Mổ lấy đạn chưa nổ trong Chiến tranh Việt Nam

 

Trần Lư

 

 

  • Hai trường hợp do các Quân Y sĩ Mỹ thực hiện:

 

1- Mổ lấy đạn M79 năm 1965

   

Ngày 5 tháng 11, 1965, ca mổ lấy viên đạn M79 chưa nổ, khỏi bụng một nạn nhân người Việt 52 tuổi đă được ghi vào Y văn quân sự thế giới, đánh dấu một thành quả được xem như là phép lạ, cùng với sự can đảm của ê-kíp mổ.

     

Ông Nguyễn Văn Chính, một nông dân 52 tuổi, bị trúng một quả đạn M79 khi ra vườn sau tại Vĩnh Long (?). Quả M79 dài 75cm, chưa nổ, xuyên qua  bên hông, và nằm yên tại bụng nạn nhân, bên trên thận. Ông Chính được đưa đến BV Chợ Rẫy Saigon, và khi chụp quang tuyến, mới phát giác ra viên đạn. Ông Chính trở thành một ‘quả bom nổ chậm’

   

Y sĩ Tướng một sao (Major General) Không quân James Humphrey, một BS giải phẫu chiến trường nhiều kinh nghiệm, đang công tác tại Việt Nam với nhiệm vụ Phụ tá Giám đốc Chương tŕnh Y Tế Công cộng của USAID,  đă t́nh nguyễn thực hiện ca mổ này với sự phụ tá của Y sĩ Đại Tá Daniel C Campbell, một BS giải phẫu KQ khác; cùng sư trợ giúp của Ông Anthony B Brown, một chuyên viên gây mê dân sự, cũng đang làm việc với USAID.

     

Do những nguy hiểm rất cao, v́ chỉ cần một sự đụng chạm nhỏ hay một ḍng điện tĩnh tại (static electricity) cũng có thể làm quả đạn phát nổ, nên cuộc giải phẫu được thực hiện trong các điều kiện an toàn tối đa:

  • Che chắn hậu quả nếu đạn phát nổ (Blast shielding) : một bức tường bằng bao cát cao 2m (six-foot) được dựng tại khu vực giải phẫu, để đề pḥng các mảnh đạn văng ra...khi mổ bị rủi ro thất bại.; Dựng thêm phía trước một kính chống đạn gỡ từ một xe quân sự, loại kính chắn gió của xe thiết giáp.

  • Dụng cụ mổ chế tạo tiêng (Specialized tool) : BS giải phải dùng một bộ dụng cụ phù hợp: kẹp có cán, vươn dài gắn dao để  mổ (scalpel) và kẹp (forceps) ...gắp quả đạn ra...

  • Kỹ thuật gây tê không b́nh thường được áp dụng : chích 6 mũi procaine trực tiếp vào quanh vết thương...

 

Do kinh nghiệm cùng tài khéo léo, chính xác, chỉ sau 13 phút BS Humphrey và các cộng sự viên đă thành công, lấy được viên đạn ra và viên đạn sau đó được các chuyên viên phá hủy chất nổ  giải quyết an toàn. Ông Chính sau đó hồi phục hoàn toàn...

   

Cuộc giải phẫu được viết lại với nhiều chi tiết trong

    

“The Human Bomb: How Air Force Surgeons made medical history in VietNam”

                           (Air Force Medical Service.  Ngày 11.03.2022)

https://www.dvidshub.net/news/printable/432123

 

Và cũng được Hăng Phim Pathe thu h́nh trực tiếp, ghi lại trên YouTube (xem dưới)

 

https://you.tube/wjJpNOjCtMc?is=EQ9xfYjjnQymn_of

 

Cũng có thẻ xem clip này khi vào YouTube ‘search’ và đánh các chữ:

                      Live Grenade Removed From Man’s Back (1965)

 

Vài chi tiết về Súng phóng lựu M79. Súng được sử du6ng tại Việt Nam và tại nhiều quốc gia khác, thuộc loại súng bắn từng phát, vác vai , được chính thức sử dụng từ 1962 trong Chién tranh Việt Nam, có thẻ phóng nhiều loại đạn 40mm; Súng dài 73cm, nâng 2.7 kg, khi chưa nạp đạn và nặng  2.93kg sau khi nạp; Tầm sát thương trung b́nh 350m, tối đa 400m.

 

 

2- Mổ lấy đạn Súng cối 60mm năm 1966

 

Trường hợp mổ đặc biệt này được thực hiện tại Bệnh viện HQ Mỹ ở Đà Nẵng, năm 1966. Quân nhân VNCH Nguyễn văn Lương được đưa đến Tổng Y viện Duy Tân với một quả đạn súng cối chưa nổ nằm trong lồng ngực phía trên gần nách...

   

Anh Lương bị thương khi đứng trong chiếc thiết vận xa và viên đạn cối 60mm đă bay ṿng cầu từ trên cao, trúng và chui vào vai anh, không nổ ... Lương không bị vết thương nào khác. Anh tự tay đỡ vết thương cùng quả đạn 3.6kg nằm trong người...

 

Cuộc giải phẫu rất nguy hiểm cho cả BS lẫn Thương binh này đă được Y sĩ Đại úy Hải quân Mỹ Harry Dinsmore, Y sĩ trường giải phẫu của BV HQ thực hiện cùng sự phụ giúp của Chuyên viên chất nổ HQ John Lyons.

 

Để sửa soạn cho ca mổ đẩy thử thách này, toán giải phẫu đă cho lập một bức tường bảo vệ bằng bao cát, quanh bàn mỗ. V́ quả đạn khá nặng nên không thể dùng bất cứ vật dụng nào có sẵn, để gắp và đỡ được. Trong suốt thời gian mổ, Lyons đă dùng tay để giữ cho quả đạn yên vị, và BS Dinsmore đă thận trọng rạch vết thương, lấy quả đạn

 

BS Dinsmore kể lại: “So we went around and lifted the muscle away from the rib-cage with the shell. And that’s when you realized that the shell’s tailfins were snagged in the man’s shirt. You held it with your left hand and trimmed the shirt with the right hand...”

 

Quả đạn cùng đầu đạn c̣n dính nguyên mảnh áo lính được giao cho Lyons, gấp rút chuyển ra ngoài để phá hủy...

 

Chiến sĩ Lương, sau 3 tuần tiếp tục điều tri, kể cả ghép bắp thịt, đă trở về đơn vị hoàn toàn hồi phục

 

BS Dinsmore được tặng thưởng Huy chương Navy Cross và Thủy thủ Lyons được thưởng Huy chương Silver Star.

 

 

Nhà viết quân sử của HQ Mỹ Jan K Herman đă ghi lại cuộc phỏng vấn BS Dinsmore trong US Navy, Bureau of Medicine and Surgery ngày 10 tháng 5, 1989.

 

Có thể đọc tại

https://archive.org/details/dinsmore-vietnam-physician-navy-cross

 

 

Súng cối 60mm và các loại đạn

 

Ghi thêm :

 

Tài liệu Y khoa của Quân đội Mỹ có ghi trường hợp Y sĩ Đại Úy Mayer Katz (4-1968), thuộc Mobile Army Surgical Hospital (MASH) tại VN, mổ lấy một viên M79 chưa nổ dính bên ngoài cơ thể của một lính Mỹ. Hai cậu lính trẻ thuộc SĐ Dù 101 Mỹ, sau khi ‘phê’ thuốc, đă thi đấu súng M79, ở khoảng cách nhau 15m. Một cậu trúng đạn, chưa nổ dính ngoài da nơi hàm trên bên phải (right maxilla), BS Katz đă đội nón sắt, mặc áo giáp để mổ lấy viên đạn này ra, đem đi phá hủy... BS Katz được thưởng Huy chương Army Soldier.

https://hub.jhu.edu/2023/11/09/putting-people-back-together/

 

BS Katz trước Pḥng mổ MASH

 

Các trường hợp mổ lấy đạn M79 do các Quân Y sĩ Việt Nam thực hiện:

 

Theo ghi nhận của Trang mạng Người Phương Nam có 5 Trường hợp mổ người lấy đạn M79 chưa nổ trong Chiến tranh VN

nguoiphuongnam52.blogspot.com/2025/12/5-truong-hop-mo-nguoi-lay-m79-chua-no.html

 

Trong đó có các ca mổ của:

  • BS Mayer Katz (xem ghi chú trên)

  • 4 trường hợp do các Quân Y sĩ VN thực hiện.

 

1- Ca mổ của Y sĩ Trung Úy Lê Thành Ư

 (BS Lê Thành Ư được ghi là Y sĩ Biệt kích Dù Lôi Hổ. BS Bùi cao Để, Trưng Tập 13, ghi  chi tiết hơn về Đại đội Quân Y của Nha Kỹ Thuật Pḥng 7 TTM, bệnh xá đóng tại Phú Thọ Chợ Lớn). Bệnh xá của Chiến Đoàn 2 XK  (B12) ở tại phía Nam Kontum.

 

BS Ư là Tiểu đoàn trưởng TĐ 22 QY khi tan hàng)

 

Ca mổ này được nhiều trang mạng ghi lại với nhiều chi tiết có những khác biệt, tuy nhiên có lẽ chính xác nhất là những lời kể lại của chính BS Lê Thành Ư. Bài viết đi75c ghi trong Diễn Đàn QYNDS và trong trang của Người Phương Nam

 

Cuộc giải phẫu diễn ra năm 1971 ngay tại bệnh xá của Trại biên pḥng Pleime, v́ trực thăng không nhận tải thương về Pleiku. Cùng đi với BS Ư vào Pleime c̣n có thêm BS Xuân. Bệnh nhân là một binh sĩ Thượng, trúng đạn M79 kẹt nơi bắp chân...

 

Có thể đọc bài viết với nhiều chi tiết tại:

https://svqy.org/2020/3-2020/chuong/frame/chuong120.htm

 

Túi giải phẫu M5

 

2- Ca mổ của BS Phạm Ngọc Đức (theo bài trên Người Phương Nam)

   

Ca mổ này, (ghi là năm 1973)  không t́m được trong các tài liệu y học cũ (?)

Chỉ có một bài báo tiếng Pháp, viết về trường hợp này (?), xin phỏng dịch:

                        ‘Một cuộc giải phẫu không thể tin nổi’:

“Đây là những h́nh chụp đă được loan truyền quanh thế giới, qua trung gian các tờ báo lớn Mỹ và Pháp. Các bức h́nh cho thấy về một cuộc giải phẫu, không thể tin được do BS Duc.N.Pham trong cuộc chiến tranh Việt Nam năm 1973...

 

Để chứng minh cho sự thật đă xảy ra:

  • H́nh phía trên, bên trái một quả đạn, bắn từ súng phóng lựu, đă nằm trong má của bệnh nhân.

  • H́nh phía trên bên phải cho thấy BS Pham đă thực hiện cuộc giải phẫu qua một khe nhỏ, bao quanh là các bao cát (bao quanh người bệnh) v́ viên đạn có thể phát nổ bất cứ lúc nào

H́nh phía dưới:

  • BS Pham thận trọng lấy viên đạn dài 10cm ra khỏi má người bệnh.

  • H́nh khác là bệnh nhân, sau khi hoàn toàn hồi phục… sau khi qua nhiều  cuộc giải phẫu chỉnh h́nh sau đó...”

 

3- Ca mổ của BS Hoàng Như Tùng

 

Ca mỗ này được ghi nhận là thực hiện năm 1973 (?) tai Quân Y viện Phan Thanh Giản Cần Thơ với một số chi tiết:

  • Bệnh nhân là Binh nhất Lê văn Mậu bị trúng đạn M79 bắn gần, cắm sâu vào hốc mắt, chưa nỗ.

  • Ê kíp mổ do BS Hoàng như Tùng thực hiện cùng sự phụ tá của Đại úy quân y Lê hữu Lộc; cả hai đă đội mũ sắt và áo giáp chống đạn trong khi mổ.

  • Ca mổ thành công nhờ sự khéo léo và dũng cảm của hai sĩ quan quân y này.

  • BS Hoàng Như Tùng được Chính Phủ VNCH  ân tặng Nhân Dũng Bội Tinh.

(BS Tùng được vinh danh tại Hải ngoại khi Ông ở lại tại QYV Phan Thanh Giản đến ngày cuối cùng của VNCH và đă tổ chức tẩm liệm và mai táng theo lễ nghi quân cách cho Tướng Tư lệnh Quân đoàn 4, Nguyễn Khoa Nam tuẫn tiét vào ngày 30-04-1975)

 

4- Ca mổ của BS Phạm văn Lương

 

Ca mỗ này được ghi nhận là thực hiện tại Tổng Y viện Duy Thạn (Đà Nẵng) vào năm 1973. Bệnh nhân là Đinh Né, một binh sĩ thượng, trúng một quả đạn M79 vào vùng xương g̣ má , chưa nổ, tại Quảng Ngăi

 

Ca mổ này được mô tả là không dựng bức tường bảo vệ bằng bao cát (?). BS Lương có thêm sự phụ giúp của một BS quân y gây mê khác và một nữ y tá; đă đứng mổ và dùng kẹp lấy viên đạn này ra ?

 

Vài h́nh ảnh cũ ;

 

 

 

Phụ lục:

 

Standard Military Protocols for retained 40mm Ordnance

 

PubMed có công bố một số tiêu chuẩn cần thiết để các Y Bác sĩ chuẩn bị khi mổ lấy đạn M79 khỏi cơ thể bệnh nhân:

·           Cần Trợ giúp và Cộng tác của Các chuyên viên tháo gỡ chất nổ, đóng góp các ư kiến chuyên môn vẽ cơ chế phát nổ của quả đạn M79 sau khi bắn khỏi ṇng súng, giúp tránh moi sức ép tạo áp lực lên viên đạn khi mổ.

·           Tránh ‘electrocautery’ : BS giải phẫu cần tránh không sử dụng các thiết bị kim loại, có thể tạo ḍng điện, như electrocautery hay cưa mổ, v́ điện trường, và ḍng điện tĩnh tại , trên lư thuyết, có khả năng kích nổ viên đạn.

·           En-bloc Resection: Thay v́ mổ cắt (dissect) để lấy các mô tế bào dính trực tiếp quanh viên đạn, BS giải phẫu lấy ‘nguyên khối’ (en bloc), nghĩa là rạch vết rộng hơn tại các cơ bắp quanh viên đạn, tránh mọi va chạm cọ sát ra vào viên đạn.

·           Giới hạn sư tham gia của các chuyên viên đến mức tối thiểu cần có; Chuyên viên gây mê cũng cần rời khu vực sau khi hoàn tất việc gây tê/mê…

 

 

Trần Lư

9-2026

 

Nguồn: https://bienxua.wordpress.com/2026/09/05/mo-lay-dan-chua-no-trong-chien-tranh-viet-nam/

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính