Saigon tuổi thơ, kỷ niệm đồng tiền x đi thối lại

 

Trần Mộng T

 

 

Ti xa qu hương ở vo tuổi khng qu trẻ dại để dễ qun v cũng khng qu gi để chỉ dnh ton thời giờ cho một điều mất mt, rồi đau đớn. Ti ở vo tuổi m khi bước đến vng đất mới, đời sống đ như li ti đi trong một cơn lốc trn những con đường khc nhau trước mặt, hầu như khng ngưng nghỉ. Ti chng mặt, nhưng ti vẫn biết ti l ai v ti ở đu trn qu người, nn những lc ti phải ngưng lại để thở l những lc hồn qu nn nao thức dậy trong ti.

 

Mỗi lần nhớ đến qu nh l nhớ đến Si Gn trước tin. Si Gn khng phải l phần đất dnh ring cho người miền Nam nữa, đối với người miền Bắc di cư vo Nam năm 1954, người Trung chạy giặc năm 1968, th Si Gn chnh l phần đất qu nh đng nhớ nhất.

 

 

 

Ti lớn ln, sống cả một thời nin thiếu ở Si Gn. Đi học, dậy th, yu đương, mơ mộng, lm việc, lấy chồng, khc, cười rồi chia ly với Si Gn.

 

Ti nhớ lại hồi b theo bố mẹ di cư vo Si Gn. Ba ti lm việc ở Nha Địa Chnh, nn từ những căn lều bạt trong trại tiếp cư Tn Sơn Nhất, gia đnh ti được dọn vo ở tạm một khu nh ngang trong sở của Ba ở số 68 đường Paul Blancy (Hai B Trưng), sau lưng Bưu Điện. Ti đi học, đi bộ băng qua hai con đường l tới trường Ha Bnh, bn hng nh thờ Đức B. Ti vo lớp Ba. Ngy đầu tin cắp sch đến lớp, ma sơ dĩ nhin l người Nam, hồi đ cn mặc o dng trắng, đội lp đen.

 

Sơ đọc chnh (chnh) tả: Hoa hường phết (phết l dấu phẩy). Ci tai của con b con Bắc kỳ khng quen với pht m miền Nam nn hoa hường thnh qua tường v phết thnh một chữ nữa. Ti viết: Qua tường phết. Bi chnh tả di một trang của ti chắc chắn l ăn một con số 0 mầu đỏ to tướng v nguyn bi bị gạch xa bằng mực đỏ l. Ti như một người ngoại quốc nghe tiếng Việt. Nhưng ti học thuộc lng trong sch th giỏi v thuộc nhanh lắm. Khi khảo bi ti được điểm tốt, mặc d bạn học chung lớp kh hiểu con nhỏ Bắc kỳ đọc ci g. Ma sơ cứ nhn sch, nghe ti đọc lu lu, biết l ti c thuộc bi. Ti nhớ một bi học thuộc lng về thnh phố Si Gn như thế ny:

 

Si Gn vi nước bng binh
Ny bảng bo hiệu ny vng chỉ tn
Trụ đn, giy thp, tượng hnh
Lnh canh, cảnh st giữ gn cng an
Mặc dầu đường rộng thnh thang 
Ngựa xe đi lại luật hnh phải thng 
Mặc dầu đường rộng mnh mng 
Mũi tn chỉ r bảng trng dễ tm 
Trần Hưng, L Lợi, Chu Trinh

 

Trần Hưng l đường Trần Hưng Đạo, Chu Trinh l đường Phan Chu Trinh, viết tắt trong bi học thuộc lng. Từ bi học đ, ti hiểu được hai chữ bng binh l g.

 

Ngi trường đ ti chỉ học hết lớp ba, sau đ Ba Mẹ ti tm được nh ở bn Thị Ngh, ti được đi học lớp nh, lớp nhất ở trường Thạnh Mỹ Ty, c rất nhiều bạn cũng Bắc kỳ di cư như ti.

 

Kỷ niệm về Si Gn ti nhớ nhất l lần đầu tin con b Bắc kỳ trn xoe mắt, nhn thấy đồng bạc x lm hai, nếu chỉ muốn tiu một nửa. Mua ci bnh, gi kẹo no cũng chỉ x hai đồng bạc. X rất tự nhin, tiền mới hay tiền cũ g cũng x. Người mua x, mua; người bn x để trả (thối) lại. Ti đ biết bao lần, vo những buổi tối ma h, mẹ cho một đồng, hai chị em mua ng (bắp) nướng của người đn b, ngồi dưới chn cột đn điện trước cửa sở Địa Chnh với ci l than nhỏ xu, bn bắp nướng quẹt hnh mỡ. Dưới nh sng hắt lờ mờ của bng đn từ trn cao xuống, ci l than nhỏ xu, thơm lừng mi bắp non. Gọi l l, thực sự chỉ c mấy cục than hồng để trong một miếng sắt cong cong, bn trn c ci vỉ bằng giy thp, rối tung, những ci bắp được xếp ln đ, b bn hng trở qua, lật lại. Đi khi cũng l một ci l gạch nhỏ đ vỡ, mẻ mất mấy miếng rồi, khng thể k nồi trn đ, b hng mang ra để nướng bắp.

 

 

Hai chị em đứng lu ru vo nhau (anh v chị lớn khng c tham dự vo những sinh hoạt của hai đứa em nhỏ ny), cầm tờ giấy bạc một đồng, đưa ra. Ti lun lun ngần ngừ khng dm x, đưa cho b bn hng; b cầm lấy, x toạc lm hai, khi ti chỉ mua một ci bắp. B đưa phần nửa tiền cn lại để chng ti c thể cất đi, tối mai lại ra mua bắp nữa. Mỗi lần thấy đồng bạc bị x, tuy khng pht ra tiếng động, ti cũng giật mnh đnh tht một ci như nghe thấy đồng bạc của mnh bị bể hay bị gẫy. Cảm tưởng như mất lun cả phần tiền đưa ra v phần giữ lại. Phải mất bao nhiu lần nhn đồng tiền bị x mới quen mắt ci hnh ảnh Đồng bạc x hai ny v tin l nửa kia vẫn dng mua bn được.

 

Bẻ ci bắp lm đi, ti với em ti chia nhau. Ngon ơi l ngon! Bắp dẻo, thơm mi lửa than, thơm mi hnh mỡ. Chị em ti ăn d xẻn từng hạt bắp một. Ăn xong chng ti dắt nhau đi tm ve sầu ở những thn cy me trong bng tối. Buổi tối ve sầu ma hạ, chui ở đất ln, b ln cc thn me, lột xc. Chng ti bắt những con chưa kịp lột cho vo ci hộp (khng) bnh bch quy đ mang theo sẵn, đ l những con ve mới ngơ ngc b ln khỏi mặt đất, mang về nh. Thuở thơ dại những tr chơi ny l cả một thế giới thơ mộng v đầy hấp dẫn. Chị em ti mang hộp ve sầu vo giường ngủ, ban đm những con ve ny sẽ chui ra b ln mn, lột xc. Đm chng ti đi vo giấc ngủ, th ve chui ra, lột xc xong bỏ lại những vệt di nhựa thm đen trn những cnh mn tuyn trắng tot. Khi chng ti thức dậy nhn thấy, chưa kịp dụi mắt tm mấy con ve, đ thấy mẹ đứng ở ngoi mn với ci chổi phất trần trn tay. Chng ti chưa bị roi no th đ c bố đứng bn, gỡ ci chổi ở tay mẹ mang đi, trong lc những ci lng g trn chổi cn đang ngơ ngc.

 

 

Si Gn cn cho tuổi thơ của chng ti biết thế no l ci ngọt ngo, thơm, mt của nước đ nhận. Trong sn trường tiểu học của trường Thạnh Mỹ Ty, ti được ăn ci đ nhận đầy mầu sắc đầu tin. Một khối nước đ nhỏ, đặt trn một lưỡi dao bo, bo vo ci ly bn dưới, khi đầy ly, ng bn hng ấn (nhận) nước đ p xuống, đổ ngược ly lại, lấy ci khối nước đ xm xốp, c hnh dng ci ly ra. Rắc si-r xanh đỏ, c khi cn c mầu vng v mầu xanh l cy với vị bạc h nữa. Gọi l nước đ nhận. Học tr trẻ con, bạn thn, sung sướng chia nhau ở sn trường, mỗi đứa mt một ci, chuyền tay nhau. Nước đ nhận, bnh kẹo ở sn trường trong những giờ ra chơi đều được mua bằng đồng bạc x hai ny.

 

Ba ti bảo cầm đồng tiền x hai một cch tự nhin như thế quả l một điều rất dung dị, xuề xa, dễ di m chỉ người miền Nam mới c được. X tiền m như x một tờ giấy gi hng, giấy gi bnh, như x một tờ bo. Mảnh x ra c gi trị lc đ, mảnh cn lại cũng vẫn cn gi trị sau ny. Người H Nội cầm tờ giấy bạc rch, th vuốt cho thẳng thắn lại, c khi lấy hạt cơm dẻo miết ln chỗ rch cho dnh vo nhau, rồi cẩn thận gấp lại trước khi cho vo ti. Một thời gian sau, tiền khng x nữa, được thay bằng đồng bạc 50 xu bằng nhm, hnh trn, một mặt c hnh tổng thống Ng Đnh Diệm, mặt sau l hnh khm trc. (Biểu hiệu cho: Tiết Trực Tm Hư).

 

Cuộc di cư 1954 đ gip cho người Việt hai miền Nam, Bắc hiểu nhau hơn. Người Bắc sống v lớn ln ở Si Gn ở thế hệ chng ti học được ci đơn sơ, chn phương của người miền Nam v ngược lại những bạn học người Nam của ti cũng học được cch tứ, lễ php (đi khi đến cầu kỳ) của người miền Bắc. Ti đ được nghe một người miền Nam ni: Sau 1975 th chỉ c những người Bắc di cư 54 l đồng bo của người miền Nam m thi. Ha ra những người Bắc sau ny ở ngoi ci bọc (đồng bo) của b u Cơ hay sao? Nếu thật sự như thế th thật đng buồn!

 

Si Gn đầu thập nin su mươi vẫn cn c xe ngựa, đưa những b mẹ đi chợ. Người x ch lc đ chưa biết sợ hi trn những con đường cn m sương buổi sng. Tiếng lc cc của mng ngựa chạm xuống mặt đường như đnh thức một bnh minh. Ti nhớ c chỗ gọi l Bến Tắm Ngựa, mỗi lần đi qua, hi lắm. Sau vi mươi năm xe thổ mộ ở Si Gn khng cn nữa, chỉ cn ở lục tỉnh.

 

Si Gn với xch l đạp, xch l my, taxi, vespa, lambreta, velo, mobilette l những phương tiện di chuyển mang theo đầy nỗi nhớ. Kỷ niệm thơ mộng của một thời trẻ dại, hương hoa v nước mắt. Si gn với những cơn mưa ập xuống thnh lnh vo thng năm thng su, tiếng mưa khua vang trn những mi tn, tắm đẫm những hng me gi, ướt sũng những lối đi vo ng nh ai, Si Gn với ma h đỏ rực hoa phượng vĩ in xuống vạt o học tr, với những hoa nắng loang loang trn vai o b ba của những b mẹ l những mảng k ức ngọt ngo trong tm của chng ti.

 

Mỗi tuổi đời của ti đi qua như những hạt nắng vng rắc xuống trn những hng me bn đường, như mưa đầu ma rụng xuống trn những chm hoa bng giấy. Những tn đường quen thuộc, mỗi con phố đều nhắc nhở một kỷ niệm với người thn, với bạn b. Chỉ cần ci tn phố gọi ln ta đ thấy ngay một hnh ảnh đi cng với n, thấy một khun mặt, nghe được tiếng cười, hay một mẩu chuyện rất cũ, kể lại đ nhiều lần vẫn mới. Ngay cả vệ đường, chỉ một ci bước hụt cũng nhắc ta nhớ đến một bn tay đ đưa ra cho ta nu lại.

 

m thanh của những tiếng động hng ngy, như tiếng chung nh thờ buổi sng, tiếng xe rồ của một chiếc xch l my, tiếng rao của người bn hng rong, tiếng chung leng keng của người bn c rem, tiếng gọi nhau ơi ới trong những con hẻm, tiếng mua bn xn xao khi đi qua cửa chợ, vẻ im ắng thơ mộng của một con đường vắng sau cơn mưa Lm ln một Si Gn bềnh bồng trong nỗi nhớ.

 

Si Gn mỗi thng, mỗi năm, dần dần đổi khc. Chng ti lớn ln, đi qua thời kỳ tiểu học, vo trung học th chiến tranh bắt đầu thấp thong sau cnh cửa nh trường. Đ c những bạn trai thi rớt T Ti phải nhập ngũ. Những giọt nước mắt đ rơi xuống sn trường. Sau đ, với ngy biểu tnh, với đm giới nghim, với vng kẽm gai, với hỏa chu vụt bay ln, vụt rơi xuống, tắt nhanh, như tương lai của cả một thế hệ lớn ln giữa chiến tranh.

 

 

Si Gn như một người tnh đầu đời, để cho ta bất cứ ở tuổi no, bất cứ đi về đu, khi ngồi nhớ lại, vẫn hiện ra như một vệt son cn chi đỏ. Si Gn như một mảnh trầm cn nguyn vẹn hương thơm, như một vết thương trn ngực chưa lnh, đang chờ một nụ hn dịu dng đặt xuống.

 

Si Gn khi đổi chủ chẳng khc no như một bức tranh bị lật ngược, muốn xem cứ phải cong người, uốn cổ ngược với thn, nn khng cn đon ra được hnh ảnh trung thực nguyn thủy của bức tranh.

 

Si Gn by giờ trở lại, thấy mnh trở thnh một du khch trn một xứ sở hon ton lạ lẫm. Ti thương Si Gn v thương cho chnh mnh, đ hư hao một chốn để về.

 

 

Trần Mộng T

 

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh