Venezuela và Geopolitics Donroe Doctrine?

 

Trần Lư

 

 

 

Vụ Lực lượng ‘đặc nhiệm’ Mỹ bắt cóc (kidnapping) TT Maduro của Venezuela, là một ‘biến cố’ gây chấn động toàn cầu về nhiều vấn đề ‘công pháp quốc tế’, và đưa đến nhiều hệ lụy trong việc sắp xếp lại thế chiến lược toàn cầu do Mỹ áp đặt...

     

Dựa theo quan điểm về Quyền lợi Quốc gia của Mỹ th́ việc ‘loại bỏ’ Nicolas Maduro cùng với Chế độ cai trị của ông ta, là một ‘thay đổi’ cần thiết cho geopolitis tại Khu vực Tây Bán cầu. Cuộc hành quân, tuy được ‘che đậy’ như một cuộc truy bắt tội phạm đang bị truy nă về tội ‘buôn bán ma túy ‘liên quốc gia’, nhưng đằng sau ‘bức màn’, lại là những ‘tṛ chơi’ chính trị phức tạp, với nhiều mưu mô được ngụy trang thật kỹ lưỡng...

   

Nh́n theo lăng kính mưu đồ kiểu “Richelieu’ (Thầy tu-chính trị gia Pháp – 1585-1642 .Triều đại Louis XIII) th́ sẽ thấy được nhiều h́nh ảnh... đặc sắc hơn?

 

Có nhiều sắc thái (nuances)... khá ‘tế nhị’ cần chú ư?

  • Khó có thể bác bỏ được ‘tính cách ‘Cai trị’ Venezuela, độc đoán, của Maduro, nhưng việc bắt giữ một Nguyên thủ quốc gia ‘ngoại quốc’, dựa vào luật pháp ‘riêng’ của Hoa Kỳ... là một điều không thể chấp nhận được, đi ngược lại mọi luật lệ của Công pháp Quốc Tế, trái với các nguyên tắc Westphalian về Chủ quyền Quốc gia và ngược cả Hiến chương Liên Hiệp quốc...

 

 

Hệ thống Westphalia hay Hệ thống trật tự toàn cầu cận đại, dựa theo Thỏa ước Westphalia 1648; thiết lập một số định đề căn bản về Chủ quyền quốc gia, về tính cách b́nh đẳng giữa các quốc gia; không can thiệp vào nội bộ của quốc gia khác...

  • Chính quyền Hoa Kỳ biết rơ, là nếu  tuân thủ các ‘luật lệ’ hiện hành của Thế giới th́ việc dẫn độ Maduro về Hoa Kỳ và đưa ra Ṭa xét xử,  là một điều không thể xảy ra, nếu chỉ dùng các phương thức ... ngoại giao!

  • Chính quyền Trump cũng chưa bao giờ ‘tỏ vẻ, làm như sẽ’ đi theo các đường lối thông thường, để giải quyết các ‘trục trặc’ trong bang giao thế giới và cũng không có ảo vọng về một cuộc ‘chiến đấu’ tư tưởng để bảo vệ hay cổ vũ để mở rộng một nền dân chủ (kiểu Tây phương), nhân quyền toàn cầu!

  • Các Chính khách và các Nhà phân tích chính trị, đă nhận thức được rơ rệt và phải chấp nhận một sự thật là “ Trong một trật tự dựa trên Sức mạnh, Kẻ mạnh có thể làm ǵ ḿnh muốn, và Kẻ yếu đành phải chịu chấp nhận” .“La raison du plus fort”. (Under anarchy, realpolitik-driven power projection is the ultimate currency of the realm).

