Những ngày cuối cùng ở Sài G̣n
 

Toàn Như



Tháng 10-2014, cuốn phim tài liệu “The Last Days in Vietnam” (Những Ngày Cuối Cùng ở Việt Nam) của đạo diễn Rory Kennedy (một hậu duệ của ḍng họ Kennedy) được tŕnh chiếu tại Quận Cam. Phim kể về những ngày cuối cùng hỗn loạn trong những ngày tàn của cuộc chiến vào tháng Tư năm 1975. Đó cũng là h́nh ảnh của những ngày cuối cùng của Việt Nam Cộng Ḥa trong đó có cảnh hàng chục ngàn người đang t́m cách trốn thoát khỏi miền Nam bằng mọi cách trước khi quân Cộng sản tràn đến. Tôi không nằm trong số những người may mắn ra đi trong những thước phim đó, nhưng những h́nh ảnh này đă gợi lại trong tôi kư ức về những ngày cuối cùng của chính ḿnh trước khi rời khỏi Việt Nam trong chương tŕnh tái định cư những người cựu tù “cải tạo” mà sau này được gọi là chương tŕnh H.O.


Trong cuốn phim “The Last Days in Vietnam” có một cảnh thật cảm động. Khi chiếc chiến hạm chở đồng bào di tản đến gần bờ biển Phi Luật Tân, mọi người Việt Nam (quân và dân) trên chiến hạm đă hát bản Quốc ca VN lần cuối cùng trong khi lá cờ vàng ba sọc đỏ VNCH hạ xuống. Tôi đă nh́n thấy những khuôn mặt đẫm lệ nghẹn ngào cất cao lời hát “Này công dân ơi, Quốc gia đến ngày giải phóng…”. Cảnh tượng đó làm cho tôi nhớ đến những ngày ở Bangkok, Thái Lan, trong khi chờ đợi làm thủ tục nhập cảnh vào Mỹ theo diện H.O. Trong những ngày này, chúng tôi đă được cho xem những cuốn phim Video giải trí và tài liệu, trong đó có cuốn phim tài liệu về cuộc diễn hành Ngày Quân Lực ở Sàig̣n. Tôi thật vô cùng xúc động khi lần đầu tiên được nh́n lại lá Cờ Vàng, dù chỉ ở trên màn ảnh nhỏ, sau mười sáu năm kể từ 1975. Chỉ thấy như vậy thôi mà tôi đă rưng rung nói ǵ những người trên chiếc Chiến hạm kia…


Vào giữa thập niên 1980, ở Sàig̣n và có lẽ ở cả nhiều nơi khác tại Việt Nam, đă có những tin đồn rằng, những cựu tù nhân chính trị Cộng sản, tức những người từng bị Cộng sản bắt đi “Học tập cải tạo”, thực chất là đi tù, sau tháng Tư 1975, sẽ được phép “xuất cảnh” đi định cư tại Mỹ theo một sự thỏa thuận hay thỏa hiệp giữa Hoa Kỳ và Việt Cộng.


Tôi cũng như các bạn cựu tù “cải tạo” khác rất vui trước tin đồn trên. Mọi người phấn khởi v́ hy vọng nhờ đó có thể thoát khỏi một cảnh sống tù túng đầy rẫy những âu lo có thể bị bắt lại bất cứ lúc nào mặc dù đă được trả tự do sau nhiều năm bị tù đày trong những trại cải tạo. Hầu hết các cựu tù cải tạo sau khi được thả về đều rất chật vật trong cuộc mưu sinh. Họ hầu như không thể xin vào làm việc ở bất cứ một cơ quan nào. Một số phải sống bằng nghề đạp xích lô, buôn bán chợ trời, hoặc về quê làm ruộng, làm rẫy, v.v…Cho nên, tin đồn đă như một cái phao cứu sinh, một niềm hy vọng giúp họ được đổi đời, dù chưa biết cuộc sống mới ở một nơi xứ sở xa lạ sẽ như thế nào, nhưng ai cũng nghĩ chắc chắn sẽ được hít thở một bầu không khí tự do.


Cá nhân tôi, sau gần bảy năm bóc lịch ở trong nhà tù Chí Ḥa mới được thả về .Tôi bị ghép vào tội “Ngụy quân, Ngụy quyền trốn học tập cải tạo” mặc dù ḿnh chẳng hề trốn tránh đi đâu cả. Thời gian đầu, sau khi được về, vào mỗi thứ hai hàng tuần, tôi phải đến tŕnh diện cái gọi là “Ủy Ban Quản Lư Người Học Tập Cải Tạo Trở Về” để báo cáo những công việc ḿnh đă làm trong tuần. Báo cáo này phải được ghi chép vào một cuốn vở tŕnh cho tên “cán bộ Chủ tịch ủy ban do tên phó Chủ tịch Phường” kiêm nhiệm. Tuy nhiên, để tránh những rắc rối gây khó khăn cho ḿnh, trong báo cáo những công việc hàng ngày, tôi đều ghi hầu như cùng một nội dung đến nhàm chán. Như, buổi sáng đưa con đi đến trường, buổi trưa đến trường đón con về, thời gian c̣n lại là những công việc vặt như dọn dẹp nhà cửa, rửa chén, lau nhà, dạy kèm con học ở nhà, hay phụ vợ buôn bán lặt vặt mưu sinh (bán chợ trời), v.v… Nghĩa là toàn những công việc linh tinh, vô thưởng vô phạt.


Có lẽ việc báo cáo của tôi như vậy,có cũng như không, nên khoảng hai tháng sau, tên “Cán bộ phụ trách” đă nới lỏng việc tŕnh diện cho tôi. Thay v́ tôi phải báo cáo mỗi tuần một lần, hắn đă ra lệnh cho tôi chỉ phải báo cáo mỗi tháng một lần. Thế nhưng, hàng tháng tôi vẫn bổn cũ soạn lại, vẫn báo cáo công việc hàng ngày chẳng khác ǵ hơn những sinh hoạt thường nhật mà tôi đă báo cáo trước đó. Sau mấy lần như thế, có lẽ thấy báo cáo của tôi chẳng khai thác được ǵ, một hôm tên “Cán bộ” này đă nói: “Thôi từ nay anh không phải tŕnh báo cáo nữa”.Tuy nói thế, nhưng hắn lại tḥng thêm câu, “Anh có thể đến báo cáo - bất cứ khi nào - có gặp những việc bất thường”. Mặc dù hắn đă ra lệnh như vậy, nhưng tôi chẳng bao giờ trở lại gặp hắn. Hắn đă “xả chế” cho tôi (nghĩa là tôi không c̣n bị quản chế) nhưng chỉ về mặt không phải báo cáo hàng tháng, chứ c̣n việc xả chế thực sự cho tôi, tôi phải đợi măi hơn hai năm sau mặc dù trong giấy ra trại chỉ ghi tôi bị quản chế một năm. Đúng là đừng nghe những ǵ Cộng sản nói, mà hăy nh́n kỹ việc chúng làm, như ông Thiệu đă nói.


Để chuẩn bị cho tôi được “xả chế, trả quyền công dân”, tôi phải đến họp ở Tổ dân phố để họ lập biên bản lấy ư kiến tŕnh lên Phường, lên Quận. Xui cho tôi là cái tổ dân phố nơi tôi ở có nhiều cán bộ VC và tổ trưởng lại là một tên Cán bộ phường. Khu vực tôi ở có nhiều căn nhà của những Sĩ quan, viên chức chế độ cũ đă di tản năm 1975 nay bị bọn Việt cộng chiếm. Trong buổi họp, một tên Cán bộ đă phê b́nh tôi ít đi họp tổ nên họ không biết ǵ về hạnh kiểm của tôi để báo cáo. Những tên khác cũng nói, chúng cần có một thời gian để t́m hiểu về tôi trước khi có ư kiến. Sau buổi họp, có người đă mách tôi, muốn được “xả chế” th́ đừng quên cái “thủ tục đầu tiên” (tiền đâu) với tên “Tổ trưởng dân phố”. Biết điều với hắn, hắn sẽ viết cho một cái biên bản khác là xong ngay.


Sau đó, để tránh bị làm khó dễ và bị ép phải đi kinh tế mới, tôi đă xin làm “thiện nguyện viên cho Hội Chữ Thập Đỏ” (theo cách gọi của Việt cộng để chỉ Hội Hồng Thập Tự). Vào đầu thập niên 1980, mọi sinh hoạt của người dân vẫn c̣n bị VC kiểm soát chặt chẽ chứ đừng nói ǵ với những người cựu tù cải tạo. Đó là lư do tôi phải xin làm việc bán thời gian (nửa ngày) không lương cho “Hội Chữ Thập Đỏ” để làm tấm lá chắn “có làm việc cho nhà nước “để bảo vệ ḿnh. Nửa ngày c̣n lại tôi phụ với vợ buôn bán quần áo cũ ở chợ trời An Đông và dạy kèm thêm Anh Văn cho mấy em học sinh trung học ở gần nhà. Một hôm tôi đang dạy học th́ tên “Công an khu vực” đến hỏi tôi “có giấy phép dạy học của Pḥng Giáo Dục Quận không”. Dĩ nhiên là tôi không có. Thế là, tôi đành phải dẹp cái lớp học này để tránh rắc rối dù chỉ mới mở được mấy tháng.


Khi những tin tức về việc tái định cư các cựu tù “cải tạo” lan truyền ở Sàig̣n, tôi và các bạn tù rất náo nức hy vọng. Mọi người ai cũng mong đó là sự thật để được thoát khỏi cảnh tù túng dưới chế độ Cộng sản. Biết bao nhiêu những tin đồn được rỉ tai nhau hàng ngày chẳng biết hư thực đến mức nào. Nơi phát xuất ra những tin đồn loại này nhiều nhất là ở băi cỏ công viên phía trước “Sở Ngoại Vụ Thành phố” (Bộ Ngoại Giao VNCH cũ), phía trước Dinh Độc Lập, gần nhà thờ Đức Bà. Thỉnh thoảng tôi cũng đến đây để nghe ngóng tin tức. Ở đây, các anh em cựu tù tụ tập thành từng nhóm để bàn tán truyền tai nhau những tin tức “bên lề” về cái chương tŕnh định cư hấp dẫn này. V́ không có một thông cáo chính thức nào về chương tŕnh này, nên những tin đồn tha hồ được thêu dệt. Nào là đáng lẽ việc ra đi này đă được thực hiện từ trước ngày 30-4-1975, giống như cuộc di cư của đồng bào miền Bắc sau hiệp định Genève năm 1954. Hay, việc ra đi này để đổi lại, Hoa Kỳ sẽ nới lỏng cấm vận cho Cộng sản Việt Nam và từ từ đi tới tái lập bang giao (tin đồn này có lẽ đúng, v́ sau đó vào giữa thập niên 1990, Hoa Kỳ đă xóa bỏ cấm vận rồi sau đó nối lại bang giao với VC).Thậm chí c̣n có tin đồn, các cựu tù khi đến Mỹ c̣n được truy lănh lương tính từ năm 1975 cho đến nay. Tin này đa số đều nghĩ, đó chỉ là tin vịt cồ, nhưng cũng có người vẫn nuôi một ảo tưởng tin rằng đó là sự thật và lại c̣n giận dỗi nếu có ai không tin vào chuyện này.


Măi đến khoảng giữa năm 1989, chương tŕnh tái định cư các cựu tù “cải tạ”o sau được gọi là chương tŕnh H.O. mới bắt đầu chuyển động. Nhưng vẫn không có thông cáo chính thức nào về việc này được đưa ra cho đến khi một số cựu tù bổ túc hồ sơ bảo lănh (ODP), lúc đó họ mới biết ḿnh đă được chuyển vào danh sách HO.1, HO.2... Mặc dù vậy, mọi người vẫn c̣n bán tín bán nghi. Đa số vẫn c̣n dè dặt chưa dám xúc tiến nộp hồ sơ v́ chỉ sợ bị gài bẫy, rồi tiền mất mà tật vẫn mang, nghĩa là vẫn chẳng được đi đâu cả. Chính v́ biết tâm lư này nên Công an VC đă bày ra cơ quan Trung Tâm Dịch Vụ Xuất Cảnh để thâu gom những dịch vụ về việc nộp đơn xin xuất cảnh theo diện cựu tù cải tạo. Trụ sở của trung tâm này ở ngay trên đường Vơ Tánh, phía trước đối diện cổng Bộ Tư Lệnh CSQG/VNCH (Tổng Nha Cảnh Sát) cũ.


Sau nhiều ngày “điều nghiên” cho chắc ăn, măi đến cuối năm 1989, tôi mới mang hồ sơ của ḿnh tới trung tâm này nộp. Lúc đến nơi mới thấy nhiều người cũng đă biết tin như tôi đến nộp đơn khá đông. Mọi người nộp đơn phải đóng một số tiền lệ phí khá lớn khoảng 200.000 đồng tiền Hồ cho mỗi đầu người trong gia đ́nh cộng thêm một vài phụ phí linh tinh khác.


Khoảng sáu tháng sau, gia đ́nh tôi mới nhận được giấy mời đi bổ túc hồ sơ ở một văn pḥng nằm trên đường Nguyễn Du, đối diện với một góc vườn Tao Đàn, nơi góc đường Nguyễn Du và Lê Văn Duyệt (nay là đường “Cách Mạng Tháng 8”). Theo rỉ tai của những người đi trước, để việc bổ túc hồ sơ được dễ dàng thuận lợi th́ nhớ “bồi dưỡng” tên “Cán bộ” phụ trách một bao thuốc lá 555. Có người v́ chủ quan hay v́ không biết chuyện này nên đă phải ra về, đi tới đi lui bổ túc nhiều lần mà vẫn chưa xong việc. Nghe nói vậy, nên trước khi vào tŕnh giấy tờ, tôi đă ghé sạp bán thuốc lá của một bà ngồi trên lề đường phía trước văn pḥng. Bà bán thuốc lá đưa cho tôi một gói thuốc lá có vẻ đă cũ, tôi nói bà đổi cho gói khác nhưng bà nói: “Cậu mua thuốc mang vào bên trong phải không? Không sao đâu. Nó vào trong rồi chiều nó cũng ra lại đây thôi. “Tôi hiểu ư bà muốn nói ǵ nên trả tiền mua gói thuốc đó. Quả nhiên, khi vào gặp tên Công an phụ trách, trong lúc y đang xem hồ sơ, tôi để gói thuốc lá 555 lên bàn và nói: “Mời cán bộ hút thuốc.” Nói là mời nhưng gói thuốc lá của tôi vẫn c̣n nguyên chưa xé bao. Tên Công an vẫn lầm lỳ, mặt lạnh như tiền, không nói ǵ và cũng không ngẩng đầu lên. Hắn lấy tay lẹ làng gạt gói thuốc lá vào trong ngăn kéo bàn đă mở sẵn mà tôi nh́n thấy đă có sẵn mấy gói thuốc lá 555 ở trong. Trong khi đó hắn giả bộ kiểm soát những giấy tờ tôi mang theo để bổ túc xem đă đầy đủ chưa một lúc rồi nói tôi có thể ra về.


Sau nhiều lần bổ túc hồ sơ ở nhiều chỗ khác, rồi khám sức khỏe, chụp h́nh, lăn tay, phỏng vấn tôi mới nhận được giấy báo hồ sơ của tôi đă được chấp thuận để chờ ngày lên đường. Nhưng trước khi để được lên đường, tôi c̣n phải trải qua nhiều thủ tục cũng nhức đầu không kém. Nào là phải có giấy không thiếu nợ ngân hàng. Ngân hàng VC c̣n nợ tôi th́ có chứ tôi nào có vay mượn ǵ của ngân hàng VC đâu mà thiếu nợ. Trước 1975, tôi có khoảng mấy trăm ngàn đồng tiền VNCH trong sổ tiết kiệm của ngân hàng Việt Nam Thương Tín chưa kịp rút ra nhưng Việt cộng nói họ không có trách nhiệm ǵ về số tiền này. Trái lại, đối với những ai có vay mượn tiền của Ngân hàng trước 1975 th́ họ lại nói, họ “là người tiếp quản Ngân hàng nên họ có quyền truy thu những món nợ này”. Có những món nợ khi trước chỉ khoảng vài chục ngàn nay cộng với lăi suất lũy tiến từ đó cho đến nay, đă bị kết toán lên đến mấy trăm triệu đồng. Dĩ nhiên, những người này phải “chạy chọt” chứ làm ǵ họ có đủ số tiền lớn như vậy để thanh toán. Hơn nữa, dù có nợ hay không có nợ Ngân hàng (như tôi) th́ ai cũng phải mất một số tiền để có được tờ giấy chứng nhận không nợ Ngân hàng.


Một loại giấy tờ khác rắc rối nữa là giấy xác minh không vướng bận về vấn đề nhà đất. VC đưa ra một quy định vô lư là cấm mua bán, sang tên chủ quyền nhà đất đối với những người xuất cảnh nguyên là những Sĩ quan chế độ cũ: từ cấp Thiếu tá trở lên cho các Sĩ quan Quân đội và từ cấp Trung úy trở lên cho các Sĩ quan cảnh sát. Tôi là một Sĩ quan Cảnh sát cấp Đại úy nên phải giao căn nhà của chúng tôi ở chung cư Minh Mạng - Q.10 - Saigon cho chúng; đă thế, tôi c̣n bị chúng bắt phải làm đơn xin nhà nước quản lư giùm v́ nhà vắng chủ, thế có tức hay không (?) Không những vậy, chúng c̣n truy thu, bắt chúng tôi phải nộp tiền thuế thổ trạch cho căn nhà chung cư này kể từ khi chúng được xây cho đến nay. Thiệt là một điều vô lư v́ nhà chung cư, mà lại ở trên lầu như nhà của chúng tôi, th́ làm ǵ có đất đâu mà phải nộp thuế thổ trạch. Nhưng thôi, coi như “thí cô hồn” cho chúng, tôi nghĩ vậy. Thế là tôi lại phải tốn mất mấy chục ngàn tiền thuế thổ trạch cho yên chuyện.


Để tránh bị trục trặc vào giờ chót, tôi đă nhờ một văn pḥng dịch vụ lo trước các giấy tờ liên hệ. Lúc các giấy tờ đă xong, hai ngày trước khi lên đường, tôi hẹn sẽ giao ch́a khóa nhà cho phường rồi đến ở tạm nhà chị tôi cho đến ngày ra phi trường cho chắc ăn. Tuy nhiên, trước khi giao nhà cho Phường, tôi đă tháo gỡ hết những cửa sắt, bóng đèn, ổ điện trong nhà đem bán ve chai hay cho người nhà cho bơ ghét. Đến ngày hẹn, hai tên Cán bộ Phường đến nhà tôi để nhận ch́a khóa. Chúng hỏi:


- Nhà sao không có bóng đèn và ổ điện sao hư hết rồi?


Tôi nói:

- Đây là nhà của chúng tôi, chúng tôi giao lại cho nhà nước nhờ quản lư giùm trong thời gian chúng tôi ra nước ngoài. Nó như thế nào th́ các anh cứ tiếp nhận như vậy. Hôm nay, tôi chỉ có nhiệm vụ giao ch́a khóa cho các anh thôi. Các giấy tờ liên hệ tôi đă được cấp đầy đủ rồi.


Hai tên “Cán bộ” hơi bị quê, biết không thể làm khó dễ ǵ được tôi nên quay sang nói chúc tôi lên đường may mắn.


Hai ngày cuối cùng ở nhà chị tôi, tôi hầu như không ngủ được. Chị tôi và em tôi cũng thức theo tôi ngồi nói chuyện với vợ chồng tôi đến tận nửa đêm. Chúng tôi ôn lại những kỷ niệm và dặn ḍ nhắn nhủ nhau đủ điều.


Đến ngày chính thức ra phi trường Tân Sơn Nhất để ra đi, cảnh chia tay thật là bịn rịn. Chị tôi rưng rưng nước mắt nắm tay tôi lúc chúng tôi phải bước vào pḥng cách ly trước khi đi ra sân bay. Từ cửa sau pḥng cách ly, chúng tôi bước ra ngoài sân bay để đi ra máy bay. Tôi không dám quay đầu lại v́ tôi sợ tôi cũng sẽ khóc khi thấy chị tôi đang khóc đứng nh́n theo chúng tôi. Tôi biết từ nay tôi đă xa chị, người chị cả thương yêu của tôi. Và cả cái đất nước này, chỉ trong chốc lát nữa thôi, tôi sẽ xa rời nó mà chưa biết đến bao giờ mới trở lại.


Trong lúc chúng tôi đi đến chiếc máy bay đậu ở đằng xa, tôi thấy có một ông trung niên đă bước lên cầu thang máy bay. Khi đến trước cửa máy bay, người đàn ông này đă quay đầu lại nh́n về phía pḥng khách phi trường, rồi bất ngờ ông quỳ xuống chắp tay lạy ba lạy trước khi bước vào bên trong khoang máy bay. Tôi không hiểu, ông lạy giă từ đất mẹ, hay ông lạy cám ơn trời đất đă cho ông được thoát khỏi cái “thiên đường” Cộng sản này.

 


Toàn Như

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính