Eo biển Hormuz?

 

Trần Lý

 

             

Chiến tranh Mỹ-Israel với Iran vẫn tiếp diễn qua ngày thứ 13...

     

TT Trump tuyên bố: “Chiến dịch không kích Iran của Mỹ hiện nay ‘không còn mục tiêu để... tấn công? (practically nothing left to target”!

   

Và Trump, tuy nêu ý kiến là Mỹ sẽ hộ tống các thương thuyền đi qua Eo Hormuz... nhưng HQ Mỹ lại chưa sẵn sàng?

   

(Eo Hormuz bị đóng, thật sự không ảnh hưởng đến Chiến lược năng lượng toàn cầu của Mỹ)

   

Thậm chí Trump còn  đưa ra nhận định: “The US is the largest oil producer on the world, by far, so when prices go up, we make a lot of money’.

   

DefensePost (03-12-26) cho biét: “HQ Mỹ... chưa sẵn sàng để hộ tống các thương thuyền hải hành qua Eo Hormuz?... vì còn nhiều vấn đề an ninh  chưa được giải quyết?

   

Thủ lãnh tối cao Mojtaba Khamenei (kế vị người Cha bị giết), không xuất hiện trước công chúng, đưa ra một bản tuyên bố qua Hệ thống Truyền hình Iran, là “tiếp tục phong tỏa Eo Hormuz”. Iran công bố là sẽ dùng lá bài Hormuz trong các cuộc thương thuyết!

   

Ngày 5 tháng 3, TT Pháp Macron tuyên bố gửi đến vùng biển Địa trung Hả, một chiến đoàn đặc nhiệm HQ Pháp gồm 8 frigates và 2 tàu đổ bộ tấn công, cùng HKMH Charles De Gaulle... để bảo vệ Chypre chống các cuộc tấn công của Iran. Pháp cũng sẽ hộ tống các thương thuyền qua Eo biển Hormuz? Anh tuy bất đồng với Mỹ, cũng gử chiếc destroyer Dragon, Ý góp phần với chiếc frigate Federico Martinengo...

   

HQ Mỹ... không ‘có ý kiến’, về các hoạt động sắp tới của Hải đoàn NATO này?

BBC (Mar-12-2026) loan báo:

• Hai tàu dầu đã bị tấn công gần Cảng dầu Hasra của Iraq, 38 thủy thủ được cứu, 1 người thiệt mạng.:

 

– Chiếc Safesea Vishnu, của Ấn, treo cờ Marshall Island (Iran cho là của Mỹ, bị một drone nước tấn công...

 

– Chiếc Zephyros của Hy lạp, treo cờ Malta cũng bị tấn công, khi đang chuyển dầu với chiếc Safesea Vishnu...

   

Một sự việc trùng hợp là: một tàu chở hàng container của Tàu bị trúng một đạn pháo ngoài khơi UAE, gây một đám cháy nhỏ…

   

Wikipedia có bảng thống kê tạm từ 01-03 đến 12-03 có 21 thương thuyền bị tấn công trong đó 6 chiếc hư hại nặng phải bỏ (trong số có chiếc Mayuree Naree của Thái Lan và một tài kéo của UEA  bị chìm), (Xem hình của New York Times bên dưới)

 

1- Straight of Hormuz là gì và ở đâu? (theo BBC)

   

Eo Hormuz là một trong những trọng điểm trên đường hải hành của thế giới và cũng là ‘chốt’ chặn, ‘sống còn’ trong hải trình chuyên chở dầu khí.

   

Bờ Phía Bắc của Eo là lãnh thổ Iran; bờ phía Nam là lãnh thỏ Oman, và UAE (United Arab Emirates). Hành lang đường biển này chỉ có bề  rộng khoảng 50km, tại nơi các lối ra và vào; Chỗ hẹp nhất của hành lang, chỉ có 33km. Hành lang này nối vùng Vịnh với biển Arab...

 

 

Eo biển có độ sâu vừa đủ để các tàu chở dầu thô lớn nhất trên thế giới, có thể qua-lại và được các nước sản xuất dầu-khí trong vùng, sử dụng để chuyển dầu khí của họ đến các khách hàng  tiêu thụ. (Hoa Kỳ không còn mua Dầu-khí của Vùng này từ...2015!)

   

Trong năm 2025, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô được vận chuyển qua Eo Hormuz, giá trị giao thương lên đến 600 tỷ USD/ngày. Dầu-khí  giao dịch không phải chỉ từ Iran, mà còn từ các quốc gia sản xuất dầu-khí khác, trong vùng Vịnh như Iraq, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UAE.

 

2- Eo Hormuz bị đóng, sẽ gây ra hậu quả gì?

     

Mỗi tháng có khoảng trên 3000 chuyến tàu chở hàng hóa qua-lại Eo Hormuz.

  Các nhà phân tích kinh tế cho rằng:

   

Thời gian Eo bị đóng càng kéo dài,  khi tàu vận chuyển bị đe dọa không dám qua-lại... sẽ gây sự tăng giá dầu-khí toàn cầu, cùng với sư tăng chi phí vận chuyển đường biển.

   

Trên thực tế, lúc này Eo Hormuz đang bị đóng, thương thuyền tạm ngừng đi qua vì sợ bị tấn công; Các Công ty bảo hiểm hàng hải cũng ngưng nhận bảo hiểm cho thương thuyền, hoặc chỉ nhận với giá thật cao, sợ các rủi ro có thể xảy ra?

   

Tàu chuyển vận đành ngừng hoạt động và chờ cho tình hình an ninh sáng sủa hơn.

   

Dầu-Khí bị ngưng cung cấp, gây những hậu quả nghiêm trọng cho thị trường kinh tế toàn cầu.

   

Eo Hormuz chưa thật sự bị đóng (?), chỉ những lời đe dọa của Iran, drones và phi đạn... đủ để cho thương thuyền không liều lĩnh đi qua Eo này! Phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Iran, Edmail Baghel, chỉ cảnh cáo, qua CNN, 09 tháng 3, là các tàu dầu di chuyển qua Eo cần phải thận trọng!

   

Giá dầu thô tăng vọt, có lúc lên đến 120 USD/ thùng, và sau đó tụt xuống, nhưng hiện vẫn đang nằm trong mức ~90USD!

             

Giá dầu tăng... Tư bản dầu khí Mỹ, và Nga... vui mừng?

     

Theo các dữ liệu của London Stock Exchange Group, phí tổn để thuê một tàu dầu cỡ lớn, chở dầu từ Trung Đông đi đến Tàu đã tăng gấp đôi, lên đến 400 ngàn USD/một chuyến!

 

   

Nếu Eo Hormuz bị đóng hoàn toàn: Kinh tế của các quốc gia vùng Vịnh, kể cả Saudi Arabia, sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, vì các quốc gia này tùy thuộc vào các lợi tức đem lại do xuất cảng dầu-khí.

 

Iran, để so sánh, xuất cảng khoảng 1.7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, Theo số liệu của International Energy Agency thì Iran  đã xuất cảng lượng dầu thô trị giá khoảng 67 tỷ USD trong năm 2025...

 

 Eo Hormuz đóng, Á châu chịu ảnh hưởng tất nghiêm trọng.(Năm 2022, khoảng 82% nhiên liệu hóa dầu, khí đốt và dầu thô, xuất cảng từ Vùng Vịnh, được đưa đến Á châu...)

   

Tàu, theo số liệu thống kê, mua khoảng 90% tổng số lượng dầu thô của Iran xuất cảng ra thị trường thế giới.Tàu dùng nhiên liệu trong sản xuất công nghiệp: Giá dầu tăng sẽ gây sự lên giá của các thương phẩm do Tài sản xuất!

 

3- Iran “đóng’ Eo Hormuz bằng cách nào?

   

Iran thật sự có khả năng để ‘đóng’ Eo Hormuz...và Mỹ chưa có phương thức để ‘khai thông’ con đường chuyển vận hàng hải này (và thật ra Mỹ cũng không có nhu cầu quân sự và giao thương về dầu-khí để phải mở đường)

 

– Hiện Iran có ít nhất 6 con tàu buôn cũ, phế thải đậu rải rác ven biển Eo Hormuz. Khi cần Iran chỉ kéo ra giữa dòng và đánh chìm nơi chỗ hẹp 3km. Việc trục vớt, sau khi chấm dứt chiến sự sẽ phải mất nhiều năm...

 

– Iran có khoảng 5000 quả mìn (biển), có thể dùng để khóa hải lộ; Mìn có thể được rải bằng tàu ngầm hay chiến thuyền nhỏ. Mìn thuộc nhiều loại, từ cổ điển như mìn nổ khi chạm và mìn tối tân ‘tinh khôn’ có thể đánh chìm cả các tàu vớt mìn vỏ gỗ (không có từ trường để mín bám vào được)... Khi hết chiến tranh sẽ phải trục vớt hay phá hủy từng... quả đã thả trên biển...

 

– Iran có hàng trăm đại bác, súng cối hạng nặng và phi đạn chống chiến hạm, đặt tại các vị trí ẩn giấu dọc bờ biển; các vị trí này cũng được ngụy trang ‘thật và giả=decoy) lẫn lộn...

 

– Iran còn có khoảng 3000 phương tiện nhỏ như thuyền gắn máy, tiềm thủy đỉnh mini... trang bị các vũ khí và thủy lôi...có thể tấn công từ ven biển...

 

 

4- Có đường nào để tránh phải qua Hormuz?

     

Nguy cơ con đường Hormuz bị đóng đã từng được các Quốc gia vùng Vịnh có liên hệ, đặt ra trong nhiều năm trước, và tìm các con đường ‘phụ’, có thể sử dụng khi cần thiết...

• Saudi Arabia đang sử dụng một đường ống dẫn dầu dài 1200km, có khả năng chuyển mỗi ngày đến 5 triệu thùng dầu thô.

 

 

Đường ống Đông-Tây ‘Abqaiq-Yanbu’ của Saudi Arabia, chuyèn dầu thô từ mỏ dầu Abqaiq bên phía Đông Saudi (gần Bahrain và Qatar) đến Thị trấn Yanbu bên Biển Đọ. Đường ống được xây dựng từ 1980s. Đường ống này, có thể chuyển đổi qua-lại, để vận chuyển dầu thô hay khí đốt, tùy theo nhu cầu.

   

Từ tháng 3-2026, công suất của đường ống được tăng tối đa... Tàu chở dầu của Saudi không nhất thiết phải qua Hormuz.

• UAE (United Arab Emirates) có đường ống Abu Dhabi Crude Oil Pipeline, dài 400km dẫn dầu thô từ Habshan đến Fujairah, bên bờ biển vịnh Oman (không cần qua Eo Hormuz). Công suất 1.5 triệu thùng/ngày và hiện nay tăng tối đa lên 1.8 triệu thùng.

   

Ngoài Saudi Arabia và UAE, với hai đường phụ để vẫn tiếp tục xuất càng được  dầu thô... Các quốc gia khác như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar và Bahrain... hoàn toàn phụ thuộc vào hải lộ... qua Eo Hormuz!

 

5- Tàu và Eo biển Hormuz:

   

Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran (28 tháng 2), việc lưu thông qua Eo Hormuz hầu như bị tạm đình chỉ. Giao thương toàn cầu  về dầu-khí bị ảnh hưởng và Tàu, tùy thuộc hoàn toàn vào năng lượng ngoại nhập, nhát là dầu thô từ Iran, đã gặp nhiều khó khăn... nan giải!

   

Tuy Bắc Kinh luôn lên tiếng yêu cầu Hải lộ qua Hormuz cần được tiếp tục mở cho giao thương toàn cầu, những các dữ kiện theo dõi các sự  di chuyển của các phương tiện chuyển vận biển, cho thấy các tàu chở hàng và chở dầu của Tàu cũng đang phải neo chờ! Từ khi cuộc chiến bắt đầu, đã có trên 20 phương tiện hàng hải của Tàu bị kẹt trong vùng Vịnh.

   

Các số liệu ghi nhãn được cho thấy Tàu không có khả năng để thay đổi đường hướng của cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran và Tàu cũng không có phương thức và kế hoạch đẻ bảo vệ được chiến lược riêng cùng  các quyền lợi kinh tế của mình.

       

Sau khi Eo Hormuz bị ‘đóng’ (tuy không chính thức): Các dữ liệu từ Automatic Identification System (AIS) do Starboard Maritime Intelligence cung cấp ghi nhận:

• Trước khi xảy ra Cuộc chiến có 153 chuyến tàu qua-lại mỗi ngày, trong đó các tàu chở dầu thô và khí đốt chiếm 88%.

• Từ 1 tháng 3 (đến 12-3) chỉ có 78 tàu đi qua, trung bình mỗi ngày chỉ còn 13 chiếc...

• Việc qua-lại Eo Hormuz, sụt giảm rất nhanh: Ngày 28 tháng 2, khi Tehran bị tấn công có 105 tàu vận chuyển dầu và hàng hóa đi qua Hormuz... Đến ngày 2 tháng 3, chỉ có 13 chuyến lưu thông, trong đó chỉ có 1 chuyến tàu dầu.

   

Thương thuyền  vận chuyển của Tàu, cũng không được ‘đối xử’ như ‘ngoại lệ’?  (40% dầu thô và 30% LNG của tổng số lượng Tàu nhập,  phải được vận chuyển qua Eo Hormuz)

   

Các dự đoán trước đây vẫn cho rằng: Do các liên hệ ‘thân thiết giữa Iran và Tàu, nên các phương tiện hải vận do Tàu sở hữu hoặc treo cờ Tàu sẽ có thể qua Eo Hormuz mà không bị Iran tấn công?, nhưng chưa thấy các phương tiện vận chuyển hàng hải của Tàu... cùng nhau qua Eo biển?

     

CSIS ghi lại một số hiện tượng: Các chấm đỏ là các thương thuyền (Tàu)  qua Hormuz

 

 

Từ 23 đến 28 tháng 2,  có 753 thương thuyền qua Eo, trong đó 49 chiếc thuộc sở hữu Tàu và Hongkong

 

Từ 1-đến 6 tháng 3, chỉ có 78 chiếc vượt qua Eo biển, và 2 chiếc mang cờ Tàu, Hong Kong.

   

CSIS cũng theo dõi hải trình của chiếc Jin Hai Wo, vượt qua Eo Hormuz vào giữa trưa ngày 1 tháng 3, trong khi đó chiếc thứ hai Rin Chen 2, qua Eo vào nửa đêm, hệ thống định vị AIS, tắt lúc 9:30 tối, khi đang ở cửa biển phía Tây của Hormuz và sau đó mở lên lại tại Vịnh Oman, lúc 4:20 sáng hôm sau...

    

Trong khi các thương thuyền Tàu... chờ, thì có những tàu buôn quốc tịch khác, cũng thử tìm cách qua Eo:

   

Chiếc Iron Maiden, treo cờ Marshall Island, phát tín hiệu báo tin thuộc chủ quyền ‘China’ và qua Eo an toàn vào sáng sớm 3 tháng 5.

   

Hiện có những tin tức về các cuộc thương thuyết giữa Iran và Tàu, để cho phép các phương tiện của Tàu đi qua Eo Hormuz?.

 

Chiếc tàu chở hàng Broad Tich, treo cờ Panama, thuộc sở hữu của Tàu và do thủy thủ đoàn Tàu điều khiển đã vượt Eo Hormuz, sáng nay thứ 5, gần Khasab, vận tốc 12.7 knots?

         

6- Mỹ tính toán gì?

     

TMZ (12 tháng 3) loan tin: HQ Mỹ ‘chưa’ sẵn sàng để hộ tống thượng thuyền qua-lại Hormuz!... có thể phải chờ vài tuần nữa?. Trong một cuộc hội thảo, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, Chris Wright khi trả lời phỏng vấn của NBC, cho biét: Tuy chưa làm được ngay, những Mỹ có thể... sẽ làm trong tương lai! (It’ll happen relatively soon, but it can’t happen now”. Lý do là Quân lực Mỹ đang tập trung lực lượng để hủy diệt mọi khả năng quân sự của Iran cùng tất cả các cơ sở sản xuất vũ khí tấn công còn lại của Iran. Bộ trưởng Wright cho biết thêm: ‘Mỹ sẽ có thể bắt đầu ‘dịch vụ’ hộ tống vào cuối tháng.?’.

   

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, trả lời ABC (13 tháng 3) trong cuộc briefing tạo Pentagone: “Hormuz... là một chuyện chúng ta đang ‘đối phó’, đã từng đối phó... và đây đâu phải là việc mà  quý vị cần phải lo? “you don’t need to worry about ít”.

     

TT Mỹ cũng trả lời nước đôi, qua cuộc phỏng vấn của Fox News:

                      “Well, we would do ‘it’ (mở đường) if we needed to”

             

Đâu có gì phải gấp... Khi Mỹ đang có cơ hội... kiếm ‘a lot of money’?

   

Trên nguyên tắc và trên thực tế: Mỹ không... cần mở Eo Hormuz ngay, và cứ chờ... các cuộc sắp xếp lại về geopolitics trong vùng Vịnh, đặc biệt là tương quan Qatar-Iran

 

 

 

Trần Lý

3-2026