Ngụy

 

Tiểu Tử

 

 

Trong ngôn ngữ thông thường miền Nam Việt Nam trước tháng tư 1975, tiếng “ngụy” nghĩa là “giả” ít thấy có ai dùng tới.

 

Cái ǵ không phải thứ thiệt, không phải thứ “chánh cống”, không phải thứ “có cầu chứng tại ṭa”… là người ta gọi hoạch tẹt là “đồ giả”, chớ không ai gọi là “đồ ngụy” hết. Ví dụ như rượu giả, thuốc giả, vú giả, bạc giả, v.v.

 

Bởi v́ từ ngữ hồi đó rất… thật!

 

Sau tháng Tư 1975, tiếng “ngụy” đă theo gót… dép râu (Xin lỗi! Chỗ này văn chương nghe chỏi lỗ tai một chút, nhưng rất… tả chân. Không thể viết “theo gót giầy” như xưa nay thường viết, v́ đối tượng ở đây toàn mang dép râu cả!) quân nón cối và quân mũ tai bèo vào Nam làm cách mạng…

 

Sau biến cố, toàn dân miền Nam đều phải đi “học tập” ba hôm. Chính trong ba hôm đó người ta mới nghe lần đầu tiên tiếng “ngụy”. Và nghe… đầy lỗ tai!

 

Vậy là đầu hôm sớm mai, tiếng “ngụy” được nhét vào ngôn ngữ miền Nam một cách “ngang xương”, không cần phổ thông đầu phiếu! Mới đầu nghe lạ hoắc, không hiểu ư nghĩa sâu đậm của nó. Cũng chẳng có ai giải thích. Mà ví dụ có ai to gan lớn mật đặt câu hỏi th́ cán bộ cũng chỉ giải thích… ngang như cua thôi!

Thành ra nhân dân miền Nam hiểu tiếng “ngụy” một cách rất… tự do, và sử dụng tiếng “ngụy” rất… rộng răi (Được “giải phóng”, có khác!). Thôi th́ cái ǵ của miền Nam cũng đều biến thành “ngụy” ráo. Để phân biệt với “cách mạng”!.. Thằng ngụy, vợ ngụy, con ngụy, lính ngụy, chánh quyền ngụy, cơ sở ngụy, xí nghiệp ngụy, công nhân ngụy, “hàm-bà-lằng” ngụy… Và người ta nghĩ một cách rất đơn giản, rất thật thà: “Hễ thấy không có đóng con dấu ngôi sao đỏ th́ cứ xếp vào đồ ngụy, là ăn chắc!”.

 

Thật ra, khi dán cái nhăn “ngụy” lên miền Nam, “Đảng và Nhà Nước” muốn nhân dân “chủ yếu là nhân dân miền Bắc” hiểu theo định nghĩa “ngụy” là giả, “giả nhân giả nghĩa, giả đạo đức, giả yêu nước thương dân, “ngụy” là đoạt của người ta mà nói là của ḿnh, là bịp, là láo, là phiến loạn…

 

Về sau, khi nhân dân cả hai miền đều… mở mắt, tiếng “ngụy” ít thấy dùng tới. Nhưng bây giờ th́ mọi người đều nhận ra ai mới đúng là ngụy. Lớp ngụy trang bị rơi xuống, những ngụy ngôn bị vạch trần, th́ chân tướng ngụy ḷi ra rơ rệt, đến người mù cũng phải thấy!

 

Viết dài ḍng để… “đả thông tư tưởng” trước khi vào chuyện.

 

Ông H là thiếu tá quân đội Việt Nam Cộng Ḥa. Ông làm việc ở Tổng Tham Mưu.

 

Ông thuộc gia đ́nh trung lưu. Hồi 1945, cha và anh của ông đi kháng chiến rồi đi luôn ra Bắc. Từ đó, không được tin tức ǵ hết.

 

Mẹ của ông là giáo viên tiểu học, xem việc dạy dỗ trẻ con là một thiên chức. Bà thường nhắc về người cha và người anh vắng mặt, nhứt là người anh với những kỷ niệm đẹp của thời mà hai anh em c̣n ở chung với nhau: “Anh Hai của con thương con lắm. Đi học về là cởi trần rồi cơng con chạy cà bồng cà bồng quanh sân vừa chạy vừa hí rân như ngựa làm cho con cười hắc hắc. Mà con th́ hay nhơng nhẽo với anh Hai con, đi đâu cũng bắt nó cơng hết. C̣n khi nào con đ̣i cái ǵ không được, con hay vừa khóc vừa la để ba tưởng là anh Hai chọc con, ba rầy ảnh! Tội nghiệp! Những lúc thấy con sắp sửa làm trận như vậy, anh Hai con thường đưa đầu biểu con đánh nó đi chớ đừng khóc la, sợ ba rầy!”. Rồi bà kết luận: “Tánh t́nh nó tốt lắm!”.

 

Ông lớn lên trong ṿng tay người mẹ, được giáo dục bằng t́nh thương, xem gia đ́nh là căn bản, lấy đạo đức làm phương châm. Và ông giữ măi trong ḷng sự mến mộ “người anh Hai lúc nào cũng làm vui ḷng em, lo lắng cho em, bảo vệ em”.

 

Măi đến năm 1973, mới được tin qua một người bà con rằng cha mất đă lâu và người anh bây giờ là tướng của “ngoài đó”. Thật là bàng hoàng. Mẹ ông khóc hết nước mắt. Thời gian sau, bà nói: “Mẹ chỉ mong cho mau hết giặc, để anh em con về sống bên mẹ yên vui như ngày xưa. Chừng đó, mẹ măn nguyện để theo ông theo bà…”.

 

Mẹ ông qua đời vào giữa năm 1974, chưa kịp thấy cảnh “hết giặc” ra làm sao và chưa kịp gặp đứa con làm tướng…

 

Mấy hôm sau ngày 30 tháng tư 1975, ông tướng nhờ người bà con đưa lại nhà ông H. Xa cách đă ba mươi năm, nhưng hai anh em vẫn nh́n ra được nhau. Bởi v́ họ giống nhau như đúc. Sau mấy giây ngỡ ngàng, họ xà vào ôm lấy nhau siết chặt. Cả hai đều không cầm được nước mắt. Bà H và bốn đứa con “ba trai một gái, đă lớn hết, hai đứa đại học và hai đứa trung học cấp hai” đứng nh́n cảnh hai anh em ôm nhau, cũng bồi hồi xúc động…

 

Sau đó là bữa cơm gia đ́nh để hai anh em kể cho nhau nghe những biến thiên của đời ḿnh, của thời cuộc. Tiếp theo là ông tướng mang hành trang lại ở với gia đ́nh ông H, để có anh có em.

 

Ông bà H có hai cái nhà. Cái mà ông bà đang ở với hai con học trung học, là loại vi-la lầu có sân lót gạch và vườn cây kiểng hồ cá trang trí theo kiểu Nhựt. Nhà này do ông bà tự cất lấy hồi thời các con c̣n nhỏ. Về sau, ông được thuyên chuyển ra miền Trung một thời gian. Ông đem hết gia đ́nh ra ngoài đó, để nhà cho Mỹ mướn. Nhờ vậy, mấy năm sau, ông mua thêm một căn phố nhỏ cho hai đứa con trai lớn ở, khi chúng nó vừa vào đại học.

 

Sau khi đi xem nhà, ông anh bảo:

- To thế th́ ở làm ǵ cho hết? (Bây giờ ông anh nói pha giọng Bắc rất nhiều). Nguyên cái buồng ngủ thôi cũng chứa cả một hộ bốn năm người đấy!

 

Hôm sau, ông H được người anh khuyên:

- Chú làm cái vườn như thế này là phí đất. Đào lên đi để trồng trọt khoai bắp cho các cháu có mà ăn. Phải biết tăng gia chứ!

 

Mới đầu, ông hơi phật ư. Nhưng, khi nh́n sang hàng xóm thấy nhà nào cũng đào cũng xới kể cả dải đất hẹp té nằm dọc theo chân tường rào phía ngoài đường, ông nghĩ: “Ḿnh cũng phải làm như thiên hạ, cho yên thân”.

 

Vậy là cha con ông hè hụi đập nạy cạy khượi, gạch, bê-tông, hồ cá… cho ḷi đất rồi trỉa đậu trồng ḿ! Khu vườn Nhụt Bổn mà ông Bà H đă tự tay xây đắp, bây giờ tan hoang lồi lơm giống như băi đổ… xà bần. Nhà ông H bây giờ mới thật sự mang nét cách mạng!

 

Ông anh “tên R” làm việc ở đâu, hỏi không bao giờ nói. Chỉ thấy mỗi sáng có xe của cơ quan đến rước, chiều đưa về. Ông H, sau khi khai lư lịch ở ṭa đô chánh, tối ngày ngồi nghe tin tức qua ra-đi-ô. Bà H không dám nấu nướng trong bếp bằng ḷ ga. Bà sợ làm như vậy nó… ngụy quá đi, nên bà dựng ở hàng ba mấy cục gạch rồi nấu bằng than củi bằng lá khô… Bà kê cạnh đó một cái bàn thấp để chén đũa mắm muối, c̣n nồi niêu dao thớt th́ cứ bỏ nằm lỏng chỏng dưới đất bên cái thau nhôm lớn đựng nước để dùng cho việc nấu nướng rửa ráy. Nước lấy từ ống cao su trước đây dùng tưới vườn. Nước dơ th́ cứ tạt… cha nó ra sân. Bà H ngồi chồm hổm làm bếp, chổng khu thổi lửa khói bay um tùm làm đôi khi bà nhớ thời thơ ấu – bốn mươi mấy năm về trước – hồi ở dưới quê với bà ngoại, bà hay nh́n bà ngoại nấu cơm như bà làm bây giờ. Chỉ khác là hồi đó chưa có cách mạng! Ông anh có vẻ hài ḷng về tác phong của bà H, nên khen: “Cô thật là sớm giác ngộ!”.

 

Một hôm, đài phát thanh gọi các sĩ quan ngụy đi tŕnh diện học tập. Và nói rơ: “Đem theo tiền ăn cho một tháng”. Ông H lo lắng, hỏi ư kiến ông anh th́ được trả lời:

- Chú cứ yên tâm đi học tập. Anh bảo đảm không sao hết.

Vậy là ông H hun vợ con, xách ba-lô lên đường, c̣n dặn:

- Ở nhà có bác Hai. Mẹ con bây cần ǵ th́ nhờ bác, nghen.

 

Một tháng sau, không thấy ông về, bà H hỏi ông anh th́ được trấn an một cách rất b́nh thản:

- Cô yên tâm. Vài hôm là về thôi!

 

Cứ thế, vài hôm rồi vài hôm… dài dài… Bà H nóng ḷng, chạy đi gặp mấy bà bạn cũng là vợ sĩ quan, mới hay rằng có thể chồng đă bị chở đi luôn ra ngoài Bắc. Bà lau nước mắt, về quây quần với mấy con, ngồi đợi ông anh. Gặp ông, bà mếu máo:

- Họ chở nhà tôi đi mất rồi…

- Đi đâu mà mất? C̣n tập trung cải tạo ở trong Nam chứ phải biệt xứ đâu mà mất? Đi học tập chứ đi tù đâu mà cô sợ.

- Nghe đồn trong trại khổ lắm. Nhờ anh can thiệp cho nhà tôi về. Dù ǵ anh cũng là tướng và cha đă hy sinh v́ cách mạng.

- Cách mạng không phải như ngụy đâu cô! Không có chuyện móc ngoặc bè phái. Không có chuyện tư vị nể nang. Luôn luôn xử sự có t́nh có lư. Chú ấy cứ học tập tốt là về ngay thôi! Nói thế chứ… để tôi xem có làm ǵ được không.

 

Một hôm, ông anh họp các con ông H lại, khuyên:

- Ba các cháu là ngụy. Cách mạng khoan hồng gởi đi học tập cải tạo. Ba các cháu có sớm được trả về hay không là c̣n tùy thuộc ở thái độ học tập của ba các cháu. Và cũng tùy thuộc ở tŕnh độ giác ngộ cách mạng của má các cháu và các cháu nữa.

- Vậy, ḿnh phải làm sao?

- Dễ thôi! Bác sẽ giới thiệu các cháu vào đội thanh niên xung phong, nếu các cháu muốn giúp ba các cháu.

- Vô đó để làm cái ǵ, thưa bác?

- Để phục vụ nhân dân theo khả năng của ḿnh. Nếu các cháu có tinh thần phục vụ cao, Nhà Nước sẽ cho điểm tốt trong việc cứu xét trường hợp của ba các cháu.

 

Sau một lúc bàn tính, cả bọn bốn đứa đều đồng ư… xung phong.

 

Bốn đứa được thâu nhận nhưng không cùng ở chung một đơn vị. Phân tán chúng nó ra, cô lập từng đứa một, để dễ theo dơi kiểm soát, tránh mầm móng phản loạn… Nhà Nước đi một nước cờ thật cao!

 

Chúng nó được đưa đi đào đất đắp nền ở các vùng kinh tế mới hay đi đào kinh làm thủy lợi. Lâu lâu mới về thăm nhà một vài hôm. Nhưng không bao giờ cùng về một lúc. Và đứa nào về cũng xác xơ hốc hác, tay chân ghẻ lở giống như bị đi đày! Đứa con gái trước đây học năm thứ bảy dương cầm ở quốc gia âm nhạc, bây giờ tay cứng c̣ng, không đánh nổi một bài tầm thường của hồi đó. Bà H nh́n các con mà đứt ruột. Cho nên mỗi lần đứa nào về, bà cũng chạy lo thuốc men và nấu nướng cho ăn uống tẩm bổ. Chỉ có ông anh là hài ḷng và cho rằng đó là thành quả tốt đẹp của lao động!

 

Một hôm, ông anh bảo người em dâu:

- Bây giờ các cháu đă có Nhà Nước lo. Cô giữ làm ǵ đến hai cái nhà? Đây là lúc mà cô phải chứng tỏ tŕnh độ giác ngộ cách mạng của ḿnh bằng cách hiến cái nhà này cho Nhà Nước để làm cơ quan phục vụ nhân dân. Như vậy, chú ấy có cơ được về sớm.

 

Sau vài phút suy nghĩ, bà H chỉ bằng ḷng cho Nhà Nước mượn thôi.

- Ừ! Th́ cho mượn cũng được, tôi nghĩ thế. Để tôi liên hệ với các đồng chí ấy xem sao.

 

Vậy là tuần lễ sau, bà dọn về căn phố nhỏ ở cách đó độ mười lăm phút xe đạp, nhưng thuộc về một quận khác. Sự chuyển hộ (nghĩa là dời chỗ ở, địa chỉ) không gặp khó khăn, nhờ ông anh cách mạng (Trong thời này, muốn chuyển hộ phải làm đơn xin phép nơi ḿnh sắp dọn đến. Phải “có lư do chánh đáng” và điều này phải được chứng nhận bởi chánh quyền nơi ḿnh đang ở!

 

Khi đă được chấp thuận (có kư tên đóng dấu) đương sự phải vác đơn đó về tŕnh cho chánh quyền nơi đang ở để… xin phép được di chuyển. Khi được chấp thuận – kư tên đóng dấu- ḿnh mới được quyền dọn đi!

 

Rắc rối như vậy nên lúc nào cũng có một sự giải thích rất “có tŕnh độ”: “Đằng kia có cho anh vô th́ ở đây tôi mới cho anh ra. Chớ tôi cho anh ra mà đằng kia không cho anh vô th́ anh… đi đâu?”.

 

Rơ như vậy, nhưng nhiều khi vác đơn đến “đằng kia” trước, th́ bị từ chối và dĩ nhiên được giải thích cũng rất “có tŕnh độ” không kém: “Anh phải xin phép nơi anh đang ở trước rồi mới đến đây sau. Anh có được cho đi th́ tôi mới nhận cho anh đến. Chớ bảo tôi nhận cho anh đến, trong lúc anh chưa được cho đi th́ làm sao được? Phải có đi rồi mới có đến chớ! Dễ hiểu thôi!”.

 

Cứ lẩn quẩn loanh quanh như vậy nên việc chuyển hộ thật là khó khăn.

 

Trong trường hợp chuyển từ tỉnh sang tỉnh hay từ vùng sang vùng th́ khỏi nói, thật là “trần ai gian khổ”!).

 

Ông tướng có “động viên” một số đồng chí trẻ trong cơ quan đến phụ dọn nhà cho bà H. Và có cho mượn một chiếc xe cam-nhông-nét (cũng của cơ quan) nên việc dọn nhà cũng nhanh. Sau đó, ông anh cho bà kư tên tờ ủy quyền để ông anh thay mặt bà quản lư cái nhà lớn mà ông đang ở. Bởi v́ bây giờ, bà đă chuyển hộ th́ mặc nhiên ông anh trở thành chủ hộ ở ngôi nhà đó, mà muốn sử dụng cái nhà th́ phải có sự ủy quyền của chủ nhà.

 

Mười lăm ngày sau, bà H được biết là nguyên cả tầng trệt nhà của bà đă trở thành “tổ gạo”, c̣n ông anh th́ vẫn ở một ḿnh trên lầu. Nghe nói bà tướng có vào thăm chồng một lần, ở độ mười lăm hôm rồi trở về Hà Nội. Không hiểu sao ông tướng không có đưa bà vợ lại thăm cô em dâu. Cách mạng có khác!

 

Bẵng đi một thời gian dài gần cả năm, một hôm ông anh ghé nhà thăm bà H để báo tin đă t́m ra trại cải tạo của người em ở ngoài Bắc và chỉ vẽ cho bà cách thức xin đi thăm nuôi, đường đi nước bước, xe cộ vv… và nhứt là những thứ cần thiết như lương khô quần áo. Nghe như vậy, bà H đă đoán ra phần nào đời sống của chồng ở ngoài đó, nên bà rớt nước mắt hỏi:

- Sao trước đây anh không nói rơ để tôi lo cho nhà tôi có đầy đủ phải hơn không?

- Chuyện Nhà Nước, đâu nói ra được. Cô phải hiểu như thế chứ!

- Cái ǵ cũng che đậy. Cái ǵ cũng giấu diếm. Nhưng lần hồi thiên hạ đều biết hết. Bộ anh tưởng thiên hạ đui sao?

 

Đến đây bỗng nghe tiếng bà hàng xóm la lớn: “Đi đâu đó nữa? Mấy bữa nay tao nói mầy kê lại dùm mấy ông Táo kẻo mấy ổng sụm xuống th́ không c̣n khỉ ǵ để nấu nướng… mà mầy cứ ăn rồi là xách đít đi hà!”.

 

Giọng người con trai: “Bộ má tưởng con đi chơi hả?”.

 

Giọng bà hàng xóm: “Chớ đi đâu mà ngày nào cũng đi, mầy nói tao nghe coi!”.

Giọng người con, có vẻ hảnh diện, nói rời ra từng tiếng: “Con-đi-phục-vụ-nhân-dân!”.

 

Giọng bà hàng xóm, tức tối: “Phục vụ nhân dân! Phục vụ nhân dân! Con gái mẹ mầy cũng là nhân dân đây nè! Mầy phục vụ cho nó đi! Kẻo không chổi chà nó đơm lên đầu bây giờ!”.

 

Ngừng một lúc, lại nói: “Cha… Lúc này nói giọng cách mạng quá há! Phải mà! Con mẹ buôn gánh bán bưng này hăm mấy năm nay nó kềm kẹp mầy quá mà! Nó nhét cho mầy ăn để mầy lớn! Nó ép mầy học để mầy khôn! Nó ác ôn quá phải hông? Nó ngụy quá phải hông? Nó giả nhơn giả nghĩa quá phải hông?”

Nghe đến đây, ông tướng nhăn mặt:

- Ăn với nói! Rơ là không có tŕnh độ!

 

Rồi ông đứng lên:

- Tôi phải vào cơ quan. Bao giờ cô được phép đi thăm nuôi, gặp chú ấy nhớ bảo tôi nhắn chú ấy luôn vững tin vào sự sáng suốt của Đảng và Nhà Nước. Ta khác ngụy ở chỗ xử sự có t́nh có lư và lúc nào cũng khoan hồng đối với những người biết quay về với nhân dân.

 

Bà H làm thinh, nhưng nh́n người anh chồng chỉ có nửa con mắt!

 

Lúc đó, nghe tiếng thằng con trai nhà hàng xóm: “Rồi đó! Con kê lại mấy ông Táo rồi đó!”. Giọng bà mẹ, vẫn c̣n hậm hực: “Dữ hôn! Có bao nhiêu đó mà cũng phải đợi tao nhắc năm lần bảy lượt! Thôi! Mầy đi phục vụ nhân dân của mầy, đi. Chiều, vác mỏ về, con mẹ ngụy này nó nấu cơm cho mà ăn”.

 

Từ ngày dọn về đây, bà H đi làm ở tổ hợp may thêu gần đó. Cũng phải đi làm như thiên hạ để đừng bị để ư theo dơi, chớ thật ra bà chưa đến nỗi túng thiếu nhờ đă cất giữ nữ trang trong nhà thay v́ gởi ở ngân hàng. Bây giờ, lâu lâu bà bán một vài chỉ…

 

Bà hàng xóm (tên là bà Năm) có cái sạp cháo ḷng ở đầu ngơ. Sáng nào, bà cũng đi bộ theo thằng con trai đạp xe ba bánh chở thùng tô dĩa muỗng đũa, thùng ḷng dồi gia vị, nồi cháo lớn bằng nhôm, ḷ dầu hôi và mấy can nhựa đựng nước rửa chén… ra cây trứng cá nằm trên lề đường Phan Đăng Lưu (tức là đường Chi Lăng hồi trước).

 

Ở đây, có cái sạp gỗ dựng đứng và bốn năm cái ghế gỗ nhỏ được… xiềng vào gốc cây trứng cá. Hai mẹ con mở ống khóa, hạ cái sạp rồi kê ngay ngắn dưới tàn cây. Xong, thằng con về nhà lấy xe đạp, đạp đi “phục vụ nhân dân” cho tới tối. Thành ra, đến trưa khi bán hết nồi cháo – bà chỉ bán có buổi sáng – bà thâu xếp dọn dẹp một ḿnh ên, rồi đẩy xe ba bánh chở đồ nghề về nhà (Bà không đạp v́ không biết đi xe đạp!).

 

Cứ vài bữa, bà lại mang biếu bà H một tô cháo ḷng. Bà biết bà H là vợ thiếu tá quốc gia và chồng đi học tập nên bà hay tới lui thăm viếng để an ủi. Bà H thật cảm động. Có hôm bà nhắc chừng:

- Bà Năm cẩn thận. Có thể tụi nó theo dơi.

- Ối… Cái lũ cô hồn đó tôi đâu có sợ, cô Hai. Hồi tụi nó mới vô, bắt ḿnh làm tờ “báo công báo tội”. Tôi phát ghét nên khai là tôi tội lỗi đầy đầu bởi v́ gần hai chục năm nay tôi bán cháo ḷng cho ngụy ăn chớ không cho cách mạng ăn! Vậy mà có thấy thằng nào đụng tới tôi đâu, cô Hai!

- Coi vậy chớ cũng nên coi chừng, bà Năm à! Nhứt là khi bà rầy la thằng nhỏ, nói đụng chạm tới họ quá, không nên.

- Tụi nó đă coi ḿnh là ngụy th́ cứ thí mạng cùi chửi cho sướng miệng. Tội vạ ǵ mà nín thinh? Há?

 

Nói xong, bà Năm nhếch mép cười, làm như bà đang thách đố cách mạng vậy!

Khi bà H được giấy phép đi thăm nuôi chồng, bà báo tin cho bà Năm và nhờ bà Năm coi chừng nhà giùm. Bà Năm mừng rỡ, làm như ông H là người nhà:

- Dữ hôn! Tới bây giờ mới cho con người ta đi thăm nuôi. Quân ác ôn! Được rồi, cô Hai cứ yên tâm, tôi giữ nhà cho. Mà chừng nào cô Hai định đi?

- Chắc mười hôm nữa, bà Năm à. Để có th́ giờ lo cho đầy đủ. Chớ gấp rút quá th́ quên trước quên sau…

- Cô Hai nói phải đó. Đi ra tới ngoài Bắc chớ bộ gần gụi ǵ hay sao?

 

Ngừng một chút, bà Năm cầm tay bà H lắc nhẹ:

- Cần ǵ th́ cứ nói nghe cô Hai, đừng ngại. Ḿnh với nhau mà…

 

Bà H xúc động, lí-nhí “cám ơn” mà nước mắt chảy quanh.

 

Lạ quá! Chỉ có mấy tiếng “ḿnh với nhau” mà sao nghe ấm cúng vô cùng. Nhứt là trong hoàn cảnh này, trong giai đoạn này. “Ḿnh với nhau” là sự nhận diện của những người cùng đứng về một phía. “Ḿnh với nhau” nói lên sự cảm thông của những người cùng cảnh ngộ, cần nương tựa vào nhau, nâng đỡ nhau để sinh tồn. “Ḿnh với nhau” là t́nh người không dị biệt giai cấp. Cho nên, khi mở rộng ṿng tay, bà Năm cháo ḷng chỉ cần nói có mấy tiếng đó thôi là quá đầy, quá đủ…

 

Hai hôm trước ngày bà H khăn gói đi thăm chồng, bà Năm qua nhà đưa một lon ghi-gô được ràng chằng chịt bằng dây thun:

- Cô Hai cho tôi gởi ổng lon thịt chà bông. Tôi làm có hơi mặn để ăn cho lâu. Tôi ém chặt và ràng kỹ, cô Hai đừng lo đường xa nó sút sổ. Cô cho tôi gởi lời thăm ổng, nghen.

 

Bà H “cám ơn”mà có cảm tưởng như bà Năm là người trong quyến thuộc!

 

Trong khi đi ra cửa, bà Năm c̣n quay lại nói:

- Cô Hai đi yên tâm. Tụi nhỏ của cô có về chơi th́ tôi lo cơm nước cho hết. Cô nhớ viết ít chữ để lại cho tụi nó biết, nghen!

 

Bà H gật gật đầu, nh́n theo mà thấy bà bán cháo ḷng đó c̣n cao cả gấp mấy mươi lần người anh chồng làm tướng của cách mạng!

 

Đi thăm chồng về, bà H như già đi năm bảy tuổi. Mắt bà sưng húp, tóc tai rối bời, mặt mũi hốc hác. Bà Năm nh́n bà H, động ḷng chảy nước mắt. Ngồi xuống bên bà H, bà Năm hỏi:

- Sao, cô Hai? Khổ lắm phải không?

 

Bà H mếu máo khóc, chỉ gật gật đầu chớ không nói được một lời. Bà Năm nhích lại gần, choàng tay ôm vai bà H, chửi đổng:

- Mẹ bà nó! Quân ác ôn!

 

Bà H bỗng quay sang ôm chầm lấy bà Năm, khóc nức nở. Vừa khóc vừa cố gắng nói, câu nói đứt ra từng khúc:

- Ảnh… ốm… đến nỗi… tôi… nh́n… ảnh… không ra…

 

Đến đây, bà Năm cảm động nghẹn lời. Bà chỉ c̣n biết vuốt vuốt lưng bà H, giống như bà đang dỗ về người em gái.

 

Hôm sau, bà H đội nón lá cầm cái thơ ông H viết cho người anh để gởi gắm vợ con, đi bộ về cái vi-la của bà ở quận kế bên. Bà cố t́nh đi bộ, v́ bà nghĩ đến chồng. Đối với những gian khổ cùng cực mà chồng bà đă chịu đựng từ bao nhiêu năm nay – theo lời kể lại của ông H – th́ sự đi bộ của bà không thấm thía vào đâu hết. Nhưng, khi bà đi bộ, bà tưởng chừng như bà đang chia xẻ một phần nào những khổ dịch của chồng, người tù cải tạo.

 

Vi-la của bà, bây giờ thấy khác trước. Tường rào đă xây lên cao. Cổng song sắt được gắn thêm lưới sắt ô vuông. Nh́n vào trong không c̣n tổ gạo, mà sân th́ đă được tráng xi-măng lót gạch khía sạch sẽ.

 

Thấy có bóng người, bà H bấm chuông. Có giọng đàn bà hỏi vọng ra, giọng Bắc:

- Ai đấy?

- Dạ… tôi.

 

Một bà cỡ tuổi bà H bước ra hất hàm:

- Chị muốn ǵ?

- Thưa… Tôi muốn t́m ông R. Nhà tôi có viết cho ổng cái thơ…

- Đồng chí R à? Đồng chí ấy đă phục viên lâu rồi. Đồng chí bán nhà cho chúng tôi, xong, dọn hết về thủ đô. Thế… chị là ǵ của đồng chí ấy?

 

Bà H choáng váng mày mặt, chỉ c̣n kịp tỳ người vào trụ cổng để khỏi quị xuống. Tuy nhiên, bà vẫn nghe tiếng ḿnh nói:

- Dạ… Tôi… À… Không!

 

Rồi câm luôn. Thấy bên ngoài làm thinh, bà người Bắc bỏ đi vào trong, nhưng vẫn nói vói ra:

- Đồng chí R hiện ở đâu, tôi cũng không biết. Thôi, chị về đi!

 

Phải một lúc lâu sau, bà H mới hoàn hồn. Bà đứng thẳng nh́n vào trong. Bà bỗng thấy bà đă biến thành một người khác. Một người cứng rắn hơn, ĺ lợm hơn. Một người sẽ dám nh́n thẳng vào mặt kẻ địch mà chửi như bà Năm cháo ḷng. Ví dụ có người anh chồng đứng trước mặt bây giờ, bà sẽ xáng cho anh ta một bạt tai – điều mà trước đây bà chẳng bao giờ dám làm dám nghĩ!

 

Bà H vẫn đứng thẳng, nh́n vào trong. Mắt mở to, ráo hoảnh. Môi mím chặt. Tay bà ṿ nát cái thơ của chồng viết. Bà ṿ nó mà bà không hay! Bà chỉ cảm thấy một sự căm thù đang dâng lên làm bà trạo trực. Bà nghe buồn nôn!

 

Phải rồi! Bà muốn nôn mửa lên những giả dối gian manh mà bọn chúng nó thằng nào cũng có sẵn trong đầu. Bà muốn nôn mửa lên những lời lẽ giả nhân giả nghĩa mà bọn chúng nó thằng nào cũng có sẵn trên đầu môi chót lưỡi.

 

Bà muốn nôn mửa lên những thủ đoạn xảo quyệt được ngụy trang bởi những chiêu bài yêu nước thương dân, có nghĩa có t́nh… mà bọn chúng nó thằng nào cũng sẵn sàng hành động. Bà muốn… Bà muốn…

 

Bà H liệng cái thơ nhàu nát xuống đất, phun nước miếng nghe cái phụt một cách khinh bỉ, rồi cúi lượm cái nón lá bỏ rơi khi năy đội lên đầu, đi thẳng.

 

Mấy năm sau, ông H vẫn “c̣n được cải tạo”, bà H lâu lâu vẫn lặn lội đi thăm nuôi chồng, hai thằng con lớn vượt biên rồi định cư ở Úc, đứa con gái lấy chồng đánh cá ở Minh Hải, thằng con út cặp với con bạn cùng xóm mở quán cà phê vỉa hè cạnh hàng cháo của bà Năm. C̣n bà Năm vẫn bán cháo ḷng, lâu lâu vẫn chửi thằng con mà giống như bà chửi Nhà Nước!…

 

Trích từ tuyển tập truyện Những Mảnh Vụn của Erreur ! Nom du fichier non spécifié.

 

Truyện ngắn Vũ Trọng Phụng : Cuộc “vui” ít có.

 

Tôi ở chơi nhà một người bạn ở làng này đă trọn năm hôm, sợ phiền nhiễu măi người anh em không tiện nên buổi trưa hôm ấy đă định tâm xin phép “xách khăn gói” lên đường.

 

Giữa lúc khách xin ra đi, chủ nhất định giữ lại, chưa ngă ngũ ra sao, chợt thấy chó sủa vang lên với tiếng người nhà quát chó ầm ĩ. Rồi một người đă đứng tuổi, mặt đỏ bừng nhiệt khí của thần rượu, bước vào. Bạn tôi quay ra tiếp khách, tôi cũng phải giữ lễ, lại ngồi xuống ghế, lặng im.

 

Đây, câu chuyện của hai bên:

- Gớm, ông anh bận ǵ mà cho nó sang mời năm bảy lượt cũng chửa chịu sang cho.

- Tôi đă xin đến chiều sang mà lại...

 

Ông khách đó tức khắc hiểu ư, quay lại phía tôi mà rằng:

- Hay là nhân tiện chẳng mấy khi ngài về, mời ngài dời gót ngọc lại tệ xá xơi chén rượu nhạt mừng cho ông tôi th́ chúng tôi lấy làm hân hạnh quá. Thế nào? Ông anh bảo thế có tiện không ?

 

Tôi chưa biết đáp ra sao, cũng chưa hiểu đầu đuôi thế nào,bạn tôi đă đỡ lời hộ:

- Vâng, để tôi xin nói với anh tôi. Nhưng dù sao cũng xin cho đến bữa chiều...

 

Ông kia ra ư rất hài ḷng:

-Vâng, th́ đến chiều. Miễn các ông anh nhận lời cho là đủ. Thật là may quá ! Thôi, thế tôi xin phép...

- Ḱa, hăy ngồi chơi uống chén nước đă...

- Thôi, tôi phải về thu xế cho bọn khách ấy trổ tài cống hiến chư vị trong làng đây !

- Cái ǵ ? Bọn khách nào trổ tài?

- Ḱa, thế ông anh chưa biết à? Bọn khách làm tṛ quỉ thuật mà lại...

- Thế à? Lôi ở đâu về thế? Sao bảo hát chèo ?

- Không, hát chèo sợ tẻ và thường quá. Nhân tiện có bọn khách đang kiếm ăn ở phủ nên tôi thuê về nhà làm tṛ cho thêm vui. Này, ôi chà ! Họ lắm cái giỏi lắm!

- Thích nhỉ! Thế th́ nhất! Nhưng bao gị? Họ đă về chưa?

- Rồi! Đang sắp sửa đấy... Hay là mời hai ông anh cùng sang một thể ?

- Thôi được, bác cứ về. Dăm phút nữa th́ chúng tôi đi.

 

Khi ông ta đi rồi, bạn tôi mới “ giới thiệu vắng mặt “ đó là ông thủ quĩ, nhà đang có việc mừng v́ ông bố ăn khao bảy mươi.

 

Tôi chưa kịp trách bạn tôi sao đă vội nhận trước khi biết ư tôi thế nào, bạn tôi đă nói chặn:

- Nhận cũng phải. Người ta là người trung hậu tử tế, ḿnh phải nể lời. Vả lại... có ngại ǵ ? Trước lạ th́ sau quen !...

 

Rồi bạn tôi ra với lấy cái khăn trên mắc áo

 

oOo

 

Gần khắp mặt già trẻ lớn bé trong làng tề tựu cả ở sân nhà ông thủ quĩ để chờ sẵn cuộc cầu vui cho mắt.

 

Các cụ ngồi đạo mạo trên những bộ ghế trải chiếu cạp điều, người lớn với trẻ con đứng thành một ô vuông, mấy chú khách th́ đang soạn mọi thứ đồ dùng, thỉnh thoảng lại khoan tay lục ḥm để vơ về vuốt ve một con bú rù (*) và một con chó.

 

Đến lúc đồ lề đă bày ra la liệt đâu đấy rồi, ông thủ quĩ ra giữa sân, đứng cạnh một chú khách cởi trần trùng trục, đầu trọc lốc, hai mắt nhỏ tí như mắt lươn nhưng bắp thịt ở ngực với tay nổi như những khúc rắn quấn khắp người, rồi ông lên tiếng:

- Thưa các cụ, các ông, các bà đă có ḷng yêu đến mừng cho cụ tôi, tôi thật cảm tạ lắm. Đáng lẻ chúng tôi xin hiến các cụ với các quan viên hàng xă một buổi tối xem hát chèo, nhưng v́ nghĩ rằng chèo là sự thường và sợ tẻ nên tôi phải mời mấy chú này về trổ tài ở đây. Những chú này có vơ nghệ, có nhiều thuật rất tài t́nh, lại có nội công nữa. Một chú sẽ cầm thiết côn đập vào ngực ḿnh cho mà xem. Rồi chú ta lại lấy dao nhọn đâm vào cánh tay nữa. Xong chú ấy sẽ hiến thụ thuốc cao để rịt đ̣n... Các chú sẽ trổ tài về vơ nghệ và nội công (ông quay hỏi chú khách), có phải nội công không ?

 

Chú kia gật đầu:

- Nội kọng, nội kọng, pải !

 

Một cụ râu ba cḥm phán:

- Nếu đích là nội công th́ mới thật là giỏi chứ nếu quỉ thuật là có khóe riêng rồi, là không giỏi...

 

Một cụ khác, có ria mép, thêm:

- Nội công hay không nhưng nếu sau phải lấy thuốc cao rịt th́ cũng chẳng có ǵ là phi thường.

 

Ông thủ quĩ hơi có ư bất măn:

- Nếu các cụ không tin những nhời tôi tiến dẫn th́ cứ việc xem xét cho kỹ lưỡng mọi vật dụng đi. Đây, thiết côn, đây dao, với thuốc cao nữa này... Tôi xin cam đoan cuộc này là một cuộc vui ít có.

 

Một cụ cao niên hơn cả đỡ lời:

- Đây chỉ có cụ Tỳ, cụ Phế là hai vị danh sư th́ mới đủ tư cách...

 

Bọn người làng cũng vội:

- Chính thế, nhân tiện hai cụ xem hộ cả thuốc cao cho chúng con.

 

Cụ lang Phế, cụ lang Tỳ - hai cụ hoài nghi lúc năy - cùng vội vàng xuống ghế ton ton ra khám xét ngay.

 

Cụ lang Phế cầm cái thiết côn:

- Cái này không rỗng ruột đấy chứ? À, không.

 

Cụ lang Tỳ bĩu môi:

- Không, đă chắc là không à ?

- Con dao này có ḷ xo ở chuôi không ? À, không thật.

- Phải khám cho kỹ vào chứ !

- Thuốc cao đây à ? Dễ thường không phải...

- Đưa tôi xem nào ! Chả thuốc cao th́ c̣n là...

 

Cụ Phế thấy ông đồng nghiệp khó chịu, phát gắt:

- Cụ làm ǵ lối thế? Cụ coi tôi là thằng ngu ư? Dễ thường chỉ một ḿnh cụ biết nghề thuốc !

- Thế này mà bảo là không phải thuốc cao!

- Thôi, tôi chịu ông rồi mà!... Ở vùng này chỉ có một ông biết nghề thuốc!

- Biết hay không biết mặc xác tôi ! Anh không phải cà...

- Th́ việc ǵ anh phải khoe giỏi? Đám ma nhà chị hai Ṿm lăn đường mẹ mới ngày hôm kia... Anh bốc thuốc tài hơn tôi thật chứ lại !....

- A! a!... Nhưng bà cụ mẹ chị ta thọ đă ngoài sáu mươi rồi. Anh muốn đổ tại tôi ư? Thôi, sao anh không nhắc đến chuyện con đĩ Chắt anh bốc có hai thang mà lăn ra chết?

- Hai thang? Hai thang? Đứa nào ngoa ngôn th́ giời đánh nhé ? Ai bảo nó sốt lại đi ăn chuối tiêu vào !... Hai thang à? Thế anh chỉ bán có một gói thuốc đau bụng mà thàng nhiêu Toét suưt bỏ mạng th́ sao? Thế mà cũng đ̣i là lang? Lang thế mấy lúc mà tù mọt gông! Lang băm ấy à!

- Lang băm? Có lẽ!... nhưng không làm đọa thai người ta nào th́ thôi!

- À! Anh này to gan nhỉ? Nói nốt đi, nói nốt đi xem nào?

- Chứ lại sợ à? Sẽ nói tại ṭa sứ cho mà xem...

- Này không phải dọa... Quan tỉnh sẽ trói anh lại có ngày. Dễ không có người đau mắt nhờ anh đánh mộng rồi nổ con ngươi ra đấy ư?

- Số nó mù th́ ai biết làm thế nào ? Anh có muốn tôi nói rơ tên thằng bé sài suyễn mà anh cứ bốc măi thuốc chữa dạ dày không ?

- Anh là thằng khốn nạn nhé. Cả nhà chánh hội Bầu mắc ghẻ ruồi mà anh dám nấu cho nó thuốc timla anh quên rồi à?

(Cả nhà chánh hội Bầu kéo nhau ra về)

- Thế c̣n nhà trưởng Toe th́ sao? Nó hôi nách mà chữa măi bằng lá ô nhĩ trong sáu tháng trời à?

(Trưởng Toe đẩy ba người, đỏ mặt chạy)

- Sáu tháng? Thế trong hai năm sao anh không chữa cho tan cái hạch ở háng cô Thoa đi?

(Cô Thoa trước khi chạy, kêu to: Đồ khốn nạn!)

- Anh có muốn tôi kể đến cái mụ góa chồng mà ngày nào anh cũng lại đốt ngải cứu ở mông đít không ?

- Anh không sợ tôi réo tên con bé mới mười lăm tuổi mắc bệnh đau tức mà anh cứ lấy rượu thuốc để xoa vú nó à? Lang ǵ? Dê già th́ có!...

 

Người xem bỏ chạy gần hết. Chỉ c̣n hai anh giai làng tuổi c̣n lấc cấc, ḅ lăn ra giữa sân không dậy được, v́ cười...

 

Chú khách giơ hai tay lên giời:

- Tỉu nà ma cái lổ phồ! Ngổ ti về cái nội kọng!...

 

Trong mấy chục năm giời, thật chỉ có độc một lần này tôi xem được một “cuộc vui ít có”...

 

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính