Nhân và Quyền

(P1)

 

Trần Công Lân

 

 

 

Từ đâu con người xác định nhân quyền? Hiến pháp hay tôn giáo? Con người hay xă hội?

 

Cá nhân

 

Con người sinh ra có cơ thể giống nhau nhưng có suy nghĩ khác nhau. Tâm con người có Thiện-Ác nhưng từ đâu phát sinh? Bên trong hay từ ngoài? Từ khi có giáo dục (gia đ́nh hay trường học) th́ sẽ thay đổi được bao nhiêu. Con người Thiện không gây rối loạn xă hội nhưng kẻ Ác sẽ làm xáo trộn rất nhiều. Từ xưa khi chưa có hệ thống giáo dục cho tới khi có th́ chúng ta nhận xét đứa trẻ ra sao để gọi là trưởng thành, cho phép (quyền) ABC với xă hội. Con người có suy nghĩ dẫn đến sáng tạo (phát minh), có khả năng học hỏi (bắt chước), có đam mê, ham muốn. Nhưng trong xă hội sự cạnh tranh đưa đến tranh chấp và Thiện-Ác quyết định hành động dẫn đến hậu quả. Sự phát sinh Thiện hay Ác khó đoán nhưng qua quan sát có thể nhận thấy. Mỗi người có khả năng khác nhau nhưng tài năng th́ không phải ai cũng có. Với sự quan sát, t́m ṭi, suy nghĩ con người phát minh ra điều mới lạ đóng góp cho đời sống nhưng cũng có cái tốt, cái xấu. Với tài năng, khả năng đă có, con người được giao phó trách nhiệm ABC. Đó là “quyền” và được trả công (lợi). Để giúp mọi người có thể phát triển như nhau trên căn bản tối thiểu, xă hội đặt ra “nhân quyền” qua luật (hiến pháp).

 

Nhưng khi đứa trẻ sinh ra (đă là người?) là có nhân quyền (như người lớn) cho dù chưa biết quá tŕnh lớn lên của đứa trẻ sẽ tốt, xấu hay bệnh hoạn. Quá tŕnh trưởng thành của  đứa trẻ qua giáo dục gia đ́nh, trường học không bảo đảm sẽ thành người tốt cho xă hội. Chúng ta thấy xă hội Mỹ với luật che chở trẻ đă tạo cơ hội cho chúng phạm pháp (vi phạm quyền lợi người khác). Phải chăng “nhân quyền” là quyền căn bản của mỗi con người khi sinh ra kể cả “quyền” xâm phạm hay phá hoại tài sản, đời sống người khác? Nếu “quyền là luật (hiến pháp) th́ khi nào con người được xác nhận là có (hiểu) quyền? Phải chăng phải trải qua thử thách (khảo hạch) và đứa trẻ chưa đủ trí khôn để trải qua cuộc thi th́ sẽ chưa có “quyền”? Nếu các luật gia cho rằng “mọi người sinh ra đều có “nhân quyền” và giao trách nhiệm cho phụ huynh, trường học, xă hội thực hiện. Nhưng khi tất cả thất bại th́ gán cho “bệnh tâm thần” (mental health) và giao phó cho các nhà tâm lư học. Đó là thái độ vô trách nhiệm của các luật gia, chính trị gia v́ luật pháp có giới hạn, có lỗ hổng (loophole), dựa trên chữ nghĩa, đi sau sự kiện xảy ra. Và luật lệ th́ cứng ngắc, không thể cong mà tâm trí con người th́ thay đổi bất thường. T́nh cảm (nhân) và luật pháp (quyền) không dễ hoà hợp.

 

Xét cho cùng th́ tất cả đến (phát xuất) từ con người: con người tạo ra xă hội, luật pháp (xác định quyền con người). Nhưng cũng chính từ Tâm con người thay đổi tốt hay xấu và sử dụng quyền (được giao) vào việc xấu hay tốt. Vậy th́ làm sao kiểm soát Tâm? Đó là tu (sửa đổi) dưỡng (nuôi nấng). Nhưng tu dưỡng như thế nào là đủ để có thể có thể sử dụng quyền hợp lư. Đứa trẻ sẽ trải qua một nền giáo dục như thế nào để vượt qua thử thách đó?

 

Nếu nói về thể chất con người th́ đứa trẻ có đầy đủ như người lớn, cho chúng “quyền” hành xử như người lớn (súng, lái xe) th́ tai hại vô luờng. Dĩ nhiên có trường hợp đặc biệt, trẻ khôn hơn tuổi th́ cũng có người lớn tuổi mà chưa trưởng thành trong suy nghĩ cũng như hành động .

 

Nhân quyền là quyền con người quốc tế cho mọi chủng tộc, sắc tộc nhưng khi Nhân quyền do con người xác định đă chịu ảnh hưởng từ tập tục, tôn giáo trong lịch sử. Và tôn giáo th́ dựa vào tín điều. Không phải ai cũng thấy Thượng Đế và không có chứng chỉ “là tôi đă gặp Thượng Đế” nên dễ bị lợi dụng. Khi Thật (Thiện) bị con người giả tạo, lợi dụng (Ác) th́ giáo quyền trở thành vũ khí nguy hiểm cho nhân loại.

 

Vậy làm sao kiểm soát Tâm trước khi con người biến chứng? Chúng ta thấy xă hội Tây phương gán cho “bệnh tâm thần” và để các nhà Tâm lư học xử trí  và các luật sư biện hộ nghi can: “mới phạm tội lần đầu”, “lư lịch trong sạch” (chưa hề phạm pháp trước đó)  .... Trong khi khoa học làm ngơ tiến tŕnh can phạm đă thu nhận dữ kiện từ bên ngoài qua ngũ giác, lục thức, phân biệt ABC để rồi tàng trữ trong đầu XYZ và t́m cách thực hiện 1,2,3 th́ rơ ràng có sự xếp đặt, tính toán có bộ óc điều khiển th́ đâu c̣n là “bệnh” khi làm ngơ giá trị Thiện -Ác? Khi can phạm có chuẩn bị kế hoạch, có phối hợp, vẫn ăn ngủ b́nh thường th́ đâu là dấu tích “bệnh”?

 

Vậy th́ “Nhân quyền”  của Tây phương xác định một đằng, làm một nẻo như chúng ta thấy qua nạn kỳ thị chủng tộc, phân biệt giới tính (chuyển giới, đồng tính luyến ái). Khác màu da nhưng vẫn là con người. Chuyển giới, đồng tính luyến ái cũng là con người nhưng tại sao không phải là “bệnh tâm thần” như các tội phạm?

 

Cái ǵ sai lầm trong căn bản lư luận về luật pháp để xác nhận quyền của cá nhân? Sự mất cân bằng trong lư luận (logic) đă dẫn đến sai lầm trong cách xử trí và hậu quả là “công bằng xă hội” của Tây phương sẽ măi măi không công bằng từ con người đến cơ cấu. Điển h́nh là các Thẩm Phán Tối Cao Pháp Viện Mỹ (cũng là con người) cũng nhận hối lộ, thiên vị v́ quan điểm tôn giáo th́ làm sao có “công bằng” khi cán cân công lư thiên lệch? Ai sẽ phán xét các ông Toà khi họ sai lầm?

 

Pháp luật cũng do con người làm ra. Con người sống đơn độc th́ muốn làm ǵ cũng được nhưng khi sống tập thể (xă hội, quốc gia) th́ phải có hiến pháp và hiến pháp quy định quyền của con người trong xă hội. Công bằng xă hội là muốn mọi người có cơ hội như nhau nhưng thiên nhiên ảnh huởng đến con người sinh ra tưởng rằng như nhau (cơ thể) nhưng trong Tâm phát triển khác nhau (chưa nói Tật bẩm sinh) nên có người khôn, kẻ ngu. Như vậy loài người muốn công bằng nhưng Tạo hoá không như vậy. Khi con người biến chuyển mà luật (công bằng xă hội) không thích ứng kịp th́ không có công bằng xă hội?

 

Vậy cán cân: “Nhân quyền = Con Người” khi dấu bằng (=) được coi là “công bằng xă hội “ th́ công thức này đă sai?

 

Khi con người (cá nhân) đă không hiểu chính ḿnh (Tâm và Thân) th́ làm sao hiểu người khác để đối xử “công bằng” v́ “quyền” được luật pháp ấn định nhưng con người sử dụng khác nhau (tự do ngôn luận hay tự do nói láo). Khi ngôn ngữ (luật pháp) không giải quyết được bất đồng th́ vơ lực (bạo lực) được xử dụng và nhân quyền trở nên vô nghĩa. Khi chế độ dân chủ (Mỹ) không hiểu về bản chất con người mà chỉ dựa vào Luật (hiến pháp) và cho rằng như vậy là thực hiện hạnh phúc cho con người, nhất là tự do (cá nhân) là sai lầm. Cũng như áp dụng chủ nghĩa thực dụng qua Tâm lư học, khi các nhà chính trị dựa vào chế độ lưỡng đảng để ép dân phải chọn một trong hai và cho đó là cân bằng, bền vững đă là một sự xuyên tạc mục đích của tiền nhân. Ngay cả sự đánh đu giữa giáo quyền và chính quyền cũng là một sự cân bằng giả tạo khi dùng khẩu hiệu “tin vào Thượng Đế” (in the God we trust) và sự tuyên thệ nhậm chức (đặt tay trên Thánh kinh). Khi Thượng Đế không hiện hữu th́ niềm tin sẽ đi về đâu? Khi con người đă không tin nhau (hay không suy nghĩ như nhau), mà phải có “Thánh kinh” chứng giám? Giả sử kinh điển của tôn giáo A có hiệu lực, nhưng tôn giáo B th́ không? Mà đă tự do tôn giáo th́ A=B? Con người sẽ giải quyết ra sao?

 

Có thể nào khoa học kỹ thuật (AI)  biên soạn chương tŕnh huấn luyện trẻ em thành siêu nhân, bác học? khi khoa học kỹ thuật t́m hiểu DNA đến chỗ khi chuỗi ACGT đang b́nh thường bỗng đứt đoạn và bị thay thế bởi phần tử ACGT khác và trở thành tế bào ung thư th́ v́ lư do nào? Tín hiệu nào đă gây ra sự biến đổi đó? Nếu giải thích theo Đông phương th́ đó là nghiệp. Để hiểu Nghiệp th́ “Duy Tuệ thị Nghiệp” phải tu tới có trí tuệ th́ mới hiểu Nghiệp. Nhưng có thể nào “string theory” là chủng tử của Nghiệp tạo ra, trôi dạt lang thang trong vũ trụ cho tới khi gặp đủ điều kiện (nhân duyên) th́ thành “quả”?

 

Cho dù hiến pháp quy định “nhân quyền” như thế nào đi nữa mà con người có Thân-Tâm có ư định khác (Nhân quyền tại VN, Trung Hoa) theo chi phối của thời gian và không gian. Khi tôn giáo áp đặt “quyền” từ Thượng Đế ban cho con người và nếu con người không đồng ư, làm ngược lại (phá thai, đồng tính luyến ái) th́ đó không phải là Nhân quyền? Vậy Nhân quyền do cá nhân hay xă hội quyết định? Nếu do con người th́ tôn giáo (giáo quyền) đi chơi chỗ khác? Nếu là chính quyền th́ giải thích ra sao về con người đổi phái tính (bẩm sinh, không phải thời trang)?  Khoa học kỹ thuật là sự chính xác của toán học. Luật pháp là nghệ thuật lư luận, biện chứng của ngôn ngữ. Con người cần cả hai để tồn tại. Vậy th́ Nhân quyền nằm ở chỗ nào giữa Nhân và Quyền?

 

Trần Công Lân

 

Tháng 4 năm 2024 (Việt lịch 4903)

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính