Chuyện về Kiến Trúc Sư tài ba Ngô Viết Thụ

 

Trần Hưng

 

 

Dinh Độc Lập, Chợ Đà Lạt, Trường Đại học Nông Lâm Sài G̣n, Viện Đại học Huế, Trường Đại học Y khoa Sài G̣n, Viện Hạt nhân Đà Lạt… đều là những công tŕnh nổi tiếng cho đến tận ngày nay, và tất cả đều do một tay kiến trúc sư Ngô Viết Thụ tài ba thiết kế .

 

Tuổi thơ nghèo khó cùng mối nhân duyên tiền định

 

Ngô Viết Thụ sinh năm 1926 trong một gia đ́nh nghèo khó ở Thừa Thiên Huế, tuổi thơ nhọc nhằn vất vả, ở với ông ngoại và được dạy kèm chữ Hán.

 

Học xong trung học, cậu học tṛ nghèo xứ Huế đến Đà Lạt để nhập học vào trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt. Thành phố Đà Lạt lúc ấy c̣n rất xa lạ với cậu học tṛ, và người đầu tiên mà Ngô Viết Thụ hỏi đường là cô gái Vơ Thị Cơ.

Sau này cha của Vơ Thị Cơ muốn t́m một sinh viên thật giỏi và có đạo đức, để làm gia sư dạy kèm cho con cô con gái cùng mấy đứa em trong nhà. Và chàng sinh viên mà ông ưng ư lại chính là Ngô Viết Thụ.

 

Như một mối nhân duyên tiền định, Ngô Viết Thụ nhận ngay ra người con gái mà ḿnh đă hỏi đường vào lần đầu đến Đà Lạt. Từ đó, hai người đă phát triển t́nh cảm và quyết định làm đám cưới vào năm 1948.

 

Vợ chồng KTS Ngô Viết Thụ. 

 

Nhận thấy con rể của ḿnh rất có tài, gia đ́nh bên vợ muốn để Ngô Viết Thụ sang Pháp du học để có thể phát triển sở học hơn nữa. Nhưng Ngô Viết Thụ vẫn luôn áy náy v́ gia cảnh quá nghèo, không muốn sống dựa vào nhà vợ.

 

Hiểu rơ điều đó, vợ ông quyết định nghỉ học ở nhà buôn bán cùng cha mẹ để có tiền cho ông đi du học. Lấy lư do là ông sẽ dùng tiền của vợ chứ không phải của gia đ́nh nhà vợ, bà Vơ Thị Cơ đă thuyết phục được chồng đi Pháp vào năm 1950.

 

Con đường đến với giải “Khôi nguyên La Mă”

 

Tại Pháp, Ngô Viết Thụ miệt mài học tập ở trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris. Trong quá tŕnh đó, Ngô Viết Thụ đă xuất sắc đoạt giải Paul Bigot do Viện Hàn lâm tổ chức. Năm 1955, ông bảo vệ đồ án tốt nghiệp kiến trúc sư xuất sắc D.P.L.G.

 

Cũng năm 1955, Học viện Hội họa và Điêu khắc tổ chức “Giải thưởng lớn Rôma” thường được gọi là giải “Khôi nguyên La Mă”. Đây là giải thường có truyền thống lâu đời từ năm 1663 ở Pháp dưới thời vua Louis XIV, dành cho những tài năng trẻ trong lĩnh vực âm nhạc, hội họa, điêu khắc và kiến trúc. V́ là giải thưởng rất danh giá và lâu đời nên cuộc thi quy tụ được hàng trăm thí sinh xuất sắc nhất châu Âu.

 

Ngô Viết Thụ được ưu tiên mời tham gia cuộc thi này. V́ trước đó ông đă đoạt giải Paul Bigot do Viện Hàn lâm tổ chức nên không cần tham gia ṿng ngoài mà trực tiếp vào thi 3 ṿng sau cùng. Ngô Viết Thụ đă xuất sắc vượt qua 2 ṿng liền để lọt vào ṿng chung kết với 10 thí sinh c̣n lại.

 

Để chuẩn bị cho bài thi của ḿnh, Ngô Viết Thụ đă miệt mài vẽ kiến trúc công tŕnh Ngôi thánh đường trên Địa Trung Hải. Đến lúc chỉ c̣n 1 tuần nữa là hết hạn th́ ông mới nhận ra rằng ḿnh đă mắc sai lầm khi chọn phương án thiết kế theo phong cách cổ điển.

 

Thời gian gian rất gấp, nhưng Ngô Viết Thụ vẫn quyết định mạo hiểm bỏ luôn bản cũ mà vẽ lại toàn bộ theo phong cách hiện đại với tư duy mới đột phá. Cuối cùng bản vẽ thiết kế của ông cũng kịp hoàn thành đúng hạn.

 

Bài thi của Ngô Viết Thụ được hội đồng đánh giá cao nhất. Nhưng họ vẫn chất vấn ông là v́ sao Ngôi thánh đường không xoay về hướng Đông, hướng về Jerusalem như thông lệ, mà lại xoay về hướng ḍng nước. Ông giải thích rằng dựa trên giáo lư Ki Tô th́ Thiên Chúa hiện hữu ở khắp mọi nơi chứ không chỉ hiện hữu tại thánh địa Jerusalem; hơn nữa hướng của Giáo Đường cần xoay về hướng tốt nhất cho thiết kế.

 

Giải thích của ông làm giám khảo cười, sau đó ông nhận được 28 phiếu thuận, 1 phiếu nghịch từ hội đồng giám khảo. Điều này giúp ông đoạt giải nhất về lĩnh vực kiến trúc.

Ngày hôm sau, báo chí Pháp đăng tin: Một người Vệt Nam đoạt giải “khôi nguyên La Mă” với số phiếu 28/29. Cánh nhà báo lúc đó c̣n điều tra và giải thích rằng 1 phiếu nghịch mà Ngô Viết Thụ nhận được là do trong số 29 vị giám khảo có 1 vị có học tṛ cùng tranh tài, nên ông ta chỉ bỏ phiếu thuận duy nhất cho học tṛ của ḿnh.

 

Khi kết quả được công bố, bạn bè của Ngô Viết Thụ, chủ yếu là người Pháp, đă sung sướng công kênh ông lên vai trên những con phố ở Paris trong niềm vui sướng vô hạn. Cho đến tận hôm nay, ông là người châu Á duy nhất đoạt được giải thưởng “Khôi nguyên La Mă” này.

 

Dành được giải thưởng danh giá, Ngô Viết Thụ được làm nghiên cứu về quy hoạch và kiến trúc ở cung điện Medicis tại Rome do phía Pháp tài trợ. Các triển lăm kiến trúc, quy hoạch, và hội họa hàng năm của ông cùng những người đoạt giải “Khôi nguyên La Mă” đều được Tổng thống Pháp và Ư đến cắt băng khánh thành.

 

Trở về phụng sự cho đất nước

 

Lúc này danh tiếng của Ngô Viết Thụ đă bay xa. Rất nhiều công ty ở Pháp, Ư và châu Âu mời ông về làm việc với mức thu nhập rất cao. Ông cũng hoàn toàn có thể cùng vợ và gia đ́nh đến định cư ở châu Âu.

 

Thế nhưng Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm mở lời mời ông trở về giúp đất nước. Bản thân ông cũng nhận được thư nhà mong ông trở về. Ngô Viết Thụ quyết định trở về phụng sự cho đất nước vào năm 1960.

 

Ông đă tổ chức triển lăm các dự án nghiên cứu của ông ở châu Âu tại Ṭa Đô Chính Sài G̣n. Chính quyền và dư luận rất quan tâm đến dự án nối kết Sài G̣n với Chợ Lớn của ông bằng một khu trung tâm hành chính quốc gia mới, thế nhưng do kinh phí eo hẹp, dự án của ông không thực hiện được.

 

Không màng danh lợi

 

Tuy thế Ngô Viết Thụ được đánh giá rất cao, Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm đă mời ông nhận chức Bộ trưởng bộ Xây Dựng. Bộ này vào thời ấy nắm luôn cả Xổ số Kiến thiết vốn đang hái ra tiền.

 

Vốn không quen với việc mới này, Ngô Viết Thụ rất băn khoăn và chia sẻ điều này với vợ. Vợ khuyên ông không nên nhận v́ ông vốn là người giỏi nghệ thuật sáng tạo chứ không phải là chính khách.

 

Ông từ chối vị trí này, nhưng trước thịnh t́nh của Tổng thống, ông nhận làm cố vấn và sẽ mở “Văn pḥng tư vấn kiến trúc và chỉnh trang lănh thổ” cho phủ tổng thống. Từ đó Việt Nam Cộng Ḥa không có Bộ Xây dựng, việc quy hoạch do ông Ngô Viết Thụ cùng văn pḥng của ông nghiên cứu phát triển, rồi Tổng nha Kiến Thiết nghiên cứu thực hiện.

 

“Văn pḥng tư vấn kiến trúc và chỉnh trang lănh thổ” của Ngô Viết Thụ được mở tại 104 Nguyễn Du và số 8 Nguyễn Huệ, Sài G̣n. Ông đă thiết kế nhiều công tŕnh lớn như: Dinh Độc Lập (1961-1966), Viện Đại học Huế (1961-1963), Viện Nguyên tử Đà Lạt nay thuộc Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (1962-1965), Làng Đại học Thủ Đức (1962), Công trường Mê Linh (1961), cùng một số công tŕnh lớn không nhưng không thể xây dựng do thời cuộc. Ngoài ra ông c̣n thiết kế hàng chục công tŕnh cho các tỉnh thành khác.

 

 

Một số công tŕnh quan trọng của ông khi xây dựng bất đắc dĩ phải thay đổi so với thiết kế bởi kinh phí hay các vấn đề khác, có công tŕnh không thể xây hết mà phải bỏ đi 1 phần, đây cũng là điều rất đáng tiếc.

 

Ngô Viết Thụ cũng là người châu Á đầu tiên trở thành Viện sĩ Danh dự của Viện Kiến trúc Hoa Kỳ (H.F.A.I.A.) cùng thời với một số kiến trúc sư danh tiếng như J.H. Van den Broek, Arne Jacobsen, Steen Eiler Rasmussen, Hector Mestre, Amancio Williams, Hernan Larrain-Errazuriz, Emilio Duhart H., Jerzy Hryniewiecki và John B. Parkin.

 

Những công tŕnh nổi tiếng

 

Một trong những công tŕnh lớn đầu tiên của ông được xây dựng là Dinh Độc Lập – biểu tượng của Sài G̣n lúc đó. Ông không chỉ thiết kế theo phương tây hiện đại mà c̣n kết hợp với cả kiến thức và văn hóa phương đông.

 

Dinh Độc Lập do Ngô Viết Thụ thiết kế. 

 

Ông luôn muốn kết hợp văn hóa và nghi lễ cổ truyền của dân tộc vào công tŕnh.

 

Toàn thể dinh Độc Lập được làm theo h́nh chữ  (CÁT). 

Lầu thượng là Tứ phương vô sự lầu h́nh chữ khẩu () mang ư nghĩa đề cao tự do ngôn luận và giáo dục. Giữa chữ khẩu () có cột cờ tạo thành chữ  (TRUNG) mang ư nghĩa tận trung với đất nước.

 

Trước tiền sảnh, Nét gạch ngang được tạo bởi mái hiên 3 lầu tứ phương, cùng bao lơn danh dự tạo thành 3 nét gạch ngang như chữ  (TAM), nối liền với nét sổ xuống tạo thành chữ VƯƠNG ().

 

Ngay ở giữa tầng cuối, có một tầng thượng nhỏ khiến chữ VƯƠNG () thành chữ  (CHỦ), với ư nghĩa người chủ của Dinh Độc Lập chỉ là Chủ trong nhiệm kỳ của ḿnh, sau có thể sẽ lại đổi Chủ.

 

Cũng ngay trước tiền sảnh, các bao lơn lần 2 và lầu 3 kết hợp với mái hiên lối vào chính cùng 2 cột bọc gỗ phía dưới mái hiên tạo thành h́nh chữ () (HƯNG).

 

Chợ Đà Lạt năm 1970. (Ảnh từ designs.vn)

 

Ngô Viết Thụ cũng thiết kế chợ Đà Lạt với 3 tầng lầu, bố cục h́nh chữ H hài ḥa, đẹp mắt, khiến chợ Đà Lạt luôn là điểm đến của khách du lịch thập phương.

 

Mô h́nh ĐH Nông Lâm. 

 

Đại học Nông Lâm được thiết kế theo h́nh chữ  (NÔNG) nhắc nhở “Vụ Nông Vi Bản” nghĩa là lấy nông nghiệp làm gốc . Đại học Nông Lâm trước đây có khắc tên của của người thiết kế là ông Ngô Viết Thụ, tuy nhiên sau này đă bị dời đi.

 

Viện nguyên tử Đà Lạt.

 

Viện nguyên tử Đà Lạt (Nay thuộc viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam). Đây là ḷ phản ứng duy nhất ở Đông Dương do KTS Ngô Viết Thụ thiết kế. Thiết kế chính là ḷ phản ứng ở giữa, xung quanh là các pḥng làm việc của viện h́nh ṿng cung.

 

Trường Đại học Sư phạm Huế.

 

Mô h́nh Quần thể Việt Nam Quốc Tự, chỉ xây dựng được khoảng 1/8 v́ lư do thời cuộc. 

 

Năm 1975 Việt Nam Cộng Ḥa mất, Ngô Viết Thụ phải đi học tập cải tạo 1 năm. Cuộc sống đột nhiên lâm cảnh khốn khó, bà Lâm Thị Cơ phải tần tảo một ḿnh vất vả nuôi con. Đến lúc Ngô Viết Thụ hết hạn cải tạo về nhà th́ vợ ông đă rất yếu v́ vất vả, bà ra đi năm 1977 trong sự thương tiếc vô hạn của ông cùng gia đ́nh.

 

Năm đó ông Thụ 51 tuổi. Bạn bè có giới thiệu cho ông nhiều người khác nhưng ông vẫn quyết ở vậy cho đến khi qua đời vào năm 2000.

 

 

Trần Hưng

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính