Nhân và Quyền

(P4)

 

Tam Quyền Phân Lập

 

Trần Công Lân

 

 

Hăy nói qua về tam quyền phân lập, niềm hănh diện của cơ chế dân chủ.

 

Hành pháp

 

Khi tổng thống lănh đạo chỉ là người có quyết định sau cùng khi tham vấn các phụ tá. Khi hiến pháp phải xin tiền (budget) từ Quốc Hội, muốn thi hành luật phải chờ Quốc Hội thông qua luật, sắc lệnh chỉ là tạm thời. Khi lănh đạo tại Quốc Hội bế tắc v́ lưỡng đảng tranh chấp th́ Hành Pháp bó tay, chính quyền tê liệt và dân thiệt hại. Khi đại cường quốc ho th́ tiểu quốc khóc. Khi triết lư thực dụng (pragmatism) chỉ nhắm đến kết quả mong muốn của cử tri mà không theo ích lợi chung (quốc gia) th́ chính trị gia nào dẻo miệng, hứa hẹn hấp dẫn, đánh trúng tâm lư cử tri vào mùa tranh cử th́ sẽ đắc cử v́ đảng chính trị không c̣n giữ đạo đức mà chỉ cần cầm quyền để thủ lợi phe nhóm. Nh́n vào ứng cử viên phá bỏ lệ mà cử tri làm ngơ v́ được hứa hẹn điều mong muốn (việc làm, chống phá thai...) và báo chí làm ngơ v́ muốn có sôi nổi để chạy tin (thu quảng cáo). Cấu kết t́nh cờ đó hủy hoại cơ chế dân chủ rồi đến lúc không ai biết v́ sao xă hội phân hóa, chia rẽ. “Thượng bất chính, Hạ tắc loạn”.

 

Lập pháp

 

Quốc Hội có nhiệm vụ soạn luật theo nhu cầu quốc gia (hiến pháp yêu cầu). Nhưng đi từ tranh chấp ngân sách, lưỡng đảng chia rẽ, phá nhau thay v́ thương lượng. Những ǵ hứa hẹn với cử tri nay quên hết để chạy theo sự vận động của các công ty, kỹ nghệ sẽ ủng hộ khi tái tranh cử. Mỗi khi thông qua dự luật là phải có chấm mút (pork barrel) có lợi cho cá nhân, địa phương hay phe phái (công ty vận động) mà quên đi (hay cố t́nh) lỗ hổng (loophole). Luật là “bút sa, gà chết” v́ khi viết ra thành chữ là các luật gia đă t́m cách vượt giới hạn (định nghĩa) của từ ngữ. Khi phục vụ công chúng (public service) là phải tuyên thệ (oath) trên Thánh kinh với khẩu hiệu “tin nơi Thượng đế” (in the God we trust). Khi đại diện dân đă lạm quyền th́ nói ǵ đến dân thường và hiến pháp, tuyên thệ trở thành tṛ hề dân chủ. Trong một nước đă như vậy th́ nói ǵ đến Nhân quyền quốc tế. Khi những nhà làm luật dựa vào tục lệ, nguyên tắc (chọn ứng viên Tối Cao Pháp Viện) nhưng nếu thấy phe (đảng) ta thua th́ thay đổi tục lệ, nguyên tắc để chiếm phần thắng th́ ai sẽ ngăn chặn sự gian lận của kẻ làm luật không tôn trọng nguyên tắc? Là đại diện dân mà khi đắc cử th́ không c̣n theo ư dân nữa th́ đâu c̣n là Dân chủ nữa. Nếu hiến pháp không ngăn ngừa trước (khi xảy ra) và dân không thể ngăn ngừa sau (khi xảy ra) th́ đâu là luật pháp và trật tự?

 

Ṭa án

 

Là nơi người dân tin tưởng công lư, công bằng sẽ được xử lư để giữ trật tự xă hội nhưng ông ṭa cũng là người. Luật pháp cho phép có nơi dân được chọn ông Ṭa qua bầu cử, có nơi do đại diện dân cử chọn. Tuy có thể cùng là những người học luật nhưng vai tṛ soạn luật khác vai tṛ xử lư luật và phán quyết tội trạng. Trong bất cứ ngành nghề nào th́ chỉ có người trong nghề mới biết và hiểu nhau. Nếu bác sĩ, kỹ sư... cũng có người giỏi, dở tuy cùng tŕnh độ, bằng cấp, kiến thức… th́ Ṭa án cũng vậy. Đại diện dân không bao giờ ngồi xử án th́ biết ǵ về các thẩm phán? Có quyền chọn mà không có quyền bác th́ đâu là công lư? Thẩm phán hay nghị sĩ, dân biểu một khi đắc vị mà biến chứng th́ ai sẽ ngăn chận? Bộ máy chính quyền đă thiếu cân bằng th́ làm sao đem lại công bằng xă hội?  Khi cùng một tội trạng mà ông ṭa có khi phạt nặng, nhưng ông Ṭa nơi khác có khi phạt nhẹ th́ đâu là cán cân công lư. Nếu nói Thần Công Lư bịt mắt để tượng trưng cho chí công vô tư th́ ai sẽ biết trong Tâm của Thần Công Lư nghĩ ǵ? Dĩ nhiên, thẩm phán sẽ viết phán quyết cùng với sự giải thích. Nhưng sự giải thích không cân bằng (bênh tội nhân, giảm án có cơ hội sửa đổi) th́ nạn nhân (đă chết) có cơ hội thứ hai chăng?

 

Nhân quyền theo ṭa án là có quyền kháng cáo (appeal) nhưng kẻ giết người (c̣n sống) ngồi tù và kháng cáo theo thời gian ngồi tù. C̣n nạn nhân (đă chết) hết nhân quyền? Ông Ṭa có giải thích công bằng xă hội khi kết án chăng?

 

 

Trần Công Lân

Tháng 4 năm 2024 (Việt lịch 4903)

 

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính