Chiến tranh ‘bán dẫn’ semiconductors)?

 

Trần Lư

 

 

    Chiến tranh ‘súng đạn’ như Nga-Ukraine, ‘khủng bố’ như Hamas-Israel.. ‘dọa nạt’ như Tàu-Taiwan, Tàu-Philippines… được bàn luận hàng ngày trên báo chí, truyền thông.. Nhưng c̣n một trận chiến không kém phần ‘gây cấn’ là Chiến tranh ‘Semiconductors’ giữa Tàu và Mỹ và Mỹ đă có thêm hai đồng minh thân thiết là Nhật và Nam Hàn..nhập cuộc.

 

 

   Chiến tranh th́ sẽ phải có những mặt trận để đôi bên đối đầu, Cuộc chiến Mỹ-Tàu về semiconductors đang có hai mặt trận chính: Huawei và SMIC..và phụ như Tiktok..

 

 

1- Quan trọng của Semiconductors (SC)

 

   Thật khó tưởng tương được một đời sống thiếu các tiện nghi quen thuộc như, computer, phone cầm tay, xe hơi, máy truyền h́nh, tủ lạnh.. Tất cả các thiết bị quen thuộc, được sử dụng trong đời sống hàng ngày đều ‘chạy’ bằng các components điện tử nhỏ bé, ít người chú ư.. là các semiconductors, và khi  thị trường thiếu SC th́ sẽ xảy ra dành, và giật?, để khởi đầu cho chiến tranh?

 

   SC được xem là bộ óc của tất cả các hệ thống điện tử hiện đại. SC là bộ phận tối cần thiết trong các máy móc kỹ thuật điện tử và liên lạc truyền thông, các thiết bị giúp thực hiện tiến bộ trong nhiều lĩnh vực như điện toán, liên lạc thông tin, sức khỏe, hệ thống quân sự, an ninh quốc pḥng, chuyên chở và cả năng lượng ‘xanh’ 

 

                   SC, c̣n được gọi là IC (Integrated Circuit), microchips

 

    SC được chế tạo bằng các nguyên tố tinh khiết, như silicone, germanium, bằng các hợp chất như gallium arsenide… Trong quy tŕnh chế tạo gọi là doping, một lượng rất nhỏ tạp chất có thể được thêm vào các nguyên tố (vừa kể), để làm thay đổi khả năng, (rất nhiều), dẫn truyền của nguyên liệu ban đầu.

 

    Trong vai tṛ dùng để chế tạo các devices điện tử, SC rất quan trọng cho đời sống của chúng ta. Không có các devices điện tử, sẽ không có smartphone, radios, TV, computers, video games và các thiết bị y khoa giúp định bệnh..

 

    Sư phát triển vượt mức của kỹ thuật SC trong 50 năm qua đă làm các devices càng ngày càng nhỏ đi, thu gọn, hoạt động nhanh hơn và đáng tin cậy: Thử tính mỗi ngày  quư vị đă dùng thiết bị điện tử.. bao nhiêu lần? Chắc không đếm nổi, v́ thiết bị điện tử đă  thành một phần của đời sống..

 

     Trước khi có sự  phát minh ra các silicone-computer, th́ máy điện toán  là những thiết bị cồng kềnh dùng ‘tubes (bóng đèn diode)’ và quay số (dials).. Tubes được thay bằng các SC nhỏ, gọn, hữu hiệu hơn, hoạt động nhanh hơn

 

    Các hăng SC được chia theo hoạt động thành 2 nhóm, dựa theo các giai đoạn sản xuất gồm thiết kế và chế tạo ra SC:

 

    Các hăng chuyên về thiết kế, rồi gửi thiết kế đến một cơ sở  khác để sản xuất   được gọi là fabless firm

 

    Các hăng chuyên về chế tạo SC, gọi là fab (foundries). Fab cần rất nhiều máy móc chuyên biệt rất đắt tiền để vận hành, tốn cả 3-4 tỷ USD (TSMC đă đầu tư 9.3 tỷ USD vào Cơ sở Fab15 300nm wafer, tại Taiwan). Các Công ty như Nvidia, AMD, Qualcomm và Marvell giao việc chế tạo SC cho TSMC

 

Các hăng SC làm cả hai công việc, vừa nghiên cứu và chế tạo, được gọi là Integrated Device Manufacturers (IDM). Hiện tại Mỹ chỉ có 4 IDM: Samsung, Intel, Hynix và Micron..

 

 

2- Chiến tranh SC? 

 

 

   Ngày 4 tháng 7, 2023 Bộ trưởng Ngân Khố Mỹ Janet Yellen đă đến Bắc Kinh để thảo luận, t́m phương thức làm  giảm cường độ cuộc chiến tranh SC giữa Mỹ và Tàu..Các cố gắng ngoại giao của đôi bên đă không giải quyết  được cuộc đối đầu đang xảy ra..

 

  Ngày 1 tháng 8, Tàu bắt đầu giới hạn việc xuất cảng 2 kim loại gallium và germanium sang Mỹ và sau đó 1 tháng 12, kiểm soát thêm việc xuất càng graphite. Gallium và germanium là hai kim loại thiết yếu cho việc chế tạo semiconductors, c̣n graphite là tối cần thiết cho công nghiệp sản xuất ac-quy (batteries) cho xe hơi chạy bằng điện (EV)…

 

   Báo quốc doanh Tàu “Global Times’ bênh vực cho ‘biện pháp’ ngưng bán nguyên liệu của Tà: “Không có lư do ǵ để Tàu tiếp tục bán đến cạn kho nguyên liệu; trong khi bị ngăn chặn không cho phát triển các kỹ thuật tân tiến..”

 

   Tàu dùng nguyên liệu để đáp trả lại các biện pháp Mỹ đang áp dụng giới hạn việc bán các SC tân tiến cho Tàu..?

 

    Mối quan ngại của Mỹ:

 

 2 quan ngại chính của Mỹ:

 

    Quân đội Tàu có thể đang có khả năng vượt qua Mỹ trong một số lĩnh vực tổng quát

    Mỹ và Tàu là 2 quốc gia tập trung các công nghiệp chế tạo SC. Tàu dùng các kỹ thuật của Mỹ để.. qua mặt Mỹ!

 

   Tổng bí thư Tập Cận B́nh đă ra lệnh cho Quân đội Tàu (PLA) phải đạt tầm vóc thế giới (word class,) vào năm 2049, khi kỷ niệm 100 năm ngày Cai trị Trung Hoa của Đảng Cộng Sản Tàu (CCP). Thành quả ước mơ này dựa vào việc phát triển, bằng mọi cách, các hệ thống vũ khí tự hành, bao gồm phi đạn siêu âm, ứng dụng AI (Artificial Intelligence) vào nhiều lĩnh vực, kể cả Chiến tranh điện tử (Electronic Warfare=ER).

 

   Bộ Quốc Pḥng Mỹ đánh giá t́nh h́nh qua bản báo cáo thường niên (2022) về khả năng quân sự của Tàu: “ PLA đang theo đuổi kế hoạch phát triển khả năng quân sự ‘thế hệ kế-tiếp’.. bằng mở rộng ứng dụng AI và các kỹ thuật SC cao cấp vào mọi mức độ chiến tranh’. Hiện nay Tàu là quốc gia dẫn đầu về một vài ứng dụng AI như nhận dạng khuôn mặt (facial recognition), nhưng công nghiệp của Tàu lại chưa có khả năng sản xuất được các SC advanced để tự thực hiện được các kỹ thuật tiến bộ này..Tàu, cả dân sự lẫn quân sự, đều phải nhập các SC này..!

 

     Và Mỹ đang.. đánh vào điểm yếu này!

 

    Mỹ ‘tấn công’

 

    Ngày 7 tháng 10-2022, Chính quyền Biden khai chiến bằng áp đặt một loạt biện pháp kiểm soát xuất cảng. Bureau of Industry and Security (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ ra thông báo giới hạn việc xuất cảng các SC, các kỹ thuật sản xuất SC,nhằm mục đích ‘bít lối’, đóng, không cho Tàu tiếp cận với kỹ thuật của Mỹ, không cho Tàu mua các thiết bị sản xuất SMC cao cấp của Mỹ.Các giới hạn này được thắt chặt hơn vào ngày 17 tháng 10, 2023, sau khi Bộ Kinh Tế Mỹ hoàn tất và công bố các luật lệ liên hệ.

 

  Thật ra đây khi6ng phải là một quyết định ‘mới’ của Chính quyền Biden, nhưng từ thời TT Trump, đă có lệnh cấm (2019), cấm các Công Ty Mỹ buôn bán thiết bị SC và các dịch vụ kỹ thuật về SC cho Công Ty Huawei, nếu không có giấy phép đặc biệt.. Trên thực tế đă ‘đóng’ các ngơ mà Huawei dùng để tiếp cận kỹ thuật liên lạc viễn thông Mỹ..

 

    Lệnh giới hạn của TT Biden (2022) c̣n đi xa hơn, giới hạn việc các Công ty SC Mỹ đầu tư ra bên ngoài. Tháng 8-2023, TT Biden kư một Sắc lệnh Hành pháp đặt ra một cơ chế giới hạn việc đầu tư của các Công Ty Mỹ ra bên ngoài trong các lănh vực SC, Quantum information và lĩnh vực AI. Danh từ ‘ra bên ngoài’, được hiểu là đầu tư vào Tàu

 

   Chính phủ Mỹ nêu lư do cho việc giới hạn này là bảo vệ An ninh quốc gia. Bộ Kinh tế Mỹ giải thích thêm (10-2023):  Chính quyền  CS Tàu đă chuyển hướng (diverted) rất nhiều kỹ thuật dân sự (đặc biệt trong các lĩnh vực điện toán, không gian, AI và liên lạc viễn thông) sang khu vực supercomputers dùng cho mục đích quân sự..

 

  Chính sách ‘giới hạn’ này của Mỹ dự trù sẽ được áp dụng trong 5 năm (?)

 

    Kéo thêm Đồng minh vào cuộc chiến:

 

   Trong cuộc chiến tranh SC này, Hoa kỳ đă.. mời các đồng minh vào cuộc.

 

   Tháng 1-2023, Mỹ gia tăng biện pháp kiểm soát bằng thuyết phục các Công Ty Nhật và Ḥa Lan ngưng mọi giao dịch buôn bán kỹ thuật với Tàu dùng trong việc sản xuất các SC cao cấp.

 

   Công ty Ḥa lan ASML là công ty duy nhất trên thế giới, cung cấp thiết bị thế hệ mới nhất, máy quét in thạch bản= photolithography scanner, dùng để tạo các mạch điện li ti (minute circuits) trong các tấm silicon (wafers).Tháng 6, Công ty xác nhận việc ngừng cung cấp thiết bị, và sẽ chính thức áp dụng lệnh cấm bán dụng cụ vào tháng 9-2023..

 

    Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ cho biết các việc giới hạn này chỉ có mục đích bảo vệ các kỹ thuật căn bản không bị.. đánh cắp hay sao chép. Ông dùng các chữ “small yard and high fence” để mô tả hành động của Mỹ. Tập và các giới chức cao cấp Tàu buộc tội Mỹ là đang chơi tṛ ‘chiến tranh lạnh’ dạng be bờ (containment)

 

    Nói chung, các đồng minh’ được mời cũng có những chính sách ‘không hoàn toàn’ theo ư của Mỹ?

 

·        Bộ Kinh tế Hoa Kỳ đưa ra danh sách các Công Ty Tàu bị cấm trong việc ‘mua bán’ SC và kỹ thuật sản xuất SC của Mỹ, tuy nhiên một số công ty (Mỹ cấm) này lại không có trong Danh sách giới hạn xuất cảng của Nhật, Nhật chỉ liệt kê 23 loại kỹ thuật cần đến giấy phép xuất cảng và không nêu rơ tên Tàu trong danh sách quốc gia liên hệ đến việc bị giới hạn.

 

·        Ḥa Lan tuy trên nguyên tắc, ngưng bán thiết bị cho Tàu nhưng cũng không đặt Tàu, chính thức, vào danh sách các quốc gia bị.. cấm?

 

·        Nhật, Nam Hàn và EU, có một số hoạt động về SC nhưng lại có những chính sách và quyền lợi kinh tế riêng., và không nhất thiết đồng quan điểm với Mỹ về các chiến thuật ‘ngăn cản Tàu’

·        Kết quả.. sơ khởi?

 

  Một số thành quả ban đầu đă đạt được:

 

·        Ḥa Lan quyết định ‘về phe Mỹ’ chặn các xuất cảng của ASML, quan trọng nhất là các Hệ thống dụng cụ tối tân  ‘extreme ultraviolet = EUV lithography, Trên nguyên tắc đă ‘khóa lối’, chặn khả năng của Tàu không thể sản xuất được các chips tối tân loại 2 và 3-nanometer nodes. Các chip tân tiến này rất cần thiết cho việc phát triển AI của Tàu. Hiện nay Tàu không thể ‘nhái theo’, rập khuôn (replicate) kỹ thuật lithography của ASML. Các nhà quan sát kỹ thuật cho rằng:

 

   “Tàu chưa đủ khả năng tự chế tạo các dụng cụ phức tạp và tối tân này?”  (như trường hợp các động cơ dùng cho phi cơ dân dụng C919)

 

   Hơn nữa, thiết bị SC lithography tối tân nhất mà Tàu tự chế được, do Hăng công nghiệp quốc doanh Shanghai Micro Electronics Equipment, được biết là đến năm 2023 Hăng sẽ sản xuất được dụng cụ để chế tạo các SC loại 28-nanometer nodes, kém rất xa và không thể dùng được trong các SC  AI! Trong tương lai gần, các công ty công nghệ cơ khí của Tàu, dưới áp lực của Chính phủ và yểm trợ tài chánh cũng của Nhà nước sẽ phải tiếp tục t́m cách chế tạo các ‘higher-node’, gọi là ‘legacy chips’.

 

·        Thành quả nói chung cho thấy các cố gắng phát triển kỹ thuật của Tàu trong lĩnh vực chế tạo SC cao cấp đều bị ngưng trệ do mất đi khả năng tiếp cận với Công nghiệp tân tiến Mỹ..

 

– Các chips tối tân A-100 và H-100 do Nvidia sản xuất, tối cần thiết trong công nghệ AI, gắn trong các thiét bị cấu trúc căn bản để luyện các mô h́nh AI (AI model) và thuật toán AI (algorithms), bao gồm computer vision, natural language processing và conversational AI.. đều bị cấm bán cho các nhà sản xuất Tàu! Chính phủ Mỹ cũng buộc Nvidia không được bán một số loại các SC khác cho Tàu, nếu không có giấy phép đặc biệt.

 

– Lệnh giới hạn của Nhật cũng nhắm vào việc cấm bán cho Tàu các dụng cụ làm chips, lĩnh vực cơ khí Nhật hầu như giữ độc quyền, có khả năng ngăn cản Tàu, không chỉ chế tạo các advanced nodes, mà c̣n  cản luôn được việc Tàu muốn mở rộng sản xuất các SC14 và legacy 28-nanometer nodes..

 

Các tác động (impacts) khác được ghi nhận:

 

   – Công ty sản xuất chip lớn nhất của Tàu  Yangtze Memory Technologies Co (YMTC), sau khi bị Phương Tây ‘nhắm’, giới hạn không bán các hệ thống máy móc sản xuất chips đă phải.. sa thải trên 10% lực lượng công nhân..

 

    -Tháng 2-2023, Cơ xưởng sản xuất (foundry) Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC) thông báo công việc sản xuất đại trà tại xưởng mới xây dựng trị giá 7.6 tỷ USD, đă buộc phải lùi lại một hay hai tam-cá-nguyệt với lư do ‘gặp trở ngại về.. thiết bị chưa nhận được..?

 

    – Việc giới hạn do Mỹ áp đặt, gây tăng giá cho người tiêu thụ nội địa Tàu  nhất là card đồ họa (graphics card) GeForce RTX 4090 cùa Nvidia, giới hạn việc phân phối sản phẩm này cho công ty Tàu để sản xuất và thiết kế các tṛ chơi điện tử (video-games) và graphics..Giá của RTX 4090, trong khoảng 5,500 đến 6,900 USD trên thị trường chợ đen tại Tàu, cao gấp 3 lần khi mua trực tiếp tại Mỹ!

 

 Jensen Huang, Chủ tịch của Nvidia, một trong những Công ty hàng đầu thế giới về chips cho biết việc giới hạn của Mỹ đă tạo ra những ‘thiệt hại trầm trọng’ cho công nghiệp kỹ thuật và doanh số của Công ty! Trong 12 tháng vừa qua, lợi tức của Nvidia thu nhập từ Tàu và HongKong giảm gần 20%, so với cùng thời gian năm trước..

 

    Trong những tháng gần đây, Nvidia đă đề nghị cung cấp cho Tàu một chip ‘kém cao cấp’ hơn: chip A800, nhưng Chính phủ Mỹ đang c̣n cứu xét để cho phép?

 

Các Công ty Tàu đă  thấy hậu quả của lệnh cấm : Trong sáu tháng đầu năm 2023, chip nhập từ Mỹ đă giảm gần.. 30%, do các Công ty Mỹ liên hệ không được cấp giấy phép bán chips cho Tàu!

 

·        Tàu chống đỡ ra sao?

 

   Dĩ nhiên là tức giận và nổi nóng! Nhật báo chính thức của Đảng Cộng Sản Tàu  Nhân dân nhật báo (People Daily) lên án Mỹ chơi tṛ ‘ containment and suppression’ (ngăn chân và đàn áp). Vào tháng 5, Bộ trưởng Thương mại Tàu, Wang Wentao, đă lên tiếng yêu cầu Nhật bỏ lệnh kiểm soát xuất cảng thiết bị sản xuất SM, và cho biết Tàu phản đối lệnh đơn phương này..

 

    Bắc Kinh vớt vát uy tín bằng cấm các Công ty thương mại Tàu mua chip của Công ty Micron Mỹ, và không được dùng chips của Công ty này vào các kế hoạch cấu trúc căn bản của Tàu..

 

   Các Công ty Tàu, khôn khéo và luồn lách t́m cách ‘đi tắt’, đi ṿng, tránh lệnh cấm bán của Mỹ, mua qua các tay trung gian, mua hàng ‘lậu’ từ những nguồn khác nhau.. theo giá ‘chợ đen!..

 

  Xin mời đọc phần tiếp: ‘Tàu phản công và các mặt trận: Huawei.. Tiktok?

 

 

Trần Lư 3/2023

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính