Petropolitics: Liên hệ giữa Venezuela và Iran trong Chiến lược ‘năng lượng của Mỹ’

 

Trần Lý

   

 

Mỹ đã khởi động cuộc chiến, tấn công Iran ngày 28 tháng Hai 2026, chưa đầy 2 tháng sau khi tấn công đột kích Venezuela ngày 3 tháng Giêng, bắt cóc TT Maduro...

   

Hai quốc gia bị tấn công, tuy rất cách xa nhau về địa lý, nhưng lại  có chung một ‘ đặc tính’, cả hai đều là những petrostates (những quốc gia có nền kinh tế tùy thuộc gần như hoàn toàn vào việc khai thác và xuất cảng dầu thô hay khí đốt thiên nhiên).

   

Venezuela chiếm hạng 1 và Iran hạng 3 trong những quốc gia có trữ lượng nhiên liệu hóa thạch, nhiều nhất thế giới.

 

 

Trữ lượng Dầu thô

 

Nhưng do ảnh hưởng của sự ‘trừng phạt’ và cấm vận của Mỹ và Phương Tây; cùng với sự thiếu vốn đầu tư của tư bàn dầu hỏa phương Tây, việc sản xuất dầu thô bị sụt giảm sau 2010, tại cả hai quốc gia này...

 

Trừng phạt kinh tế của Mỹ, sản xuất dầu giảm, cùng những cuộc tấn công quân sự gần đây, cho thấy đang có một khuynh hướng (hay kế hoạch?) diễn ra để kiểm soát và khai thác/bóc lột, các tài nguyên này theo những ý đồ nào khác?

• Ảnh hưởng trên giá Dầu thô và Khí đốt?

 

 

Giá dầu thô tăng nhanh. ngay sau khi Mỹ-Israel tấn công Iran. Cuộc chiến tranh lan rộng qua đến 9 quốc gia và đe dọa sẽ gây ra một ‘cuộc chiến Trung Đông’? Giá WTI của dầu thô tăng từ 64 USD/thùng vào tháng Hai, và nay thay đổi từng ngày, sau cuộc tán công của Mỵ:

   

Dầu thô (Brent) có lúc tăng đến 100-119 USD/thùng... (Theo The EconomicTimes, giá Brent ngày 24 tháng 3, 2026 được định là 104 USD/ thùng)...

 

 

– Giá Khí đốt hóa lỏng LNG tăng khoảng 50%, sau khi Qatar Energy đóng cửa Cơ sở sản xuất Ras Laffan (28 tháng Ba). Cơ sở Khí đốt lớn nhất thế giới này bị trúng drone của Iran, và chỉ có thể phục hồi được sau thời gian sửa chữa kéo dài đến vài tháng.

 

Qatar cung cấp khoảng 20% tổng số lượng LNG toàn cầu; 80% khách mua là từ Á châu gồm Tàu, Nhật, Ấn độ, Nam Hàn và Pakistan. Âu châu cũng gia tăng mua LNG của Qatar sau khi nguồn cung cấp khí đốt qua đường ống dẫn bị cắt đứt do chiến tranh Ukraine.    

 

   

Một trục trặc nhỏ trong hệ thống cung cấp LNG của Qatar, cũng  đủ gây ảnh hưởng đến thị trường LNG toàn cầu, và hiện nay việc cung cấp sẽ phải mất nhiều thời gian để có thể trở lại bình thường. Âu châu và Á châu đang phải quay sang các nguồn cung cấp mới từ Mỹ và Úc...

   

Giá của dầu thô trong thời gian sắp tới ở vào tình trạng bấp bênh... Vấn đề là chưa thể ‘đoán’ trước được chiến tranh sẽ diễn ra bao lâu: vài ngày, vài tuần hay vài tháng?   bao nhiêu quốc gia lân bang sẽ bị kéo vào cuộc chiến (hiện nay là 9); bên nào sẽ ... hết phi đạn để tiếp tục đánh? Ai sẽ kiểm soát Eo biễn Hormuz?  Hiện nay, Iran tạm  được xem là đã phong tỏa Eo biển này một cách gián tiếp (Eo biển kiểm soát sự chuyên chở và phân phối khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu).

 

(Xin đọc bài Eo Hormuz của Trần Lý tại:

https://dongsongcu.wordpress.com/2026/03/16/chien-tranh-my-israel-va-iran-eo-bien-hormuz/

 

Một câu hỏi nữa được đặt ra là: Thể chế chính trị sắp tới tại Iran? Ai sẽ là người điều hành Iran?

        Các yếu tố này sẽ đưa giá dầu thô lên mức:  +/- 100 USD/ thùng.

• Việc sản xuất dầu thô

 

– Venezuela sản xuất được 860 ngàn thùng/ngày (bpd), tuy nhiên cao điểm đạt được vào 1997 là 3 triệu thùng/ngày. Khi Hugo Chavez lên cầm quyền (1999) và bắt đầu quốc hữu hóa công nghiệp dầu-khí, cùng với khi TT Trump (trong nhiệm kỳ 1) áp đặt lệnh trừng phạt và cấm vận, việc sản xuất dầu thô sụt giảm nghiêm trọng (2017-2020) xuống chỉ còn ở mức 500 ngàn thùng/ngày.

 

. Iran: Việc sản xuất dầu thô của Iran thay đổi, biểu đồ (dưới) ghi nhận lượng sản xuất sụt khi Hoa Kỳ cấm vận và tăng lên sau khi Hoa Kỳ bảo bỏ cấm vận (thời Obama)

 

Sản lượng dầu thô (cho đến 28 tháng 2, 2026) có thể vào khoảng 3 triệu thùng/ngày...

 

• Tình hình kinh tế:

   

Cà hai quốc gia ‘dầu hỏa’ Iran và Venezuela, tuy có những tài nguyên dầu-khí, làm giàu cho đất nước, nhưng lại cùng có những nền kinh tế yếu kém. Điều đáng tiếc thêm là cả hai đều có dân số khá đông: Iran với 90 triệu dân và Venezuela với 30 triệu.

   

Venezuela từng là một quốc gia giàu có nhờ dầu thô trước 1980, nhưng hiện nay lại trở thành một quốc gia nghèo và mức độ nghèo khó lan rộng khắp nước.

   

Với Iran, năm 2024, dầu thô là mặt hàng xuất cảng quan trọng nhất (56% kim ngạch xuất cảng). Tàu là khách hàng đứng đầu, mua đến 36% tổng số lượng xuất cảng dầu của Iran và Iran củng đang là một quốc gia ‘nghèo’. Tiền bị mất giá và lạm phát tăng qua mức 40%, gây những bất ổn xã hội tại nhiều vùng trong nước...

 

• Vài điểm tương đồng đáng chú ý?

       

Tại Venezuela, khi Chavez khởi sự quốc hữu hóa công nghiệp dầu khí, sau 1999 khi Venezuela sản xuất khoảng 3 triệu thùng dầu/ ngày; Sản xuất tụt giảm trong giai đoạn Trump cấm vận và trừng phạt kinh tế Venezuela; để đến 2020, Venezuela chỉ còn sản xuất được 500 ngàn thùng/ngày...Trump tấn công Venezuela ngày 3 tháng Giêng 2026...

     

Tại Iran, Trump tái áp đặt trừng phạt trong 2018-2020, sản xuất dầu thô Iran giảm từ 5 triệu thùng/ngày xuống còn 3 triệu thùng/ngày ... và Trump tấn công Iran ngày 28 tháng Hai 2026...

 

                   Hai sự kiện này là trùng hợp? hay có tính toán? 

 

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ hứa rằng: ‘sẽ có một quyết định kiểu Venezuela tại Iran’

            “a Venezuelan-type resolution to the situation in Iran”:     

   

Phương cách ‘giải quyết kiểu chuyển tiếp’ của Trump là đưa ra những ‘thương thuyết’, trả giá, cò kè... với các quốc gia: dọa dùng tariff, tăng mức tariff và  kèm theo những trao đổi để cho Mỹ được thêm các tài nguyên như đất hiếm (thương thuyết với Úc, Ukraine...Pakistan,Việt Nam) hay yêu cầu các quốc gia đối tác đầu tư vào Mỹ (Nhật, Nam Hàn, Saudi...)

     

Tại Venezuela, một petrostate bị Mỹ tấn công, TT Mỹ muốn các Công ty Dầu khí lớn của Mỹ, đầu tư gia tăng việc sản xuất dầu thô của Venezuela, bán dầu khai thác và chia sẻ lợi tức giữa Mỹ và Venezuela?... Phương thức có vẻ hợp lý? Vì thế giới vẫn còn cần nhiều dầu khí... Nhưng vấn đề là Mỹ sẽ toàn quyền quyết định chọn khách mua... và việc phân chia lợi tức vẫn chưa rõ ràng?

     

Nếu một hình thức ‘kiểu Venezuela’ được thực hiện tại Iran (?)... thì Hoa Kỳ thật sự sẽ đạt được một bước quan trọng trong ‘Học thuyết Energy Dominance’

• US Energy Dominance doctrine?

   

Học thuyết này là một chính sách chiến lược nhằm mục đích gia tăng tối đa sự sản xuất các nhiên liệu hóa thạch, nhiên liệu nguyên tử và các khoáng chất tối cần thiết, để đạt được các mục tiêu:

• Độc lập quốc gia về năng lượng

• Tăng ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ

• Thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Mỹ

      với các ưu tiên được đề ra:

• Xuất cảng dầu thô và khí đốt.

• Giảm bớt các rào cản về luật lệ điều hành công nghiệp dầu-khí...

• Tăng cường an ninh quốc gia Mỹ bằng cách cung cấp năng lượng giá rẻ và đáng tin cậy cho các quốc gia đồng minh...

               (Xin đọc một bài riêng về học thuyết này)

   

Học thuyết đã trở thành một trụ cột căn bản trong Chiến Lược ‘thống trị=dominance’ toàn cầu của Mỹ, phối hợp các công nghiệp năng lượng và vũ khí...

   

Về năng lượng: bao gồm các chính sách về LNG, và các kế hoạch về AI (gồm cả các semiconductors)

    

Để có thể điều hành năng lượng toàn cầu, Mỹ càn sự công tác của các đồng minh thân cận nhất như Nhật, Nam Hàn (cùng bỏ vốn đầu tư vào xây dựng, mở rộng các Cơ sở căn bản LNG tại Mỹ...), của đồng minh giai đoạn Saudi Arabia (chủ động, dẫn OPEC trong việc gia tăng sản xuất dầu thô... Chủ động sản xuất khí đốt của Canada; Điều hòa sản xuất dầu thô Venezuela (đã thực hiện khi loai Maduro và giành quyền điều hành sản xuất, buôn bán dầu thô cho các Công ty Mỹ), Chặn và làm giảm khả năng xuất cảng dầu thô của Iran do cuộc chiến tranh đang xảy ra?

   

Giới hạn việc cung cấp dầu thô và LNG cho Tàu trong các vụ Venezuela và Iran cũng là một trọng điểm chiến thuật của Mỹ...

   

Phản ứng của Iran khi tấn công các quốc gia dầu hỏa vùng Vịnh, như phá hủy công nghiệp LNG của Qatar, cũng nằm trong kế hoạch được tính toàn trước của Mỹ...

   

Việc gây trở ngại cho vận chuyển dầu-khí qua Eo Hormuz của Iran cũng nằm trong những dự kiến của Mỹ!...

   

Xin đọc thêm Các bản phân tích:

• “Why America Energy Dominance is a Strategic Imperative” (The Heritage Foundation)

• “From domestic abundance to global strategic leverage” (Atlantic Council)    

 

Các nhà chiến thuật còn nhãn định thêm:

    Energy dominance là chiến thuật ‘chính’ của Mỹ trong cuộc đối đầu với Tàu!

              (Xin đọc bài tiếp: “Khí đốt & Năng lượng và AI”)

 

 

Trần Lý

3-2026