 

1-  Giải mă Hệ luận Trump (‘Trump Corollary’) và Monroe Doctrine

 

Như được ghi nhận trong Bản “Chiến lược An Ninh Quốc Gia (US National Security Strategy) mới nhất của Hoa Kỳ, Mỹ đang ở trong một giai đoạn chuyển tiếp chú trọng hơn về sự cân bằng trong chính sách đối ngoại. Chuyển sự quan tâm vào khu vực lục địa Âu-Á, sang quan tâm nhiều hơn vào Bán cầu Mỹ châu, (sau khi ‘lơ là’ hàng chục thập kỷ) (Sư xoay hướng này đi đôi với Chiến lược dùng Dầu-Khí thống trị Thế giới của Mỹ sau cách mạng kỹ thuật fracking đá phiến)...

     

Sự ‘xoay trục’ này, đi theo đúng như những lư thuyết của Nhà Giáo sư học giả Mỹ gốc Ḥa Lan, Nicholas Spykman.

 

Theo GS Spykman:

   

 Chu vi pḥng thủ ‘địa chính trị’ của Hoa Kỳ trải rộng từ Greenland và Alaska đến các vùng phía Bắc của Lục địa Mỹ châu; bao gồm Mexico, toàn bộ Eo đất Trung Mỹ, và vùng biển Caribbean (thường được mệnh danh là ‘Vùng Địa Trung Hải... Mỹ châu), cùng khu vực ven biển Colombia và Venezuela...

   

Quan niệm chính trị-chiến lược này bắt buộc Mỹ phải điều hành chặt chẽ tất cả mọi sự phát triển, đối phó với mọi thách thức;  Không chấp nhận sự thâm nhập của bất kỳ một cường quốc nào từ bên ngoài, cùng với mọi ảnh hưởng của các quốc gia đối nghịch.

   

Chính quyền Trump đă biểu lộ nhiều phản ứng rơ rệt (trên) trong các cách hành xử ngoại giao hiện tại với Greenland, Canada và Mexico.

   

Dựa theo quan điểm ‘địa chính trị’ của Mỹ này, th́ Maduro đă quá chủ quan để đi xa với ‘thực tế’. Maduro tự xem ḿnh như một lănh tụ của Phong trào ‘Chống Thực dân’, thủ lĩnh của Trục’ liên minh’ Bolivarian, Maduro đă ‘xem thường, phớt lờ’ các quyền lợi của Mỹ, để tạo Venezuela thành một ‘ṿng cuốn (vortex) có sự pha trộn giữa các thách thức chống đối với Mỹ theo truyền thống và cả những thách thức bất quy ước.

   

Dưới chế độ ‘chavista cứng rắn, Venezuela đă gây những trở ngại và vượt qua ‘lằn ranh đỏ’ mà Chính quyền Mỹ đă vạch ra.

     

Venezuela đă ‘thách thức Mỹ bằng:

  • Công khai chấp nhận sự hiện diện của Tàu, Nga và Iran trên đất nước.

  • Phát triển các Tổ chức Dân quân Cánh tả, công khai cỗ vũ, yểm trợ  cho các Phong trào Giải phóng, chống Thực dân (Mỹ!) tại nhiều quốc gia Trung-Nam Mỹ.

  • Tạo dựng một trục kinh tế (do lợi tức từ dầu thô), để bảo vệ cho sự tồn tại của Chế độ Cuba.

  • Không kiểm soát và yểm trợ cho các Tổ chức sản xuất Cocaine, các Băng đảng tội ác sống cộng sinh cùng Chế độ...

     

Núp trong một vỏ bọc ‘dân tộc’, Venezuela đă trở thành một Trung tâm điều hành=hub’, một  cửa ngơ xâm nhập vào Tây Bán cầu của các nhóm đánh thuê Nga, các Công ty Tàu, các gián điệp Cuba và đặc vụ Iran...Đi xa hơn nữa, vấn đề quản lư yếu kém về kinh tế quốc gia đă đưa và mở lối cho những biến động nhân số, gây những đợt di cư của dân Venezuela bỏ nước ra đi...

   

Maduro đă không tuân theo những tiêu chuẩn căn bản về nhân quyền và các quy tắc dân chủ...

   

Maduro (cũng như các Chính trị gia trên thế giới) đă quá tự tin và không tiên đoán được hành động đối phó của Chính quyền Trump?

   

Trump đă không đi theo các hành động ‘vụng về’ của các Chính phủ tiền nhiệm như:

  • Cách hành động ‘nửa vời’ của Chính quyền Bush trong việc xúi giục quân đội nổi dậy chống Hugo Chavez (tại Venezuela năm 2002).

  • Cuộc xâm lăng ‘ vô kế hoạch quậy nát’ Iraq, (phối hợp Anh-Mỹ, vào 2003).

  • Chính phủ Trump (trong nhiệm kỳ 1) chỉ có các hành động tượng trưng, trừng phạt kinh tế...như không công nhận kết quả bầu cử Maduro (nhiệm kỳ 2), công nhận Juan Guaido là TT hợp pháp nhưng không có hành động cụ thể... đă làm cho Maduro thêm tự tin vào thế ‘yếu’ của Mỹ...

     

Trump đă hoàn toàn gây bất ngờ, đặt toàn thế giới vào ‘t́nh trạng đă rồi”, qua một hành quân vô cùng chính xác, ngoạn mục, tuyệt đối bí mật...

   

Trump cảnh báo thế giới về tính cách ‘dàm làm’ (không dọa suông bằng lời nói; như bài học xóa sổ Chương tŕnh Nguyên tử của Iran); chứng tỏ ‘khả năng quân sự’ vượt trội tuyệt đối, ngoài mọi tính toán của các đối thủ (Nga; Tàu).

   

Trump đang thực thi: Donroe Doctrine hay Chính sách Ngoại giao Pháo hạm...thay v́ dùng các đường lối ngoại giao để buộc Maduro phải thoái vị, Trump đă dùng một biện pháp hữu hiệu, không cần hỏi ư kiến các đồng minh...

       

Việc loại bỏ Maduro, không phải chỉ là việc Mỹ đối phó riêng với Venezuela, nhưng việc dùng sức mạnh quân sự này c̣n là một tiếng súng cảnh cáo cho các Chính quyền Mỹ latin khác, đang c̣n theo đuổi những chính sách thiên tả chống Mỹ.

 

Trong giai đoạn đầu của Thời kỳ ‘Hậu Chiến tranh lạnh’, các lực lượng thiên tả tại Mỹ latinh (nhiều nhóm trong số này đă chiến đấu chống lại các phe đảng quân phiệt thân hữu), đă bị dồn vào t́nh thế ‘cần’ bù trừ’, cho sự kiện bị mất sự hậu thuẫn, đỡ đầu của Nga...Không c̣n Nga ủng hộ, các phong trào thiên tà, dưới sự hướng dẫn của Fidel Castro và các lănh tụ ‘đồng chí’, đă cố tái lập một hệ thống ‘nửa bí mật’ liên kết với nhau để yểm trợ lẫn cho nhau... Lúc đầu Nhóm liên kết đạt được một số kết quả do sự can thiệp ngầm, yểm trợ tài chánh của Hugo Chavez bằng’ petro-dollar’, cùng sự lơ là của Washington, (chú tâm vào khu vực Trung Đông), đă tạo ra được một ‘đợt sóng ‘ hồng’ (tuy chưa đủ đỏ), nhưng cũng đủ gây quan ngại. Đợt sóng, chưa tập trung để tạo ra được một sức mạnh tổng hợp, nhưng các chính quyền trong nhóm ‘xă hội chủ nghĩa của ‘Thế kỷ 21’ cũng đủ gây những mối nguy hại:

  • Trên nhiều phương diện, làn sống ‘hồng’ tạo ra sự ‘mất tin tưởng’ sâu rộng vào Hoa Kỳ (bất kể Chính quyền Dân chủ hay Cộng Ḥa).

  • Tạo một liên kết khá chặt chẽ với nhau dưới cả hai t́nh trạng chính thức và bán chính thức.

   

Thừa hưởng một chính sách ‘ḥa hoăn’ (b́nh thường hóa bang giao và thiết lập các quan hệ song phương với Cuba của thời Obama), Chính phủ Trump đă quyết định thay đổi và quay lưng trở lại.

 

Tiến tŕnh đối phó với Cuba của Trump, không dựa vào các ‘lư tưởng’ dân chủ, nhưng dựa vào một thực tế cần can thiệp, nhằm kiểm soát các phong trào ‘tả phái’ trong Khu vực Mỹ Latinh; Sự can thiệp này có mục đích tạo sự quân b́nh, bằng cách nuôi dưỡng và yểm trợ các Phong trào ‘hữu khuynh’.

 

 Các lănh tụ ‘phr Hữu’ ngày nay, khác khác nhiều với những người thuộc ‘thế hệ trước’, Họ là những nhà Cai trị, chuyên viên hành chánh (technocrates), đi theo các chính sách của Washington (trong giai đoạn 1990s) như Alberto Fujimori (Peru), Carlos Salinas (Mexico) hay Carlos Saul Ménem (Argentina)...

   

Liên minh ‘Holy Alliance’ hiện nay của Trump gồm những Bộ Mặt Cánh hữu khác nhau, không hoàn toàn đồng thuận với nhau? Có thể nêu tên vài lănh tụ:

  • Nayib Bukele (El Salvador) (tự xưng là một Nhà độc tài -máu lạnh’, một ‘lư thuyết gia từng được so sánh với Lư Quang Diệu (của Singapore)

  • Jair Bolsonato (Brazil), lănh tụ đảng tự do (liberal) không theo lư thuyết của Burke (muốn thực hiện các biến đổi xă hội thật mau lẹ...)

  • Javier Milei (Argentina) một lănh tụ, showman=ông bầu liberal)...

  • TT mới đắc cử tại Chile, Jose Antonio Kast, người thừa kế chính trị của Tướng Pinochet, cũng đang là một ứng viên gia nhập Nhóm ‘Holy của Trump’

   

Các Nhà chính trị này đă áp dụng những chính sách ‘hỗ trợ Trump’ (và không nhất thiết là một chính sách hoàn toàn theo Mỹ), thực tiễn, hơn là đi theo những lư tưởng chính trị tự chọn, có thể bị xem là thiếu thực tế (?)

 

Chính quyền Trump rất ‘hân hoan’ đón nhận những sự ‘sụp đổ’ của các Chính phủ ‘thiên tả Bolivarian’ tại Argentina, Bolivia, Ecuador, Peru và cả Saint Vincent & Grenadines. Với những Nhà ‘kiến tạo chính sách’ (policymakers) Mỹ như Ngoại trưởng Marco Rubio và Nhóm ‘cứng rắn’ từ Miami’, các thay đổi vừa xảy ra sẽ là ‘đ̣n bẩy’ tạo thêm những thành quả mới...Theo đường hướng này th́ ‘sự kiện bắt giữ Maduro... trước ‘họng súng’ là những cảnh báo cho Bogota, Hanana, Managua và cả Tegucigalpa. Với hành động’ cao bồi, đáng sợ’, vô luật pháp, Trump nhắn gửi lời cảnh cáo nghiêm khắc đến các các nhà cầm quyền thiên tả tại Mỹ latinh, đang ‘chạy ṿng quanh’ một cơ cấu tổ chức ‘gọi là’ nhóm Puebla.

   

Nếu tiến tŕnh đang xảy ra cho Venezuela được tiếp diễn thuận lợi th́ những thay đổi kế tiếp sẽ đến với Cuba, đang trong t́nh h́nh giống như ‘trái cây chín, sắp rụng’.

   

Vụ bắt cóc ‘ngoạn mục’ Maduro, là một quyết định mang tính cách bước ngoặt, phóng lao phải theo lao (vượt qua con sông ‘Rubicon’).  Maduro và vợ, cần suy tính có nên đồng ư cộng tác với Mỹ, cung cấp những tin tức liên hệ đến các hoạt động bí mật giữa Venezuela và các chính quyền thiên tả và các tổ chức tội ác...

   

Khi Hoa Kỳ ‘đơn phương’ xếp fentanyl vào loại ‘vũ khí’ giết người hàng loạt’, là những lời cảnh báo nghiêm trọng nhắm vào Chính quyền Mexico và cho thấy Mỹ có thể dùng các biện pháp quân sự đơn phương để dẹp các nhóm tội ác ( nếu không được sự cộng tác chung của Chính quyền Mexico)?

 

2- Venezuela: một vốn quư về ‘địa chính trị (Geo-economic Asset)?

   

Ngoài những ưu điểm về Chiến lược chính trị (politico- strategic), Venezuela cũng c̣n  là một mục tiêu tranh đua để dành giật, khi xét về các giá trị chiến lược về địa chính trị và kinh tế.

 

Tuy nhiên, khi đặt vấn đề thực tế, dù cho thật lạc quan và khoan dung (‘charitability’), th́ phải công nhận là tiềm năng công nghiệp của Venezuela không đáng kể (unremarkable)!

   

Venezuela có những trữ lường dầu hỏa, các kim loại đất hiếm, mỏ kim loại quư; đất đai trồng trọt được ngũ cốc và có nguồn nước ngọt...Các vốn quư này được  Washington và các Công ty Mỹ coi trọng, v́ những lợi ích do các vốn này có thể mang lại, phục vụ cho Chiến lược toàn cầu, nuôi dưỡng sự phục sinh của năng lực công nghiệp vượt trội của Mỹ (US industrial prowess) dự trù cho thời đại thông tin (‘information age’), thời của chính sách chuyển sản xuất đến các quốc gia láng giềng (nearshoring policies)  và  thời của cần ứng phó với các chuỗi cung ứng (supply chain resilience)...

   

Sự tùy thuộc của Venezuela vào Hoa Kỳ sẽ đảm bảo được là dầu thô của Venezuela sẽ không...chảy đến Tàu; Vàng, không chạy đến Nga, mà không có sự đồng ư của Washington. Hoa Kỳ sẽ có thêm những ‘lá bài’ phụ,  để ‘đánh x́ phé’, c̣ ke... với Tập và Putin trong cái thế ‘Tam quốc’ hiện nay?...

 

3- Hướng về phía trước:

   

TT Trump tuyên bố Hoa Kỳ sẽ ‘lo’‘(in charge’) Venezuela cho đến khi hoàn thành được sự chuyển tiếp do Hoa Kỳ hướng dẫn. Hiện nay, chưa thấy được Trump sẽ làm cách nào, khi khẳng định’ Quân đội Mỹ sẽ không có đặt chân trên đất Venezuela (no boot on the ground).

   

Các bài học của Lịch sử cho thấy: Triệt hạ một chế độ và B́nh định một đất nước bị chiếm đóng là hai vấn đề rất khác nhau...

   

Tuy Maduro bị lật đổ, loại khỏi đất nước, nhưng những người trung thành với Maduro (đang thề hứa sẽ trả thù, vẫn c̣n đang được ‘tự do hành động’ trong nước; Hệ thống an ninh và tổ chức Quân đội Venezuela vẫn tồn tại...

   

T́nh h́nh chung có vẻ như ‘yên lặng’ sau cơn băo, Trung tâm quyền lực quốc gia Venezuela tuy có bị rung chuyển, nhưng chưa bị hủy hoại.

 

Hoa kỳ có thể đối phó với những thành phần ưu tú trong nhóm tàn dư của Chế độ Maduro bằng 2 phương thức hành động kiểu “Machiavelli’:( áp dụng khi một quốc gia chinh phục một quốc gia khác);

  • ‘Lùng và vô hiệu hóa’ những mục tiêu quan trọng nhất...

  • Dụ dỗ, mua chuộc (buy/coerce), để họ chịu khuất phục và trở thành những cộng tác viên...

   

Hai phương thức này, tuy không phải là tuyệt đối và cũng có thể c̣n có những đường lối khác hơn? Một số chiến lược gia nhận định t́nh h́nh Venezuela vẫn đang có những điều kiện để có thể có một cuộc chuyển giao trực tiếp quyền hành một cách êm thấm, gồm tát cả các Cơ cấu Nhà nước phù hợp với Hiến pháp lịch sử của Venezuela; và Venezuela cũng đang có một lănh tụ đối lập được dân ủng hộ?

   

Quan điểm trên, có phần ‘quá lạc quan’?  Cần xét đến nhiều yếu tố thực tiễn hơn:

  • Cần phải chờ xem các ‘người thừa hưởng gia sản của Maduro bất ngờ bỏ lại, có chịu thương thuyết đẻ ‘đẩu hàng’ không?, có chịu từ bỏ quyền lực một cách êm thấm không? dù Washington tạo áp lực mạnh mẽ... (Bài học của Iran, dù bị áp lực kinh tế, dù các nhà chỉ huy quân sự cùng các khoa học gia bị sát hại hàng loạt, và những trận không tập ác liệt... vẫn chưa đủ để làm cho Nhà nước ‘thần quyến’ Iran chịu khuất phục!). Các lănh tụ như Maria Corina Machado, một chính trị gia dân xă kiểu Âu châu (ngoại trừ khi chịu nhúng tay hành động cứng rắn ), sẽ không phải là đối thủ của các tay ‘côn đồ’ trong bộ máy ‘thiên tả’ như Delcy Rodriguez (Phó TT đương quyền), Vladimir Padrino (Bộ trưởng Quốc pḥng), Diosdado Cabello (Nội vụ) , hay Tarek William Saab (Tư Pháp)…

  • Trên sân khấu chính trị tàn nhẫn của Venezuela, không có chỗ hoạt động cho ‘Chính trị ôn ḥa của Giải Nobel Ḥa b́nh (!) v́ Người được giải thiếu những mưu lược, không quen lừa dối, không biết chi tiền một cách bí mật và thiếu khả năng khích động dân chúng xuống đường...

  • Ngoài ra, một sự thay đổi chính thể, tạo ra do một thế lực ngoại bang sê luôn luôn là những câu hỏi về vấn đề ‘hợp pháp’, đặt ra cho những thế hệ mai sau.

  • Một số phe phái (tàn dư của Chế độ Maduro) vẫn có thể khởi động những cuộc đấu tranh, quậy phá vũ trang, phá hoại các hoạt động của Chính quyền mới; Các thành phần ‘bán quân sự’ của Chế độ Maduro có thể áp dụng kiểu chiến tranh Marxist, như loại du kích FARC, khuấy động Colombia từ hơn nữa thế kỷ...

  • Cuba, và các thế lực như Tàu, Nga và Iran vẫn sẽ c̣n những kế hoạch khuấy động, chống trả mọi hoạt động ổn định hóa của Chính quyền Venezuela (dưới sự điều khiển của Mỹ)

 

 

Trần Lư tổng hợp

1-2026

 

 

Xin mời đọc lại:

  • Geo và Petropolitics: Venezuela... Tại sao?

  • Chuyện thời sự: Petropolitics? Phong tỏa Venezuela trong Chiến lược Dầu khí Mỹ:

 

Nguồn: https://bienxua.wordpress.com/2026/01/15/venezuela-va-geopolitics-donroe-doctrine-tran-ly-tong-hop/

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính