“Ông gọi họ là yếu. Giờ ông cần họ.”

 

Tony Pentimalli

 

 

Có một loại ngốc nghếch đặc biệt mà chỉ quyền lực mới có thể che giấu được trong một thời gian. Một người liều lĩnh có thể sỉ nhục đồng minh, khinh miệt các hiệp ước, chế giễu những hy sinh chung, và gọi các đối tác lâu năm là yếu hay vô dụng. Trong nhiều năm, những người ủng hộ ông Trump nhầm lẫn hành vi đó là sức mạnh. Họ sẽ gọi đó là sự cứng rắn. Họ sẽ gọi đó là sự phá vỡ trật tự. Họ sẽ gọi đó là lãnh đạo vì hiệu suất biểu diễn lớn tiếng, và vì khoa trương luôn dễ bán hơn năng lực thực sự. Nhưng thực tế luôn tìm cách thu nợ. Cuối cùng, chính người lãnh đạo đã mất cả thập niên nói với người Mỹ rằng đồng minh của chúng ta là gánh nặng, là kẻ ăn bám và vô ơn, sẽ phải làm điều mà những kẻ lừa đảo luôn làm khi lửa đã chạm chân mình: ông ta quay sang nhờ chính những người mà ông từng làm nhục để giúp dọn dẹp mớ hỗn độn do mình gây ra.

 

Chính nơi này là điểm mà Donald Trump đã đưa nước Mỹ đến. Người từng nói với người Mỹ rằng chúng ta không thực sự cần đồng minh, giờ đang yêu cầu những đồng minh đó giúp bảo vệ các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz khỏi một cuộc chiến mà chính ông đã góp phần khơi mào và vẫn chưa biết cách nào đề chấm chấm dứt cuộc đốt tiền mỗi ngày chiến phí lên tới 1 tỷ đô la.

 

Sau nhiều năm sỉ nhục và hàng tháng áp thuế trừng phạt các đồng minh và đối tác thương mại, Trump giờ muốn những con tàu của họ có mặt trên biển. Ông cần sự giúp đỡ, sự che chắn, chia sẻ gánh nặng và sự hợp pháp. Ông muốn sức mạnh của liên minh sau khi đã dành nhiều năm thuyết phục cả nước rằng liên minh là điểm yếu.

 

Điều làm cho sự đạo đức giả này độc hại là mức độ cụ thể của nó. Trump nói rằng nước Mỹ chưa bao giờ cần liên minh xuyên Đại Tây Dương và cáo buộc quân đội đồng minh chỉ đứng hơi xa tuyến đầu ở Afghanistan. Điều đó không những sai, mà còn thô lỗ. Nước Anh đã mất 457 quân nhân tại Afghanistan. Canada mất 158. Các đồng minh NATO khác cũng hy sinh, vì sau sự kiện 11/9 họ xem một cuộc tấn công vào Mỹ như là tấn công vào chính họ. Họ theo Mỹ vào cuộc chiến dài nhất, chôn cất người chết vì liên minh đó, và Trump đáp lại bằng một lời sỉ nhục rẻ tiền.

 

Chỉ vài ngày trước, ông Trump vẫn tỏ ra không cần sự giúp đỡ của Anh trong cuộc chiến với Iran. Rồi eo biển Hormuz trở thành mối đe dọa trực tiếp với vận tải toàn cầu, thị trường năng lượng chao đảo, và đột nhiên chính tổng thống từng tự phụ như Mỹ đã thắng trận, lại gọi các quốc gia khác giúp tuần tra vùng biển và bảo vệ các tàu dầu. Trump giờ trông như một võ sĩ kiệt sức, mắt bầm, môi rách, miệng sưng vù vì phán đoán sai lầm của chính mình, vươn tay đến những đồng minh mà ông từng chế giễu, xin họ nâng ông trước khi ông ngã.

 

Một nhà lãnh đạo nghiêm túc hiểu liên minh là gì. Chúng không phải là trang trí hay ân huệ. Chúng là hạ tầng. Là niềm tin, là hậu cần, chia sẻ tình báo, khả năng tương tác, lập kế hoạch, uy tín ngoại giao, và nghĩa vụ qua nhiều thế hệ. Chúng giữ cho một cuộc khủng hoảng không biến thành sụp đổ. Trump chưa bao giờ hiểu điều đó vì ông không hiểu các mối quan hệ không dựa trên quyền lực. Với ông ta, mọi hợp tác là giao dịch, mọi đồng minh là con nợ, mọi bất đồng là phản bội, và mọi tổ chức đều vô giá trị trừ khi nó tâng bốc cá nhân ông ta. Ông Trump áp dụng cùng bản năng bệnh hoạn đó vào thương mại. Khi Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế toàn cầu rộng lớn của ông, một tổng thống có năng lực sẽ xem đó là giới hạn và cảnh báo. Trump xem đó như một gờ giảm tốc và tìm cách khác, điều luật khác, lối đi phụ pháp lý khác để đẩy hỗn loạn trở lại kinh tế toàn cầu. Ông bị phát hiện khi cố đạp cửa chính, nên đi vòng quanh tòa nhà và bắt đầu lắc các cửa sổ. Đó là cách ông cai trị: phá vỡ, bị kiểm soát, tìm góc khác, và phá vỡ lại.

 

Chiến tranh với Iran là ví dụ rõ ràng nhất. Đây không phải là một xung đột được giải thích trung thực với công chúng, được chứng minh cẩn thận bằng bằng chứng, hay tham gia với sự rõ ràng về điểm kết. Nó được “bán” thông qua các tuyên bố đe dọa phóng đại, lý do thay đổi, và thói quen độc tài cũ là tạo ra cảm giác cấp bách khi bằng chứng mỏng và hậu quả bị che giấu.

 

Các nhân viên Lầu Năm Góc nói với Quốc hội rằng không có tình báo nào cho thấy Iran sắp tấn công quân đội Mỹ trước.

 

Tình báo Mỹ cũng không ủng hộ lời khẳng định của Trump rằng Iran sẽ sớm có tên lửa bắn tới đất liền Mỹ. Một đánh giá công khai cho rằng điều đó sẽ không sớm hơn năm 2035. Cộng đồng tình báo cũng tiếp tục đánh giá Iran không xây dựng vũ khí hạt nhân.

 

Những sự kiện này thay đổi bản chất đạo đức của cuộc chiến vì nó xóa bỏ huyền thoại về sự cần thiết. Đây không phải là một hành động phòng vệ cuối cùng không thể tránh. Đó là một cuộc chiến theo lựa chọn được “bán” dưới danh nghĩa cần thiết, một cuộc chiến theo cảm hứng được “bán” dưới danh nghĩa thận trọng, và một cuộc chiến mà công chúng bị kéo đi trái với trọng lượng tình báo Mỹ, phù hợp với mong muốn của các cường quốc khu vực muốn Mỹ gánh rủi ro. Israel và Saudi Arabia đã thúc đẩy xung đột này. Vì vậy, người từng dạy người Mỹ khinh thường liên minh và ràng buộc nước ngoài vẫn để mình bị dẫn dắt vào chiến tranh bởi các cường quốc có lợi ích riêng. Ông chế giễu đồng minh dân chủ như gánh nặng, rồi lại để các chính phủ khác giúp dẫn dắt ông vào một cuộc xung đột mà tình báo Mỹ không thể biện minh trung thực. Đó không phải là sức mạnh. Đó là chính sách ngoại giao kiểu “Trục Ác” cũ, cố biến một khu vực phức tạp thành một bức tranh đen trắng của thiện – ác để nỗi sợ làm việc mà bằng chứng không thể.

 

Giờ đây, chi phí đã xuất hiện: các tàu chở dầu bị đe dọa, các tuyến dầu không ổn định, thị trường rung chuyển, quân đội căng sức, các gia đình có người thân trong quân ngũ một lần nữa phải chứng kiến Washington ứng biến giữa sinh tử. Phía sau tất cả là câu hỏi chưa giải quyết – bóng ma của mọi cuộc chiến “vì danh dự” do những kẻ cho rằng lực lượng có thể thay thế tầm nhìn. Vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục, vì các cuộc chiến do danh vọng hiếm khi bắt đầu với định nghĩa trung thực và hầu như không bao giờ kết thúc rõ ràng. Chúng bắt đầu với tiếng ồn và tuyên bố phóng đại. Tiếp tục qua leo thang ngụy trang dưới danh nghĩa quyết tâm. Rồi khi chi phí tăng lên và chiến thắng hứa hẹn không đến, những kẻ bán sự chắc chắn tìm ngôn ngữ mềm hơn để che đậy rút lui. “Hoàn thành nhiệm vụ” trở thành “tạm dừng chiến lược”. “Chiến thắng toàn diện” trở thành “răn đe khôi phục”. Hỗn loạn trở thành “đòn bẩy”.

 

Mẫu mực độc tài phía dưới tất cả điều này thì quen thuộc đau lòng. Một người mạnh phá hủy niềm tin, dạy công chúng khinh thường đồng minh, tổ chức, chuyên môn và luật pháp, tập trung quyền lực quanh bản năng của mình, rồi gọi sự hỗn loạn là sức mạnh. Khi khủng hoảng lớn hơn màn trình diễn, mọi người khác phải gánh chi phí. Quân nhân triển khai vào bất trắc, người lao động đối mặt giá nhiên liệu tăng, chủ doanh nghiệp nhỏ bị sốc giá và đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng minh bị yêu cầu quên đi nhiều năm nhục nhã – tất cả đều gánh chi phí của cái tôi một người.

 

Đó là lý do hình ảnh trung tâm.

 

 

 

 

Tony Pentimalli