhà, chẹn ngang cửa ra vào, đề pḥng trong lúc hỗn quân, hỗn quan bọn mất dậy đi hôi của, mặc dù nhà bà chẳng phải là nhà giầu. Khoảng chừng 1 giờ sau khi radio đọc lệnh đầu hàng, bà Thắng lắng nghe động tĩnh, không xẩy ra sự ǵ, bà mở cửa nh́n ra phía đại lộ, thấy mọi người cũng đang rụt rè rời nhà đi ra ngoài, bà cũng đi theo. Đến lộ, bà nhận ra mọi sự đă sụp đổ thật rồi. Những chiếc xe tăng, những con người lạ hoắc, mũ tai bèo, quần áo coi dị hợm đối với bà đang chĩa mũi súng từ từ tiến vào thành phố Saigon, thủ đô VNCH, bà tự hỏi vậy là VC chiếm mất nước ḿnh thật rồi sao? Thế những người Iính Cộng Ḥa đi đâu hết? Thằng Tùng của bà nữa, đơn vị của nó “bàn giao” xong chưa? Mà sao măi vẫn chưa thấy nó về.

 

Có tiếng chân bước vội vă sau lưng, quay lại bà nh́n thấy lác đác mấy người lính VNCH, đă bỏ quân phục, có người ở trần, người th́ áo chemise chẽn, bó chặt lấy thân, quần xà lỏn – áo quần vừa xin được của ai đó. Họ đang đi lầm lũi từng bước thất thểu, có người khóc không thành tiếng. Họ dùng những con đường hẻm ngang dọc để t́m về gia đ́nh. Trời bỗng dưng tối sầm, mây xám giăng ngang, và những giọt mưa rơi đây đó trên mặt đường, không gian dường đang khóc ở trên cao.

 

Bà Thắng chợt nghe có tiếng nói nhỏ bên cạnh, hai người đàn bà vừa ghé tai nhau th́ thào lúc vượt qua mặt bà. Họ đi như chạy về phía trước: “Tội nghiệp quá chị Năm ơi! hai người lính đó không biết “uưnh” ở đâu mà một người bị thương, họ d́u nhau d́a tới đầu hẻm 295. Hai người ngồi lại, họ lấy súng tự bắn nhau, tự vận chết hết trơn rồi!”

 

Bà Thắng chột dạ, nghĩ nhanh đến thằng Tùng, bà cố dằn cơn hồi hộp, bước vội về phía con hẻm 295. Kia rồi, hai ngươi lính nằm trên lề đường, họ mặc đồ rằn ri, bà Thắng càng hoảng hốt hơn, bước vội tới gần. Bà thở một hơi thật dài, nỗi lo âu vuột khỏi lồng ngực. Một chút mừng lóe nhanh trong óc. Hai người lính BĐQ nằm chết bên nhau trong tư thế một nằm ngửa, một nằm nghiêng gối đầu lên bụng bạn. Họ đă chết nhưng mắt vẫn mở, trời cao mây xám vẫn bay trong ḷng con ngươi. Bà Thắng bỗng nhận ra ḿnh tàn nhẫn, vô duyên. Ai chết miễn không phải con bà là được.

 

Bà tự sỉ vả ḿnh thật nặng. Bà khấn thầm trong ḷng, “Lậy Trời, lậy Phật xin gia hộ độ tŕ cho hai người lính này chết thảm ở đây. Làm sao bây giờ, ai lo cho họ? Gia đ́nh họ ở nơi nào? Hai người lính tuổi c̣n trẻ, nhỏ hơn cả thằng Tùng nữa. Tại sao họ lại tự bắn để cùng chết trong lúc giặc đang vào thành phố như thế này.”

 

 

 

Mấy thằng mất dạy, lũ cỏ đuôi chó, trộm cắp, móc túi, biến thành Việt Cộng!

 

Bỗng một loạt đạn nổ ṛn, chiếc xe jeep VNCH cắm cờ Việt Cộng thắng gấp, thêm một tràng liên thanh nữa, mọi người chạy dạt ra, có người co chân nhảy sát vào hiên nhà, người th́ té lăn xuống mặt đường. Một toán “VC con” nhảy xuống xe, tay trái đeo băng đỏ, tay phải cầm súng M.16. Mấy thằng mất dạy, lũ cỏ đuôi chó, trộm cắp biến thành Việt Cộng! Một thằng trong bọn khoác khẩu M.16 lên vai phải, thêm cây súng lục của Cảnh Sát nhét lưng quần trước bụng. Chắc nó là thằng chỉ huy nên cất giọng lấy oai:

– Đồng bào nghe đây, giải phóng rồi, nhà nước độc lập rồi. Mừng cách mạng thành công. Yêu cầu đồng bào giải tán, ai về nhà nấy sinh hoạt b́nh thường. Hai thằng lính ngụy ác ôn này chết là đáng lắm, chúng nó nợ máu nhân dân th́ phải trả.

 

Chẳng ai nói một lời, lặng lẽ trở về nhà. Bầu trời xám hơn, mây xuống thấp, luồng gió lạnh thổi áo bà Thắng bay lất phất, dường như mùa thu bỗng có trong ngày hôm nay. Trên đường quay lại nhà, bà nghe tiếng một ông già:

– ĐM. Mấy thằng chó đẻ, mới hồi hôm tao thấy tụi khốn nạn này c̣n lạng quạng chỗ chợ Thị Nghè, ŕnh móc túi, giựt giọc, bữa nay đă là cách mạng. Thiệt hết biết! ĐM. tụi bay mà không có súng trên tay, tao dộng thấy con đĩ mẹ tụi bay.

Bà Thắng không dám ngoái nh́n lại coi ai đang nói sợ bị vạ lây, bà đi nhanh về nhà để chờ con trai. Bà nuôi hy vọng thằng Tùng sẽ được yên thân, nó chỉ là Trung sĩ không phải quan.

 

*  *  *

 

Chiến tranh mỗi ngày một gần hơn với làng cô Ngân. Máy bay Tây đảo qua, đảo lại trên vùng quê thường hơn. Dường như ngày nào cũng có con “bà già” bay vè vè trên trời ḍm xuống vùng ruộng chiêm trũng này, lần nào cũng vậy hễ bà già ṿng ṿng từ 10 đến 15 phút là sau đó đại bác từ trên phố phủ bắn về, từ đồn Cầu Họ bắn qua, ít nhất cũng cả chục tiếng nổ. Thôn xóm của Ngân chẳng ai dám ra đồng mà làm lụng đông đúc nữa, đă có lần dưới xóm Thủy, đạn đại bác rơi trúng ngay chỗ mấy người đàn bà đang ngồi nghỉ trên bờ ruộng, chết cả sáu người.

 

Gia đ́nh Ngân thuộc loại khá giả trong làng, trong tổng, v́ cha cô là lư trưởng và cũng là một nhân vật có vai vế trong làng. Ruộng vườn cung cấp thóc lúa cho gia đ́nh cô mỗi vụ đủ dùng, c̣n dư ra ít nhiều. Nhưng năm nay th́ cả làng đang bị đói, gia đ́nh Ngân cũng trong số ấy. Bố mẹ Ngân có hai người con. Anh Trọng của Ngân, đi kháng chiến ngay từ buổi đầu. Trọng học, thi đậu bằng thành chung, làm việc tại Nam Định và cũng tại đó Trọng cùng đồng đội vào ATK (An Toàn Khu) luôn, chưa ghé về nhà lần nào.

 

Thỉnh thoảng, ông bà Lư Thạc – Bố mẹ Ngân – nhận được mẩu nhắn tin từ đâu đó là t́nh h́nh chưa cho phép. Bao giờ kháng chiến thành công, con trai ông bà sẽ về nhà. Ngoài ra c̣n có câu kèm theo “Thầy đẻ sốt sắng ủng hộ kháng chiến càng nhiều càng tốt, hăy hy sinh bây giờ, tiền bạc, lương thực có đầy đủ th́ quỹ nuôi quân mới dễ dàng chăm lo cho bộ đội, có đủ sức mà đánh giặc Pháp và tay sai Việt gian. Ông bà Lư Thạc có hỏi ǵ thêm cũng chỉ được người liên lạc cười tự đắc trả lời: “Cụ đừng lo ǵ cả, anh ấy đi kháng chiến là anh hùng chứ có phải đi làm nô lệ cho Tây như trước đâu. Cụ nên mừng và đóng góp cho quỹ kháng chiến nhiều hơn nữa mới phải. Các đồng chí ấy được đảng chăm lo, giáo dục, soi đường cho mọi người tiến lên, dưới ánh sáng của cách mạng. Cụ phải tuyệt đối tin tưởng, chao đảo là hỏng đấy.”

 

Riêng bà v́ nhớ con có gặng hỏi cách nào cũng không bao giờ biết Trọng đang làm ǵ và ở đâu. Đó là nguyên tắc bảo mật của mọi cuộc kháng chiến. Ông bà Thạc và Ngân có xin liên lạc viên cho gởi ít chữ cho Trọng cũng không được – Tuyệt đối không đem theo một mẩu giấy dù là chỉ một chữ – Chẳng may bị lọt vào tay giặc th́ khốn. Tất cả chỉ là lời nhắn mà thôi, tuy nhiên nếu có muốn gởi tiền hay thuốc tây trị bịnh th́ được. Tốt nhất là gởi tiền, dễ mang và không nguy hiểm. Tiền gởi cho thân nhân kháng chiến mà nhiều th́ công cuộc kháng chiến càng mau chóng thành công.

 

Làng của Ngân có tên là làng Tán, các con đường Hà Nội, Nam Định gần 4 kí lô mét, sâu măi trong cánh đồng chiêm, lụt lội là chuyện xẩy ra hàng năm. Chỗ nào cũng chỉ thấy mênh mông nước trắng. Cây lúa cứ phải ngoi lên theo mực nước để trổ đ̣ng, kết trái. Mùa gặt mới là nỗi cực nhọc. Người thợ gặt phải kéo theo chiếc thuyền, khi cắt lúa, phải d́m ḿnh xuống nước dùng liềm cắt ngầm, rồi xếp lúa lên. Khi thuyền đầy kéo tới một g̣ cao hay con đường bờ. Những người có nhiệm vụ vận chuyển đă đón sẵn, bó thành từng bó, gánh về làng. Chịu lạnh, chịu cho đỉa đeo như thế cả tháng, mỗi ngày từ sáng đến chiều. Mọi hoạt động của chính quyền kể như không có và không cần biết đến. Thỉnh thoảng từ trên phố phủ (huyên lỵ), mới mở một cuộc hành quân ruồng xét. Mỗi lần như vậy, máy bay bà già quần quần trên trời, nghiêng qua ngó lại, đại bác bắn dọn đường sau đó mới là những tốp lính từ từ băng đồng tiến vào làng, vừa đặt chân tới b́a làng là mấy ông Tây bắn như văi đạn, bờ tre, gốc dứa, ao cá cũng bắn, vừa bắn vừa cười coi như là một tṛ vui.

 

Đă không ít người bị đạn lạc như bà Quản Trúc, người cô góa bụa, mù ḷa của Ngân, nghe tiếng súng nổ phía chuồng heo, sợ heo chết hay bị bắt mất, bà Quản Trúc lần ṃ ra sân, mới ḷ ḍ được vài bước, bà bị một viên đạn từ đâu đó chui thẳng vào hốc mắt, phá toang hoác ra sau gáy. Bà Quản không kêu được một tiếng, ngă vật xuống chết tức khắc. Óc, máu chảy đầy một vũng, mấy con chim trên cành sà xuống mổ ăn lia lịa. V́ vậy, mỗi khi có tiếng súng nổ là mọi người đều tản mỏng để trốn. Đàn bà con gái, đàn ông tuổi sồn sồn chạy ra cánh đồng, ngâm ḿnh trong ruộng lúa để lính Tây không thấy. Nếu để bị bắt gặp th́ chuyên chẳng lành sẽ đến ngay. Hăm hiếp và chết chóc tới tức th́…

 

Sau này lập tề, trên huyện cho dựng một đồn do lính Quốc Gia trấn giữ, ngay ngă ba đường số 1 và con lộ nhỏ đi vào chợ huyện. Cũng chẳng hơn ǵ, tuy không phá phách bắn bừa như những anh lính Tây, nhưng có khi cả tháng họ mới vào làng, tập họp dân chúng, nói năm điều ba bốn chuyện, giải thích điều này việc kia chừng vài tiếng đồng hồ, họ rút trở về đồn. Chuyện cũ vẫn như cũ! Có nghĩa là ngôi làng Tán của gia đ́nh Ngân tuy ở vùng tề, thực tế nó chính là con mắt của An Toàn Khu. Cán bộ, liên lạc, từ chiến khu, liên khu luôn luôn có mặt, không kể ban đêm, ngay cả ban ngày họ cũng tổ chức những buổi học tập. Phát động phong trào tích cực góp quỹ kháng chiến, ngày càng nhiều hơn. Hũ gạo nuôi quân cứ tăng dần, mỗi gia đ́nh phải tự giác tăng số lượng đóng góp. Thuế nông nghiệp cũng đă bắt đầu tăng gấp hai. Cuộc sống của gia đ́nh Ngân đă đến mức bần hàn.

 

Trước kháng chiến, dù chỉ có trên sáu mẫu ruộng, ông Lư Thạc, canh tác bằng cách thuê người làm công, tất cả mọi việc từ gieo mạ, cấy gặt đều thuê người. Bây giờ an ninh không có, đạn bom ưng nổ là nổ. Thanh niên đi lên chiến khu, đi bộ đội và cũng có cả di lính Quốc Gia nữa nhưng rất ít và thân nhân của các người này sống không nổi trong làng cũng đă phải bỏ đi phiêu bạt nơi thành phố hay chốn nào đó để tránh bị khủng bố. Với tất cả sự cố gắng, ông bà Thạc cũng chỉ canh tác được hai mẫu ruộng, c̣n lại th́ đành bỏ hoang. Lúa thu được từ mỗi vụ mùa, đóng thuế đă gần hết chỉ c̣n lại chút ít ăn cầm chừng, chống đói.

 

Bà Thạc phải ra đồng cùng với Ngân hai mẹ con ṃ cua bắt ốc. Tát nước chỗ này be bờ chỗ kia để vớt mớ tép, mớ cá lẹp. Về, nếu nhiều th́ đem bán bớt c̣n để lại một ít kho mặn. Điều may mắn là nhà ông lư Thạc đất khá rộng, trong vườn trồng cây ăn trái cũng khá nhiều, để thay gạo, bà Thạc đă kho cá với mít non, rồi lại đổi món, nấu chuối xanh – gọi là ốc nấu chuối cho sang. Vài ba con ốc, ít lá tía tô, nấu nguyên cả nải chuối. Ăn xong có bữa ông Thạc nói đùa với vợ: “H́nh như bà bỏ đá tảng vào bụng tôi, sao thấy nặng quá.” Bà Thạc thở dài: “Cơ ngơi này chắc ḿnh c̣n đói khổ nữa chư chưa thôi đâu ông ơi! Tháng sau nghe đâu lại có lệnh thâu thêm thuế thịt nữa đấy. Mỗi gia đ́nh bổ đồng 40 cân thịt quy ra tiền mỗi năm. Cán bộ nông nghiệp sắp về làng dạy cách nuôi gà vịt, lợn để cho chúng mau lớn, nặng cân mà nộp thuế nuôi quân kháng chiến.

 

– Nếu thế chỉ c̣n nước chết thôi.

– Chết được th́ may quá!

 

*  *  *

 

Đời sống của dân làng trầm xuống, tất cả mọi thứ đều cạn kiệt. Mấy năm trước c̣n có rơm rạ để đun nấu, giờ đây cũng hết, thay vào đấy là thân cây chuối, chẻ dọc phơi khô. Lúc đun nấu chỉ có lửa không có than để ủ, cháy xong là tàn luôn. Người trong làng, gặp nhau ngoài ngơ,ngoài đồng, chẳng ai muốn chào hỏi hay chuyện tṛ giây lát. V́ đă xẩy ra trường hợp, cơ cực quá, thuế không đủ đóng, than thân trách phận, kháng chiến nghe được cho người về dẫn đi một năm sau mới được tha về – Mặt xanh nanh vàng, cậy răng cũng không dám thở dài nữa.

 

Hai mẹ con Ngân từ sáng sớm đă ra ruộng để quơ cào tôm tép, bắt được bà lựa những con ngon, béo mập, mang lên chợ huyện bán, kiếm chút đỉnh tiền lời. Chẳng có gạo, bà mua khoai lang, về ăn giặm thêm với mít non luộc. Khóc măi đă cạn nước mắt, bà Thạc quắt queo như thân cây khô. Ông Lư Thạc th́ gần như thành tượng đá, sáng, trưa, chiều, tối ông lẩn quẩn với những cây mít, cây hồng, cây cam, cây khế ngọt. Những thứ cây này trở thành vô duyên v́ bán chẳng ai mua, ăn trừ bữa không được. Chỉ c̣n quả mít, nải chuối th́ lại càng không dám bán. Quét chỗ này, nhặt lá khô chỗ kia chán rồi ông vào nhà nằm như vô hồn trên chiếc tràng kỷ, vắt tay lên trán lặng ngắt hàng giờ.

 

Cuối Thu năm 1952, những cơn gió xa từ phương Bắc đă thổi về heo hắt, cây đă trụi lá, khom lưng chịu nổi cô quạnh. Buổi sáng vừa thức dậy, Ngân đang chuẩn bị cái giỏ, sợi dây lạt quấn ngang lưng, ống vôi trộn mồ hóng trừ đỉa, để sẽ qua đồng làng Gai bên cạnh để ṃ cua, vạt tép như mọi ngày.

– Ngân ơi, lên đây thầy bảo cái này. Ông Lư Thạc gọi con gái.

 

Ngân từ nhà ngang bước lên đă thấy bố mẹ đang ngồi trên cái chơng tre vẫn được dùng làm bàn ăn, bà Thạc nói:

– Vào đây con, ngồi xuống nghe thầy con dặn.

 

Ngân ngồi xuống kế bên mẹ, ngạc nhiên và lo lắng không hiểu chuyện ǵ mà lại lạ như sáng nay thế này. Ông Lư Thạc cất tiếng, giọng trầm, rè, xúc động:

– Thầy đẻ quyết định hôm nay cho con lên ở trên nhà cô Cửu Phúc. Cô ở trên phố Phủ đang bán tạp hóa cũng đỡ không đói con ạ. Thầy đă liên lạc được, cô Cửu nhắn về cho con lên ngay, phụ với cô buôn bán và lâu lâu lên tỉnh cất hàng với cô.

– Thầy đẻ! Con chả biết ra sao cả, con lên cô Cửu th́ thầy đẻ ở nhà với ai. Thôi, cho con ở nhà khi nào quá lắm hẵng hay thầy ạ!

 

Ông Lư Thạc gằn từng tiếng quyết định: “Con phải đi ngay sáng nay, đẻ con sẽ đi cùng nhưng đến b́a quốc lộ th́ đẻ về, con cứ dọc quốc lộ đi thẳng đến nhà cô Cửu. Đi ngay bây giờ, lấy quần áo nhét vào trong cái giỏ cua ấy và con mặc thêm cái áo nữa vào bên trong.

 

Quay sang vợ, ông nói tiếp: Bà đi với con, cứ xuôi về phía làng Gai, bắt vài con tôm con cá ǵ đấy, rồi hai mẹ con đi sang đồng An Tập một khoảng xa xa hăy đổ ngược ra phía quốc lộ. Cẩn thận. Chúng nó bắt gặp, chặn lại là hỏng hết.

 

– Con đă nói cho con ở nhà, đói khổ bao nhiêu con cũng chịu, con đi bỏ thầy đẻ làm sao đành!


– Con nghe thầy nói lời cuối cùng này, nếu con cứ nhất định căi, thầy sẽ thắt cổ chết cho con xem, thà tao chết trước khi cớ sự xẩy đến cho mày.

 

Ngân lau nước mắt, khóc rấm rứt. Bà Thạc giọng ướt đẫm và nghẹn: “Con ơi, mày không lên cô Cửu th́ cả nhà ḿnh cùng chết. Mấy hôm trước thằng mơ X̣e nó lẻn đến nói cho thầy biết là cuối tháng này, làng ḿnh phát động đợt dân công 6 tháng, những người đi dân công đợt đầu có tên con đấy. Mơ X̣e bây giờ là Trưởng ban Thông Tin, nó thương nể thầy con nên cho hay để tính. Lộ ra th́ thằng X̣e ốm đ̣n, rồi c̣n ở tù nữa, nhà ḿnh cũng nguy con ạ!”

 

Ông Lư Thạc đă đứng sau lưng con gái từ bao giờ. Không khóc nhưng mắt ông đỏ lên, đưa tay xoa đầu con, ông nói như mất hơi:

– Con lên ở với cô Cửu Phúc (cô Phúc là em gái ông, chồng được phong hàm Cửu Phẩm của nhà vua), cố mà giữ ǵn, để xem t́nh h́nh thế nào đă, thầy đẻ sẽ nhắn cho con sau. Thôi hai mẹ con đi đi.

 

Ông Thạc quay lưng bước vội về phía trường kỷ, ngồi vật xuống. Ngân và mẹ cùng lau nước mắt, thu xếp đồ đạc, Ngân mặc thêm chiếc áo, nhét vào giỏ cái quần. Mấy thứ vặt vănh Ngân để lại cho mẹ. Có nhiều nhặn ǵ đâu, mấy năm rồi không may thêm được cái áo.

 

Mẹ con bà Thạc giữ vẻ b́nh thản như mọi ngày, đi về hướng xóm Thủy để sang cánh đồng làng Gai. Hai người lội xuống ruộng, như hai cái xác giữa đồng nước.

 

Con lộ nhựa, đường xe lửa đă ở trước mặt. Bà Thạc vịn tay con gái leo lên lề đường, bà và Ngân dơi mắt nh́n quanh. Cả hai chiều Nam Bắc đều vắng bóng người. Con đường sắt chạy cặp bên quốc lộ hiện mầu hoen rỉ lâu rồi, không một chuyến tầu xuôi Nam, ngược Bắc. Ngân nh́n theo hai thanh ray song song bên nhau, chặp lại ở nẻo xa hút mắt. Con chim cu gáy duy nhất đậu trên sợi dây thép, gật gù theo nhịp vơng đưa của gió.

 

– Này Ngân! Mẹ phải về nhá, con cứ đi thẳng lên nhà cô Cửu, em Long đón con ở đầu phố phủ. Mẹ về không thầy mày lại mong. Cố giữ ǵn sức khỏe, đừng để cô Cửu giận con ạ!


– Mẹ đi với con một quăng nữa – Ngân cố níu kéo.


– Đi măi cũng vậy thôi, ngày một ngày hai thầy đẻ sẽ gọi con về ấy mà.

 

Nói xong, bà Lư Thạc bước trở lại ruộng nước. Ngân chết lặng dơi theo thân h́nh c̣m cơi của mẹ đang ngâm ḿnh sâu dần xuống nước, trên cánh đồng mênh mông hoang vắng. Không ḱm được nữa, Ngân vật ḿnh nằm gục trên gờ đá, khóc thành tiếng, gọi trong nỗi đau xé ḷng: “Ối thầy ơi, đẻ ơi! Trời ơi sao lại khổ thế này!”

 

Lịm đi như vậy bao lâu không biết, lúc nh́n lên, Ngân không thấy mẹ trên đồng chiêm trũng nữa. Có lẽ bà đă về đến nhà, hay c̣n rán ṃ thêm vài con ốc về nấu chuối ở đâu đó tuốt măi trong ruộng đồng làng Tán. Từng mũi kim đâm vào ḷng, Ngân mường tượng ra cảm giác lần giă biệt mẹ cha là muôn trùng, là miên viễn. Từng bước thấp cao, màn nước che mắt, Ngân đi về phía nhà cô Cửu Phúc trên phố phủ.

 

Như đă linh cảm lúc ra đi. Thầy đẻ Ngân cũng không c̣n ở làng nữa. Ngân không về, không dám về, nhưng được người làng nhắn với cô Cửu Phúc: Nửa năm sau ngày Ngân lên ở trên phố phủ, có người từ ATK về nói với ông bà Lư Thạc, kháng chiến cho hắn ta về đem ông bà vào vùng tự do, an ninh hơn và đồng chí Long Vân (bí danh của Trọng) yên tâm phục vụ kháng chiến hơn (?). Rồi biền biệt từ đó.

 

Ngày tháng qua đi trong nỗi cô quạnh của Ngân. Nỗi nhớ về cha mẹ không sôi sục, vật vă trong tâm tưởng như buổi đầu, nhưng vẫn là những se sắt, cay xót lúc một ḿnh. Nửa khuya chợt thức giấc v́ vẳng nghe tiếng mẹ gọi, tiếng cha kêu đi hái cho ông một ít lá chè xanh ngoài vườn để nấu ấm nước buổi sáng. Dường như tất cả đă hóa vôi, kết khối ở linh hồn.

 

Ngân sống đều đặn với công việc hàng ngày. Cô Cửu Phúc thương cháu, dưng không thành côi cút, cô lấy cơ giường rộng, ngủ một ḿnh lạnh. Bà kêu Ngân ngủ chung với cô. Hai cô cháu rù ŕ nói chuyện, mục đích cho Ngân nguôi ngoai nỗi cô tịch.

 

Và, rồi Ngân lấy chồng. Thằng Long con cô Phúc rủ thầy giáo Thắng về nhà chơi. Thầy Thắng được bổ về dạy trường tiểu học của huyện. Ông dạy lớp Nhất. Các lớp c̣n lại phần ông giáo Quảng và cô giáo Nơ, người địa phương. Cách một hai tuần Long lại rủ ông Thắng đến chơi, ở lại ăn cơm với gia đ́nh. Long cố ư đẩy đưa cho Ngân và ông Thắng nói chuyện với nhau, sau vài lần như vậy, cả nhà cùng nhận ra Thắng và Ngân đă thân nhau. Đôi lúc họ nói chuyện có vẻ riêng tư. Ngân đă chịu nói nhiều hơn, dáng tư lự, trầm lặng đă vơi bớt phần nào khi có Thắng và Long, đặc biệt khi chỉ có một ḿnh Thắng.

 

Cả huyện B́nh Lục có ba người được nể trọng: ông Thiếu Úy B́nh, Trưởng đồn quân đội, trấn giữ phía Nam của phố phủ. Ngả Bắc đă có một đồn Tây, do ông quan hai Tây làm sếp bốt, người thứ hai là Long, con bà Cửu Phúc, đang làm việc trên tỉnh và thứ ba là thầy giáo Thắng, người đang cố gắng đem chút chữ nghĩa cho đám trẻ con trong vùng và ông là người có bằng Thành Chung. Hai hoặc ba tuần họ gặp nhau một lần. Long từ trên tỉnh về, mời ba người bạn đến nhà ḿnh ăn cơm.

 

Ngân trở thành bà Thắng – bà giáo Thắng – không ở nhà cô cửu Phúc nữa, về với chồng nhà ở gần trường tiểu học, mỗi ngày bà Thắng (Ngân) vẫn ra phụ bán hàng cho cô Cửu Phúc, theo ư chồng và cũng một phần cô Cửu Phúc đă yếu nhiều v́ tuổi cao.

 

Một năm sau – đầu 1954 – ông bà giáo Thắng có đứa con đầu ḷng, ông đặt cho nó tên là Tùng, v́ muốn nó có cuộc đời đẹp như cây tùng, cây bách. Nhưng rồi một ngày oan nghiệt lại phủ xuống đời Ngân. Đúng ngày đầy tháng của thằng Tùng. Bà đă chuẩn bị một bữa tiệc nhỏ để mừng nó và cũng để cầu xin Trời cho thằng con mau lớn, khỏe mạnh. Tiệc đă bày sẵn trên bàn, Long, Thắng, Ngân và cô Cửu chờ măi vẫn không thấy Thiếu Úy B́nh đến.

 

Long đưa ư kiến hai người xuống đồn mời B́nh như vậy hắn mới chịu đi, không chừng cu cậu c̣n đang bài bạc hay có ǵ trong đồn. Ra đến cửa, Thắng c̣n quay lại dặn vợ, chỉ lâu chừng 15 phút sẽ quay về tới nhà. Mười lăm phút, 1 giờ, rồi đến xế chiều, chẳng thấy chồng và Long về, bà Thắng sốt ruột và lo, nhờ cô Cửu trông giùm thằng Tùng để đi t́m Thắng, Long. Đi đến tận đồn binh của Thiếu Úy B́nh, bà Thắng cũng không biết tin tức ǵ của chồng. Hỏi trong đồn th́ bà được biết, sáng sớm nay Thiếu Úy B́nh đă đi cùng 6 người lính về tỉnh rồi, ông Thắng và Long không đến đây.

 

Gần trưa hôm sau, cả phố phủ nhốn nháo: Hai người đàn ông bị cắt cổ chết, treo ở cây đa đầu làng An Tập, cách đồn Cầu Họ chừng bốn năm trăm mét. Lính Tây kéo xuống, Thiếu Úy B́nh dẫn theo một trung đội tới đầu làng An Tập. Bà Thắng, cô Cửu Phúc cũng đă có mặt.

 

Thầy giáo Thắng và Long bị giết cắt đứt cổ, treo ngược trên cành đa, bản án viết tay nguệch ngoạc ghim trên ngực áo: “Tội danh Việt gian, th́ thụt với bọn lính tay sai để làm gián điệp. Nhân dân cần phải trừng trị những kẻ phản quốc như hai tên Việt gian này.”

 

Tang ma cho cho Long và thầy giáo Thắng xong, một tháng sau, theo lời khuyên của Thiếu Úy B́nh, Ngân đưa con về Hà Nội. B́nh sẽ gởi Ngân đi theo chuyến xe liên lạc, đến vào cuối tuần, B́nh cũng viết thư cho vợ dặn ḍ, t́m mọi cách giúp đỡ cho Ngân (bà Thắng) có việc làm để nuôi con, cần nhất là lo giấy tờ tùy thân cho bà. Bà Thắng được nhận vào bán vé cho rạp ciné Hà Nội trên phố Huế, đối diện với chợ Hôm. Công việc tương đối dễ dàng, có giờ chăm nom cho thằng Tùng. Nó có khuôn mặt của ông Ngoại. Riêng cặp mắt là bản sao của cha nó, thầy giáo Thắng.

 

*  *  *

 

Đất nước chia hai – Quốc Gia, phía Nam; Việt Minh, phía Bắc (Cộng Sản VN đă hiện nguyên h́nh). Lần thứ hai, bà Thắng nghe lời khuyên của vợ chồng B́nh đi Hải Pḥng rồi xin di cư. Di cư là phiêu lưu vào nơi xa lạ, chẳng một người thân, nhưng suy cho cùng nếu ở lại th́ bà cũng chẳng c̣n ai nữa. Trơ trọi hai mẹ con.

 

Trong tận cùng của đau khổ, đau xót, c̣n bừng bừng nỗi thù hận, bà Thắng tự hỏi tại sao tai ương, thảm nạn lại liên tiếp giáng xuống gia đ́nh bà, úp cái bàn tay nhếch nháp, dơ bẩn xuống đời bà, tại sao? Trời, Phật, Thánh, Thượng Đế hay ǵ ǵ nữa thuộc về linh thiêng ngủ ở đâu. Có liếc mắt nh́n về cơi trần để thấy bè lũ yêu tinh, quỷ dữ nó múa may, nhảy nhót. Chúng muốn đâm chém, giết ai th́ chỉ đưa dao cắt cổ là xong. Hận thù chất ngất. Bà Thắng trách cả chồng: “Tại sao anh lại thật thà, ngây ngô đến thế, những con chó hoang ŕnh rập, cắn trộm, uống máu người ta. Anh ỷ y, vô t́nh, để bây giờ con không có cha, vợ mất chồng. Mẹ con em biết làm ǵ để sống đây!” Những câu tự hỏi, những chữ tại sao ấy đă tích tụ, đă cô đặc lại thành một quyết định dứt khoát: Di cư vào Nam, rồi th́ ra sao cũng được.

 

Vào đến Saigon, nơi mà lúc c̣n nhỏ ở quê nhà, bà Thắng thường nghe người làng nói là đi “Tân thế giới.” Với tuổi 22 đă trở thành góa phụ, bế đứa con chưa đầy một năm tuổi. Bơ vơ, ngoái nh́n quê cũ chẳng thấy đâu mà chỉ là mây xám cuối trời. Bà Thắng đă dằn tất cả mọi khổ đau, mọi ưu phiền để đứng thẳng lưng, tính toán với thực trạng, cách nào để nuôi con, nuôi thân, bà hỏi ư kiến vợ chồng ông B́nh. Ông bà quyết định: “Chị không thể đi đâu được hết. Nơi này tứ cố vô thân, con chị c̣n nhỏ dại, chị làm ǵ để sống? Thằng Tùng lúc chị mới sanh cháu, tôi nhận lời bạn tôi đỡ đầu và lo cho nó như một đứa con ruột, ít nhất là về phương diện tinh thần. Bây giờ cũng vậy, vợ chồng tôi mời chị về nhà tôi ở, tại Thị Nghè. Rất may là tôi thuê được căn nhà một mà là hai; một chính, một phụ nằm thẳng góc với nhau. Chị đem cháu về ở chung với vợ chồng tôi, không phải lo ǵ chuyện nhà cửa, xin nhường chị căn phụ, nhỏ hơn một chút, v́ tôi có 3 cháu nên ở căn lớn. Và, chị không được nói đến chuyện tiền bạc. Tôi thuê giá rẻ lắm, hơn nữa xin cho tôi giữ lời hứa với anh Thắng, để bạn tôi yên ḷng nơi chín suối.”

 

*  *  *

 

Thằng Tùng lớn dần theo thời gian. Bà Thắng từ lâu vẫn đành nương nhờ vào ḷng hào hiệp của bạn chồng. Bà tự nhủ thầm: Lúc ban đầu thôi, sau sẽ tính. Chẳng dè chữ “sau rồi sẽ tính” mấy chục năm vẫn chưa tính được. Từ lúc c̣n là góa phụ 22 tuổi, tóc xanh da mịn, bà cương quyết tôn thờ h́nh ảnh ông giáo Thắng. Người chồng vô vàn thương yêu. Con người từ tốn, say mê sách báo đến nhịn ăn để đọc cho xong cuốn sách. Hơn nữa ông Thắng đến với bà như một cái phao được để vào tay người đang chới với giữa ḍng nước xoáy. Bà chỉ nung nấu một ḷng sao cho thằng Tùng có cuộc đời xứng đáng để cha nó kiêu hănh từ cơi âm nh́n về con ḿnh.

 

Nhớ lại có lần, bà thấy bất tiện nếu cứ ở căn nhà này măi, dù có riêng biệt nhưng vẫn là nhà ông bà B́nh. Bà lấy cớ thằng Tùng đă lớn và muốn gần chỗ buôn bán, ngỏ ư xin ông bà B́nh cho ḿnh dọn ra ở riêng. Ông bà B́nh (ông B́nh đă giải ngũ, về phục vụ ngành cũ: công chức Bộ Quốc Gia Giáo Dục) nhất định không đồng ư. Cuối cùng ông B́nh quyết định:

– Chị Thắng, ư kiến của tôi thế này nhé. Muốn để chị và cháu Tùng ở đây lâu dài, tôi c̣n có thể dạy nó học thêm. Căn nhà chị đang ở đó là của mẹ con chị, chúng tôi bán cho chị, không định giá, chỉ cần chị đưa cho chúng tôi chút ít thôi, một vài trăm là được. Căn nhà đó sẽ là tài sản của mẹ con chị, khỏi phải đắn đo suy nghĩ ǵ hết. Chị đă biết là cả căn nhà trên chúng tôi đă mua được từ 7 năm nay rồi, bây giờ chia lại cho chị căn xép là hợp lư nhất, chị không cần đắn đo ǵ nữa.

 

Căn nhà đă trở thành tài sản của mẹ con bà Thắng với giá một ngàn tiền VNCH thời đó. Khi Tùng đă tới tuổi trưởng thành, đă đậu bằng Trung Học Phổ Thông. Và, đến lượt nó quyết định cho chính ḿnh:

– Mẹ!

 

Mẹ cho phép con nói với mẹ chuyện quan trọng nhé.

 

Bà Thắng chắc mẩm trong bụng. “Có lẽ thằng con nhà này muốn lấy vợ đây, bực ḿnh quá mới nứt mắt mà đă ‘tọt tẹt.’” Nhưng không phải vậy. Tùng nói chậm từng tiếng:

– Mẹ cho con đi lính nha mẹ!

 

Bà Thắng sửng sốt:

– Mày nói ǵ? Đi lính hả? Con ơi, tuổi con c̣n nhỏ, đang học dở dang, sao lại tính chuyện lính tráng hả con? Học thêm vài năm nữa đă con ơi.

 

– Con đủ tuổi rồi, mẹ cho con đi Hạ Sĩ Quan, học ở Nha Trang có mấy tháng à, nhanh lắm mẹ ơi!

 

– Vẫn biết thế nhưng mẹ muốn con học xong Tú Tài đă. Mai mốt hết đánh nhau có mảnh bằng cũng đỡ cực hơn con ạ. Mẹ không bao giờ có ư cản con việc đi lính, nhưng có bằng cao cũng đỡ hơn nhiều.

 

– Con không đi học được nữa đâu, tại mẹ không đi học, không thấy đó. Trường học bây giờ chán lắm. Thầy giáo cũng đi lính, bạn bè con cũng mặc đồ lính hết trơn rồi. Con bây giờ học cũng hết muốn vô rồi. Đàng nào cũng phải đi, mẹ cho con nộp đơn nhé. Hơn nữa con nghe bố B́nh nói đi nói lại nhiều lần: “Tùng, sau này nếu có thể, con hăy cố t́m xem thằng nào đă dùng dao cắt cổ cha con. Cha con chưa hề làm một việc ǵ gọi là tội ác, không dính một tí nào đến quân đội. Chỉ là một ông thầy giáo dạy học cho lũ trẻ con nghèo, vậy mà chỉ v́ cha con là bạn của bố, thỉnh thoảng xuống chỗ bố ngồi chơi, lấy báo về đọc, v́ bố được tiếp tế báo hàng tuần. Chỉ có thế thôi mà chúng nó kết án là Việt gian, là gián điệp, cắt đứt cuống họng, treo lên cây đa đầu làng…” Mẹ cho con đi lính đi! Biết đâu con lại gặp ngay cái thằng đă giết cha con.

 

H́nh ảnh người chồng yêu quư hiện về trong tâm tưởng, nh́n ra con hẻm, bà mường tượng ông Thắng về đứng ở đó, nh́n con cười với nét cười nhẹ và âu yếm.

 

Chiến tranh ngày càng hung dữ. Bom đạn vang vọng về từng giờ, nghe radio bà biết mặt trận càng ngày càng lớn, đánh nhau bằng mọi thứ súng. Thằng Tùng nhập ngũ, ra trường, lên mặt trận đă được mấy năm rồi. Nó xin đi Biệt Động Quân. Lần thứ nhất về phép, nó đưa cánh tay áo trái, với cái đầu con beo đen may trên đó, nói với bà:

– Mẹ thấy ngon không? Đi thứ lính này đánh mới “đă,” ở binh chủng này con hy vọng t́m ra thằng đă cắt cổ ba con. Dù có bắt được thằng đó hay đồng bọn, th́ cũng cùng một loài với nhau. Tất cả chúng nó đều là dă thú, không có nhân tính. Con cho rằng tất cả chúng nó đều đáng bị xử như nhau. Có điều những người lính VNCH chúng con, không đành ḷng xử man dại như chúng nó mẹ ơi!

 

– Mẹ cũng nghĩ vậy, chẳng lẽ mấy chục triệu con người đều biến thành thú hết hay sao. Cũng có người bị kềm kẹp, bắt buộc phải làm những việc bất nhân, dă thú. Thù là thù mấy thằng chỉ huy; mấy thằng cha ông nhà chúng nó thôi. Nên ăn ở sao cho có đức con ạ!…

 

Cuối cùng th́ tất cả những thằng tội phạm, phạm tội cắt cổ ông Thắng, treo ngược thây trên cành đa, đang lũ lượt kéo nhau vô Saigon. Mặt mũi vênh váo.

 

…….

Mưa đă dứt, khu "kinh tế mới" Cẩm Đường nằm kẹt giữa vùng rừng núi, cao su và một trại tù lao động dành cho những ông Sĩ quan chế độ Việt Nam Cộng Ḥa, bị đầy ải hành hạ. Nắng mai đă dàn trải đều khắp không gian trong, đẹp. Đồi Thới Dao cũng đang thoải mái phơi ḿnh hong khô thân xác. Thật xa nơi mạn Bắc, ngọn núi Chứa Chan vẫn ẩn trong mây, ngủ vùi cô tịch.Và, cũng trong cái nắng mai rực rỡ, nồng ấm buổi sáng hôm ấy. Người hàng xóm đă phát giác bà Thắng nằm chết trong nhà, trượt dài trên nền đất. Tấm liếp cửa phủ kênh một nửa trên xác bà.

 

Bốn mươi ba năm khổ đau – thù hận!

 

 

Trần Phương Khanh

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính